Pierwszenstwo: 29.111.1961 Wielka Brytania Opublikowano: 5. IV. 1966 50946 KI. ojadf 15f©2 ^ 45/06 MKP C 03 b '5/06 i 'kd" 666.JMAi iS«&-- Wlasciciel patentu: Pilkington Brothers Limited, Liverpool (Wielka Brytania) Sposób wytwarzania szkla plaskiego oraz urzadzenie do stoso¬ wania tego sposobu Wynalazek dotyczy wytwarzania szkla plaskiego.Frzy wytwarzaniu szkla plaskiego w postaci tasmy znanymi sposobami przez walcowanie na powierzch¬ nie szkla przenoszone sa niedokladnosci wystepuja¬ ce na powierzchni walców, jak równiez wskutek asy¬ metrii jednego lub obydwóch walców wystepuja zmiany w grubosci tasmy, co uwaza sie jako „zniek¬ sztalcenie".Przy wytwarzaniu szkla plaskiego w postaci tas¬ my w znany sposób przez wyciaganie pionowe wy¬ twarzane szklo ma polysk, lecz w ciagnionym arku¬ szu wystepuja znieksztalcenia spowodowane róznica temperatury, zachodzace w skrzepnietym szkle. Pro¬ ces wytwarzania szkla przez pionowe wyciaganie przebiega znacznie wolniej niz proces wytwarzania szkla plaskiego przez walcowanie.Przy sposobie wytwarzania szkla przez walcowa¬ nie grubosc arkuszy produkowanego szkla jest okres¬ lana przez wzajemne ustawienie walców ksztaltuja¬ cych, czasem nazywanych „walcami kalibrujacymi"; przy wytwarzaniu szkla przez wyciaganie pionowe, predkosc produkcji szkla plaskiego jest calkowicie uzalezniona od stopnia lepkosci szkla w poblizu linii ciagu w masie roztopionego szkla, z której pionowo ciagniony jest arkusz.Zasadniczym celem wynalazku jest ulatwienie wy¬ twarzania szkla plaskiego z taka predkoscia, z jaka produkowane jest przez walcowanie plaskie szklo o róznych grubosciach, wykazujace przynajmniej po¬ lysk szkla plaskiego, otrzymywanego przez wyciaga- 15 20 25 2 nie pionowe, zazwyczaj nazwane jako „szklo arku¬ szowe" lub „szklo okienne".Wytwarzanie szkla plaskiego w postaci tasmy sposobem wedlug wynalazku wyróznia sie tym, ze roztopione szklo doprowadza sie z regulowana pred¬ koscia na roztopiona kapiel metalowa celem utwo¬ rzenia plynnej warstwy roztopionego szkla na po¬ wierzchni kapieli ograniczonej stykajacymi sie ze szklem powierzchniami rozciagajacymi wzdluz ka¬ pieli. Plynna warstwa szkla jest przesuwana wzdluz kapieli, a wspomniane powierzchnie ograniczajace sa przesuwane jednoczesnie z warstwa szkla wzdluz kapieli w celu utrzymywania jednakowej predkosci rozplywu szkla w poprzek calej szerokosci kapieli.Nastepnie warstwe szkla chlodzi sie do temperatury, przy której mozliwe jest zdjecie jej z kapieli w sta¬ nie nieuszkodzonym.W innej postaci wykonania wynalazku, wzdluzne powierzchnie ograniczajace warstwe szkla sa po¬ wierzchniami zwilzalnymi przez roztopione szklo tak, ze krawedzie plynnej warstwy szkla sa prowadzone za pomoca zwilzalnych powierzchni wzdluz kapieli zasadniczo z taka sama predkoscia, jak predkosc po¬ suwania sie szkla w srodku warstwy. Uzyskuje sie wiec zasadniczo jednakowa predkosc przesuwania sie warstwy szkla wzdluz kapieli na calej szerokosci tej warstwy.Korzystniej jest, gdy wedlug wynalazku roztopiona kapiel jest przygotowana tak, aby miala Wszystkie 5094650946 3 ' .4 cechy kapieli opisanej wyczerpujaco w polskim pa¬ tencie nr 39725.Zgodnie z wynalazkiem warstwa roztopionego szkla moze byc chlodzona, w miare jej przesuwania wzdluz kapieli, do temperatury, w której staje sie ona wy¬ starczajaco' sztywna aby zachowac swój ksztalt.Wówczas zwilzalne powierzchnie odsuwa sie od warstwy szkla, umozliwiajac przez to przesuwanie szkla w postaci tasmy niezaleznie od tych zwilzal- nych powierzchni. Nastepnie szklo chlodzi sie do tem¬ peratury, w której mozliwe jest zdjecie z roztopionej kapieli tasmy szkla w stanie nieuszkodzonym.Przy takim sposobie zwilzalne powisrzchnie moga byc usuwane z kapieli niezaleznie od warstwy szkla? moczone byc" usuwane z kapieli badz przy wylo¬ towym koncu zbiornik*, badz tez w jakims innym miejscu na jHugescp: kapieli.Przy ^fjrtwafzaniu szkla plaskiego w postaci tasmy sposobem wedlug wynalazku tasma szkla zdejmowa¬ na z kapieli ma zasadniczo wymiary warstwy roz¬ topionego" szkla utworzonej miedzy zwilzalnymi po¬ wierzchniami. Wynalazek obejmuje równiez regulo¬ wanie grubosci warstwy szkla w miare jej przesu¬ wania sie wzdluz kapieli. Z tego wzgledu wynalazek umozliwia utrzymywanie szkla w przejsciowym sta¬ nie plastycznym, podczas gBy zwilzalne powierzch¬ nie zostaja od niego odsuniete. W takim .stanie szklo moze byc poddawane regulowanemu zmniejszaniu grubosci. Mozliwe jest równiez wywieranie na pla¬ styczne szklo wzdluznie skierowanej sily ciagnacej, przez co grubosc szkla zostaje zmniejszona do z góry okreslonego wymiaru przy jednoczesnym zachowaniu pierwotnej plaskosci powierzchni warstwy szkla, utworzonej na kapieli. Tasme o zmniejszonej zada¬ nej grubosci poddaje sie' stabilizowaniu i chlodzeniu do temperatury, w której mozliwe jest zdjecie jej w stanie nieuszkodzonym z kapieli.Wedlug innej postaci wykonania wynalazku war¬ stwe roztopionego szkla chlodzi sie w miare jej prze¬ suwania tak dlugo, az szklo, od którego zwilzalne powierzchnie zostaly odsuniete, zesztywnieje Wy¬ starczajaco, aby bylo mozliwe jego uchwycenie. Wy¬ nalazek obejmuje równiez sposób chwytania sztyw¬ nej tasmy w celu umozliwienia regulowania pred¬ kosci jej przesuwania sie wzdluz kapieli. Uchwycona sztywna tasma tworzy w ten sposób bariere prze¬ ciwdzialajaca przenoszeniu sie wzdluznie skierowa¬ nych sil przyspieszajacych na plynaca warstwe roz¬ topionego szkla.Sztywna tasme ponownie stopniowo ogrzewa sie w miare jej przesuwania na kapieli do przejsciowe¬ go stanu plastycznego, w którym mozliwe jest pod¬ danie tasmy regulowanemu zmniejszaniu grubosci.Na wytworzone plastyczne szklo dziala sie wzdluz¬ nie skierowana sila ciagnaca w celu przyspieszenia jego ruchu, wskutek czego staje sie mozliwe zmniej¬ szenie grubosci, utworzonej tasmy szkla do zadane¬ go wymiaru przy zachowaniu pierwotnej jej glad¬ kosci Nastepnie tasme szkla stabilizuje sie przy zmniejszonej, zadanej grubosci i odpowiednio chlo¬ dzi ustabilizowana tasme w celu umozliwienia jej zdjecia w stanie nieuszkodzonym z roztopionej ka¬ pieli. , W obydwóch tych postaciach wykonania wynalaz¬ ku zmniejszania grubosci warstwy szkla do zadanej wartosci towarzyszy zmiana jej szerokosci. Jednak przy wykonywaniu takiego procesu szerokosc war¬ stwy szkla, stanowiacej plynna warstwe roztopione¬ go szkla, moze byc calkowicie lub czesciowo, utrzy- 5 mywana o szerokosci odpowiadajacej szerokosci tas¬ my szkla zdejmowanej z kapieli. Z tego wzgledu sposób wedlug wynalazku wytwarzania szkla plas¬ kiego w postdci tasmy wyróznia sie tym, ze szero¬ kosc tasmy, przy zmniejszaniu jej grubosci, jest re¬ gulowana przez wywieranie rozciagajacych sil po¬ przecznych na tasme w stanie plastycznym, podczas gdy wzdluznie skierowana sila ciagnaca dziala sie na plastyczna tasme w celu zmniejszenia jej gru¬ bosci do zadanego wymiaru. Tasme o zadanej gru¬ bosci nastepnie stabilizuje sie i odpowiednio chlodzi w celu umozliwienia zdjecia jej z kapieli w stanie nieuszkodzonym. s.W sposobie wedlug wynalazku tasma jest usztyw¬ niana i (chwytana w celu utworzenia bariery, prze¬ ciwdzialajacej przenoszeniu sie wzdluznie skierowa¬ nych sil na warstwe roztopionego szkla i nastepnie ponownie ogrzewana do przejsciowego stanu plas¬ tycznego. Poprzeczne sily rozciagajace moga byc przykladane do plastycznego szkla w szeregu prze¬ ciwlegle usytuowanych miejscach w celu regulowa¬ nia szerokosci tasmy w miare zmniejszania grubosci warstwy plastycznego szkla. Plastyczne szklo moze byc przesuwane przy kolejnych parach wspomnia¬ nych przeciwlegle usytuowanych miejsc ze stopnio¬ wo wzrastajacymi predkosciami, co ma na celu przy¬ spieszenie ruchu plastycznego szkla w czasie jego przesuwania.Wynalazek obejmuje równiez szklo plaskie, wy¬ twarzane wedlug któregokolwiek z opisanych spo¬ sobów oraz wyroby produkowane z tego szkla.Wynalazek obejmuje ponadto urzadzenie do wy¬ twarzania szkla plaskiego w postaci tasmy o zadanej grubosci z warstwy roztopionego szkla. Ma ono zbior¬ nik, zawierajacy roztopiona kapiel, przy czym bocz¬ ne sciany zbiornika wyposazone sa przynajmniej na poziomie powierzchni kapieli w ruchome zwilzalne po¬ wierzchnie stykajace se z roztopionym szklem, które sa przesuwane wzdluz zbiornika ze stala predkoscia.Ponadto urzadzenie zawiera elementy do doprowadza¬ nia szkla z regulowana predkoscia na kapiel i do przesuwania go wzdluz kapieli w postaci warstwy roz¬ topionego szkla, rozciagajacej sie miedzy wspomnia¬ nymi powierzchniami zwilzalnymi, urzadzenia do pzesuwania tych powierzchni wzdluz zbiornika z pred¬ koscia równa predkosci posuwu roztopionego szkla w celu utrzymywania jednakowej predkosci rozplywu szkla w poprzek calej szerokosci warstwy oraz ele¬ menty do regulowania temperatury kapieli w celu chlodzenia szkla w miare jego przesuwania sie, az do stanu umozliwiajacego zdjecie go z kapieli w sta¬ nie nieuszkodzonym.W jednej z postaci wykonania -wynalazku sciany boczne zbiornika sa zaopatrzone w przebiegajace wzdluz nich wglebienia na poziomie powierzchni kapieli oraz w szereg zwilzalnych plytek, dajacych sie- jednoczesnie przesuwac we wglebieniach wzdluz kapieli za pomoca odpowiednich elementów.Zwilzalne powierzchnie moga byc utworzone z sze¬ regu zwilzalnych plytek osadzonych przesuwnie wzdluz scian bocznych zbiornika i utrzymywanych 20 25 80 35 40 45 50 B5 605 50946 6 przy nierowkowanych scianach bocznych za pomoca prowadnic, przymocowanych do tych scian bocznych.W celu wprowadzania plytek do zbiornika, rowki w bocznych scianach zbiornika moga byc wedlug wynalazku odpowiednio polaczone z nachylonymi ku dolowi pochylniami przy wlotowym koncu zbiornika.Elementy do wprowadzania plytek sa polaczone z kaz¬ da pochylnia i moga sluzyc do przesuwania zwilzal- nych plytek, stykajacych sie ze soba z dajaca sie regulowac predkoscia w dól pochylni, utrzymujac i przesuwajac szereg zwilzalnych plytek na kazdej pochylni.Jezeli tasma szkla zdjeta z kapieli przyjmowana jest przez zwykle walce odprezarki, wtedy plytki moga byc odsuwane od tasmy przed zdjeciem jej z kapieli. W tym celu elementy .oddzielajace moga byc umieszczone w poblizu wylotowego konca zbior¬ nika celem odsuniecia plytek od ochlodzonej tasmy po jej odpowiednim ochlodzeniu, umozliwiajacym zdjecie tasmy z kapieli w stanie nieuszkodzonym.O ile grubosc warstwy szkla ma byc zmniejszana przez regulowane wyciaganie wedlug jednego z wy¬ zej opisanych sposobów, wówczas elementy oddzie¬ lajace plytki znajduja sie w zbiorniku w miejscu, gdzie szklo jest wystarczajaco sztywne, aby zacho¬ wac swój ksztalt. Zmniejszenie grubosci warstwy szkla moze wiec odbywac sie bez ograniczen.W celu lepszego zrozumienia przedmiotu wynalaz¬ ku zostana przykladowo opisane niektóre jego po¬ stacie wykonania w zwiazku 7 rysunkiem, na któ¬ rym fig. 1 przedstawia w przekroju pionowym urza¬ dzenie, zawierajace zbiornik, ograniczajacy kapiel roztopionego metalu, sklepienie ponad konstrukcja zbiornika oraz urzadzenie do doprowadzania wal¬ cowanej tasmy szkla z regulowana predkoscia na po¬ wierzchnie kapieli- miedzy przesuwnymi powierzch¬ niami, fig. 2 — w rzucie poziomym konstrukcje zbior¬ nika, fig. 3 — urzadzenie w przekroju poprzecznym wzdluz linii III — III na fig. 2, fig. 4 — konstrukcje zbiornika w rzucie poziomym, z uwidocznieniem spo¬ sobu zmniejszania grubosci tasmy szkla po oddziele¬ niu jej od ruchomych powierzchni zwilzalnych, lig. 5 — czesc urzadzenia w przekroju wzdluznym ilu¬ strujacym inny sposób zmniejszania grubosci tasmy szkla, a fig. 6 — w rzucie poziomym urzadzenie na fig. 5.Na poszczególnych figurach te same odnosniki oznaczaja te same lub podobne czesci urzadzenia.Na fig. 1 i 2 zbiornik pieca do topienia szkla w sposób ciagly oznaczony jest cyfra 1, nastawna zasuwa z przeciwwaga — cyfra 2 a rynna — cyfra 3 przy czym rynna jest wykonana z dna 4 i bocznych scianek 5, na ogól o prostokatnym przekroju po¬ przecznym. Nad rynna jest zamocowana w znany sposób pokrywa.Z rynna jest sprzezona przesuwnie para chlodzo¬ nych woda walców ksztaltujacych, z których górny walec jest oznaczony cyfra 6 a dolny — cyfra 7.Walce sa zmontowane w ramach 8 w znany sposób i napedzane poprzez przekladnie zebata 9 za pomo¬ ca urzadzenia napedowego, nie uwidocznionego na rysunku.Zastawka 10 jest zawieszona w znany sposób na¬ stawnie w plaszczyznie pionowej tak, iz styka sie ona z górnym walcem. Oslania ona górny walec przed dzialaniem ciepla promieniowania roztopionego szkla, splywajacego ze zbiornika pieca 1 ponad kra¬ wedzia dna 4 rynny 3 i doprowadzanego pomiedzy walce 6, 7. 5 Górny walec 6 jest przesuniety nieco do przodu wzgledem dolnego walca 7 tak, ze roztopione szltlo splywa na górna czesc dolnego walca 7, który w ten sposób przedstawia dla szkla skierowane do przodu i ku dolowi lukowate lozysko odlewnicze, porusza¬ jace sie w tym samym kierunku co warstwa szkla splywajaca z rynny. W ten sposób roztopione szklo opuszczajac rynne i zblizajac sie do walca zmuszane jest do plyniecia do przodu, przez co zapobiega sie wstecznemu przeplywowi roztopionego szkla pod ryn¬ na 3.Do ksztaltowania tasmy szklanej sluza walce ksztaltujace 6 i 7, zmontowane przy. wlotowym kon¬ cu zbiornika, zawierajacego kapiel 12 roztopionego metalu, na przyklad roztopionej cyny. Zbiornik skla¬ da sie z dna 13, scian bocznych 14 i scian kranco¬ wych 15. Sciany boczne 14 i sciany krancowt 15 lacz¬ nie z dnem 13 stanowia jedna calosc. Poziom kapieli 12 jest oznaczony na fig. 1 liczba 16.Na zbiorniku spoczywa konstrukcja sklepienia, znajdujaca sie nad kapiela 12. Sklada sie ona ze skle¬ pienia 17, scian krancowych 18, 19 i ze scian bocz¬ nych 20, tworzac tunel ograniczajacy przestrzen nad kapiela 12. Do tej przestrzeni doprowadza sie nieut- leniajacy gaz przez kanaly 20a, który zapobiega tworzeniu sie na kapieli zanieczyszczen dla szkla.Sciana krancowa 18 sklepienia przy wlotowym koncu zbiornika rozciaga sie ku dolowi w kierunku konstrukcji zbiornika i ogranicza wlotowy otwór 21, przez który uksztaltowana tasme szkla 22 doprowadza sie za pomoca walców 6, 7 na powierzch¬ nie kapieli. Krancowa sciana 19 sklepienia przy wy¬ lotowym koncu zbiornika ogranicza wraz z krancowa sciana 15 wylotowy otwór 23, przez który ochlodzo¬ na tasme szkla zdejmuje sie w stanie nieuszkodzo¬ nym z roztopionej kapieli 12 za pomoca urzadzenia mechanicznego.Przy wlotowym koncu zbiornika znajduje sie prze¬ dluzenie 24 sklepienia 17, które tworzy z zastawka 10 komore otaczajaca walce 6, 7. Komora ma sciany boczne 25, przymocowane do scian bocznych 14 zbior¬ nika.Temperatura kapieli przy wlotowym koncu zbior¬ nika utrzymywana jest za pomoca grzejników 26, znajdujacych sie w przestrzeni ponad kapiela, oraz grzejników 27, zanurzonych w kapieli. Temperatu¬ ra ta przy obróbce szkla sodowo-wapiennego wy¬ nosi 1000°C lub wiecej. Temperatura ta jest taka, aby uksztaltowana tasma szkla 22, doprowadzana na ka¬ piel topila sie na powierzchni kapieli w miare prze¬ suwania i stawala sie plynna warstwa 28 roztopio¬ nego szkla. Warstwa ta jest ograniczona powierzch¬ niami zwilzalnymi przez szklo i styka sie z nimi. Po¬ wierzchnie te znajduja sie w bocznych scianach zbior¬ nika i przebiegaja wzdluz kapieli. Powierzchnie zwilzal ne moga byc wykonane z materialu zwilzalnego przez roztopione szklo, na przyklad ze zwyklego materialu ogniotrwalego, uzywanego do wyrobu zbiorników do topienia szkla.W opisanej postaci wykonania urzadzenia po¬ wierzchnie te na kazdej stronie zbiornika sa wy- 15 20 25 30 35 40 45 60 55 6050946 8 konane z dwóch szeregów plytek 29 i 30, wykona¬ nych ze zwilzalnego materialu ogniotrwalego o czes¬ ciowo zaokraglonym przekroju poprzecznym, jak po¬ kazano to na fig. 3. Sa one utrzymywane w wzdluz¬ nych wglebieniach 31, 32; przebiegajacych' wzdluz scian bocznych 14 zbiornika na poziomie powierzchni kapieli. Wysokosc plytek 29, 30 jest taka, iz ich dolna czesc jest zanurzona w kapieli 12 a górna znaj¬ duje sie ponad poziomem roztopionego szkla 28.Plytki 29, 30 sa wciskane we wglebienia 31, 32 pod dzialaniem nacisku roztopionego szkla i utrzymywane sa we wlasciwym polozeniu za pomoca prowadzacych pokryw 33, 34, przymocowanych do bocznych scian 14 zbiornika za pomoca srub 33a, 34a. Plytki w kaz¬ dym szeregu stykaja sie wzajemnie i sa polaczone ze soba na przyklad na zakladke. Wglebienia 31, 32 sa pochylone ku dolowi do pochylni 35, znajdujacej sie w poblizu otworu wylotowego zbiornika. Pochyl¬ nia wraz ze scianami bocznymi zbiornika tworzy ko¬ ryto, siegajace pod powierzchnie 16 kapieli meta¬ lowej.Elementy sluzace do wprowadzania plytek we wglebienia, na przyklad tasma 36 osadzona na ko¬ lach pasowych 37, 38, zmontowane sa przy kazdej pochylni. Plytki umieszczone szeregowo przy koncu tasmy 36 sa przesuwane ku przodowi za pomoca tasmy ze stala predkoscia. Poniewaz plytki stykaja sie ze soba, przeto tasma napedza liniowy szereg plytek wzdluz wglebienia ze stala predkoscia, regu¬ lowana przez naped kól pasowych 37, 38. Dziekite- mu utrzymuje sie zasadniczo jednakowa predkosc w poprzek calej szerokosci warstwy roztopionego szkla podczas przesuwania jej wzdluz kapieli meta¬ lowej.Dzialanie elementów przesuwajacych obydwa sze¬ regi plytek jest zsynchronizowane tak, aby plytki byly przesuwane jednoczesnie wzdluz kapieli z jed¬ nakowa predkoscia po obu stronach zbiornika. Po¬ niewaz plytki sa zwilzalne przez roztopione szklo, przeto krawedzie warstwy szkla sa przenoszone z predkoscia posuwu plytek i nie wystepuje „jo¬ delkowe" znieksztalcenie szkla powodowane hamo¬ waniem krawedzi warstwy szkla.Elementy 39 do regulowania temperatury, rozmiesz¬ czone wzdluz kapieli, utrzymuja temperature do okolo 650°C przy wylotowym koncu zbiornika. Dzie¬ ki temu warstwa szkla miedzy plytkami 29, 30 jest stopniowo chlodzona podczas przesuwania jej wzdluz kapieli. Temperatura przy wylotowym koncu zbior¬ nika jest taka, aby mozliwe bylo zdjecie z kapieli warstwy szkla w stanie nieuszkodzonym za pomoca walców 40 odprezarki i prowadzacego walca 41.Plytki 29, 30 odsuwane sa od boków tasmy szkla zanim tasma zostanie zdjeta z kapieli. Jeden sposób takiego odsuwania plytek jest przedstawiony sche¬ matycznie na fig. 1 i 2.Gdy tasma szkla znajdujaca sie na kapieli zosta¬ nie ochlodzona tak, aby byla na tyle sztywna zeby zachowac swój ksztalt, zostaje ona uchwycona za pomoca kól 42, 43, zaopatrzonych w ostre krawedzie i zamocowanych na obrotowych sworzniach 44, 45.Kola 42, 43, umieszczone z kazdej strony zbiornika sa oddalone od toru przesuwu plytek 29, 30, a ostro zakonczone obrzeza tych kól prawie stykaja sie ze soba. Gdy tasma szkla jest przesuwana miedzy parami kól 42, 43, bedac jaszcze w stanie odksztal- calnym, kola te wykonuja glebokie wciecie 46 wzdluz obydwóch powierzchni zewnetrznych na kazdym brzegu tasmy szkla, lecz nie oddzielaja zupelnie 6 plytek od tasmy szkla. Gdy tisma jest zdejmowana z kapieli za pomoca walca 41 jest ona oddzielana od plytek wzdluz wciec 46, a plytki zdejmuje sie z ka¬ pieli przez oddzielne wciecie w celu oczyszczenia ich i przeniesienia do wlotowego konca zbiornika. io . ~ Alternatywnie, plytki 29, 30 moga byc oddzielane od tasmy szkla przy uzyciu grzejników plomienio¬ wych, którymi podgrzewa sie krawedzie tasmy w miejscu przymocowania ich do plytek. PlytEi zo¬ staja przy tym wepchniete do oddzielnych zlobków 15 i oddzielane od tasmy podczas przesuwania tasmy na walce odprezarki za pomoca walca 41.Gdy plytki 29, 30 zostana odlaczone od warstwy szkla po zesztywnieniu jej na tyle, zeby mogla za¬ chowac swój ksztalt i grubosc jaka ma miedzy plyt- 20 kami,, poddaje sie ja splaszczeniu w celu zmniejsze¬ nia jej grubosci do zadanej, wartosci przez utrzymy¬ wanie szkla, w miare jego przesuwania sie wzdluz kapieli, w przejsciowym stanie plastycznym. Regulo¬ wane zmniejszenia grubosci szkla plastycznego do- 25 konuje sie przez dzialanie na szklo wzdluznie skie¬ rowana sila ciagnaca, wywierana przez walce od¬ prezarki. Sila ta powoduje przyspieszenie przesuwu plastycznego szkla tak, ze grubosc jego ulega zmniej¬ szaniu do z góry okreslonej wartosci przy zachowaniu 30 w warstwie szkla, którego grubosc jest zmniejszana, pierwotnej gladkosci roztopionej warstwy 28.W miare splaszczania warstwy plastycznego szkla maleje zarówno szerokosc jak i grubosc tasmy, a zmiany temperatury wzdluz kapieli sa regulowane 35 tak, ze gdy warstwa osiaga wymagana grubosc, staje sie sztywna na tyle, aby mogla zachowac swoje wy¬ miary. Ustabilizowana tasme nastepnie chlodzi sie wystarczajaco, aby umozliwic jej zdjecie w stanie nieuszkodzonym z kapieli. 40 Na fig. 4 uwidoczniono schematycznie zmiejszanie grubosci tasmy szkla po odsunieciu od niej plytek 29, 30. Oddzielone plytki nie sa uwidocznione na rysunku. Tasma szkla po odsunieciu plytek jest przesuwana pod przegroda 47, umieszczona w po- 45 przek zbiornika siegajaca, ku dolowi od sklepienia 17. Temperatura szkla podczas przesuwania go pod przegroda 47 wynosi okolo 850 °C przy obróbce szkla sodowo-wapiennego.Druga przegroda 48, przebiegajaca w poprzek 50 zbiornika ku dolowi ze sklepienia 17, lacznie z prze¬ groda 47 ogranicza strefe, w której ponad kapiela i w roztopionym metalu umieszczone sa grzejniki w celu utrzymywania takich zmian temperatury wzdluz kapieli od przegrody 47 do przegrody 48, 55 aby warstwa byla utrzymywana w przejsciowym stanie plastycznym w czasie przesuwania jej przez te strefe. Szklo w przejsciowym stanie plastycznym oznaczonej jest liczba 49; jego wymiary w. stanie plastycznym nie ulegaja juz wplywowi sil napiecia 60 powierzchniowego i sil ciazenia tak, ze plastyczne szklo 49 moze byc poddawane regulowanemu zmniej¬ szaniu grubosci przez wywieranie na nie wzdluznie dzialajacej sily ciagnacej.Temperatura w poblizu przegrody 48 wynosi okolo 65 700 °C tak, ze tasma szkla wysuwajaca sie spod50946 9 10 przegrody 48. jest wystarczajaco sztywna, by za- cnowac swój ksztalt, to jest wymiary jej zostaja ustabilizowane. Ustabilizowana tasme stopniowo chlo¬ dzi sie do tempertury okolo 650 °C przy zblizaniu sie jej do wylotowego konca kapieli w celu umoz¬ liwienia zdjecia ochlodzonej tasmy z kapieli w sta¬ nie nieuszkodzonym.Sile ciagnaca wywiera sie na ochlodzona tasme za pomoca walców 40; takie dzialanie ciagnace z odprezarki jest wystarczajace do utrzymywania fesmy w ruchu wzdluz kapieli i jednoczesnie do wywolania sily ciagnacej, niezbednej do przyspie¬ szenia ruchu szkla plastycznego 49 i przez to uzys¬ kania regulowanego zmniejszania jego grubosci. Sila ciagnaca zostaje ostatecznie rozproszona w szkle plastycznym, a regulowane zmniejszenie jego gru¬ bosci daje w efekcie stopniowe zmniejszenie szero¬ kosci i grubosci do z góry okreslonych wymiarów, co przykladowo pokazano na fig. 4 w postaci warst¬ wy szkla 49 o zwezajacym sie ksztalcie.' W ten sposób wytwarzana tasma szkla o gru¬ bosci mniejszej, niz grubosc roztopionej warstwy szkla, znajdujacej sie miedzy zwilzalnymi plytkami, lecz wykazujaca wszystkie wlasciwosci szkla znaj¬ dujacego sie miedzy plytkami, a mianowicie po¬ siada plaskie, równolegle powierzchnie i pozbawiona jest znieksztalcen.Odmienny sposób zmniejszania grubosci warstwy szkla, utworzonej miedzy zwilzalnymi powierzchnia¬ mi uwidoczniony jest na fig. 5 i 6. Po oddzieleniu plytek od szkla, szklo chlodjzi sie tak dlugo, az zesztywnieje ono wystarczajaco do jego uchwycenia.Na fig. 5 i 6 tasma szkla, od której plytki zostaly dopiero co oddzielone, oznaczone jest liczba 50.Tasme te przeprowadza sie pod przegroda 51, prze¬ biegajaca w poprzek zbiornika ku dolowi od skle¬ pienia 17. Przegroda 51, lacznie z przegroda 52, ogranicza strefe zawarta w komorze. Chlodzone woda skrzynki 53 sa rozmieszczone w tej strefie miedzy bocznymi scianami 14 zbiornika, nad droga przesuwania sie szkla. Kazda z chlodzonych woda skrzynek 53 ma prostokatny przekrój i plaska dolna powierzchnie, pochlaniajaca cieplo promieniowania szkla przesuwanego pod tymi skrzynkami tak, ze tasma jest chlodzona w celu usztywnienia jej wy¬ starczajaco, aby bylo mozliwe jej uchwycenie. Wode doprowadza sie i odprowadza ze skrzynek 53 przez rury 54, sluzace równoczesnie jako zamocowanie skrzynek 53 na scianach bocznych 14.Ochlodzona i sztywna tasma szkla 55, wysuwajaca sie spod skrzynek 53, jest chwytana za pomoca dwóch par walców krawedziowych 56, 57, umiesz¬ czonych przeciwlegle wzgledem siebie w poprzek zbiornika. Dolny walec kazdej pary jest zanurzony w kapieli 12, a górny walec kazdej pary znajduje sie nad powierzchnia kapieli tak, ze krawedzie sztywnej tasmy 55 sa chwytane walcami, jak widac to na fig. 5. Osie walców 56 i 57 sa prostopadle do kierunku przesuwania sie sztywnej tasmy 55. Urza¬ dzenie napedowe walców 56, 57 ma regulowana pre¬ dkosc. Walce te sa obracane w kierunkach, zazna¬ czonych strzalkami na fig. 6. Mozliwe jest dzieki temu regulowanie predkosci ruchu sztywnej tasmy 55 wzdluz kapieli. Przez uchwycenie sztywnej tasmy 55 za pomoca walców krawedziowych 56, 57 zostaje utworzona bariera, przeciwdzialajaca przenoszeniu sie wzdluznych sil przyspieszenia na warstwe roz¬ topionego szkla 28, utworzona miedzy zwilzalnymi plytkami 30.Predkosc obwodowa walców 56, 57 moze byc taka. aby predkosc przesuwu sztywnej tasmy 55 wzdluz kapieli byla taka sama, jak predkosc przesuwania sie warstwy roztopionego szkla 28. Predkosc obwo¬ dowa walców 56, 57 moze byc równiez taka, aby predkosc posuwu sztywnej tasmy 55 wzdluz kapieli byla nieco wieksza, niz predkosc przesuwania sie warstwy 28. Nastapi wtedy nieznaczne zwezenie warstwy 28 po oddzieleniu plytek, podczas zblizania sie jej do przegrody 51.Sztywna tasma 55 jest przesuwana' pod przegroda 52 do drugiej strefy w komorze, ograniczonej prze¬ grodami 52 i trzecia przegroda 58, przebiegajaca w poprzek zbiornika kuy dolowi od sklepienia. Nad kapiela w strefie tej .skupione sa grzejniki 59 jak równiez zastosowane sa grzejniki 60, zanurzone w kapieli 12 miedzy przegrodami 52 i 58.Sztywna tasma 55^, przesuwajac sie pod przegroda 5% ma temperature okolo 700 °C, a miedzy przegro¬ dami 52 i 58 tempertura zmienia sie i tasma jest podczas przejscia przez te strefe stopniowo ponow¬ nie ogrzewana do temperatury okolo 850 °C w przy¬ padku obróbki szkla sodowo-wapniowego. W ten sposób tasma szkla przy przesuwaniu sie przez te strefe jest stopniowo ponownie ogrzewana do tem¬ peratury przejsciowego stanu plastycznego, w któ¬ rym mozliwe jest poddawanie jej regulowanemu zmniejszaniu grubosci, jakkolwiek tasma szkla nie jest tak ogrzana, zeby sily napiecia powierzchniowe¬ go i ciazenia odgrywaly zasadnicza role w okres¬ laniu wymiarów tasmy 61 w stanie plastycznym.Tasme 61 poddaje sie w strefie tej regulowanemu zmniejszaniu grubosci do z góry okreslonej wartos¬ ci w wyzej opisany sposób w nawiazaniu do fig 4; wzdluznie skierowana sila ciagnaca, wywierana na plastyczna tasme szkla 61 za pomoca walców od¬ prezarki, jest wystarczajaca do utrzymywania tasmy w ruchu wzdluz powierzchni kapieli i jednoczesnie do wywarcia sily ciagnacej, niezbednej do wywola¬ nia przyspieszenia posuwu tasmy- plastycznego szkla w celu uzyskania zadanego zmniejszenia jego gru¬ bosci. Sila ciagnaca zostaje czesciowo rozproszona podczas zmniejszania grubosci plastycznej tasmy 61, a sztywna tasma 55 i chwytajace walce 56, 57 sta¬ nowia bariere przeciwdzialajaca przenoszeniu sie wzdluznie skierowanych sil na warstwe 28 roztopio¬ nego szkla, znajdujaca sie miedzy zwilzalnymi plyt¬ kami 29, 30.Szerokosc tasmy szkla, wysuwajacej sie spod przegrody 58 jest regulowana przez wywieranie sil rozciagajacych, wytwarzanych za pomoca dwóch par pomocniczych walców krawedziowych 63, 64, znaj¬ dujacych sie w przeciwlegle usytuowanych miej?- scach, tuz za przegroda 58. Walce te chwytaja kra¬ wedzie plastycznej tasmy wysuwajacej sie spod przegrody 58 w celu regulowania i utrzymywania szerokosci plastycznej tasmy w. miare dalszego zmniejszania jej grubosci.Osie walców krawedziowych 63, 64 sa nachylone w kierunku przesuwania sie tasmy; sa one obracane w kierunku zaznaczonym strzalkami na fig. 6. Ele- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6050946 11 12 menty 65 regulujace temperature zanurzone w ka¬ pieli 12 i podobne elementy 66, rozmieszczone w przestrzeni ponad kapiela, miedzy przegroda 58 i sciana krancowa 19 sluza do regulowania tempera¬ tury w ostatniej strefie przez utrzymanie jej w za¬ kresie okolo 650 °C przy otworze wylotowym 23 tak, aby plastyczna tasma opuszczajaca walce kra¬ wedziowe 63, 64, zostala ustabilizowana. Ustabilizo¬ wana tasme nastepnie chlodzi sie db takiej tempera¬ tury, aby bylo mozliwe zdjecie jej z kapieli w stanie nieuszkodzonym za pomoca walców 40, 41 odpre- zarkL Walce krawedziowe 63, 64 moga obracac sie swobodnie lub moga byc napedzane w kierunku wspomagajacym przesuwanie tasmy. Na przyklad moga one byc napedzane z predkoscia obwodowa wieksza niz walce 56, 57 w celu wspóldzialania w procesie zmniejszania grubosci tasmy plastyczne¬ go szkla.Jest zrozumiale, ze pomocnicze walce krawedzio¬ we 63, 64 moga byc uzupelnione dalszymi parami pomocniczych walców krawedziowych tak, iz wzdluz krawedzi plastycznego szkla zostaje zmontowany sjereg walców krawedziowych celem regulowania szerokosci tasmy szkla plastycznego podczas zmniej¬ szania jej grubosci. Kolejne pary walców krawe¬ dziowych sa napedzane ze stopniowo wzrastajacymi predkosciami w celu przyspieszenia posuwu plasty¬ cznego szkla w miare jego przesuwania.Pierwotna gladkosc powierzchni warstwy 28 roz¬ topionego szkla jest utrzymana w ochlodzonej tas¬ mie, poza tym tasma ta wolna jest od znieksztalcen oraz ma plaskie równolegle powierzchnie i polysk politury ogniowej.Zamiast regulowania predkosci doprowadzania szkla do kapieli przez doprowadzanie tasmy szkla o z góry okreslonych wymiarach, mozna dostarczac do kapieli szklo w stanie roztopionym bezposrednio z rynny 3 piecowego zbiornika 1. Predkosc przeply¬ wu szkla z rynny jest przy tym taka, aby miedzy zwilzalnymi plytkami 29, 30 byla otrzymywana waf* stwa 28 roztopionego szkla o zadanej grubosci.Jakkolwiek lepiej jest zwilzalne plytki oddzielac od tasmy szkla, gdy znajduje sie ona jeszcze na powierzchni kapieli, to jasne jest, ze przy odpowied¬ niej konstrukcji walców odprezarki ochlodzona tas¬ ma szkla moze byc zdejmowana lacznie z przyle¬ gajacymi do niej plytkami, a plytki te moga byc oddzielane od tasmy w jakikolwiek znany sposób w odprezarce na przyklad przez odcinanie lub od- lamywanie ich za pomoca goracego drutu.W wyzej podanym ogólnym opisie postaci wy¬ konania wynalazku wspomniano o zastosowaniu ja¬ ko ruchomych plytek zwilzalnych elementów ognio¬ trwalych, wykonanych ze zwyklego materialu ognio¬ trwalego stosowanego do wyrobu zbiorników do topienia szkla. Jednak w celu zapobiezenia powsta¬ waniu przybrzeznych odksztalcen warstwy szkla, przesuwanej wzdluz kapiefi, mogacych wystapic wskutek niewielkich zmian szybkosci liniowej ply¬ tek lub warstwy, szkla, zwilzalne plytki moga byc wykonane z niezwilzalnego ogniotrwalego materialu na przyklad z grafitu, co wymaga w tym przypadku utrzymywania w przestrzeni nad warstwa szkla ochronnego gazu nieutleniajacego sie pod cisnieniem.Opisany sposób wytwarzania szkla plaskiego w po¬ staci tasmy umozliwia otrzymanie szkla o polysku, jaki normalnie ma szklo wytwarzane przez wycia- gnienie pionowe, oraz wolnego od znieksztalcen, wy- 5 stepujacych czesto przy znanych sposobach wytwa¬ rzania plaskiego szkla przez walcowanie i wyciaga¬ nie. Szklo takie moze miec dowolna zadana grubosc, która zostaje okreslona przez predkosc z jaka szklo dostarczane jest na kapiel, przez odleglosc miedzy zwilzalnymi powierzchniami, które przesuwane sa wzdluz kapieli jednoczesnie z warstwa szkla z ta sama predkoscia co szklo, oraz przez sile ciagnaca, wywierana na szklo znajdujace sie w stanie plas¬ tycznym przez odprezarke, do której ochlodzona tasma szkla jest przekazywana.Wynalazek obejmuje równiez, jako nowy produ¬ kowany wyrób, plaskie szklo, wytwarzane w posta¬ ci ciaglej tasmy na kapieli metalowej miedzy zwil¬ zalnymi lub niezwilzalnymi powierzchniami oraz wy¬ roby produkowane z takiego szkla. PL