Opublikowano: 20.XH.1966 52387 KI. 20 a, 12 MKP b 6i b J4JoO UKD BIBLIOTEKA Twórca wynalazku: mgr inz. Witold Starzewski Wlasciciel patentu: Krakowskie Biuro Projektów Budownictwa Przemy¬ slowego Kraków (Polska) Urzadzenie napinajace do lin kolei linowych i wyciagów turystycznych Wynalazek dotyczy wielokrazkowego urzadzenia do napinania lin nosnych a szczególnie napednych i nosno-napednych, kolei linowych towarowych i osobowych, oraz wyciagów turystycznych (nar¬ ciarskich), w których wszystkie pasma liny na¬ ciagowej normalnie pracuja równolegle, bez wza¬ jemnego przesuwania sie i przewijania przez kraz¬ ki, a praca wielokrazków zachodzi tylko przy wy¬ dluzaniu lub skracaniu ukladu w celu opuszcze¬ nia lub podniesienia ciezaru napinajacego.Liny nosne i napedne kolei linowych sa prawie zawsze napiete za pomoca urzadzen ciezarowych, przekazujacych sile napinajaca ciezaru na pozio¬ mo lub skosnie poruszajace sie zakonczenie liny nosnej lub kolo krancowe zamknietego obwodu liny napedowej (ciagnacej), wzglednie nosno-na- pedowej przy kolejach jednolinowych i wyciagach.Przeniesienie pionowego ruchu ciezaru na skosny ruch liny kolei linowej wymaga na ogól stosowania kól odchylnych, gdyz inne rozwiazania, jak dzwig¬ nie katowe lub siodla o duzym kacie zalamania, maja wiele wad. Przy duzych silach napinajacych wystepuja zawsze trudnosci wynikajace z przegi¬ nania liny napinajacej na kole odchylnym. Mimo stosowania specjalnie gietkich konstrukcji liny, nieoplacalnych zreszta w produkcji z powodu ma¬ lych ilosci, konieczne jest stosowanie bardzo du¬ zych srednic kól odchylnych w celu unikniecia pekania drutów i krytycznych nacisków miedzy 10 15 20 25 30 drutami, dotkliwych szczególnie z tego wzgledu, ze lina przegina sie stale w tych samych miejscach.W celu unikniecia tych trudnosci próbowano rozkladac obciazenie napinajace na szereg lin mo¬ cowanych z obu konców do wahaczy wyrównuja¬ cych obciazenia na poszczególne liny, lub tez na line stanowiaca zamkniety obwód i zaczepiona na krazkach ciezaru napinajacego i wózka naciago¬ wego, przy czym w miare zuzycia liny przesuwa sie jej krytyczne miejsce, podlegajace stalemu przeginaniu na kole odchylnym.Sposoby te, rozkladajac obciazenie na kilka pasm, pozwalaja uzyc liny o mniejszej srednicy, a wiec i mniejszych kól odchylnych. Wada ich jest trudnosc wykonania wielu zakonczen lin, wzglednie splecenia jej w zamkniety obwód, a takze koniecznosc stosowania osobnych urzadzen do opuszczania ciezaru napinajacego, przy mani¬ pulacjach wynikajacych z koniecznosci zluzowania liny kolei linowej, lub jej skrócenia dla skom¬ pensowania plastycznego wydluzenia po pewnym okresie eksploatacji. Pewne zalety ma wielokraz¬ kowy uklad stosowany czesto w kolejach krzesel¬ kowych i wyciagach, polegajacy na zaczepieniu konca liny naciagowej do ciezaru, przepuszczeniu jej przez kolo odchylne do krazka zamocowanego do krancowego kola naciagowego lub napedno-na- ciagowego, skad lina prowadzona jest do wciagarki zakotwionej na fundamencie. 5238752387 System ten jest celowy tylko przy malych si¬ lach, gdyz przy wiekszych obciazeniach potrzebne sa albo olbrzymie wciagarki i grube liny nacia¬ gowe, wymagajace duzych kól odchylnych, albo konieczny jest wielokrotny uklad wielokrazkowy, 5 przy którym efektywna sila napinajaca podlega duzym wahaniom, zaleznie od kierunku ruchu i tarcia, które rosnie potegowo ze wzrostem ilosci ruchomych krazków ukladu. Wad tych nie po¬ siada uklad napinajacy bedacy przedmiotem wy- 10 nalazku, który zilustrowano przykladowo na za¬ laczonym rysunku.Istota wynalazku jest polaczenie zakonczenia li¬ ny nosnej lub kola krancowego 1, liny napednej z ciezarem napinajacym 2, za posrednictwem liny 15 naciagowej 3, przewinietej dwu- lub wielokrotnie przez krazki zamocowane do ciezaru i do wymie¬ nionego zakonczenia. Normalnie wszystkie pasma tego ukladu pracuja równolegle, a wiec tarcie i zuzycie liny wystepuje tylko w kolach odchyl- 20 nych 6, podobnie jak w ukladzie o napinaniu bez¬ posrednim.W celu umozliwienia skracania lub wydluzania ukladu do dokonania odpowiednich prac i mani¬ pulacji z napinana lina, lub w celu przesuniecia 25 zuzytych miejsc liny naciagowej 1 wzgledem kól odchylnych 6, uklad wyposazony jest we wciagar¬ ke 4, która przy zasadniczym wykonaniu zmonto¬ wana jest na wózku 5 krancowego kola naciago¬ wego, lub wózku ruchomego zespolu napedno-na- 30 ciagowego. Koniec liny zakotwiony jest równiez na tym wózku, lub przy nieparzystej ilosci pasm, na ciezarze napinajacym. Mozliwe jest tez osa¬ dzenie wciagarki na ciezarze napinajacym. Przy wydluzeniu lub skracaniu ukladu wielokrazkowego, 35 luzuje sie najpierw ewentualne dodatkowe zacis¬ ki, mocujace line przed wciagarka do wózka 5 lub ciezaru 2, a potem dokonuje odpowiednich manipulacji wciagarka 4.Wtedy wystepuje oczywiscie zwiekszajacy lub 40 zmniejszajacy wplyw tarcia ukladu wielokrazko¬ wego. Rzutuje to na dobór wciagarki, ale ze wzgledu na sporadycznosc i bardzo powolny ruch, zwiekszenie sily nie musi byc brane w pelnej wy¬ sokosci przy doborze liny naciagowej, która ma 45 znaczny wspólczynnik bezpieczenstwa. Po ponow¬ nym zacisnieciu liny i pierwszych ruchach wóz¬ ka 5, róznice sil w poszczególnych pasmach wy¬ równuja sie bardzo szybko i nie rzutuja wcale na plynnosc pracy ukladu napinania. Dla ulat- 50 wienia prac wózek 5 moze byc w rózny sposób mocowany na czas robót do swojego toru zakot¬ wionego na stacji.W niektórych przypadkach celowe jest zastoso¬ wanie odmiany wynalazku polegajacej na moco- 55 waniu wciagarki 4 nie na ukladzie ruchomym (2 lub 5)? a na stalym fundamencie, przy czym w odróznieniu od omówionych wyzej znanych ukladów, lina naciagowa 3 jest na wyjsciu z ukla¬ du ruchomego zamocowana za. pomoca zacisku 7 6Q do tego ukladu, np. do wózka 5, do ciezaru 2, lub do swojego poczatku przy zakotwieniu w ukladzie ruchomym, a dalej ku wciagarce 4' przebiega luz¬ no, lub z nieznacznym napieciem dla unikniecia zwisów i platania. Wciagarka powinna wtedy miec beben niezablokowariy, aby umozliwic od¬ winiecie sie liny.Przy manipulacjach podnoszenia lub opuszczenia ciezaru 2 napina sie za pomoca wciagarki 4' zlu¬ zowany odcinek liny, zwalnia zacisk 7 i zaleznie od potrzeby skraca lub wydluza uklad wielokraz¬ kowy, po czym zaciska sie ponownie line, a lu¬ zuje beben wciagarki.Nalezy zauwazyc, ze w normalnej eksploatacji uklad napinajacy wykonuje tylko male ruchy, znacznie mniejsze od pelnego skoku naciagu, ko¬ niecznego do kompensacji wydluzen cieplnych, wydluzen plastycznych w poczatkowym okresie eksploatacji, wyjatkowych zmian obciazenia, lub tez dla wykonania tzw. splotu dlugiego. Ewen¬ tualne trzymanie omawianego odcinka liny w na¬ pieciu jest mozliwe przy uzyciu krazka z ciezar¬ kiem napinajacym, za pomoca sprezynowego lub elektrycznego ukladu lekko napinajacego beben wciagarki, albo lekkiego toru z wózeczkami do podwieszenia liny^ wzglednie innych sposobów, znanych w technice dzwigowej przy doprowadze¬ niach kablowych do ruchomych odbiorników mo¬ cy. Zaletami wynalazku sa: mozliwosc stosowania cienkiej liny napinajacej, o konstrukcji powszech¬ nie stosowanej, lekkich kól odchylnych, typowej wciagarki typu montazowego, otrzymanie ukladu o malych gabarytach, zapewnienie pracy z mini¬ malnymi wahaniami sily napinajacej, oraz ulat¬ wienie i oszczednosc na czasie przy opuszczaniu i podnoszeniu ciezaru gdyz wciagarka jest juz wbudowana w uklad. PL