Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia wlókien z polialkoholu winylowego zawieraja¬ cych kwas ortoborowy lub jego sól boranowa, przez przedzenie na mokro.Wlókna z polialkoholu winylowego (PAW) prze¬ wyzszaja inne syntetyczne wlókna pod wzgledem wytrzymalosci na rozerwanie i modulu elastycz¬ nosci i znalazly ostatnio szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach, na przyklad w tworzywach sztucznych wzmacnianych wlóknami. Dobrze zna¬ ny jest fakt, ze wlókna PAW, które rozciaga sie do granicy rozciagliwosci i w których zmniejsza sie do minimum skurcz, maja bardzo dobra wy¬ trzymalosc na rozrywanie oraz modul elastyczno¬ sci. Jednakze, podobnie jak w przypadku innych syntetycznych wlókien, wlasnosci wlókien PAW w wysokich temperaturach ulegaja pogorszeniu proporcjonalnie do wzrostu temperatury.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu wy¬ twarzania wlókna z polialkoholu winylowego po¬ zbawionego powyzszych wad, a zwlaszcza majace¬ go lepsza wytrzymalosc na rozciaganie oraz lepszy modul elastycznosci i pelzanie niz znane wlókna PAW.Cel wynalazku osiagnieto przez to, ze przygo¬ towany wodny roztwór PAW, który zawiera kwas ortoborowy lub jego sól boranowa (roztwór prze¬ dzalniczy), poddaje sie przedzeniu w koagulujacej kapieli zawierajacej wode, wodorotlenek sodu lub potasu i siarczan sodu, w z góry ustalonej ilosci, rozciaga sie uformowane wlókna pomiedzy rolka¬ mi, neutralizuje sie kwasem zasady przylegajace do wlókien, rozciaga sie na mokro wlókna, prze¬ mywa sie woda dla dopasowania zawartosci kwa¬ su ortoborowego pozostalego we wlóknach do o- kreslonego zakresu, odwadnia sie i suszy oraz rozciaga na sucho wlókna.Rozciagliwosc syntetycznych wlókien wzrasta proporcjonalnie do wzrostu temperatury, natomiast obnizaja sie, wytrzymalosc i modul elastycznosci.Latwo zauwazyc, ze zjawisko to wystepuje na sku¬ tek zainicjowania przesuwania lancucha czastecz¬ kowego wlókien w rejonach o malym zageszcze¬ niu czastek po podgrzaniu wlókien. Przesuwanie to przenosi sie do rejonów wlókien, gdzie orien¬ tacja molekularna jest zageszczona. Dlatego tez dla poprawy wlasnosci syntetycznych wlókien w wysokich temperaturach, wazna sprawa jest moz¬ liwie najwieksze hamowanie ruchu molekularnych lancuchów. Mozna to osiagnac dwoma sposobami, albo przez intensyfikacje orientacji molekularnych lancuehów w takim stopniu, aby przeciwdzialac temu przesuwaniu, albo przez dodawanie do po¬ limeru materialu, który przeciwdziala ruchowi molekularnych lancuchów. Jednakze te dwa spo¬ soby w przypadku ich oddzielnego stosowania, nie umozliwiaja uzyskania wlókien o dobrych wlasci¬ wosciach fizyko-mechanicznych.Stwierdzono, ze zasadniczym czynnikiem, który spelnia postawiony cel wynalazku jest struktura 88 89088 890 wlókien, w której orientacja molekularna lancu¬ chów jest zageszczona, ale który zawiera takze substancje przeciwdzialajaca przedluzaniu moleku¬ larnych lancuchów, tam, gdzie orientacja ta jest stosunkowo luzna. To znaczy, ze czesc lub calosc kwasu ortoborowego lub jego soli boranowej za¬ wartych we wlóknach moze laczyc .sie z PAW w stosunkowo luznej orientacji przeciwdzialajac przesuwaniu molekularnych lancuchów powodo¬ wanemu przez ogrzewanie. Gdy ilosc kwasu orto- borowego lub soli boranowej jest mniejsza od 0^/t wagowych w stosunku do PAW, jest ona niewystarczajaca dla ograniczenia przesuwania lancuchów. Gdy zawartosc kwasu ortoborowego lub soli boranowej. przekracza 0,8,/« to uniemoz¬ liwia ona powstawanie molekularnych lancuchów o duzej orientacji, przez co zmniejsza wytrzyma¬ losc przedzy.Koagulujaca kapiel, która stosuje sie w zna¬ nym sposobie przedzenia na mokro wlókien PAW nie zawierajacych kwasu ortoborowego lub bo¬ ranu, jest prawie przesycona siarczanem sodu, gdy stosuje sie go w kapieli jako sól odwadniajaca.Wystepuje to na skutek tego, ze wlókna zlepiaja sie ze wzgledu na niedostateczna koagulacje, gdy stezenie odwadniajacej soli w kapieli jest mniej¬ sze od 100 g/l.W kapieli koagulujacej stosowanej w sposobie wedlug wynalazku,' zastosowano takze wodorotle- nek sodu lub potasu w z góry okreslonej ilosci, ulatwiajac dzieki temu przedzenie roztworu prze¬ dzalniczego zawierajacego kwas ortoborowy lub boran. Wlasnosci w ten sposób wytwarzanych wló¬ kien PAW bardzo malo zaleza pd temperatury.Czesto obserwuje siej ze gdy zawartosc siarczanu sodu w kapieli koagulujacej jest duza, wówczas istnieje tendencja do wzrostu rozciagliwosci.W porównaniu ze znanymi wlóknami PAW, któ¬ re nie zawieraja kwasu ortoborowego, syntetyczne wlókna wytwarzane sposobem wedlug wynalazku, maja lepsza rozciagliwosc, a ich wlasnosci mniej zaleza od temperatury.Radialne opony, w których zastosowano wlókna PAW wytwarzane wedlug wynalazku w kordzie warstwy przekladkowej, wykazuja doskonale re¬ zultaty w badaniach uderzeniowych, badaniach przy duzej predkosci, badaniach sil przy skreca¬ niu, badaniach odpornosci na zuzywanie bieznika oraz w badaniach trwalosci.Zostalo stwierdzone, ze wodny roztwór przedzal¬ niczy zawierajacy kwas ortoborowy lub jego sól boranowa moze koagulowac tworzac syntetyczne wlókna PAW wykazujace wytrzymalosc na rozcia¬ ganie, modul elastycznosci i pelzanie niewiele za¬ lezne od temperatury.Wlókno wytworzone sposobem wedlug wyna¬ lazku jest przedzone z wodnego roztworu PAW, zawierajacego kwas ortoborowy lub jego sól bo-, ranowa w koagulujacej kapieli, która jest silnie alkaliczna dzieki idocfcaniu 10 do 100 g/l wodoro¬ tlenku sodu lub wodorotlenku potasu i 100 do 330 g/l siarczanu sodu. Uformowane wlókno pod¬ dawane jest dalszej obróbce takiej jak rozciaga¬ nie na rolkach, neutralizowanie zasada, przemy¬ wanie woda dla ustalenia zawartosci resztkowego kwasu ortoborowego na wlóknach w zakresie od* 0,2 do 0,9f/© wagowych w stosunku do zawartosci PAjW, odwadnianie i suszenie dmr roidagturie na sucho.Korzystne jest dodawanie do roztworu przedzal¬ niczego kwasu ortoborowego lub jego soli bora¬ nowej w ilosci od 1 do 5% wagowych w stosunku do zawartosci PAW.Wedlug wynalazku mozna stosowac teww orto- io borowy lub kazda rozpuszczalna w wódzie jego sól boranowa. Kazda sól boranowa zasadniczo roz¬ puszczalna w wodnym roztworze przedzalniczym 'mozna stosowac, na przyklad borany metali al¬ kalicznych takie jak, boran sodowy, boran pota- sowy itp. Utrzinnuje sie slabo kwasny roztwór, korzystnie w zakresie pH od 3 do 5. Wartosc pH mozna .regulowac w razie potrzeby -przez dodawa¬ nie do roztworu kwasu. Kwasami które mozna do¬ dawac do roztworu sa na przyklad kwasy nieor- 2* ganiczne takie jak kwas siarkowy, kwas azotowy i kwas solny, kwasy organiczne takie jak kwas octowy, kwas winowy itp. lub kombinacje kwasu organicznego i soli kwasu organicznego, np. kwas •cytrynowy i cytrynian sodu, kwas octowy i octan sodu, kwas winowy i winian potasu, kwas wino¬ wy i winian sodu itp.Gdy roztwór przedzalniczy ma wartosci pH po¬ nizej 3, wówczas predkosc koagulacji w kapieli koagulujacej zmniejsza sie i nastepuje korozja aparatury ze wzgledu na wysoka kwasowosc. Z drugiej strony, gdy wartosc pH jest wyzsza niz ^ 5, wówczas roztwór jest niestabilny powodujac zwiekszenie lepkosci i bardzo pogarszajac warun¬ ki przedzenia.Stezenie PAW w roztworze przedzalniczym wy¬ nosi korzystnie od 10 do 309/t wagowych, Areckii stopien polimeryzacji PAW wynosi od 120fr do 3500, korzystnie- od 1300 do 3000. Roztwór prze¬ dzalniczy poddaje sie przedzeniu wprowadzajac 40 go do silnie alkalicznej kapieli koagulujacej, za¬ wierajacej, wode i wodorotlenek sodu lub wodo¬ rotlenek potasu w ilosci od 10 do 100 g/l oraz siarczan sodu w ilosci od 100 do 330 g/L W przypadku zawartosci wodorotlenku sodu lub 45 wodorotlenku potasu ponizej 10 g/l wystepuja niekorzystne zjawiska, takie jak obnizenie pred- kosoi koagulacji i zmniejszenie rozciagliwosci wló¬ kien podczas przedzenia. Niekorzystne jest prze¬ kroczenie zawartosci wodorotlenku sodu lub wo- M dorotlenku potasu ponad 100 g/l, poniewaz zelo¬ wanie staje sie na skutek obecnosci zasady tak aktywne, ze zmniejsza sie zdolnosc do przedzenia roztworu przedzalniczego powodujac pogorszenie takich wlasnosci jak wytrzymalosc na rozciaga- 55 nie, modul elastycznosci i pelzanie. Gdy zawar¬ tosc siarczanu sodu jest mniejsza niz 100 g/l, wówczas zelowanie dominuje nad odwodnieniem i koagulowaniem na skutek dzialania siarczanu sodu. Powoduje to pecznienie wlókien podczas 90 koagulowania, co pogarsza jakosc produktu. Z dru¬ giej strony zawartosci siarczanu sodu przekracza¬ jace 330 g/l powoduja deformowanie przekroju wlókien do zasadniczo eliptycznego ksztaltu, po¬ niewaz odwodnienie i koagulowanie dominuje nad 05 innymi zjawiskami. Znieksztalcenie przekroju6 66 6*6 e wlókien jest przyczyna zmniejszenia rozciagliwo¬ sci, W ten sposób przedzone wlókna poddaje sie na¬ stepnym znanym operacjom takim jak, rozciaga¬ nie na rolkach, neutralizowanie alkaliów za po¬ moca kwasu, rozciaganie na mokro oraz przeplu¬ kiwanie w wodzie w celu dostosowania ilosci po- -ipsLajacego na wlóknach kwasu ortoborowego od AZ do 0^/t wagowych PAW.Ilosc resztkowego kwasu ortoborowego po prze- ^plukaniu woda powinna wynosic wiecej niz 0,2*/t wagowych PAW, poniewaz przy ilosci mniejszej moze nastapic pecznienie wlókien podczas prze¬ plukiwania. Pecznienie wlókien powoduje ich zwi¬ sanie, co z kolei moze wówczas powodowac ich lapanie przez rolki, w wyniku czego wystepuje niestabilnosc procesu, pogarszajac takze wlasnosci przedzy, jak wytrzymalosc na rozciaganie, modul elastycznosci i pelzanie.Wad tych nie obserwuje sie jednak w sposo¬ bie wedlug wynalazku, poniewaz resztki kwasu ortoborowego znajdujace sie we wlóknach albo reaguja z PAW tworzac zewnatrz i zewnatrz cza¬ steczkowe wiazania poprzeczne wiszace na lan¬ cuchach PAW albo pozostaja niepraereagowane.Jest to jedna z charakterystycznych cech wyna¬ lazku. Gdy ilosc kwasu ortoborowego przekracza 0,9§/§ wagowych, wówczas rozciagliwosc wlókien maleje zmniejszajac tym samym bezwzgledne war¬ tosci wytrzymalosci na rozciaganie i modul ela¬ stycznosci przedzy.Tak wiec wybierajac optymalne warunki ko¬ agulacji mozna stabilizowac wytwarzanie wlókien o duzej rozciagliwosci. Ponadto przez takie okre¬ slenie warunków przeplukiwania woda, aby utrzy¬ mac resztki kwasu ortoborowego w ilosci od 0,2 do 0,9% wagowych, korzystnie w zakresie od 0,2 do G,7f/i wagowych, otrzymuje sie produkty o wla¬ snosciach w niewielkim stopniu zaleznych od tem¬ peratury nie zmniejszajac jednoczesnie rozciagli¬ wosci na sucho.W sposobie wedlug wynalazku po przepluki¬ waniu woda, odwodnieniu i suszeniu nalezy pro¬ wadzic rozciaganie na sucho wlókien PAW dla uzyskania calkowitego stopnia rozciagniecia 13009/t.Jezeli calkowity stopien rozciagniecia jest mniej¬ szy od 1300°/t, wówczas trudno jest wytworzyc wlókna PAW o wyzej opisanych wlasciwosciach.Wedlug wynalazku mozna rozciagac wlókna PAW ' do calkowitego stopnia rozciagniecia 1800%.Wlasnosci przedzy otrzymanej z wlókien PAW sa nastepujace: wytrzymalosc na rozciaganie przy 120°C — co najmniej 7,5 G/den, modu elastycz¬ nosci przy 120°C — co najmniej 100 G/den, pel¬ zanie przy 135°C — ponizej 2% (stopien wydluze¬ nia pod obciazeniem 1 G/den w ciagu 60 min.).Wlókna zawieraja 0,2 do 0,9% kwasu ortoboro¬ wego lub soli boranowej. Wlókna wedlug wyna¬ lazku maja lepsze wlasnosci w wysokich tempera¬ turach, niz znane wlókna PAW nie zawierajace kwasu ortoborowego lub boranu. .Ilosc kwasu ortoborowego pozostalego w syn¬ tetycznych wlóknach mierzy sie nastepujaco: Wlókna w ilosci okolo 2 PAW umieszcza sie w tyglu, do którego dodaje sie 0,1 mola/l wodnego roztworu wodorotlenku sodu, pokrywajac nim wlókna. Po nastepnym rptWH trzymaniu tygila w suszarce w temperaturze 105°C w ciagu jednej nocy prazy sie wlókna w pi«W s elektrycznym w oiagu 80 min. w temperaturze 400 do 600°C. Wówczas wlókna z tygla wklada aie do wlewki, do której dodaje sie wodny wymie¬ niacz jonowy i utrzymuje w ciagu 00 min. Do zlewki wlewa sie kitka kropli fonoioftaleiny, po czym dolewa sie 0,1 mola/l kwasu solnego, az do zmiany koloru roztworu z czerwonego na zólty.Po utrzymaniu w stanie wrzenia w ciagu 30 do 60 min. roztwór chlodzi sie i neutralizuje do pH=7 dodajac wedlug potrzeb wodorotlenek sodu lub kwas solny. Dodaje sie zlewki mannitu oraz powtórnie neutralizuje sie roztwór do pH~7 za pomoca miareczkowania 0,1 mola/l wodorotlenku sodowego. Miareczkowana objetosc V odmierza sie w cm3. Ilosc kwasu ortoborowego pozostalego we wlóknach oblicza sie z nastepujacego wzoru 0,62 • f • V gdzie W oznacza mase PAW yr gramach w próbce M odmierzonej wedlug opisanej powyzej metody, a f i V oznaczaja odpowiednio wytrzymalosc na roz¬ ciaganie i miareczkowana objetosc 0,1-rciolowego wodnego roztworu wodorotlenku sodowego.Wytrzymalosc na rozrywanie lub na rozciaga- J0 nie na sucho, wysuszonej próbki okresla sie wed¬ lug JISL 1070. Tak wiec próbke wlókien skreca sie osmiokrotnie na dlugosci 10 cm, suszy sie w temperaturze 105°C w ciagu 3 godzin i mierzy natychmiast wytrzymalosc na rozrywanie dla M próbki o dlugosci 20 cm przy predkosci rozciagania cni/min, stosujac wytrzymalosciomierz mierzacy wytrzymalosc na rozciaganie przy stalej predkosci wydluzania, w którym powierzchnie szczek pokry¬ te sa warstwa poliuretanu.M Modul elastycznosci uzyskuje sie wedlug JISL 1073 z krzywej zaleznosci naprezenia i wydluze¬ nia i wyznaczonej przy okreslaniu wytrzymalosci na rozrywanie na sucho: Dla okreslenia modulu w temperaturze pokojowej badanie wykonuje sie 49 w temperaturze 20°C, podczas gdy dla okreslenia modulu w wysokiej temperaturze górne i dolne szczeki wytrzymalosciomierza utrzymuje sie w atmosferze elektrycznego pieca w temperaturze 120°C, a pomiar przeprowadza sie az do zerwa- 50 nia próbki.W nastepujacych przykladach dalej opisano, okre¬ slono i porównano wlókna z polialkoholu winylo¬ wego wedlug wynalazku i sposoby ich wytwarza¬ nia. Udzialy procentowe okreslono w procentach M wagowych, chyba ze wskazano inaczej.Przyklad I. Przygotowano 10 kg wodnego roztworu przedzalniczego zawierajacego 1,7 kg PAW o stopniu polimeryzacji 1750 i liczbie zmy- dlenia 99,5°/t molowych i, 34 g kwasu ortobpro- M wego oraz kwas azotowy w ilosci wystarczajacej do ustalenia pH™4,3. Roztwór przedzalniczy prze¬ puszczono przez dysze przedzalnicze zawierajace 600 otworów o srednicy 6^06 mm do kapieli ko- agulujacej, zawierajacej 30 g/l wodorotlenku sodu tt i 230 g/l siarczanu sodu.88 890 W ten sposób poddane przedzeniu wlókna od¬ bierano z kapieli z predkoscia 10 m/min. i na¬ stepnie poddano takim operacjom, jak rozciaga¬ nie o 100% na irolkach, neutralizowanie w kapieli zawierajacej 70 g/l kwasu siarkowego i 300 g/l siarczanu sodu, rozciaganie ma mokro o 15%, prze¬ plukiwanie woda dla ustalenia ilosci kwasu orto¬ borowego 0,45%, odwodnienie, suszenie oraz roz¬ ciaganie na sucho o 220%. Koncowy produkt roz¬ ciagnieto do calkowitego stopnia rozciagniecia 1500%. 8 Uzyskany w ten sposób produkt ma wytrzyma¬ losc na rozciaganie przy 120°C — 9,3 G/den, mo¬ dul elastycznosci przy 120°C — 135 G/den i pel¬ zanie przy 135°C — 1,4%.W tabeli I przedstawiono porównywalne przy¬ klady, które ilustruja wplyw zmian warunków procesu i stezenia kwasu ortoborowego na wla¬ snosci przedzy. Takze dla porównania przedsta¬ wiono warunki zastosowane w przykladzie I oraz wynikajace stad wlasnosci przedzy.Tabela I .FH o • ca %¦ cd '2 warz* •** * £ S War ui # Material: Stopien polimeryza¬ cji PAW Liczba zmydlania PAW % mol Roztwór przedzalni¬ czy: zawartosc PAW % ilosc dodawanego kwasu ortoborowe¬ go % pH Kapiel koagulujaca: NaOH (g/l) Na^SC^ (g/1) Kapiel neutralizujaca: H2S04 (g/\) Na2S04 (g/1) Rozciaganie: stopien calkowitego rozciagniecia, % rozciaganie na rol¬ kach, % rozciaganie na. mo- kro % rozciaganie na su¬ cho, % Ilosc resztkowego kwasu ortoborowego, % Wytrzymlaosc na roz¬ ciaganie przy 120°C, G/den Modul elastycznosci przy 12Q°C, G/den Pezlanie przy 135°C, % Przyklad I 1 1750 99,5 17 2,0 4,3 230 70 300 1500 100 150 220 0,45 9,3 135 1,4 Porów¬ nawcza próbka 1 2 1750 99,5 17 2,2 4,1 8 260 , 70 300 1100(3) 100 150 140 0,51 6,2 72 2,5 Porów¬ nawcza próbka 2 3' 1750 99,5 17 2,2 4,1 110 150 70 300 1200(4) 100 140 192 v 0,52 7,0 82 2,2 Porów¬ nawcza próbka 3 4 1750 99,5 • 17 2,2 4,1 80 90 nie nadaje siedo prze¬ dzenia — — — — — — — — — Porów¬ nawcza próbka 4 1750 99,5 17 2,2 4,1 360 70 300 1000(3) 100 150 120 0,49 ,4 63 3,1 Porów¬ nawcza próbka 6 1750 99,5 18 2,6 4,0(1) 40 220 80 320 1500 100 150 220 0,15 7,3 91 2,3 Porów¬ nawcza próbka 6 7 1750 99,5 18 2,6 4,0(1) 40 220 86 320 1200 100 140 192 1,00 7,0 82 2,4 Porów¬ nawcza próbka 7 8 1750 99,5 17 ' 2,0 4,3(2) 230 70 300 1100 100 150 140 0,46 6,5 96 2,3 | Uwagi do tabeli I: W przykladzie I do porównawczej próbki 1 za¬ stosowano kwas azotowy do ustalenia pH. (1) — zastosowano kwas winowy do ustalenia pH (2) — zastosowano kwas octowy i octan sodowy do ustalenia pH (3) — próbka wykazuje niedostateczna rozciag¬ liwosc (4) — próbka wykazuje niedostateczna zdolnosc przedzenia.88 890 9 Przyklad II. W ten sam sposób co w przy¬ kladzie I wytwarza sie wlókna PAW zawierajace boran sodowy i rozciaga sie je do calkowitego stopnia rozciagniecia 1500% z tym wyjatkiem, ze zastosowano boran sodu w ilosci 1,5% w stosunku do ilosci PAW zamiast kwasu ortoborowiego oraz zastosowano kwas winowy zamiast azotowego do ustalenia pH. Otrzymana przedza "miala nastepu¬ jace wlasnosci: wytrzymalosc na rozciaganie przy ; 120°C — 9,1 G/den, modul elastycznosci przy 120°C — 127 G/den i pelzanie przy 135°C — 1,5%.Przyklad III. Wodny roztwór PAW o steze¬ niu PAW 15% wagowych i zawierajacy 150 g PAW o stopniu polimeryzacji 2 350 i liczbie zmydlenia 99,5% molowych zmieszano z 30 g kwasu orto¬ borowego <2% wagowych w stosunku do zawar¬ tosci PAW) i mala ilosc kwasu octowego dla przy¬ gotowania roztworu przedzalniczego o pH=4,5. Roz¬ twór ten zostal poddany przedzeniu w silnie al1 kalicznej kapieli koagulujacej, glównie w wodnym roztworze zawierajacym 40 g/l wodorotlenku sodu i 250 g/l siarczanu sodu. Po odebraniu przedzy z kapieli z predkoscia 10 m/miin poddano ja rozciaganiu na rolkach o 100%, neutralizowaniu, rozciaganiu na mokro o 150%, przemywaniu woda dla ustalenia resztkowej zawartosci kwasu orto¬ borowego w ilosci 0,4% wagowych w stosunku do zawartosci PAW, odwodnieniu, suszeniu i rozcia¬ ganiu na sucho do 200%. Otrzymana w ten spo¬ sób przedza o grubosci 1200 den na 600 wlókien miala stopien rozciagniecia równy 1400%. Miala ona nastepujace wlasnosci: wytrzymalosc na roz¬ ciaganie przy 120°C — 9,2 G/den, modul elastycz¬ nosci przy 120°C — 131 G/den, i pelzanie przy 135°C — 1,9%, przy czym koncowy produkt mial lepsze wlasnosci w wyzszych temperaturach.Przyklad IV. 4,17% wodny roztwór PAW zawierajacy 100 kg PAW o stopniu polimeryzacji 1750 i liczbie zmydlenia 99,9% molowych zmiesza¬ no z 2 kg kwasu ortoborowego (2% wagowych w stosunku do zawartosci PAW) i 0,3 kg kwasu oc¬ towego (0,005 g oznacza ilosc równowazna 100 g PAW) dla przygotowania roztworu przedzalnicze¬ go. Wartosc pH ustalono na 4,5. Roztwór prze¬ dzalniczy przepuszczono przez dysze majace 1000 otworów o srednicy 0,15 mm do koagulujacej ka¬ pieli zawierajacej 50 g/l wodorotlenku sodu i 200 g/l siarczanu sodu. Wówczas odbierano wlókna z kapieli z predkoscia 10 m/min.Warunki przedzenia w tym przypadku byly bar¬ dzo stabilne, gdyz podczas dwutygodniowego prze- dzenia nie zaobserwowano zadnych trudnosci ta¬ kich jak zatykanie dysz. W ten sposób przedzone wlókna poddano takim samym operacjom jak w przykladzie III, to jest rozciaganiu na rolkach, ne- utralizowaniu, rozciaganiu na mokro, przemywa¬ niu woda dla ustalenia resztkowej zawartosci kwasu ortoborowego w ilosci 0,5% wagowych w stosunku do zawartosci PAW, odwodnieniu, susze¬ niu i rozciaganiu na sucho. Otrzymana w ten sposób przedza, o grubosci 1800 den do 1000 wló¬ kien byla rozciagnieta o 1400%. Miala ona na¬ stepujace wlasnosci: wytrzymalosc na rozciaganie przy 120?C — 9,3 G/den, modul elastycznosci przy 120° — 134 G/den i pelzanie przy 135°C — 1,8%. i? Przyklad V. Przygotowano 1 kg wodnego roztworu przedzalniczego 17 polimeryzacji 1750 i liczbie zmydlenia 99;5% mo¬ lowych, 5,95 g kwasu ortoborowego (3,5% wago¬ wych w stosunku do zawartosci PAW) i kwas siarkowy w ilosci wystarczajacej do ustalenia pH=4. Roztwór przedzalniczy przepuszczono przez dysze do kapieli koagulujacej zawierajacej 15 g/l wodorotlenku sodu, i 230 g/l siarczanu sodu. Otrzy¬ mane wlókno poddano takiej samej, nastepnej obróbce jak w przykladzie I dla wytworzenia wlókien PAW zawierajacych 0,5% wagowych kwa¬ su ortoborowego. Wytworzony w ten sposób "kon¬ cowy produkt wykazywal doskonale wlasnosci w temperaturze 120°C.Przyklad VI. Przygotowano wodny roztwór przedzalniczy o zawartosci 17% wagowych PAW o stopniu polimeryzacji 1700 i liczbie zmydlenia 99,5% molowych, 3% wagowych kwasu ortoboro¬ wego w stosunku do PAW i 0,2% wagowych kwasu azotowego w stosunku do PAW dla usta¬ lenia pH=4. Roztwór przedzalniczy przepuszczono przez znane dysze zawierajace 600 otworów do kapieli koagulujacej w temperaturze 40°C zawie¬ rajacej 20 g/l wodorotlenku *odu i 250 g/l siar¬ czanu sodu. Wytworzone w ten sposób wlókna rozciagano na rolkach i dalej poddawano opera¬ cjom takim jak neutralizowanie kwasem wodoro¬ tlenku sodu znajdujacego sie we wlóknach, roz¬ ciaganie na goraco, przemywanie woda Wlókien dla ustalenia pozostalej ilosci kwasu ortoborowe¬ go we wlóknach, suszenie i rozciaganie na sucho do calkowitego stopnia rozciagniecia 1300—1500%.W tabeli II pokazano wlasnosci wytworzonych so wlókien PAW zawierajacych rózne ilosci kwasu ortoborowego. 45 Tabela II Zawartosc kwasu ortoboro¬ wego we wlóknach, % w stosunku do PAW Calkowity stopien rozciag¬ niecia, % denier/iloisc wlókien 0 1200 1200/ 500 0,21 1500 1200/ 600 0,36 1500 1200/ 600 0,50 1500 1200/ 600 0,67 1500 1200/ 600 0,85 14(0 1280/ 600 0,95 , 1200 1480/ 600 ..,:..l,-05. .1140*'V 1550/ 600«8«90 11 12 c.d. labettll *o°c Ltt0°C wytrzymalosc na roz¬ rywanie na sucho G/den modul elastycznosci, G/den wytrzymalosc na roz¬ rywanie na sucho G/den modul elastycznosci, Gtoen 9,7 1 11,2 230 7,0 70 240 8,0 101 11,6 245 8,5 115 11,7 250 8,7 120 11,5 247 8,6 127 104 230 8,5 122 ¦M 210 74 96 w i ao4 X3 J .95 Przyklad VII. .Przygotowano wodny roztwór przedzalniczy zawierajacy 17V§ wagowych PAW o stopniu polimeryzacji 1750 i liczbie zmydlenia MJB^h molowych, 2^/t wagowych kwasu ortobo- rowego w przeliczeniu na czysty PAW i 0,24§/« wagowych kwasu winowego w przeliczeniu na czy¬ sty PAW dla ustalenia pH=4. Wówczas roztwór przedzalniczy .przepuszczono przez takie same dy¬ sze Jak w przykladzie I do kapieli koagulujacej w temperaturze 45°C zawierajacej 30 g/l wodo¬ rotlenku sodu i 22? g/l siarczanu sodu. Wytwo¬ rzone w ten sposób wlókna poddano nastepnym operacjom, takim jak rozciaganie na rolkach, ne¬ utralizowanie kwasem wodorotlenku sodu zawar¬ tego we wlóknach, rozciaganie na mokro, przeplu¬ kiwanie woda wlókien dla ustalenia zawartosci kwasu ortdborowego w ilosci okolo 0,5f/#, suszenie i rozciaganie na sucho do calkowitego stopnia rozciagniecia 1300^1600Vi. Wlasnosci wytworzonych w ten sposób Wlókien pokazano w taibeli III. kich przewodów, stosowanych w hydraulicznych urzadzeniach i przychodach olejowych, poniewaz rozszerzanie przewodu pod dzialaniem wewnetrz¬ nego cisnienia jest bardzo male, ze wzgledu na wy¬ soka wartosc modulu elastycznosci wlókien w1 wy¬ sokiej temperaturze.Doskonale wlasnosci syntetycznych wlókien' PAW w wysokiej temperaturze umozliwiaja jego stoso¬ wanie w calej pelni do kardów opon radialnych i krzyzowych.Chociaz w powyzej opisanych przykladowych sposobach wytwarzania wlókien z polialkoholu winylowego podano konkretne materialy i warun¬ ki procesu, to maja one za zadanie tylko ilustro¬ wac wynalazek.Takze rózne inne polialkohole winylowe, roz¬ puszczalne w wodzie borany i warunki procesu moga byc wprowadzone z podobnymi wynikami na miejsce przedstawionych w przykladzie.Tabela III 1 <2awartósc kwasu* ortoborowego we wlóknach (°/o w 1 stosunku do PAW) rslkowity stopien rozciagania, •/• 1 denier/lioaba wlókien Uo*c 120°C 0,46 1200 1200^600 wytrzymalosc na rozciaganie na sucho, G/den | 0,7 poczatkowy modul sprezystosci G/den wytrzymalosc Jia rozciaganie na sucho, G/den poczatkowy modul sprezystosci G/den 232 7,0 76 0,52 1350 120W600 ,1 230 8,0 102 0,48 1400 120 11,0 245 8,2 100 0,50 | 1500 | 1200/600 1 11,5 260 8,6 127 , | Syntetyczne wlókna z polialkoholu winylowego, wytworzone sposobem wedlug wynalazku, które maja powyzej przedstawione wlasnosci w wyso¬ kiej temperaturze znajduja szerokie zastosowanie, na przyklad do budowy ciegien pasów klinowych i do wzmocnienia gietkich przewodów. Wysoka wytrzymalosc na rozciaganie przy rozrywaniu i niewielkie pelzanie tych wlókien w wysokiej tem¬ peraturze, umozliwiaja produkowanie pasów kli¬ nowych o wysokiej stabilnosci wymiarów w trud¬ nych warunkach pracy. Stosujac wlókna PAW wytwarzane sposobem wedlug wynalazku, znacz¬ nie polepsza sie jakosc wysokocisnieniowych giet- PL