u POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 47999 KI.Instytut Ciezkiej Syntezy Organicznej*) Blachownia Slaska, Polska KI. 39 iv=T2gIfc- internat. C 08 g Sposób wytwarzania melaminowej kationowo-czynnej zywicy do hydrofobowej impregnacji tkanin Patent dodatkowy do patentu nr 45847 Patent trwa od dnia 5 kwietnia 1963 r.Znany jest sposób wytwarzania powierzchnio- wo-czynnych srodków dla wodoodpornej im¬ pregnacji tkanin na podstawie zywic melamino¬ wych w postaci wodnych stabilnych emulsji i równiez w formie stalej, latwo emulgujacej sie.Podstawowym skladnikiem wielu takich pre¬ paratów jest zywica melaminowa stanowiaca polieter nisikoczasteczkowego alkoholu szescio- metylolomelaminy, w którym co najmniej jed¬ na grupa eterowa z krótka reszta alkilowa jest podstawiona wysokoczasteczkowyim alkoholem, lub wymieniona na grupe estrowa za pomoca wysokoczasteczkowego kwasu tluszczowego.Synteze takiej zywicy przeprowadza sie w kilku stadiach. W pierwszej kolejnosci konden- *) Wlasciciel (patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa mgr Dominik Nowak, doc, Józef Gblój, Gertruda Staniec. suje sie melamine z formalina w temperaturze 80—87°C w srodowisku alkalicznym . przy pH = 8—9 stosujac na jeden mol melaminy okolo osiem moli formaliny. W ten sposób uzyskuje sie wodny roztwór szesciomeitylolomelaminy, który poddaje sie suszeniu w lagodnych warunkach.Nastepnie sucha szesdiiometylololmelatmine ete- ryfikuje sie bezwodnym metanolem w duzym nadmiarze (700%) w normalnej temperaturze przy pH okolo 1. Uzyskany w ten sposób wysokozeteryfikowany polieter szesciomeity¬ lolomelaminy odznacza sie wysoka odpor¬ noscia na ogrzewanie nawet w temperaturze do¬ chodzacej do 200°C i wskutek %ego mozliwe sa reakcje polieteru z kwasami tluszczowymi, alko¬ holami tluszczowymi i innymi zwiazkami che¬ micznymi. Mozliwa jest takze eteryfikacja wod¬ nych roztworów szescioimetylollomelaiminy za po¬ moca metanolu z zastosowaniem 200%-owego nadmiaru metanolu w temperaturze 50^70°Ci przy pH od 5—6,5. W ten sposób uzyskuje sie produkt o mniejszym stopniu zeteryfikowania, odznaczajacy sie duza wrazliwoscia na ogrzewa¬ nie i dzialanie róznych chemicznych czynników, wskutek tego nie znalazl om dotychczas zastoso¬ wania jako pólprodukt do dalszej przeróbki.Czyniono wiele prób nad esitryfikacja czescio¬ wo zeteryfikowanej piecio lub szesciometylolo- melaminy kwasem stearynowym. W czasie estry- fifcacji, najczesciej po przereagowaniu 40—50% kwasu, nastepuje daleko idaca polikondensacja, uzyskany produkt nie rozpuszcza sie w zadnym rozpuszczalniku i z tych wzgledów nie znajduje zastosowania. Ester stearynowy otrzymany z su¬ chej szesciometylolomelaminy eteryfikowanej bezwodnym metanolem w wyzej wspomnianych warunkach dobrze rozpuszcza sie prawie we wszystkich rozpuszczalnikach organicznych.W celu nadania mu wlasciwosci kationowo-po- wierzchniowoczynnych ulatwiajacych jetgo emul¬ gowanie w wodzie z dodatkiem kwasu ogrzewa sie go z zasadami organicznymi, z którymi wy¬ jatkowo latwo wchodzi w reakcje, a zwlaszcza z etanoloaminami.Stwierdzono, ze otrzymuje sie zywice melami- nowa zdatna do wodoodpornej impregnacji tka¬ nin, jezeli na zeteryfikowana niskoczasteczko- wymi alkoholami polimetylolomelamine dziala sie wyzszymi alkoholami tluszczowymi i tak otrzymany produkt poddaje reakcji z dtanolo- aminaimiij Zeteryfikowanie polimetylolomelamin alkoho¬ lami zawierajacymi do 8 wegli w czasteczce wplywa korzystnie na poprawe wlasnosci wodo¬ odpornych koncowego produktu i iskraca czas eteryfikacji zywicy z etanoloaminami. Wedlug wynalazku melamine i formaline w ilosciach ste- chiometrycznych kondensuje sie w temperaturze 80—85°C przy PH okolo 8,5 przez okolo 5—10 minut, po czym wodny roztwór polimetylolome- laminy traktuje sie mieszaniina metanolu z cy- kloheksanolem uzyta w nadmiarze do metylo- lomelaminy przy pH = 4,5 — 5,5 w tempera¬ turze 4O-70°C.W ten sposób^zesciowo stabilizowana zywice odwadnia sie |Mez destylacje a nastepnie pod dzialaniem alkoholi tluszczowych np. alkoholi: cetylowego, oleinowego, olbrotowego, alkoholi syntetycznych wysokoczasteczkowych w tempe¬ raturze od 115—140°C, pod próznia powyzej 300 mm Hg przeprowadza sie w odpowiednie etery tych alkoholi, po czym dodaje etanoloaimi- ne np. trójetanoloamine i dalej ogrzewa sie w tej temperaturze w ciagu 3—8 godzin. Mozna takze czesciowo stabilizowana zywice po odwodnieniu traktowac w podanych warunkach równoczesnie odpowiednim wyzszym alkoholem tluszczowym lub ich mieszanina i etanoloaminami. Tworza sie wówczas nie tylko etery odpowiednich alkoholi tluszczowych, lecz takze etery eitanoloamin.W wyniku powstaje produkt o konsystencji wo¬ sku o wlasciwosciach kationowo-powierzchnio- wo^czynnych, który w wodzie nie rozpuszcza sie, ale po dodaniu kwasu latwo sie emulguje na goraco i daje stabilne emulsje. Mozna takze produkt item. zmieszac z parafina i na skutek duzej jego zdolnosci emulgujacej w srodowisko! kwasnym uzyskac takze emulsje o wysokiej stabilnosci. Dodatek parafiny poglebia bowiem wlasciwosci wodoodporne preparatu po nanie¬ sieniu go na tkanine.Przyklad. Do kolby okraglodenniej wlewa sie 770 g formaliny, zobojetnia ja kwasnym wegla¬ nem sodu i nastawia pH na 7,5—9 po czym wsy¬ puje sie 220 g melaminy. Zawartosc kolby mie¬ sza sie i ogrzewa do temperatury 80—85°C. Czas kondensacji w tej temperaturze wynosi 5 minut.Nastepnie produkt reakcji lekko chlodzi sie i do¬ daje 600 g metanolu, 600 ig cykloheksanolu i 8—15 g kwasu solnego 36%. Eteryfikacje prowadzi sie prsez 40 minut w zakresie temperatur 55—65°C pity PH równym 5—5,5. Po tym okresie eteryfi¬ kacji dodaje sie kwasny weglan sodu w nadmia¬ rze celem zobojetnienia i lekkiego zalkalizowa- nia roztworu Nastepnie prowadzi sie filtracje i destylacje prodliktu dla oddzielenia wody i nieprzereago- wanego metanolu. Nastepnie zywice zawierajace ca 30—40% cykloheksanolu filtruje sie na goraco lub z dodatkiem foezwodnego metanolu w celu oddzieleniaisodi nieorganicznych powstajacych w procesie syntezy. Po dokonaniu filtracji odparo¬ wuje sie cykloneksanol ewentualnie wczesniej bezwodny metanol, a zywice poddaje dalszej przeróbce. Na 100 g takiej zywicy dodaje sie 80 g cetanolu lub alkoholi syntetycznych zawieraja¬ cych powyzej 16 wegli w czasteczce. Oba sklad¬ niki ogrzewa sie przez 1—2 godziny w tempera¬ turze 115—140°C pod próznia po czym dodaje sie 15 g trójetanolaminy i dalej ogrzewa w tych gra¬ nicach temperatur przez 3—8 godzin. Dobre i stabilne emulsje mozna' równiez otrzymac, je¬ zeli produkt reakcji zmiesza sie z parafina. Do¬ datek parafiny do tego produktu jest korzystny, potnie waz uzyskuje sie lepsze efekty wodoodpor¬ ne na tkaninach. PL PL