Wynalazek dotyczy urzadzenia do sa¬ moczynnego posuwania materji w maszy¬ nach do haftowania, wzglednie do wytwa¬ rzania sciegu ozdobnego.W uzywanych dotychczas tego rodzaju maszynach materjal poruszany jest zapo- moca podajnika, przyczem sterowanie bocznych ruchów ramy chwytajacej igle i zmiana ruchu postepowego podajnika ma¬ terji, dzialajacego na jej spód, uskutecznia sie stosownie do wzoru na wlasciwej wyso¬ kosci równoczesnie lub na zmiane przy¬ rzadem wzorcowym tak, ze dwa osadzone naprzeciw siebie podajniki materji, poru¬ szajace sie stale w jedna strone i zpowro- tem pod wplywem przyrzadu wzorcowego, lacza sie za posrednictwem swych podno¬ sników, celem przesuniecia stosownie do wykonywanego wzoru.Urzadzenia te maja jednak te wade, ze przez wspóldzialanie ruchu postepowe¬ go i wstecznego materji z równiez nie¬ zmiennym przestawianiem ramy chwytaja¬ cej igle skierowanej nabok, osiaga sie wy¬ konanie sciegu wprawdzie w obu róznych kierunkach, lecz stale tylko o jednakowo wielkich przesunieciach.Dzialanie polega zatem glównie tylko na zmianie kierunku. Zapomoca tych zna¬ nych urzadzen wykonywac mozna jedynie grubsze Rodzaje haftowania ozdobnego, dajacego bardzo male odmiany wzoru, gdyz niemozliwe jest wykonywanie scie¬ gów o róznej dlugosci w róznych kierun¬ kach zaleznie od przyrzadu do haftowania.Niniejszy wynalazek usuwa w ten spo¬ sób wskazane wady, ze na podajnik ma¬ terji dzialaja dwa wzajemnie do siebieprostopadle skladowe ruchy czesci nape¬ dzajacych za posrednictwem przyrzadu wzorcowego, stosownie do wzoru ze zmien¬ na wielkoscia, które to ruchy wytwarzane sa raz przez dodawanie wzglednie odejmo¬ wanie pojedynczych wspóldzialajacych wielkosci ruchu stopniowanych czesci prze¬ stawiajacych przyrzadu do haftowania, a drugi raz przez zmiane kierunku pod wplywem tasmy wzorcowej.Przez dzialanie ruchów o zmiennej wielkosci jako tez o róznym kierunku na podajnik materji laczacy te ruchy wedlug wzoru karty wzorcowej powieksza sie znacznie róznorodnosc wykonywanych wzorów w stosunku do dotychczas uzywa¬ nych maszyn tego rodzaju, w szczególno¬ sci do tych, w których podajnik materji wykonywa ruchy jednakowej wielkosci w jednym lub drugim kierunku lacznie z ra¬ ma chwytajaca igle.Na rysunkach przedstawiona jest dla przykladu forma wykonania wynalazku, przyczem fig. 1 wskazuje przekrój piono¬ wy urzadzenia wzdluz linji A—B fig. 5, fig. 2—widok zgóry urzadzenia po zdjeciu materji przeznaczonej do haftowania, fig. 3 i 4 wskazuja rzuty pionowe przekroju przyrzadu do haftowania wzdluz linji A— B w polozeniach poczatkowem i konco- wem, fig. 5 wskazuje rzut poziomy tegoz przyrzadu w przekroju wzdluz linji C—D fig. 3, fig. 6 wskazuje czesc tasmy wzorco¬ wej, fig. 7 i 8 przedstawiaja widoki ze¬ wnetrzne maszyny do haftowania, w rzu¬ tach pionowym i poziomym.Dwa wchodzace luzno jeden w drugi waly przenoszace 1 i 2 przyrzadu do haf¬ towania, który ponizej zostanie opisany, osadzone sa oraz obracaja sie w lozysku 3 i posiadaja na jednym koncu kólko zebate 4 wzglednie gwint 5. Na gwincie przesuwa sie wzdluz niego nasrubek 6, stanowiacy jedna calosc z obustronnie polozonemi ra¬ mionami 7, 7', zaopatrzonemi w rozwidlo¬ ne piasty 8 i 8' ze szczelinami, których dlugosc odpowiada podwójnej najwiekszej dlugosci sciegu. W rozwidleniach piasty 8, 8* ulozony jest w kierunku prostopadlym do obu walów przenoszacych 1 i 2 drazek zebaty 9 przesuwany wzdluz, zaczepiaja¬ cy srodkowa zebata czescia 10 kólko ze¬ bate 4 podczas przesuniecia poprzecznego przez nasrubek 6; wskazane kólko 4 jest wykonane w tym celu szczególnie szeroko.Drazek zebaty 9 posiada na swych kon¬ cach otwory 11, IV odpowiadajace szcze¬ linom piast 8, 8*. Trzepienie 12, 12' pola¬ czone na stale górnemi koncami z podaj¬ nikiem materji 13 przesuwaja sie pionowo w szczelinach piast 8, 8', jako tez otworów 11, IV drazka zebatego i posiadaja na swych dolnych koncach jarzma 14, 14* wy¬ giete pod katem prostym, które zaczepiaja trzpienie 15 i 15' dzwigni napedowych 16, 16'. Dzwignie osadzone sa na walach 17 i 17' obracajacych sie w lozyskach 18, 18'.Waly 17 i 17' otrzymuja naped od zwykle stosownego w tego rodzaju maszynach mechanizmu, nie wskazanego na rysun¬ kach. Ruch obu trzpieni jarzmowych 12 i 12' jest w ten sposób skojarzony z ruchem napedowym trzpieni 15 i 15' dzwigni na¬ pedowych, ze kazdy trzpien 15, 15' moze swobodnie przesuwac sie jedynie w kie¬ runku dlugosci jarzma. Nad podajnikiem materji 13 znajduje sie plyta sciegowa 19 z pierscieniowem wycieciem 20, w które wchodzi wierzcholek 21 wskazanego po¬ dajnika 13. Wyciecie 20 jest tak wielkie, ze okragly wierzcholek 21 moze sie swo¬ bodnie obracac, odpowiednio do najwiek¬ szych sciegów w plaszczyznie plyty sciego¬ wej 19. Na plyte sciegowa 19 uklada sie materje 22, przeznaczona do haftowania, która przytrzymuje pierscieniowy przycisk 23, nakrywajacy od wewnatrz i zewnatrz pierscieniowe wyciecie 20 plyty sciegowej 19.Przyrzad do haftowania stosowany do opisanej maszyny jest znany; na rysun- — 2 —kach przedstawiono dla przykladu jego forme wykonania.Z mimosrodu napedowego 25 (fig. 3—5), osadzonego na wale napedowym 24, prze¬ nosi sie ruch równej wielkosci na rame wzorcowa 26, przesuwana w lozyskach 27.Rama posiada na drugim koncu ramie 28 podtrzymujace obracajace sie krazki wzor¬ cowe 29, 30. Znajdujace sie miedzy temi krazkami ramie 28 posiada plyte 31 z ru¬ sztem 32, do którego przylega tasma wzor¬ cowa 33, biegnaca po obu krazkach 29, 30.W stalym ruszcie 34 ulozone sa plaszki 35, 35' parami nad soba w ten sposób, ze w polozeniu wyjsciowem (fig. 3) wszystkie pary plaszek przylegaja do wzorca 33.Plaszki polaczone sa na stale z drazkami zebatemi 36, 36* za posrednictwem ramion 37, 37'. Drazki zebate zaczepiaja wience zebate 38, 38', 38", 38", przyczem wience dzialaja jako wsporniki kól planetowych dla polaczonych szeregowo kól zebatych róznicowych 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48. Te kola róznicowe ulozone sa stop¬ niowo i zachodza na siebie luzno na glów¬ nym wale przyrzadu wzglednie wale prze¬ noszacym /, a wiec sa polaczone szerego¬ wo. Pierwszy wieniec zebaty 38 polaczony jest na stale z pierwszem kolem central- nem, podczas gdy pary kól planetowych 40, 41, wzglednie 43, 44 lub 46, 47 zacze¬ piaja kazdorazowo dwa sasiednie kola centralne 39, 42 wzglednie 42, 45 lub 45, 48 celem ich szeregowego polaczenia. O- statnie kolo centralne 48 osadzone jest na wale przenoszacym 1 wzglednie glównym wale przyrzadu, a poszczególne ruchy cze¬ sciowe wedlug stosunku wielkosci 1:3:9:. 27... stopniowanych kól zebatych róznico¬ wych beda kazdorazowo laczone, jako su¬ my wzglednie róznice, ostatniem kolem róznicowem wzglednie kolem centralnem 48 na wale przenoszacym 1, jako sklado¬ wa ruchu o zmiennej wielkosci i kierunku.To urzadzenie o polaczonych szeregowo kolach róznicowych wstawia sie jako dru¬ gie liczydlo w tych samych odstepach pta¬ szek obok pierwszego, jednak osadzone sa te kola na wydrazonym wale napedowym 2, w którym miesci sie i obraca wal nape¬ dowy 1, na którym lacza sie poszczególne ruchy czesciowe drugiego zespolu kól róz¬ nicowych za posrednictwem ostatniego ko¬ la cetralnego, osadzonego zapomoca klina na pustym wale przenoszacym 2, jako dru¬ ga skladowa ruchu o zmiennej wielkosci i kierunku. Poniewaz drugi zespól kól róz¬ nicowych odpowiada dokladnie pierwsze¬ mu zespolowi poprzednio opisanemu, za¬ tem opuszczono go na rysunku. Oba ze¬ spoly kól róznicowych zastosowanego przyrzadu do haftowania sterowane sto¬ sownie do wzoru czterema parami plaszek zmiennych podaja na kazdym z dwóch walów napedowych 1 i 2 szereg arytme¬ tyczny o czterdziestu jednostkach. Szereg ten moze byc dowolnie zwiekszony, im wie¬ cej kól róznicowych wlaczy sie szeregowo jedno za drugiem.Celem cofniecia czesci przestawianych przyrzadu do haftowania, posiada rama wzorcowa 26 na przednim koncu ramie po¬ ciagajace 49 z listwami opórowemi 50, 50', które w ten sposób uderzaja o konce draz¬ ków zebatych pary plaszek zmiennych, ze przy cofaniu ramy wzorcowej wysuniete ramiona drazka zebatego 36, 36' wracaja do pierwotnego polozenia.Sposób dzialania wyzej opisanego przyrzadu jest nastepujacy: Skoro rama wzorcowa 26 wykonywa ruchy o stalej wielkosci od mimosrodu na¬ pedowego 25, wówczas posunie sie tasma wzorcowa 33 ku parom plaszek zmiennych 35, 35'... dobierajac je. W tym celu znaj¬ duja sie w tej tasmie 33 (fig. 6) dwa rze¬ dy otworów /i //. Ukaze sie np. w gór¬ nym rzedzie / otwór, zas w dolnym rze¬ dzie otwór nie ukaze sie (fig. 6, polozenie B), wówczas dolna plaszka 35' wysunieta zostaje naprzód przez tasme 33, wskutek czego ruch stalych wielkosci przenosi sie — 3 —bezposrednio w jednym kierunku na jeden z wienców zebatych 38, 38', 38", 38'"...Przy tym przebiegu cofa sie w kierunku odwrotnym równoczesnie drazek zebaty, zaczepiajacy odnosny wieniec zebaty tak, ze górna plaszka 35 cofnieta zostaje przez otwór rzedu / do rusztu 32 plyty oporo¬ wej.Taki sam przebieg powtarza sie w kie¬ runku odwrotnym, gdy w górnym rzedzie otworów / tasmy 33 (fig. 6, polozenia c) nie ukaze sie otwór, zas w dolnym rzedzie // ukaze sie otwór. Wówczas górny dra¬ zek zebaty posuwa sie naprzód, zas dolny drazek zebaty cofa sie tak, ze na wieniec zebaty 38, 38', 38", 38"' odpowiedniego wspornika kola planetowego przenosi sie ruch stalych wielkosci w innym kierunku.Gdy ukaza sie w górnym i dolnym rze¬ dzie otworów I i II otwory (fig. 6, poloze¬ nie a), wówczas zadna z obu plaszek 35 wzglednie 35' nie przesunie sie, wobec cze¬ go oba drazki zebate 36 wzglednie 36' po¬ zostana w polozeniu srodkowem, które od¬ powiada zeru w szeregu geometrycznym.Zamiast kól róznicowych polaczonych szeregowo, mozna zastosowac równiez in¬ ne czesci przestawiajace, jak np. polaczo¬ ne szeregowo dzwignie stopniowe lub po¬ dobne narzady, które sa równiez stopnio¬ wane wedlug stosunku wielkosci 1:3*9*27... i przez dodawanie wzglednie odejmowanie daja szereg arytmetyczny.W stosowanych dotychczas samoczyn¬ nych jednoiglowych maszynach do hafto¬ wania rama do haftowania podczas two¬ rzenia sciegu zatrzymuje sie; w tym celu czesci przestawiajace wzglednie tryby róz¬ nicowe przyrzadu do haftowania, dzialaja¬ ce na narzady napedowe ramy do hafto¬ wania, zostaja podczas cofania sie wyla¬ czone zapomoca szczególnego wylacznika, który w maszynie wedlug wynalazku jest zupelnie zbyteczny, gdyz podajnik materji podczas wykonywania sciegu obniza sie i nieobciazony zostaje zabrany przez czesci przestawiajace przyrzadu do haftowania.Przez to upraszcza sie w znacznym stopniu budowa przyrzadu do haftowania w lacz¬ nosci z podajnikiem materji.Oba waly napedowe li 2 wystajace z przyrzadu do haftowania, umieszczonego zboku glowicy maszyny, ulozone sa pod jej plyta i posiadaja na swym koncu, jak to juz wspomniano, kólko zebate 4 wzgled¬ nie gwint 5. Skoro zatem materja 22 ma byc stosownie do wzoru przesunieta wzglednie poruszona o kawalek okreslony co do wielkosci i kierunku karta Jacquard'a przyrzadu do haftowania, wówczas poru¬ szane zostaja w odpowiedni sposób prze- dewszystkiem oba waly 17 i 17' za posred¬ nictwem znanego mechanizmu maszyny tak, ze dzwignie napedowe 16, 16' podno¬ sza sie z trzpieniami 15, 15' na niewielka wysokosc, wskutek czego oba jarzma 14, 14' przestawione zostaja do góry i sa pro¬ wadzone trzpieniami frqwadnemi 12, 12' tak, ze podajnik materji wierzcholkiem 21 wystepuje ze swego zaglebienia; wówczas ostrza wierzcholka 21 chwytaja materje 22, lezaca miedzy plyta sciegowa 19 a nóz¬ ka przycisku 23. Po ukonczeniu tego ru¬ chu, przestawia sie od srodka podajnik 13 przyrzadem do haftowania o odstep hafto¬ wania, odpowiadajacy co do wielkosci i kierunku nastepnemu sciegowi. Ten prze¬ bieg odbywa sie w taki sposób, ze waly 1 i 2 przenoszace obie skladowe ruchu dzia¬ laja na podajnik materji tak, iz jeden wal / przenosi ruch na kólko zebate 4 wzgled¬ nie drazek zebaty 9, wobec czego trzpienie jarzmowe 12, 12' przechodzace przez o- •twory 11, IV wspóldzialaja w tym ruchu i w ten sposób przestawiaja podajnik 13 w tym jednym kierunku. Z drugiej strony wal 2 przenosi ruch za posrednictwem trzpienia gwintowanego 5 na staly nasru- bek 6, przesuwany w ten sposób wzdluz o- si, ze trzpienie jarzmowe 12, 12' przecho¬ dzace równoczesnie przez obie szczeliny piast 8, 8' wspóldzialaja równiez w tym — 4 —ruchu, prostopadlym do skladowej ruchu wykonanego przez wal /. Podajnik mate- rji 13 poruszony zostaje zatem równocze¬ snie w obu kierunkach tak, ze materja 22 chwycona ostrzami porusza sie odpowied¬ nio do wielkosci i kierunku wypadkowej obu skladowych ruchu. Skoro materja przesunie sie pod wplywem karty Jac- quard'a, nastepuje znowu obnizenie sie po¬ dajnika 13 za posrednictwem poprzednio opisanego przyrzadu do podnoszenia, ce¬ lem zwolnienia materji, poczem materja jest przytrzymywana podczas wykonywa¬ nia sciegu nózka przycisku materji 23 na plycie sciegowej 19. Podczas tego powra¬ ca podajnik 13 do swego polozenia poczat¬ kowego, i j. do srodka, przez wykonanie cofajacych ruchów za posrednictwem wa¬ lów 1 i 2, i przebieg zaczyna sie na nowo.W wyzej opisanych urzadzeniach po¬ siada wierzcholek 21 podajnika knaterji ostrza, wykonane "w kierunkach promie¬ ni, mozna je jednak wykonac jako ostrza pierscieniowe.Nózka przytrzymujaca materje moze byc urzadzona w znany sposób równiez nad plyta sciegowa tak, ze chwyta ona ma¬ terje 22 zgóry i posuwa ja po plycie scie¬ gowej. W tym razie nózka ta posiada o- kragly karbowany pierscien gumowy. PL