Przedmiotem wynalazku jest srodek pomocniczy stosowany w procesach barwienia barwnikami kationowy¬ mi wlókien poliakrylonitrylowych we wszystkich stadiach ich przerobu.Dotychczas dla uzyskania równomiernych wybarwien barwnikami kationowymi na wlóknie poliakryloni- trylowym dodawano do kapieli barwiacej preparat pomocniczy wedlug opisu patentowego PRL nr 76042.Preparat ten jest mieszanina srodków o charakterze kationowym, anionowym i niejonowym i zawiera: 50-90 czesci wagowych siarczanu laurylopirydyniowego, 10-30 czesci wagowych produktu kondensacji dodecylofeno- lu z tlenkiem etylenu oraz 5-30 czesci wagowych sulfonianu dwunaftylometanu.Stosowanie znanego preparatu pomocniczego wedlug patentu nr 76042 zapewnia wysokie wskazniki wyrównania wybarwien na wlóknie poliakrylonitrylowym pod.warunkiem scislego przestrzegania technologicz¬ nego rezimu barwienia. Dotyczy to zwlaszcza wybarwien w kolorach ciemnych, bliskich punktowi nasycenia wlókna danym barwnikiem. W takim przypadku przedawkowanie preparatu pomocniczego moze spowodowac czesciowe wytracenie sie barwnika, osadzanie sie go na powierzchni wlókna, a co za tym idzie, obnizenie wlasciwosci uzytkowych wybarwienia, szczególnie jego odpornosci na tarcie.Srodek pomocniczy wedlug wynalazku zawiera w swoim skladzie 70-95 czesci wagowych siarczanu laurylopirydyniowego oraz 25-2 czesci wagowych oksyetylowanego nonylofenolu i 25-2 czesci wagowych produktu kondensacji mieszaniny alkoholu olejowego i cetylowego z tlenkiem etylenu.Srodek pomocniczy wedlug wynalazku stosuje sie w procesach barwienia wlókien poliakrylonitrylowych barwnikami kationowymi.Dzialanie srodka pomocniczego polega na synergetycznym dzialaniu jego skladników podczas procesu barwienia. _ .Siarczan laurylopirydyniowy- skladnik o charakterze kationowym - odznacza sie powinowactwem do wlókna poliakrylonitrylowego i ma za zadanie obsadzenie grup funkcyjnych wlókna podczas procesu barwienia, dzialajac wyrównujaco, hamujaco, gdyz uniemozliwia szybkie polaczenie barwnika kationowego z wlóknem.87933 2 Natomiast laczne dzialanie skladników niejonowych, a mianowicie oksyetylowanego nonylofenolu oraz produktu kondensacji mieszaniny alkoholu olejowego i cetylowego z tlenkiem etylenu polega, dzieki przejsciowe- mu powstawaniu postaci oksoniowej, na zabezpieczeniu przed wytracaniem sie barwników w kapieli barwiacej w przypadku przekroczenia punktu nasycenia wlókna.Sklad jakosciowy i ilosciowy poszczególnych skladników w srodku pomocniczym wedlug wynalazku umozliwia jego skuteczne dzialanie.Ponizej zamieszczona tabela przedstawia ocene dzialania wyrównujacego poszczególnych skladników oraz srodka wedlug wynalazku, podczas barwienia wlókien poliakrylonitrylowych barwnikami kationowymi: Barwniki Dodatek do kapieli barwiacej Siarczanu laurylopirydyniowego Oksyetylowany nonylofenol - Produkt kondensacji mieszaniny alkoholu olejowego i cetylowego z tlenkiem etylenu Srodek pomocniczy wedlug wynalazku indywidualne: wybarwienia i % 1% Zólcien zlocista anilanowa RL 1% Blekit anilanowy GRL 3 3 wyczerpywanie barwnika z kapie* li dosc dobre 2 2 wyczerpywanie barwnika z kapie* li calkowite 2 2 wyczerpywanie barwnika z kapie¬ li calkowite * 4-5 4-5 wyczerpywanie barwnika z kapie* li calkowite mieszanka: wybarwienia i % 0,4% Zólcien zlocista anilanowa RL 0,6% Blekit anilanowy GRL 2-3 wyczerpywanie barwnika z kapie¬ li dosc dobre 2 wyczerpywanie barwnika z kapie¬ li calkowite 2 wyczerpywanie barwnika z kapie¬ li calkowite 4-5 wyczerpywanie barwnika z kapie¬ li calkowite Ocene przeprowadzono przez porównanie miedzy soba kontrastu zabarwionych tkanin poliakrylonitrylo¬ wych, poslugujac sie pieciostopniowa skala zgodnie z Polska~Norma PN-63/P-04906, przy czym stopien 1 oznacza kontrast maksymalny, natomiast stopien 5 oznacza brak róznic.Ponizej podano przyklad sporzadzenia srodka pomocniczego wedlug wynalazku.Przyklad: Do mieszalnika zaopatrzonego w mieszadlo wprowadza sie 80 czesci wagowych siarczanu laurylopirydyniowego, 10 czesci wagowyeh oksyetylowanego nonylofenolu oraz 10 czesci wagowych produktu kondensacji mieszaniny alkoholu olejowego i cetylowego z tlenkiem etylenu. Calosc miesza sie przez okolo minut w temperaturze otoczenia.Otrzymany srodek pomocniczy stosuje sie barwiac wlókno poliakrylonitrylowe barwnikami kationowymi wedlug ogólnie znanych metod barwienia. Ilosc preparatu uzytego przy barwieniu zalezy od intensywnosci wybarwienia i wynosi 1—5% liczac od ciezaru wlókna.Stosujac srodek pomocniczy wedlug wynalazku otrzymuje sie równomiernie zabarwione wyroby z wlókien poliakrylonitrylowych, o zadanej intensywnosci wybarwien, zarówno przy stosowaniu barwników indywidual¬ nych jak i ich mieszanek, nawet w przypadku przekroczenia punktu nasycenia wlókna barwnikiem.Dzieki temu, ze srodek pomocniczy o skladzie podanym powyzej nie tworzy zbyt trwalych polaczen z grupami funkcyjnymi wlókna poliakrylonitrylowego ani z barwnikami kationowymi, znajduje on równiez zastosowanie do rozjasniania zbyt ciemnych wybarwien lub wyrównywania wybarwien nieudanych. Po procesie rozjasniania lub wyrównywania nalezy wlókno poliakrylonitrylowe wyplukac w cieplej wodzie, aby usunac resztki srodka pomocniczego, a wówczas wlókno nadaje sie do ponownego barwienia. PL