Wynalazek niniejszy dotyczy podatne¬ go stempla kopalnianego, który jest tak u- ksiztaltowany, ze przy wyciaganiu go z pod stropu moze byc stppniowo zluzniany w ten sposób, aby odrazu mozna sie bylo przeko^ nac czy podpierany tym stemplem strop sam sie utnzyma. Sam przyrzad rozluznia¬ jacy jest poza tern tak zbudowany, ze przy dalisizem otwieraniu pozwala zwolnic stem¬ pel przez isizybkie calkowite otwarcie, aby umozliwic zsuniecie sie stempla.Na rysunku fig. 1 i 2 uwidoczniaja przedmiot wynalazku w widoku zewnetrz¬ nym, podczas gdy fig. 3, 4 i 5 pokazuja w zwiekszonej podzialce wykonanie przyrza¬ du zwalniajacego w róznych polozeniach.Fig. 6 jest przekrojem odpowiadajacym fig. 3.Klinowa czesc górna stempla b zaopa¬ trzona jest w glowice a i wykonana z ko¬ rytkowego zelaza i wsunieta w czesc dolna c, wykonana równiez z korytikowego zela¬ za, i przytrzymywana przytem otaczajaca obrecza c\ Zygzakowato umieszczone szczeliny bf w czesci igórnej b mmozliwiaja pierwotne nastawienie stempla przez wbi¬ cie w szczeliny klinów powyzej obreczy c.W palaku e znajduje sie klocek /, któremu dla uzyskania niezbednego naprezenia wstepnego nadany jest ksztalt Minowy.Miedzy górna i dolna czescia stempla po¬ wstaje zatem zespól klinowy podatny dzieki wlaczeniu naciskowego kawalka.Czesc palakowa e moze byc zawieszona zapomoca wystepu e na rozmaitych wy¬ cieciach m stempla dolnego c, iw. ten spo-sób uzyskuje sie dopasowanie dlugosci stenfda. Po wbiciu klina / kliny wstawio¬ ne w otwory V zostaja oczywiscie usu¬ niete.Na otwartej stronie palajka e osadzony jest sworzen h, sluzacy jako lacznik i jako lozysko oporowe i zabezpieczajacy w swetn polozeniu (fig. 3) zazebianie sie palaka e z wykrojeni m. Sworzen h uksztaltowany jest na rozciaglosci pewnej czesci po¬ wierzchni wedlug spirali, a mianowicie w ten sposób, ze przy obrocie sworznia naste¬ puje z poczatku powolne zluznianie pala¬ ka e, które pozwala zwolnic stempel umoz¬ liwiajac bezpieczne obserwowanie stropu (fig. 4). Jezeli strop gniecie, to zaciskowa czesc moze byc ponownie dociagnieta, wzglednie moze zachowac osiagniete polo¬ zenie, poniewaz wymagane tu nieznaczne pochylenie spirali zapewnia konieazna sa¬ mohamownosc w kazdem polozeniu posred- niem. Korzystnie jest stosowac w tym ce¬ lu spirale logarytmiczna, to znaczy spirale, która w kazdem miejscu tworzy z odno¬ snym promieniem ten sam kat.W ten sam sposób stworzona jest z po¬ czatku tylko mozliwosc zwolnienia stem¬ pla, oo próbowano juz osiagnac przez za¬ stosowanie polaczenia srubowego, którem izluzniano lozysko oporowe górnego stem¬ pla. Juz przy tern zwalnianiu zastosowanie gwintu srubpwego posiada te wade, ze przy wielkich naprezeniach nacisk powierzch¬ niowy wewnatrz zwojów srubowych staje sie tak wielki, ze zachodzi niepomierne tar¬ cie, wzglednie nawet zgniatanie; prócz te¬ go przy zwyklej robocie kopalnianej sa¬ me zwoje srubowe moga byc latwo uszko¬ dzone lub tez moga zardzewiec. Równiez mozliwosc zagubienia wzglednie odkreca¬ nie tych srub odgrywa niepozadana role u- boczna.Z tych juz wzgledów stosowany tu swo¬ rzen stanowi do tego samego celu czesc o wiele mniej czula, zwlaszcza z uwagi na to, ze podpierane stropy moga byc przej¬ mowane z doskonale opanowywanemi na¬ ciskami powierzchniowemi.Wspomniana moznosc zwalniania za- pomoca polaczenia srubowego posiada ato¬ li ten zasadniczy brak, ze nie moze byc w zadawalniajacy sposób uskutecznione cal¬ kowite zwolnienie stempla. Zwolnienie to przy zastosowaniu gwintu srubowego mu¬ si sie oczywiscie odbywac przez dalsze od¬ krecanie sworznia srubowego lub nasrub- ka; przytem górnik nie wie kiedy zaprze¬ stac prace, gdy odbywa sie przechodzenie od samego tylko zluznienia do calkowitego zwolnienia. Nakrecanie sruby odbywa sie przytem zapomoca klucza, który ze wzgle¬ du na sily, jakie maja byc wywierane, mu¬ si byc bardzo dlugi. Poniewaz taki klucz dlugi umozliwia tylko nieznaczny kat wy¬ chylenia w odstepie miedzy stropem i spod¬ kiem, przeto musi byc wielokrotnie przekla¬ dany; wskutek tego górnik równiez pod¬ czas calkowitego zwalniania musi znajdo¬ wac sie w najblizszem sasiedztwie stem¬ pla. Z tern jednak polaczone jest wielkie niebezpieczenstwo, poniewaz obserwowane uprzednio przy zluznianiu utrzymywanie sie stropu nie dlaje niezawodnych podstaw ze strop utrzyma sie równiez przy calkowi- tem usunieciu stempla.Ten zasadniczy brak polaczenia srubo¬ wego, istosowanego jednoczesnie do zluz- niania i usuwania stempla unika sie we¬ dlug wynalazku niniejszego w ten sposób, ze przyrzad zwalniajacy, umozliwiajacy stopniowe zluznianie w poczatku ruchu, u- mozliwia tez bezposrednie calkowite zwol¬ nienie. Odbywa sie to np. w ten sposób, ze do spirali, odwinietej o kat obrotu okolo 120° przylega takie splaszczenie, ze przez obrót sworznia o kat 180° uskutecznia sie bezposrednie zwolnienie. A wiec, podczas gdy na luku pewnego kata przewidziana jest spirala o tak nieznacznym skoku, ze zapewnia stopniowe zluznianie przy za* chowaniu samohamownosci, to druga czesc powierzchni sworznia uksztaltowana — 2 —jest wedlug wybitnie szybko opadajacej krzywej lub wedlug linji prostej. Wsku¬ tek powyzszego uksztaltowania miejsca posredniego górnik moze z poczatku zluz- niac bezpiecznie stempel tak dalece, az przylegac bedzie miejsce zalamania' sie krzywej. Potem zaklada on ponow¬ nie klucz i przez obrót o nieznaczny kat moze z bezpiecznej odleglosci calko¬ wicie zwolnic stempel, np. uderzajac w klucz drewnianym dragiem. Stempel zsu¬ wa sie zatem i wtedy, kiedy zawali sie przytem strop, co górnikowi nic nie zagra¬ za.Do odzyskiwania stempli proponowano juz stosowac przyrzady zluzniajace w ksztalcie mimosrodowych lub eliptycznych sworzni, które w przykreconem polozeniu, wzglednie przy nastawieniu na wiecej wy¬ stajaca krawedz przedstawiaja soba lozy¬ sko oporowe, podczas gdy przy przekrece¬ niu o 90° wzglednie 180° powoduja calko¬ wite zwolnienie. W ten sposób wiec mozna bylo wprawdzie uskutecznic zwolnienie w zadawalajacy sposób, nie mozna bylo jed¬ nak zluzniac, a wiec odwrotnie, jak we wzmiankowanych urzadzeniach zluzniaja- cych. Przy mimosrodowosci koniecznej do tego, by mozna bylo rozluznic czesc zam¬ kowa, nie byla zapewniona samohamow¬ nosc w polozeniach posrednich.Azeby przy dociaganiu sworznia h za¬ pobiec przekrecaniu go na druga strone, przewidziany jest wystep h, sluzacy jako zderzak. PL