Pierwszenstwo: Opublikowano: 20.IX.1969 (P 135 915) 28.11.1973 67008 KI. 39b*,9/30 MKP C08g 9/30 CZYTELNIA (jUl&P Patentowego Wspóltwórcy wynalazku: Dominik Nowak, Zygmunt Hehn, Gertruda Staniec Wlasciciel patentu: Instytut Ciezkiej Syntezy Organicznej, Blachownia Slaska (Polska) Sposób wytwarzania zywicy melaminowej do hydrofobowej im¬ pregnacji tkanin Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania zy¬ wicy melaminowej do hydrofobowej impregnacji tka¬ nin, polegajacy na eteryfikacji oraz estryfikacji zywicy melaminowej a nastepnym rozkladzie uzyskanego zwiaz¬ ku za pomoca trójetanoloaminy do produktów emul¬ gujacych sie w goracej zakwaszonej wodzie.Znane sa sposoby wytwarzania kationowych srodków powierzchniowonczynnych nadajacych sie do trwalej apretury hydrofobowej przez estryfikacje zywicy me¬ laminowej za pomoca dlugolancuchowych kwasów tlu¬ szczowych zawierajacych w lancuchu alkilowym powy¬ zej 12 wegli. Estry te charakteryzujace sie wysoka liczba estrowa poddawane sa zmydlaniu za pomoca trójetanoloaminy lub jej pochodnych do produktów emulgujacych sie w wodzie.Produkty te po naniesieniu na tkanine wykazuja wprawdzie trwale dzialanie hydrofobowe, ale stopien hydrofbbowosci nie jest zadawalajacy. Jest to spowodo¬ wane tym, ze grupy estrowe powstale w wyniku re¬ akcji grup metoksy nalezacych do zywic melamino¬ wych i kwasów tluszczowych np. kwasu lojowego lub stearynowego sa z jednej strony grupami dosc hydro- fimymi, z drugiej strony sa to grupy chemiczne dosc aktywne i w procesach impregnacji tkanin oraz w pro¬ cesach prania impregnowanych tkanin grupy te ulegaja chemicznemu rozkladowi z wydzieleniem wolnych kwa¬ sów co w rezultacie obniza wartosc preparatów, zas w szczególnosci ich wlasnosci hydrofobowe.Znane sa równiez sposoby wytwarzania melamino¬ wych zywic hydrofobowych w procesie przeeteryfiko- wania metylowanych zywic melaminowych za pomoca alkoholi tluszczowych np. alkoholu cetylowego lub lo¬ jowego i modyfikacji etanoloaminami. Mimo ze w procesie przeetetryfikowania nastepuje tylko czesciowa 5 przemiana wymienionych substratów to uzyskuje sie na tej drodze produkty nadajace impregnowanym tka¬ ninom bardzo wysokie wlasnosci wodoodporne^ Ze wzgledu jednak na niepelne przereagowanie alkoholu wystepuje w czasie impregnacji silne dymienie nieprze- 10 reagowanego alkoholu co z kolei powoduje plamienie tkanin i obnizenie ich jakosci.Celem wynalazku jest otrzymanie zywicy melamino¬ wej do impregnacji tkanin nie posiadajacej wyzej wy¬ mienionych wad. 15 Sposobem wedlug wynalazku eter metylowy szescio- metylolomelaminy lub eter metylowy polimetylolome- laminy poddaje sie procesowi równoczesnej estryfikacji i eteryfikacji za pomoca kwasów tluszczowych i alko¬ holi tluszczowych. 20 W procesie tym estoyfikadja polega na bezposrednim dzialaniu kwasu tluszczowego na grupy metoksy pola¬ czen melaminy w wyniku czego powstaje ester oraz wolny metanol, który jest odprowadzany ze srodowiska reakcji. Powstaly ester kwasu tluszczowego i polaczen 25 melaminowych ulega wobec alkoholu tluszczowego roz¬ kladowi i tworzy sie eter alkoholu tluszczowego i po¬ laczen melaminy oraz wolny kwas tluszczowy. Kwas ten wchodzi w reakcje z nastepna gjrupa metoksy. W ten sposób reakcja biegnie az do momentu wyczeTjpa- 30 nia sie alkoholu tluszczowego. Po jego zuzyciu sie 6700867008 biegnie reakcja esitryfiikacji ale juz bez rozkladu estru.W ten sposób uzyskuje sie eteroesitry kwasów tluszczo¬ wych oraz alkoholi tluszczowych i zywic melamino¬ wych lub eterów metylowych szesciometylolomelaminy.Uzyskany tym sposobeni eteroester rozklada sie na¬ stepnie za pomoca trójeitanoloaminy lub jej pochod¬ nych. Powstaly produkt posiada wlasnosci kationoczyn- ne i ulega emulgowaniu w cieplej zakwaszonej wodzie twonzaic stabilne emulsje. Dzieki calkowitemu przere- agowaniu alkoholu produkt wykazuje doskonale wla¬ snosci wodoodporne impregnowanych tkanin.Sposobem wedlug wynalazku do procesu estryfikacji i eteryfikacji stosuje sie kwasy tluszczowe i alkohole tluszczowe o lancuchach weglowodorowych zawieraja¬ cych C12—C22 najkorzystniej zas o lancuchach weglo¬ wodorowych Ci6—Cis a wiec kwas stearynowy lub kwasy z tluszczu lojowego oraz alkohol cetylowy i al¬ kohole powstale przez uwodornienie kwasów z tlusz¬ czu lojowego, korzystnie alkohol lojowy.Metoda wedlug wynalazku miesza sie ze soba eter metylowy szesciomeftylolomelaminy lub eter metylowy polimetylolomelaminy z kwasem tluszczowym i alko¬ holem tluszczowym stosujac na 1 czesc wagowa zy¬ wicy melaminowej 0,1—0,8 czesci wagowej kwasu oraz 0,1—0,8 czesci wagowej alkoholu. Mieszanine te pod¬ daje sie ogrzewaniu pod zmniejszonym cisnieniem do temperatury 150—200°C w czasie od 1—5 godzin, schladza sie do temperatury 100—130°C, dodaje 0,1—0,3 czesci wagowe trójetanoloaminy i calosc ogrze¬ wa w temperaturze 100—130°C w czasie 0,5—2 go¬ dzin.Uzyskany produkt miesza sie z parafina taflowa w proporcji 4 czesci zywicy hydrofobowej 1 czesc para¬ finy. Powstaly produkt emulguje sie w cieplej zakwa¬ szonej wodzie. Produkt koncowy stanowi substancje woskowata o temperaturze topnienia powyzej 40°C ko¬ loru zóltego. Jest on rozpuszczalny w rozpuszczalnikach organicznych natomiast nie rozpuszcza sie w wodzie.W cieplej zakwaszonej wodzie ulega latwo zemulgowa- niu dajac -trwale emulsje. Zaimpregnowane nim tkaniny wykazuja lepsze wlasnosci uzytkowe niz znane prepara¬ ty otrzymane wylacznie z estrów zywic melaminowych i odpowiednich kwasów tluszczowych lub tez eterów zy¬ wic melaminowych i odpowiednich alkoholi tluszczo* wych. 10 20 25 30 35 40 Przyklad I. 100 g zywicy melaminowej modyfiko¬ wanej metanolem miesza sie z 10 g alkoholu laurynowe- go i 100 g kwasu stearynowego i ogrzewa calosc pod próznia w temperaturze 160—170°C w czasie okolo 2 godzin do uzyskania produktu o liczbie kwasowej poni¬ zej 5. Uzyskany eteroester miesza sie z trójetanoloami- na, stosujac na 10 czesci eteroestru 0,5 czesci trójetano¬ loaminy i prowadzi reakcje w temperaturze 120°C w czasie okolo 1 godziny do uzyskania produktu miesza¬ jacego sie z parafina i ulegajacego zemulgowaniu w go¬ racej zakwaszonej wodzie.Przyklad II. 100 g zywicy melaminowej jak w przykladzie I miesza sie z 80 g alkoholu cetylowego i 20 g kwasu laurynowego i ogrzewajac do temperatury 150—160°C przy prózni -prowadzi reakcje w czasie oko¬ lo 3 godzin do uzyskania produktu o liczbie kwasowej ponizej 3. Wytworzony eteroester miesza sie z trójeta- noloamina w iproporcji: 10 czesci eteroestru 1 czesci trójetanoloaminy i dalej postepuje sie podobnie jak w przykladzie I.Przyklad III. 100 g zywicy melaminowej, 70 g alkoholu lojowego i 40 g kwasu stearynowego umiesz¬ cza w reaktorze i ogrzewajac do temperatury 180—200°C pod próznia prowadzi reakcje w czasie oko¬ lo 2 godzin do uzyskania produktu o liczbie kwasowej ponizej 4. Uzyskany eteroester miesza sie z trójetanolo- amina w proporcji 10 czesci eteroestru 1 czesci trójeta¬ noloaminy i dalej postepuje sie tak jak w przykladzie I. PL PL