PL82708B1 - - Google Patents

Description

Sposób barwienia naturalnych wlókien proteinowych Przedmiotem wynalazku jest sposób barwienia ' naturalnych wlókien proteinowych, zwlaszcza wel¬ ny, polegajacy ma tyim, ze wlókna barwi sde w temperaittiirze 80—ilil0°C za pomoca dajacych sie chromowac i reaktywnych w stosunku do wlókna bairwników imbnoazowych o ogólnym wzorze Ri—N, =.N—R2, w którym Ri jest reszta arylotwa, posiadajaca w polozeniu orito w sltosunku do gru¬ py azowej grupe zdolna do Itworzenia komplek¬ sów, a R2 jest reszta skladnika biernego, posia¬ dajaca w bezposrednim sajsliedztwie grupy azowej grupe hydroksylowa, keltonowa lub aminowa, przy czyni Rx i R2 dobrane (sa tak, ze powstajacylbarw¬ nik posiada oo najmniej jedna niezdolna do two¬ rzenia kompleksów igrupe taka jak na przyklad sulfonowa, nadajaca mu cechy rozpuszczalnosci w wodzie i co najlmniej jedno ugrupowanie acy- loaimlinowe, reaktywne wzgledem wlókna, wywo¬ dzace sie z alifatycznego kwasu jednokarboksylo- wego o -2—4 atomach we^la lub plieicio- albo sze- scioczloniowego zwiazku heterocyklicznego, albo za pomoca dajacych sie chromowac i reaktywnych wzgledem wlókna barwników idisazowych o ogól¬ nym wzorze R3^N=N^R4—(N=N-hR5, w którymi R3, R4 i R5 sa resztami benzenokairboksylowymi, fenolowymi albo naftalenowymi i idolbraine sa tak, ze powstajacy barwnik po obyfdwiu stronach co najmniej jednej grupy azowej posiada grupe zdol¬ na do tworzenlia kompleksów, 00 najmniej jedna grujpe niezdolna do tworzenia kompleksów taka, 10 15 25 30 jak karboksylowa, sullfonowa, sulfamidowa, siar- czianoejtyloisiulfonowa albo siarczanoejtylosulfamido- wa i co najmniej jedno ugrupowanie acyloaimiino- we, reaktywne wzgledem wlókna, przyi czym barw¬ niki stosuje sie lacznie z pochodnymi mono- lub dwuaminowyimli o 16—'20 laitomach wegla eterów poliglikolowych, skladajacych sie z 5—70 ugru¬ powan —CH2 • CH2—iO— w czasteczce i czynnika ehramujacego.W sposobie wedlulg wynalazku stosuje sie barw¬ niki o wzorze Ri—N=N—R2, w którym Ri ozna¬ cza reszte arylowa, zawierajaca w pozycji ortodo grupy azowej grupe zdolna do tworzenia polaczen kompleksowych, a R2 oznacza reszte skladnika biernego, który sprzega isie w pozycji sasiadujacej z grupa wodorotlenowa, ketonowa lub aminowa, przy czyim reszty Rx i R2 dobiera sie tak, aby po¬ wstajacy barwnik zawiieral co najminiiej jedna gru¬ pe taka jak sulfonowa, nadajaca im ceche roz¬ puszczalnosci i nie zdolna do tworzenia polaczen kompleksowych oraz co najmniej jedno ugrupo¬ wanie lacyloamiinowe, reaktywne w stosunku do wlókna.Szczególnie korzystne sa barwniki w JstórychR! oznacza reszte skladnika czynnego szeregu benze¬ nowego lub naftalenowego, zwlaszcza reszte ben- zenokarboksyllowa, fenolowa lub naifitolowa. Resz¬ ty te moga zawierac róznorodne podstawniki, jak na przyklad atomy ichlorowców, grupy aminowe, nitrowe, alkilowe, aJkoksyloiwe lufo acylowe jak 82708równiez kwasne grupy nadajace ceche (rozpusz¬ czalnosci i niezdolne do tworzenia polaczen kom¬ pleksowych z metalami, jak na przyklad grupy karboksylowe, sulfonowe i sulfamidowe jak rów¬ niez grupy /?nsiarczanoetylosulfonowe lulb ^-siar- czanoeitylasiuilfamiidowe. Wymienione grupy amino¬ we wprowadza sde do reszty Rx na przyklad przez redukcje grupy nditroiwej lub przez zmydlenie gnu¬ py acyloaminowej.Skladnikiem sprzegajacym R2 moze byc przede wszystkim reszta fenolowa, naftolowa, naftylo- amiinowa lub pirazolonowa, zawierajajca itakie sa¬ me podstawniki jak reszta Ri. Ponadto reszta R2 w wiekszosci przypadków zawiera dajaca sie zacy- lowac lulb zacylowana juz w podany sposób gru¬ pe aminowa.• Podstawniki reszt Ri i R2 tworza nastepujace ugrupowania, które sa zdolne do tworzenia kom¬ pleksowego zwiazku barwnika z metalem: grupy O,0'-dwuhydroksy-, O-hydrctay-0'-aimiino- lub 0- 4sarboksy-0'HhydroksyHazowe.Barwniki, nadajace slie do Ibarwienia sposobem wedlug wynalazku mozna otrzymac na przyklad z nastepujacych skladników czynnych i biernych: Skladniki czynne 4- lub 5-chloro-2-aminoHl-hydroksyibenzen, 4, 5- lub 6Hnit1iro^-amino^l-hydrc^ylbenzeai, 4y6Hdwuchloffo-2HamimoHl-hydrokisyIbenzen, 3,4,6-ifcrójchfloro-fl^ammo-il-^ydroksybenzen, 4^chloro-5- lub enniteonE-amino-l-hyidroksyljenzen, 4nni1a:o-6K;Moro-'2^amTino-il-hydro(kisylbenzen, 6Hnitro^-«metylo^2Hamlmo-ll-hydrctay(benzen, 4-nita-6-acetyloaimino-2Ha^ 6-nitro -4 -acetyloamiino-2 - amiinonl-^hydroksybenzen, 4,6- l-amino-*2-iiydroksynaftallen, kwas 2^amdnoibenzo- esowy, kwas 4- lulb 5nnitro-2'aminobeniz<)eteOfwy, kwas 5-acetyloaminobenzoesowy, kwas 2Hamino-14oirboksybenzenosiulfo!nowy-4'- lub kwas 2Hammo-l-hydix)kBybenzeno6uiKonowy*4 lub -5, kwas 4-chloro- lulb 4Hmetylo-i2-amiino^l-lhydroksy- benzenosulfonowy-5 lub -6, kwas 4Hnfltro-2-ammo-l-hydroksybe^ wy-G, kwas 6^nitro^2-ammonl-hydroksy^benzenosulifono- wy-4 a przede wszystkim zwiazki naftalenu jak kwas 2-amiino-l-hydroksynafta(lenosulfonowy-4 lub -S, kwas 6-foromo- lub 6^e!tylo-l-amino-2-hydroksy- nafltalenosulftmowy-4, a zwlaszcza kwas l-amino^2'hydroksynaiftden^uilfonowy-4# kwas 6^i:tiro-l-amino-2-nydiro^ wy-4; dalej amid kwasu 4-chloro- lub 4-ntoo-2-aminio-l--hy- droksybenzenosutfonawego-6, amid kwasu 6Hmtro-i2Hmino-Jwihydirok5 sulfonowego-4, amid kwasu 2-amiino-l-hydroksylbenizenoBu(lfono- wego-4 lub -5, fenyloamid kwasu 2Ham4no^l»hydroteybenz«irK»ul' fonow«go-4 lub -5, 82708 / 4 metylo- lub diwumetyloamiid aflibo N-^nsuHfaito-ety- loamtid kwasu 2^aminoHl-hydroksyftenzenosu!Lfo-- nowego-4 lub -5, amid kwasu 4-metylo^2-anjmo-l-hydroiksybenzeno- 5 sulfonowego-5, metylo-, eltylo-, izopropylo- lub fenyloamid kwasu 4-chloro-2^amdno-Jl 4iydroksylbenzenosuflfonowe- ;go^5, 10 dwumetylo-, diwueltylo-, N-metylo-N-fenylo-, N- metylo^-^-hydroksyetylo-N-^-hydroiklsyetylo-N- -fenylo lub N-etylo-iN^enyloamid kjwasu4^dhlo- ro-2-aminoni-hydroksylhenzenosulfonowego-5 oraz odpowiednie zwiazki, k|tóre zamiast grupy 15 sullfonaimidiowej zawieraja grupe metylosiuflfonowa, etytlosulfonorwa a zwlaszcza fenylosuifonoiwa, gru¬ pe p-metylo- lub p-chlorofenyloisu3fonowa albo ^-siarczanoetylolsullfictoowa.Skladniki ibierne: 20 Hydiroksylpochadne benzenu jak p^crezol lubp-III- -rzed. lamylofenol, 4nmetylo-2-acetyloamino-il-hyidroklsybenzen, 4-acetyloamlinoHl-hydroksybenzen, 4-(/?-cyjanoelty- lolo)Hfenol, 25 estry lub amidy ^-ketonokwasów kariboksylowych, jak aniMd kwasu acetylooctowego i l-acetoacety- loamino-2-, -3- lub -4-chloro benzen, 1-acetoacety- loamdno^naceltylloaminobenzen, pirazolliny jak: 1-fenylo-Snmetylo -5-ipirazolon, 30 l^Hdwufenylo-S-pirazolon, 1-4(2'-, 3'- lub -4'Hchlorofenylo)-3-metylo-5-pkazo- flion, 1 —(12'— 3'- lub -4'nmetylofenylo)-3-metylo-l5-pirazo- lon, 35 1h(2'-, 5'-dwucMorofenylo)-13-metylo-i5-piirazolon, M2'-etylo- lub 4'-etylo(fenylo)-3-metylo-5Hpirazo- llion, l-[naftylo-(l)- lub -(2')]H3Hmetylo-5-pirazolo!n, Hydrdksychinolina, kwas barbiturowy i naftylD- 40 aminy jak 6nbromo-, 6-meltokisy- lub 6-metylo-2- -aimiinanaftalen, 2-fenylo^amiinonafitalen, 2-amdno- naftalen sam oraz kwas 2-aminonafltalenosulfono- wy-d,, z którego mozna oltrzymac takie sarnie barw- nfiki jak z 2-aminonaftallenu, sprzegajacy sie, z rów- 45 noczelsnym odszczepienliem grupy SOgH, stojacej w pozycji 1, przede wszystkim jednak nafltole jak 6-bromo lulb 6^meto0^y-i2-hydiroksynaftalen a zwlaszcza ii -acetyloamino-7-hydroksynaftalen, l-.n-ibutyrylo^mino-7^hydroksynaftalen, 50 14enzoiik)amino-7-lhydroksynaiftalen, l-fearbodtoksyamiino-7-hydroksynaf'talen, 8-choloiro-1 -hydroksynaftalen, 5-tdhloro-1-hydroksynaifitalen, 5,8-cliwuichloro-il-hydroksyinaftalen, 55 4y8~ lub 5,8-dwuichloro-'2^ydiroksynaftalen, 2-hydiroksynafltalen i ewentualnie 1-hydroksynafta¬ lem, kwas l-fe^ylo^3Hmetylo^5-piraz<)lonosu(lfonowy-2/, ^3' lub-4', • " w* kwas 2'^MoroJl-fenylo-3Hmetyllio-5-pirazolonosuil- tfonowy-4' lub -4'f kwas 2', S^dwucMoro-ll-fenylo-S-onetyilo-B-pirazo- lonosulfonowy-4', kwas Mnafftylo-^lOl-S^etylo-g-pim^ u wy-4', -6', -*', 7' lub 8',5 82708 6 kwas l^[naftylloi(20]-3^me(tyloJ5-|pi(razolanosulfono- wy-6' lub 8', kwas 1-acetoacetyloaminobenzenosiulfonowy-^ i przede wszystkim kwas 2-amino- lub 2- hydroksynafitalenosulfono- wy-4, -5, -16 Hub -7, kwas l-hydroksyna:6talenosulfonowy-4, -5 lub 8, kwas 2-fenylo-ammonaftalenosulfonowy-i3' lob -4', amid, metyloaimid lub /?-hyidroksyetyloamid kwasu 1-fenylo-3-metylo-i5-pirazolonosulf onowego-3', l-hydroksynaftallenosiulfonowego-4, -5 lub 8-lub 2-hydroksynaftalenosulfonowego -4, -5, -6 lub -7, dalej skladniki bierne zawierajace igrupy aminowe jak l-i(3' lub 4/-iamiinoHfenyllo)H3-ime(ty11o-5-pirazo[Lon, 4-amino-l-acetoacetyloaminobenzen a zwlaszcza aniinonaftole jak: kwas 1-amiino- 8-hyidroksynaftalenodiwulsulfonowy- -3^6 lub -4,6, kwas l-hyidroksy-5-, -6- lub -7-amdnonaftaleno- isulfonowy-i3, kiwas l-araino-S-hydroksyina^taleinosfulfonowy^, kwasy aminobenzoilo-H i -K, dalsze skladniki bierne jak np. kwas 1 -hydroksy-i5-^-chloropropionyloamiinionafta- lenosulfonowy^3, 'kwas l-a,^- maftalenodwusuMonowy-3,6, kwas 2-ia^ndwuba:omopropioinyloamino^6-.hydirolksy- ;na£talenosulfonowy-8, kwas 24iydxotosyH6HcMoroacetyloaminoinaftaleno- sulfonowy-8, Barwniki otrzymuje slie przez sprzeganie sklad¬ ników czynnych z biernymi znanymi ineftodaimi.Odpowiednie barwniki disazowe posiadaja ogól¬ ny wzór R3-hN=N-4R4-hN=(N^R5, w którym kaz¬ dy z symboli R3, R4 i R5 oznacza reszte benzeno- karboksylowa, fenolowa lub naftolowa, przy czym reszty te dobiera sie tak, ze dtrzymany barwnik zawiera w pozycjach orto po dtwu stronach co najmniej jednej grupy azowej zdolnej do tworze¬ nia polaczen kompleksowych, dalej zawiera co naj¬ mniej jedna niezdolna do tworzenia polaczen kom¬ pleksowych grupe karboksylowa, sulfonowa, sulfa¬ midowa, siarczanoetylosulfonowa lub siarczanoety- losulfionamidowa i co najmniej jedno ugrupowanie acyloaminowe, reaktywne w stosunku do wlókna.Barwniki disazowe otrzymuje sie przez sprzega¬ nie skladnika czynnego R3 ze skladnikiem bier¬ nym R4 a nastepnie skladmiika czynnego R5 takze z R4. Inna mozliwosc polega nia tym, ze skladnik czynny R3 sprzega sie ze skladnikiem biernym R4, zawierajajcym dajaca slie zdwuazowac grupe ami¬ nowa. Produkt sprzegania o wzorze RgN=NR4 staje sie nowym skladnikiem czynnym, który sprzega sie ze skladnikiem biernym R5.Jako materialy wyjsciowe do otrzymywania barwników disazowych mozna uzywac skladniki czynne i (bierne wymienione juz jako skladniki sitosowane do otrzymywania barwników monoazo- wych.Ugrupowanie acylowe, reaktywne w stosunku do wlókna, mozna otrzymac jiesizcze przed wytwo¬ rzeniem barwnika na drodze reakcji srodka acy- lujacego ze skladnikiem czynnym lub biernym, za¬ wierajacym dajaca sie zacylowac grupe aminowa, lub wprowadzic je za pomoca odpowiedniej reak¬ cji do czasteczki barwnika powstalego w wyniku dwuazowania i .sprzegania. 5 Jako srodki acylujace, podatne do reakcji z wlóknem, stosuje sie zwlaszcza zwiazki alifa¬ tyczne i heterocykliczne. Z grupy zwiazków ali¬ fatycznych nalezy wymienic na przyklad chlorek lub bromek kwasu a^idwu^bcomopropionowego, 10 chlorek chloroacetyLLu, chlorek kwasu /?-chloropro- plionowego, chlorek kwasu a- lub /?-bromoakrylo- wego, chlorek kwasu akrylowego, chlorek kwasu krotonowego, chlorek kwasu propionowego. Do grupy heterocyklicznych srodków acylujacych na- 15 leza zwlaszcza dwuchlorowoo-l,3,5-triazyny, które moga zawierac dalszy podstawnik, zwiazany z pierscieniem heterocyklicznym, na przyklad przez atom tlenu, siarki lub azotu. Jako zwiazki alicy- kliczne nalezy wymienic takie produkty acylowa- 20 nia, które zawieraja reszte czterofluorocyklobuta- mowa.Przez ods'zczepienie chlorowcowodofu od zacy- lowanego barwnika, zawierajacego reszte jff^chlo- ropropionyilowa, a,/?-dwuchloro- lub diwubromopro- 25 pionylowa, za pomoca alkalicznego srodka mozna te reszte przeksztalcic w odpowiednia nienasyco¬ na reszte acylowa.Barwnik monoazowy przeksztalca sie w jego zwiazek kompleksowy iz chromem typu 1:2 bez- 30 posrednio na materiale, dzialajac odpowiednim zwiazkiem chromu. Jako zwiazki chromu stosuje sie miedzy innymi fluorek chromowy, siarczan chromowy, mrówczan chromowy, octan chromowy, siiarczan chromowopotasowy, rodanek chromowo- 35 potasowy i chromiany lub diwuchromliany, przy czym te ostatnie siole uzywa sie ewentualniew po¬ staci mieszanin z innymi solami jak na przyklad z siarczanem amonowym.Aby uniknac wytracania rozpuszczalnych trudno 40 soli chromu w kapieli farbiarskiej, mozna dodawac do niej substancje kompleksujace, zwiekszajace rozpuszczalnosc jak kwas winowy, cytrynowy, sa¬ licylowy lub mlekowy.Ilosc zwiazku chromu dobiera sie tak, aby na 45 dwie czasteczki barwnika monoazowego przypa¬ dal co majiminiiej jeden atom metalu. Korzystne jesit jednak stosowanie nadmiaru metalu, przy czym mozna uzywac 6—20 atomów metalu na 2 czasteczki barwnika. 50 Barwnik oraz zwiazek chromu mozna wedlug wynalazku dodawac do kapieli takze w postaci gotowego preparatu. Preparat ten otrzymuje sie przez zmielenie mieszaniny skladajacej sie z barw¬ nika, zwiazku chromu i obojetnego wypelniacza, 55 jiak chlorku sodowego, siarczanu sodowego, pierw- szorzedowego lub drugorzedowego fosforanu meta¬ lu alkalicznego, na przyklad odpowiedniego fosfo¬ ranu sodowego, dekstryny lub sacharozy. Otrzy¬ many .preparat, odznaczajacy sie dobra trwaloscia, 60 dodawany jest bezposrednio do kapieli farbiar¬ skiej.Jako srodki wyrównujace mozna stosowac w spo¬ sobie wedlug wynalazku zwiazki zawierajace azot o charakterze niejonowym lub jonowym, to znaczy 65 anionowe i kationowe. ;S2T«8 Korzystanie stosuje sie awiazfci eterójw poiltiigldko- lowych z aminami lub dwuaimiinami o dlugich lan- cuchach, przy czym w zwiiaizkach tych oo naj- mmieij jeden atom azotu izlwiazany jest z reszta weglowodorowa kwasu tluszczowego o dlugim lan- cuctau. Ponadto addufctty te moga takze posiadac czwartorzedowy atom azotu lub tez na koncu lan¬ cucha poLiglikoiwego moga byc zestryfnkowane wielozasadowym kwasem lub tez moga równoczes¬ nie zawierac czwartorzedowy atom azotu i byc zesfcryfikowane.Jako jsubstamcje wyjjsciorwe uzywa sie pojedyn¬ cze wysokoczajsfteczkowe aldfloaiminy lufo mieszani¬ ny amin, otayaiiywane w wyniku przeksztalcenia aalturalnych miesaanan- kwasów tluszczowych, na przyklad kwasu tlusaczowego z loju, w odpowied¬ nie amioy. Korzystne sa aminy o 16—22 atomach wejgfaa polaczone cq najmniej z 5—110 a nie wiecej niz 00*—70 motani tlenku etyllenu. Z grupy amlin nalezy wymienic: hefcsadecyioamline, oktadecylo- amiine, rachidyloamine CH^(CH2)i9-NH2, behenylo- amane GH^GB^ai-iNHa, oktiadecynyfloamine oraz N-alkilopropytoiodwuainEkny z odpowiednimi resz¬ tami iwejgiowodorowymi.Zarówno pczeksztatoanfie w zwiazki czwartorze¬ dowe jak rówmei estryfikowanie pochodnych eteru poliglikolowego, zawierajacych azojt, wykonuje sie korzystnie znanymi metodami, przy czym nie isjfcoieje potrzeba wydzielania produktów posred¬ nich.Do przeksztalcania w zwiazki csjwartorzedowe mozoa stosowac zwykle srodki aflariluBace fljub aral- kilujaee jak siarczan metylu, bromek etylu lub chlorek benzyiLu, lepiej nadaje sie jednak do tego celu chloroacetaroid lub chlorobydryina etyilenu.Do otrzymywania kwasnych estrów jako wieflo- zasariofwe kwasy tlenowe moga sluzyc organiczne kwasy wielokarboksyOowe, jak na przyklad kwas ma3emqwy lub wielozasadowe inieorganiczne kwasy cenowe, jak kwas fosforowy lufo stokowy. Za¬ miast kwasów mozna stosowac ich funkcyjne po¬ chodne jak bezwodniki, chlorki, estry lub amidy.Wedlug specjallnie korzystnej ockrndsainy sposobu wytwarza sie bezposrednio kwasne estry kwasu siarkowego w posteci soli anionowych przez ogrze¬ wanie sufbsitanicjl wyjsciowych z kwasem amido- auflltonowyfn w obecnosci imocaiika. Zarówno prze- ksztalceoiie w zwiazki czwartorzedowe jak rów¬ niez czesciowa estryfiikacje wykonuje sie korzyst¬ nie przez proste zmieszanie reagentów i ogrzanie ich do temperatury 50—llOO^!.Jako szczególnie korzystne srodki wyrówmujajce nalezy wymienic: produkt polaczenia ofledloaminy z 8 modami tlenku eltylenu oraz mieszanine skla- daijajca sie z: a) addukki 1 mola aminy z tluiszezu lojowego (skla- daijacej sie z 30°/« heksadecyfloanTiny, 25*/8 okta- decyloamany i 45D/# okttadecenyitoaimiiny) i 7 moli itlenku etylenu oraz h) soM amonowej kwasnego estru kwasu siarko¬ wego tego samego, nieczwaitorzedowego ad- dufctu, jak równiez oddzielne skladniki a) i b) wyzej wy¬ mienionej (mieszanmy.Ilosc srodka wyrównujacego w kajpfieli farbiar- skiej wynosi okolo 0,5—2P/o ciezaru ikaniny, za¬ leznie od ilosci uzytego -barwnika.Dalszymi dodatkami, które moze zawierac kapiel fanbiarska sa na przyklad zages|tniki, sole i kwa- 5 sy. Zagestaiikd powinny byc trwale w kwasnym srodowisku i nie uilegac zniszczeniu wskutek reak¬ cji ze izwiazkami meitalli. Zagestaikami takimi moze byc na przyklad guma brytyjska lutb zeteryfiko- wane kwasy karabinowe. Jako sole stosuje sie io korzystnie siarczan sodowy, siarczan anionowy, chlorek sodowy albo pierwsaorzejdowe d drugorze- dowe fosforany, a jako kwasy alilfaityczne kwasy jedno- i dwukarboksytlowe, które oprócz atomu wegla grupy karboksylowej zawieraja co najwyzej 15 4 altomy wegHa. Praktyczne znaczenie maja jednak tylko alifatyczne kwasy jednokarfooksyilowe, jak kwas mrówkowy i octowy.Ilosc kwasu w kapieli farbiarskiej wynosi zalez¬ nie od rodzaju barwnika, 2—8°/o ciezaru wlókna. 20 Sposób wedlug wynalazku nadaje sie do .barwie¬ nia naturalnych wlókien zawierajajcych azot jak jedwabie a zwlasizcza welny. Wlókno poddawane barwieniu moze miiec dowolna postac. Najlepsze wyniki uzyskuje sie jednak przy farbowaniu nde- 96 tkanej welny, bedacej w postaci wlóMen luzem, czesanki lub przedzy, jednak dobre wyniki uzy¬ skuje sie takze przy farbowaniu tkanin wykona¬ nych z wymienionych materialów wlóknistych.Material barwi sie wedlug wynalazku metoda «• ciagniecia barwnika z wodnych kapieli o kwasnym odczynie, w temperaturze okolo 80-mil)0oC. Proces barwienia prowadzi sie w ten sposób, ze najpierw poddaje sie material przez pewien czas dzialaniu kapieli farbtiianskiej, zawierajacej barwnik, gwiazek % chromu i srodki pomocnicze, prowadzac proces w temperaturze nizszej od temperatury wrzenia ka¬ pieli a nastepnie ogrzewa kapiel do temperatury wrzenia lub wyzszej, przy czym w tym ostatnim przypadku prowadzi sie proces w naczyniu pra- 4« oujacym pod zwiekszonym cisnieniem.Po zakonczeniu procesu plucze sie ufarfoowany material na goraco lub na zimno aflibo, zaleznie od przeznaczenia, namydla sie ten material w obecnosci niejonowego dyspergatora i/lub izwilzacza, 45 Usuwajac przy tym ewentualne, niedostatecznie Utrwalone czastki barwnika. Otrzymuje sie dosko¬ nale wybarwienia, odporne na czynniki mokre i na swiatlo.Sposób wedlug wynalazku umozliwia otrzymanie 50 wytoarwien o dowolnych kolorach, lecz przede wlszystklta ciemne odcienie jak. granat marynarski lub czern.W ponizszych przykladach „czesci" oznaczaja czesci wagowe, jezeli nie podano inaczej a „pro- » centy" oznaczaja procenty waglowe.Przyklad I. 100 kg przedzy welnianej za¬ nurza sie w 3000 1 wody o temperaturze 50°C nastepnie w celu otrtzymanda kapieli fanbiarskiej «• dodaje sie nastepujace skladniki: 4000 g kwasu octowego 80*Vo 1000 g kwasu mrówkowego 8t£Vo 2000 g mieszaniny skladajacej sie z: a) adduktu 1 mola aminy alifajtycznej z loju Ofr i 7 moli tlenku' etylenu, pgrzeksztalconego w82TW zwiazek czwartorzedowy dzialaniem cbloro- acetamichi, oraz b) tsioii amonowej kwasnego esltru sfiairtoowego te¬ go samego siefczwartoraedoiwegfr adchikttu 4000 g mieteraaniny skladajacej sie z 500/* chromia¬ nu potasowego i &()•/• siarczanu amonowego.Po wymieszaniu roztworu w celu równomiernego rozprowadzenia chemikaliów dodaje sie do kapieli 6000 g barwnika o wzorze 1 w postaci roztworu.Nastepnie ogrzewa sie kapiel w ciagu 30 minut do temperatury 80°C i pozostawia w tej tempe¬ raturze na przeciag 20—30 minut.Rratwie caly barwnik zostaje wyciagniety na welne iw podanytm czacie i przy niezmienionej temperaturze. Wartosc pH kajpieli wyinosd 4,5—4,1.Nastepnie podgrzewa sie kapiel w ciajgiu 10 minut do wrzenia i ogrzewa w temperaturze wrzenia w ciagu 60—60 imtaul Po zakonczeniu ogrzewania chlodzi sie kapiel do temperatury 80°C i nasitawia warltosc pH za pomoca amioniaku na 8*5. Wskutek podwyzszenia pH kapieOi, niewiedka ilosc nieutirwa- lonego Ibasrwnika zostaje usunieta z wlókna. Po uplywie 20 mindt plucze sie dokladnie utfarfoowa- ny material, zakwaszajac ewentualnie w tym cza¬ sie kapiel przez dodanie 1000 g kwasu mrówko¬ wego. Na&tepnie odwirowuje sie material i siuszy.Otrzymuje sie równe, bardzo trwale, czarne wy- baarwieinie na welnie.Przyklad II. 69,8 czesci ibairwtailka, otrzyma¬ nego przez sprzegniecie kwasu 2-«, /£-owtutaomo- ^ro(plony!loajmmo-8-hyd!rolks^ -6 ze zdwuazowanyim kwasem l^ydrotesy^-amiino- -6-m1xoibenzenc<5uiMonowyTm-4 w slabo kwasnym srodowisku, miesza sie z 45 czesciami dwuchromianu potasowego i 15 czesciami dekstryny i miele.Za pomoca ortrzymaoego, trwalego preparatu far^ tatarskiego ibainwi sie fweme w sposób opisany w ^rzylklaidzie I na pelny, trwaly, czarny koflor.Podobne preparaity faitbianskie otrzymulje sie sto¬ sujac zamiast dfwuchromianu potasowego odpowied¬ nie iliosci soH trójwartosciowego chromu, jak na przyklad mrówczan, octan, siarczan lub fluorek.Zaimiilaistt wyzej wymienionego barwnika mozna stosowac równiez barwniki wymienione w poniz¬ szej talbedi, uzyskujac tak samo dobne wyniki. d. c. tablicy Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Barwnik nie za¬ wierajacy metalu 2 Wizór 2' Wzór 3 Wzór 4 Wzór 5 Wzór 6 Wzór 7 Wzór 8 Wzór 9 Wzór 10 Wzór 11 Nazwa sotld uzytej do wprowadzenia metalu do bariwnika 3 chromian potasowy dhvuchiromlian pota- isowy chromian potasowy octan chromowy dwuchromian pota¬ sowy dwuchrotmlian pota¬ sowy chromian potasowy octan chromowy idwuchromlian pota¬ sowy dwuchromfian pota¬ sowy Kolor na tka¬ ninie welnianej 4 fioletowy niebiesko- czarny bordo czarny czarny czarny iciemnolble- kitny niebieski szaironiefbiesM oliwkowy 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 ' 1\ 1 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 • 27 | 28 29 30 31 "32 33 2 Wzór 12 Wzór 13 Wzór 14 Wzór 15 Wzór 16 Wzór 17 Wzór 18 Wzór 19 Wzór 20 Wzór 21 Wzór 22 Wzór 23 Wzór 24 Wzór 25 Wzór 26 Wzór 27 Wzór 28 Wzór 29 Wzór 30 Wzór 31 Wzór 32 Wzór 33 1 octan chromowa chromian potasowy idwuchromlian pota¬ sowym octan chromowy droruchromtian pota¬ sowy dwuchromian pota¬ sowy chromian potasowy dwuchromlian pota¬ sowy diwuchromdan pota¬ sowy octan (chromowy chromian potasowy chromian potasowy chromian potasowy dwuchromian pota¬ sowy dwuchromfian pota¬ sowy dwuchromfian pota¬ sowy dwuchromian pota¬ sowy -dwuchiromlian pota¬ sowy winian chromowo- potasowy chromian potasowy dwuchromfian pota¬ sowy dwuchromfian pota¬ sowy 4 zólty pomairaó- czowy czerwony zólty szarozieilony zdelonoczarny fiolefbowy czarny czarny niebiesko- czacny fioletowy ciemnonie¬ bieski ciemnable- kitny czarny czarny niebiesko- czaimy fioletowo- czarny , demnoble- kitny fioletowy niebieskoszary niebieskoszary czarny Przyklad ITI. 4 czesci 80*/o Ikiwa&u octowego, 2 czesci soli amonowej kwasnego estru kwasu siar- kowtego i addukfou aminy alifatycznej (skladajacej sie z 30°/o heJksaidecyloaminy, 25*/e okitodecyloamikty i 45*/o oktadecenylc^raifimy} z 7 molami tlenku ety¬ lenu oraz 2,5 czesci dwuchromianu potasowelgo roz¬ puszcza sie kolejno w 4000 czesci wody o tempe¬ raturze 50^C. Po dodaniu roztworu 5 czesci barw¬ nika o wzorze 7, zadurza sie do kapieli 100 cze¬ sci rafcirzednio zwilzonej przedzy welnianej.Nastepnie ogrzewa sie kajpcel w ciajgu 30 minut do jteraperatury BQ°C i pozastawia w tej tempera¬ turze w ciagu dalszych 20—30 minut, po czym ogrzewa sie ja w ciagu 10 minut do wrzenia i po¬ zostawia w tej temperaturze na przeciag 00 mfamt.Po achlodzendiu do itempexatury 80°C plucze sie dokladnie przedze ufarbowana na gleboki czarny kolor a nastepnie odwirowuje i suszy ja. Trwalo¬ sci wyfoarwaenia otrzymanego w ten sposób sa tafc samo dofetre jak trwalosci wybarrwietiiia uzyskanego w fwyniku obróbki koncowej amtaniaMem, wedlug przykladu I.Wytoarwienie o takiej samej jakosci otrzymuje sie takze wówczas, gdy zamiastt opisanego srodka wyrównujacego stosuje sie 2 czesci adduktou aminy alifatycznej, otrzymanej z loju z 30 molami tlenku etylenu.Przyklad IV. Do kapieli farflbiiarskiej, otrzy¬ manej w sposób opisany w przykladzie III, lecz11 z zastosowaniem barwnika o wzorze 26, ogrzanej do temperatury 50°C zanurza sie 100 czesci zwilzo¬ nej poprzednio tkaniny welnianej. Kapiel ogrzewa sie w ciagu 30 manut do temperatury 80CC i po¬ zostawia w ciagu dalszych 90 minut w temperatu¬ rze 80^85°C.Po uplywie tego czasu barwnik jelsit calkowicie wyciagniety na wlókno.Wartosc pH kapieli podwyzsza sie za pomoca stezonego roztworu amoniaku z 4,5 na 8,5 i po¬ zostawia material w kapieli w ciagu 20 minut w temperaturze 80°C.Bo dokladnym wyplukaniu material ewentualnie odkwasza sie, odwirowuje i siuszy. Otrzymane, gleboko czarne wyoarwienie odznacza sie dobrymi trwalosciami.Przyklad V. W aparacie cisnieniowym przy¬ gotowuje sie kapiel farbiarska skladajaca sie z 1000 czesci wody o temperaturze 50°C, 3 czesci 80°/o kwasu octowego, 1 czesci addutotu aminy ali¬ fatycznej, otrzymanej z loju, z 7 molami tlenku etylenu, przeksztalconego w zwiazek czwartorze¬ dowy dzialaniem ohHoroaceitamidu i zestryfikowa- nego kwasem amidosulfonowym/imocznikiem, przy czym powstaje sól amonowa kwasnego esitau kwa¬ su siarkowego i czwartorzedowego adduktu oraz 5 czesci preparatu farbiarskiego, opisanego w przy¬ kladzie II.Nastepnie zanurza sie w kapieli 100 czesci tka¬ niny welnianej, zamyka szczelnie aparat, ogrzewa go podnoszac temperature kapieli z 50°C do 106°C i pozostawia w tej temperaturze w ciagu 'dalszych 3p minut. Po ochlodzeniu do temperatury 80°C wy¬ równuje sie cisnienie w aparacie, nas(tawia pH ka¬ pieli za pomoca roztworu amoniaku na 8,5 i po¬ zostawia w ciagu 20 minut w temperaturze 80°C.Dalsza obróbka ufarbowanej tkaniny odbywa sie w poprzednio opisany sposób. Otrzymuje sie rów¬ nomierne niebieskaszare wybarwienie io bardzo do¬ brych trwajosciach.Przyklad VI. 4 czesci 80°/o kwasu octowego, 2 czesci addkutu aminy alifatycznej, otrzymanej z loju, 70 moli tlenku etylenu oraz 2 czesci dwu¬ chromianu potasowego rozpuszcza sie w 4000 cze¬ sci wody io temperaturze 50°C. Po dodaniu 4 cze¬ sci barwnika o wzorze 31 zanurza sie do kapieli 100 czesci wstepnie zwilzonej przedzy nieobciazo- nego jedwabiu maturalnego. Kapiel ogirzewa sie w ciagu 30 minut do temperatury 80°C i pozastawia w tej temperaturze w ciagu dalszych 90 minut.Ufarbowana przedze plucze sie dobrze, odrwirowu- je i suszy; jest ona zabarwiona na bardzo trwaly, intensywny, niebieskoczarny kolor.Przyklad VII. 62,5 czesci barwnika o wzo¬ rze 34 miesza sie z 46 czesciami dwuchromianu potasowego, 5 czesciami pierwszorzediowego i 10 czesciami drugorzedowego fosforanu sodowego i miele Wspólnie.Za pomoca otrzymanego preparatu farbiarskiego barwi sie welne iw nastepujacy sposób: 12 5 czesci 80°/o kwasu octowego, 2 czesci srodka wy¬ równujacego, opisanego w przykladzie I oraz roz¬ twór 8 czesci powyzszego preparatu rozprowadza sie w 4000 czesci wody o temperaturze 50^. Do 5 otrzymanej kapieli fanbiainskiej zaniurza sie 100 czesidi wstejpnie zwilzonej przedzy welnianej, ogrze¬ wa kapiel w ciagu 20 minut do (temperatury 80°C i pozostawia w tej temperaturze w ciagu dalszych 20 minut. Banwnik ciagnie calkowicie na wlókno. 10 Nastepnie ogrzewa sie kapiel w ciagu /10 minut do temperatury wrzenia i utrzymuje w tej tempera¬ turze w ciagu dalszych 60 minut. Wybarwienie wykancza sie w sposób opisany w przykladzie I.Przedza welniana jest zabarwiona na bardzo trwa- 15 ly, fioletowoczarny kolor. PL PL

Claims (2)

1. Zastrzezenia patentowe 20 1. Sposób barwienia naturalnych wlókien pro¬ teinowych, zwlaszcza welny, znamienny tym, ze wlókna barwi sie w temperaturze 80—1;10°C, przy czym stosuje sie dajace sie chromowac i reaktyw¬ ne w stosunku do wlókna barwniki monoazowe B5 o ogólnyim wzorze: Ri—N=N—R2, w którym Rx jiest reszta arylowa, posiadajaca iw polozeniu orto w stosunku do grupy azowej igrupe zdolna do two¬ rzenia kompleksów, a R2 jest reszta skladnika biernego, posiadajaca w bezposrednim sasiedztwie 30 grupy azowej grupe hydroksylowa, ketonowa lub aminowa, przy czym Rx i R2 diobierane sa tak, ze powstajacy barwnik posiada co najmniej jedna niezdolna do tworzenia kompleksów grupe jak na przyklad sulfonowa, nadajaca mu cechy rozpusz- 35 czalnosci w wadzie i ico najmniej jedno ugrupowa¬ nie acyloamJinowe, reaktywne wzgledem . wlókna wywodzace sie z alifatyicanego kwasu jednokaibo- ksylowego o 2—4 atomach wegla lulb piecio- albo szescioczlonowego zwiazku heterocyklicznego, albo 40 stosuje sie dajace sie chromowac i reaktywne wzgledem wlókna bairwn'iki disazowe o ogólnym wzorze: R3-HN=R4-^N=iN-^R5, w którym R3, R4 i R5 sa resztami benzenokarboksyflowymi, fenolo¬ wymi albo nafltolowymi i dobrane sa tak, ze po- 45 wstajacy barwnik poi obydiwu stronach co naj- mnieij jednej grupy aziotwej posiada grupe zdolna do tworzenia kompleksów, co najmniej jedna gru¬ pe niezdolna do tworzenia kompleksów taka jak karboksylowa, sulfonowa, sulfamidowa, siarczanp- 50 etylosulfionowa, albo siarczanoetylosulfamidowta i co najmnliej jedno ugrupowanie acyloairriinowe, reak¬ tywne wzigledem wlókna, przy czym barwniki sto¬ suje sie lacznie z pochodnymi mono- lub diwuami- nowymi o 16—20 atomach wegla eterów poligliko- 55 lowych, skladajacych sie z 5—70 ugrupowan —CH2CH2O— w czasteczce i wobec czynnika chro¬ mujacego.

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako czynnik chromujacy stosuje sie chrojmiainy «o lulb dtwuichromiany metali alkalicznych.82708 OH OH N=N ]YYNHC0CH~CH2 SOH ^ ^ NO "* Wzór 1 OH m A/U-NHCOCHCHj n H03S I I Cl Br Br Wzór2 OH H A-N=N N02"V H03S NHCOCHCH- I I l Br Br Wzór 3 COOH HO 1 ] Vn=N-iV J AA HO3S V-NHCOCHCH2 Br Br Wzór 4 OH OH N=N H03S- Cl NHCOCHCH2 Br Br Wzór 5 OH OH N02-YyN=N^VrNHC0CH2cl Cl 3 Wzór 682708 OH OH NOqA-N=N-A^ Y H03SA^-%H COCHCH, NO, ir* War 19 OH HO N02VV-N=N<^S03H L NHC0CHCH2 Br Br Wzór ?0 OH N02-frN=N V NOc rsJHCOC =CH- I Br SOoH Wzór 21 OH Cl N=N HO NHCOCHCH, I \ z Br Br Wzór 22 OH HO NKC0CHCH2 fY-N^N-AA Br Br N024J lp SO^ Wzór 23 OH HO NHCOCHCH2 rVN=NVYl Br Br N02-U Cl SO3H Wzór 2482708 T OH NO, ¦ 3S NHCO I CH=CH2 H&Ó-25 OH HO A-N=N<-SQ3H NOj NHCOCHCHj MrX Br Br H(^ NO, j^N=N- NHC0CHCH2 Br Br Mór 27 OH HO -N=N^^S03H Cl NHCOCHp Wzor 28 OH HO ApN=N-^VS03H \Murnr—, I ^NHCOC = CH, Cl Wzór 29 OH OH I Br Cl Y 13PXlNhjJInh<3 Cl Hfcrófe82708 OH OH -iVN=NYn ^2^ H03S/VVsNHCOCH=CH2 Wzór 3 Wzór 32 NHCO NHCO-^O CHBr CH2Br Wzór 33 NHC0CHCH2 Br Br Wzór 34 DN-7 — Zam. 806/76 Cen* li *l Errata Lam 4, 24 wiersz od góry Jest: 1010/-fenol, Powinno byc: 10/-fenol, Lam 5, 10 wiersz od góry Jest: 1-fenylo-3-metylo-5-pirazolonosuiLf onowego-3', Powinno byc: l-fenylo-3-metylo-5-ipirazolonosulfono- wego-3', amidy kwasów: 2-aminonafta- lenosulfonowego-4, -5 lub 6, PL PL