Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05,1973 Opis patentowy opublikowano: 21.04.1975 77099 KI. 7c, 22/20 MKP B21d 22/20 Twórcawynalazku: Jan Galinowski Uprawniony z patentu tymczasowego: Wyzsza Szkola Inzynierska im. Jana i Jedrzeja Sniadeckich, Bydgoszcz (Polska) Sposób wykonywania wytloczek z blachy Przedmiotem wynalazku jest sposób wykonywania wytloczek z blachy. Dotychczas wytloczki wykonuje sie najczesciej z wykrojów o ksztalcie zblizonym do ksztaltu wytloczki w przekroju prostopadlym do kierunku ciagnienia np. wytloczki cylindryczne z okraglych wykrojów. Wykroje sa wycinane z blachy przy czym zawsze powstaje odpad materialny w postaci azuru albo narozników. W przypadku wykrojów okraglych powierzchnia odpadów stanowi w najkorzystniejszym przypadku okolo 27% powierzchni wykrojów, przeznaczonych do tlo¬ czenia. Ponadto na skutek anizotropowych wlasnosci blach z których wycina sie wykroje na obrzezach lub kolnierzach wytloczek tworza sie nierównosci w ksztalcie charakterystycznych uch. Jesli wytloczki wykonuje sie z blachy stalowej, ucha sa zwykle rozmieszczone pod katami 0° i 90° wzgledem kierunku walcowania blachy.Przyczyna powstawania uch jest tekstura blachy, jaka tworzy sie w procesie walcowania na zimno i wyzarzania.W wyniku tekstury, odksztalcenia, jakie powstaja podczas tloczenia, nie sa jednakowe w róznych kierunkach okreslonych w plaszczyznie blachy. W kierunkach 0° i 90° wzgledem kierunku walcowania istnieje zwiekszona tendencja do poslizgów i wydluzenia blachy, w wyniku czego wydluzenia w tych miejscach sa wieksze niz w innych, i uzyskuja ksztalt uch.W celu wyrównania tych obrzezy oraz utrzymania wymaganej wysokosci wytloczek, wzglednie utrzymania zadanego ksztaltu kolnierzy wytloczki, poddaje sie okrawaniu, polaczonemu ze strata materialu. Ucha stanowia potem dodatkowy odpad produkcyjny.Inna wada dotychczas stosowanego sposobu wykonywania wytloczek jest koniecznosc uzywania specjal- nych przyrzadów (wykrojników) do wycinania wykrojów na prasach. Wykrojniki maja rózne wymiary i ksztalty w zaleznosci od wielkosci i ksztaltów wykrojów.Celem wynalazku jest usuniecie tych wad i opracowanie sposobu, za pomoca którego zmniejsza sie ilosc odpadów w produkcji wytloczek i zastepuje sie przyrzady specjalne do wycinania wykrojów przez przyrzady lub urzadzenia uniwersalne.Istota wynalazku polega na tym, ze wykroje wycina sie w ksztalcie wielokatów w takim kierunku do kierunku anizotropii blachy, aby krawedzie wykrojów byly równolegle i prostopadle do kierunków najwieksze-2 77099 go wydluzenia blachy, czyli do kierunków tworzenia sie uch w dotychczasowym sposobie wykonywania wytlo- czek. Przy wytlaczaniu na obrzezu lub kolnierzu wytloczek na skutek wielokatnego ksztaltu wykrojów tworza sie rogi i doliny. Doliny tworza sie w miejscach, w których w tradycyjnych sposobach tloczenia na skutek anizotropowych wlasnosci blach powstawaly ucha. Dzieki czemu w dolinach istnieje równiez wieksza sklonnosc do plyniecia i wydluzania materialu w rezulatacie czego wysokosc wytloczek po okrawaniu „h" wzrasta i jest wieksza niz w tradycyjnych sposobachtloczenia. x Na rysunku wedlug fig. 1 pokazana jest wytloczka wykonywana w tradycyjny sposób z okraglego wy¬ kroju, a na fig. 3 pokazane jest wycinanie z tasmy sposobem dotychczasowym. Przedmiot wynalazku przedsta¬ wiony jest w przykladach wykonania na rysunku , na którym fig. 2 przedstawia wytloczke z kwadratowego wykroju, a fig. 4 przedstawia wykrój w ksztalcie kwadratu odcinanego bezodpadowo z tasmy lub pasa.Dzieki anizotropii blach w miejscach dolin 6 istnieje wieksza sklonnosc do plyniecia materialu niz w miej¬ scach rogów 5. Efektywna wysokosc wytloczki „h" po okrawaniu (fig. 2) jest zatem limitowana przez polozenie dolin 6 a nie przestrzenia miedzy uchami 7 i jest wyzsza anizeli wysokosc „h" wytloczek po okrawaniu (fig. 1), wykonanych dotychczasowym sposobem. Doliny 6 tworza sie w tych miejscach, w jakich w dotychczasowym sposobie tloczenia powstawaly ucha 7, to znaczy w tych, w których na skutek anizotropii istnieje tendencja do wydluzenia blachy, a tym samym wzrost wysokosci „h" wykonywanych wytloczek.Przykladem zastosowania wynalazku jest sposób wykonywania wytloczek cylindrycznych bez kolnierzy.Zaleta techniczna sposobu wedlug wynalazku jest to, ze krawedzie wielokatów uzyskuje sie w postaci linii prostych, dzieki czemu wycinanie wykonuje sie na nozycach uniwersalnych lub przy zastosowaniu uniwersalnych wykrojników na prasach bezodpadowo. Zasada procesu wykonywania wytloczek nie ulega zmianie.Sposób ten jest szczególnie korzystny przy jednorzedowym odcinaniu wykrojów z tasmy lub pasa o znacz¬ nych wlasnosciach anizotropowych, poniewaz w wyniku zastosowania wynalazku, zmniejsza sie szerokosc i skok tasmy lub pasa i tym samym znacznie zmniejsza sie zuzycie blachy do produkcji. PL PL