Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 15.11.1973 Opis patentowy opublikowano: 15.10.1976 78223 MKP B60t 15/00 Int. Cl2 B60T 15/00 Twórcywynalazku: Jakub Mackiewicz, Stanislaw Lach Uprawniony z patentu tymczasowego: POLMO Fabryka Osprzetu Samochodowego, Lódz (Polska) Urzadzenie umozliwiajace prace w zanurzeniu w wodzie silowników stosowanych w powietrznych ukladach hamulcowych, zwlaszcza pojazdów samochodowych Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie umozliwiajace prace w zanurzeniu w wodzie silowników stosowa¬ nych w powietrznych ukladach hamulcowych, zwlaszcza pojazdów samochodowych przystosowanych do pokonywania brodów.Wykonywanie okreslonej pracy silowników zwiazane jest z wytworzeniem odpowiedniej róznicy cisnien powietrza w komorze roboczej i polaczonej z atmosfera komorze biernej. W czasie pracy silownika powietrze pod cisnieniem naplywa do komory roboczej, natomiast z komory biernej, na skutek przesuwania sie tloka, usuwane jest na zewnatrz. W wyniku wyplywu powietrza pod cisnieniem z komory roboczej nastepuje cykl powrotny pracy silownika. Tlok przesuwa sie pod wplywem sprezyny powrotnej i powoduje zassanie powietrza do komory biernej z zewnatrz. Urzadzenia umozliwiajace prace w wodzie silowników maja za zadanie zabezpie¬ czyc przedostawanie sie wody do komory biernej i zapewnic mozliwosc zassania powietrza o cisnieniu bliskim atmosferycznemu do komory biernej w czasie gdy pojemnosc jej powieksza sie. Znane urzadzenia umozliwiajace prace w wodzie silowników realizowane sa przez polaczenie komór biernych rurkami wyprowadzonymi do kolektora zbiorczego, badz indywidualnie ponad lustro wody.Zasada dzialania innych urzadzen, przystosowujacych silowniki do pracy w zanurzeniu w wodzie, polega na wykorzystaniu powietrza z oddzielnego ukladu o stalej wartosci cisnienia, które doprowadzone jest do komór biernych silowników, pelniac role powietrza o cisnieniu atmosferycznym. Urzadzenia, w których komory bierne polaczone sa z atmosfera szeregiem rurek, w wyniku trudnosci utrzymania ukladu w nalezytym stanie, obnizaja jego sprawnosc i pewnosc dzialania, natomiast urzadzenia, w których wykorzystano powietrze z oddzielnego ukladu o stalej wartosci cisnienia, oprócz drogiego wykonawstwa produkcyjnego, duzej materialochlonnosci i duzego stopnia komplikacji ukladu hamulcowego, wplywaja na opóznienie odhamowania silowników hamulco¬ wych na skutek ograniczonego wydatku tego powietrza.Celem wynalazku jest unikniecie wyzej wymienionych niedogonosci, a zadaniem technicznym skonstru¬ owanie prostego w wykonawstwie i zabezpieczajacego pewnosc dzialania urzadzenia, umozliwiajacego prace w zanurzeniu w wodzie silowników.2 78 223 Zgodnie z przedmiotem wynalazku zagadnienie to zostalo rozwiazane w ten sposób, ze w urzadzeniu zasto¬ sowano lacznik, który bedac zamocowany na zewnatrz przestrzeni odpowietrzajacej odpowiednio zaworu prze¬ kaznikowego lub zaworu szybkiego odpowietrzania, laczy poprzez przewód rurowy komore bierna odpowiednio silowników z tymi przestrzeniami odpowietrzajacymi, przy czym lacznik lub przewód rurowy wyposazony jest w znany element zamykajacy, posiadajacy otwory i krawedz uszczelniajaca oraz element sprezysty zamocowany od strony zewnetrznej tak, ze przyslania otwory i przylega do krawedzi pod wplywem sily wlasnej sprezystosci.Rozwiazanie wedlug wynalazku oparte jest na wykorzystaniu do zasilania komory biernej powietrza wyplywajacego z komory czynnej, przy czym nadmiar tego powietrza, po przekroczeniu wartosci cisnienia, okreslonej sprezystoscia elementu sprezystego, zostaje wydalony na zewnatrz do otaczajacego osrodka.W przypadku gwaltownego odpowietrzenia silowników w przestrzeni odpowietrzajacej zaworu przekaznikowego lub zaworu szybkiego odpowietrzenia, nastapi spietrzenie cisnienia. Zaleta urzadzenia polega na tym, ze spietrze* nie tego cisnienia zostanie rozladowane poprzez lacznik i element zamykajacy z elementem sprezystym do otaczajacego osrodka, natomiast w komorach biernych silowników, które w tym czasie powiekszaja swa objetosc zapewni to szybkie uzupelnienie powietrza bez nadmiernego wzrostu cisnienia.Przedmiot wynalazku tytulem przykladu wykonania jest przedstawiony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat urzadzenia umozliwiajacego prace w zanurzeniu w wodzie silownika sprezynowego i zaworu przekaznikowego, fig. 2 przedstawia schemat urzadzenia umozliwiajacego prace w zanurzeniu w wodzie silowni¬ ka hamulcowego i zaworu szybkiego odpowietrzenia. Jak uwidoczniono na fig. 1 zasób sprezonego powietrza o okreslonej wartosci cisnienia znajduje sie w zbiorniku 1. Zbiornik ten polaczony jest przwodem 2 z przylaczem 3 recznego zaworu 4 hamulcowego i przewodem 5 z przestrzenia V w zaworze 6 przekaznikowym. Reczny zawór 4 hamulcowy posiada trzy przylacza. Przylacze 3 na stale polaczone ze zbiornikiem powietrza 1, przylacze 7, w którym rosnie cisnienie w wyniku wylaczenia zaworu, przylacze 8 przez które odbywa sie odpowietrzanie czesci ukladu polaczonej z przylaczem 7 po wylaczeniu zaworu. Przylacze 7 recznego zaworu 4 hamulcowego polaczone jest przewodem 9 z przestrzenia S zaworu 6 przekaznikowego. Wlaczanie i Wylaczanie recznego zaworu 4 hamulcowego odbywa sie dzwignia 10 i moze byc stopniowane w sposób ciagly, co zapewnia stopnio wanie cisnienia w przylaczu 7. Zawór 6 przekaznikowy posiada trzy przestrzenie robocze, przestrzen S sterujaca, ograniczona sciana zewnetrzna zaworu i tlokiem 11, przestrzen Z zmiennych cisnien, ograniczona tlokiem 11, tlokiem 12 oraz sciana 13, oddzielajaca te przestrzen od przestrzeni V, przestrzen V stalych cisnien, ograniczona sciana 13, sciana zewnetrzna zaworu 6 przekaznikowego, sciana boczna tloka 12 wraz z pierscieniami 14 i 16 uszczelniajacymi. Tlok 11, majacy mozliwosc przesuwania sie wzdluz osi zaworu, wspólpracuje z pierscieniem 14 uszczelniajacym osadzonym na tloku 12. W wyniku ruchu tloka 11 przelot 15 moze byc otwarty lub zamkniety. Pierscien 16 uszczelniajacy, osadzony na tloku 12, pod wplywem sprezyny 17 dzialajacej na tlok 12, dociskany jest do gniazda 18 umieszczonego w scianie 13. Przelot 19 moze byc otworzony w wyniku dzialania tloka 11, powodujacego przesuniecie do dolu tloka 12. Tlok 12 posiada wydrazenie E do (ctórego podlaczony jest posrednio lacznik 20, wyposazony w element 21 zamykajacy. Element 21 zamykajacy, do którego przymocowany jest element 22 sprezysty, posiada otwory 23 oraz krawedz 24 uszczelniajaca z która wspólpracuje element 22 sprezysty. Przestrzen Z zaworu 6 przekaznikowego polaczona jest przewodem 25 z komora 26 robocza silownika 27 sprezynowego. Natomiast odgalezienie 28 lacznika 20 polaczone jest prz* wodem 29 z komora 30 bierna silownika 27. Komora 26 robocza oddzielona jest ruchomym tlokiem 31 do komory 30 biernej. Tlok 31 obciiazony jest sprezyna 32 oraz polaczony z tloczyskiem 33 wychodzacym na zewnatrz silownika i uszczelnionym oslona 34 sprezysta. W urzadzeniu przedstawionym na fig. 2, zasób sprezo nego powietrza o okreslonej, wartosci cisnienia znajduje sie w zbiorniku 35, który polaczony jest przewodem 36 z przylaczem 37 glównego zaworu 38 hamulcowego. Przylacze 39 glównego zaworu 38 hamulcowego polaczo¬ ne jest przewodem 40 z przylaczem 41 zaworu 42 szybkiego odpowietrzenia. Wlaczanie i wylaczanie glównego zaworu 38 hamulcowego odbywa sie przy pomocy pedalu 43 w zaleznosci od nacisku nogi kierowcy na pedal i moze byc stopniowane w sposób ciagly, zapewniajacy stopniowanie cisnienia w przylaczu 39. Zawór 42 szyb¬ kiego odpowietrzenia posiada dwie przestrzenie robocze S' i Z'. Przestrzen S\ z której wyprowadzone jest przylacze 41, ograniczona jest sciana zewnetrzna zaworu 42 oraz membrana 44, posiada gniazdo 45, które ogranicza ruch membrany 44 w kierunku przylacza 41.Przestrzen Z' ograniczona jest sciana zewnetrzna zaworu 42, membrana 44 oraz przegroda wewnetrzna, oddzielajaca ja od przestrzeni odpowietrzajacej E'. Membrana 44 w stanie swobodnym spoczywa na gniazdach 46 i 47 zamykajac przeloty 48 i 49. Przestrzen Z' zaworu 42 szybkiego odpowietrzenia polaczona jest przewodem 50 z komora 51 robocza silownika 52 hamulcowego, a przestrzen E' odpowietrzajaca poprzez lacznik 20 i od¬ galezienia 28 przewodem 53 polaczona jest z komora 54 bierna silownika 52. Komora 51 robocza oddzielona jest od komory 54 biernej tlokiem 55. Tlok 55 obciazony jest sprezyna 56 oraz polaczony z tloczyskiem 57, wychodzacym na zewnatrz silownika 52 hamulcowego i uszczelnionymi oslona 58 sprezysta.W urzadzeniu przedstawionym na fig. 1 wylaczenie recznego zaworu 4 hamulcowego dzwignia 10 powo¬ duje przeplyw powietrza pod cisnieniem ze zbiornika 1 poprzez przewód 2, przylacze 3 do przylacza 7 i dalej78 223 3 przewodem 9 do przestrzeni S zaworu 6 przekaznikowego. Wzrost cisnienia powietrza w przestrzeni S powoduje przesuniecie sie tloka 11 do zetkniecia sie z pierscieniem 14 uszczelniajacym osadzonym na tloku 12 i dalej wraz z tlokiem 12 az do otwarcia przelotu 19 powstalego w wyniku odejscia pierscienia 16 uszczelniajacego od gniazda 18 umieszczonego w scianie 13 wewnetrznej. Otwarcie przelotu 19 powoduje przeplyw sprezonego powietrza ze zbiornika 1 przewodem 5 poprzez przestrzen V stalych cisnien do przestrzeni Z zmiennych cisnien i dalej przewodem 25 do komory 26 roboczej silownika 27 sprezynowego. W wyniku naplywu powietrza pod cisnieniem, do komory 26 roboczej, tlok 31 wraz z trzpieniem 33 przesuwa sie, pokonujac sile sprezyny 32.Powietrze zawarte w komorze 30 biernej zostaje wypchniete przez przesuwajacy sie tlok 31 i poprzez przewód 29, odgalezienie 28, lacznik 20 uchodzi do otaczajacego osrodka poprzez otwory 23, odchylajac element 22 sprezysty od krawedzi 24 uszczelniajacej. Wlaczenie recznego zaworu 4 hamulcowego dzwignia 10 powoduje odciecie polaczenia przylacza 3, a tym samym odciecie zbiornika 1 od przylacza 7, laczy natomiast przylacze 7 z przylaczem 8, które stanowi wylot do otaczajacego osrodka. W wyniku tego, powietrze pod cisnieniem z prze¬ strzeni S zaworu 6 przekaznikowego uchodzi poprzez przewód 9, zawór 4 i przylacze 8 do otaczajacego osrodka.W wyniku spadku cisnienia w przestrzeni S cisnienie powietrza zawartego w przestrzeni Z unosi tlok 11. Równo¬ czesnie z tlokiem 11 przesuwa sie pod wplywem sprezyny 17, tlok 12 W wyniku tego zostaje zamkniety najpierw przelot 19 a nastepnie, na skutek odejscia tloka 12, zostaje otwarty przelot 15. Powoduje to polaczenie przestrzeni Z z przestrzenia E. Powietrze pod cisnieniem, zawarte w komorze 26 roboczej silownika 27, w prze¬ wodzie 25 i przestrzeni Z zaworu 6 przekaznikowego uchodzi poprzez przestrzen E, lacznik 20 i otwory 23 w elemencie 21 zamykajacym do otaczajacego osrodka. Na skutek przesuwania sie tloka 31 pod wplywem dzialania sprezyny 32 powieksza sie objetosc komory 30 biernej. Wyjscie tloczyska 33 z komory 30 biernej uszczelniane jest oslona 34 sprezysta. Powiekszajaca sie objetosc komory 30 biernej, zasilana zostaje powietrzem z przestrzeni E odpowietrzajacej poprzez odgalezienie 28 i przewód 29.W urzadzeniu przedstawionym na fig. 2 wsaczenie glównego zaworu 38 hamulcowego przez wcisniecie pedalu 43 powoduje przeplyw powietrza pod cisnieniem ze zbiornika 35, przewodem 36, przylaczem 37 i dalej poprzez przylacze 39, przewód 40, przylacze 41 do przestrzeni S' zaworu 42 szybkiego odpowietrzenia. Powi^ trze to powoduje odchylenie sie membrany 44 opartej na gniezdzie 47, w wyniku czego otwiera sie przelot 48.Poprzez przelot 48 powietrze przeplywa do przestrzeni Z' i dalej przewodem 50 do komory 51 roboczej silowni¬ ka 52, powodujac przesuwanie sie tloka 55. Tlok 55 z tloczyskiem 57, przesuwajac sie ugina sprezyne 56 i wykonuje poprzez tloczysko 57 prace uruchamiania hamulców pojazdu. Powietrze zawarte w komorze 54 biernej zostaje wypchniete przez przesuwajacy sie tlok 55 przewodem 53, odgalezieniem 28 do lacznika 20, skad poprzez otwory 23 umieszczone w elemencie 21 zamykajacym wyplywa do otaczajacego osrodka, odchyla¬ jac element 22 sprezysty od krawedzi 24 uszczelniajacej. Wylaczenie glównego zaworu 38 hamulcowego przez powrót pedalu 43 do polozenia wyjsciowego, powoduje odciecie polaczenia przylacza 39 od przylacza 37, a tym samym od zbiornika 35 powietrza i polaczenie przylacza 39 z otaczajacym osrodkiem. Powoduje to wyplyw powietrza pod cisnieniem do otaczajacego osrodka poprzez przylacze 39 z przewodu 40, przylacza 41 i przestrzeni S' zaworu 42 szybkiego odpowietrzenia. Spadek cisnienia w przestrzeni S' powoduje zamkniecie przelotu 48 w wyniku oparcia sie membrany 44 na gniezdzie 46 pod wplywem powietrza pod cisnieniem znajdujacego sie w przestrzeni Z'. Powoduje to równiez otwarcie przelotu 49 w wyniku odejscia membrany 44 od gniazda 47. Przez przelot ten wyplywa powietrze pod cisnieniem z komory 51 roboczej silownika 52, przewodu 50 i przestrzeni Z'. Powietrze to uchodzi dalej przez przestrzen E' odpowietrzajaca wnetrze lacznika 20, otwory 23 usytuowane w elemencie 21 zamykajacym i uchylajac element 22 sprezysty od krawedzi 24 uszczelniajacej wyplywa do otaczajacego osrodka. W wyniku spadku cisnienia w komorze 51 roboczej silownika 52, tlok 55 pod dzialaniem sprezyny 56 przesuwa sie. W wyniku tego powieksza sie objetosc komory 54. Wyjscie tloczyska 57 z komory 54 biernej uszczelnione jest oslona 58. Powiekszajaca sie objetosc komory 54 biernej zasilona zostaje powietrzem z przestrzeni E' odpowietrzajacej poprzez odgalezienie 28 i przewód 53. PL PL