Opublikowano: 15.Y.1965 49401 KI. 8m,l/0i MKP DQ6 UKD |Ur**i.j Potegowe, Wspóltwórcy wynalazku: Teresa Achrnatcwicz, Andrzej Robalewski, Waclaw Zielinski Wlasciciel patentu: Instytut Badan Jadrowych, Warszawa (Polska) Sposób barwienia wlókien z poliestrów kwasu tereftalowego i Wlókna poliestrowe stasuje sie glównie do wy¬ robu trwalych i niemnacych sie tkanin. Zastoso- walnie tych wlókien jest jednak 'ograniczone trud¬ noscia ich barwienia. Z tego ipowodu wlókna poli- tereftalamu glikolu stosuje sie ozejsto z innymi 5 wlóknami dajacymi sie latwo wybarwiac mimo gorszych wlasciwosci takich tikalnim.W celu umozliwienia wylbairwiania przedzy i tkanin z politereftalanu glikolu (proponowano szczepienie na powierzchni wlókien monomerów 10 winylowych — styrenu, metakrylanu metylu lub 4-wimylopirydyny. Szczepienie prowadzono z wy¬ korzystaniem promieniotwania jonizujacego jako czynnika aktywujacego. (Próbke wlókna poddawa¬ no dzialaniu promieniowania az do pochloniecia 15 dawki powyzej 0,3 Mr, a nastejpinie zanurzano na pewien czas do roztworu monomeru, przemywano i wybarwiano wytworzona na powierzchni wlókna warstwa kopolimeru. Wobec imhibiitujacego dziala¬ nia tlenu konieczne bylo usuiwainie go z roztworu 20 monomeru i prowadzenie szczepienia w srodowisku beztlenowym. Opisany sposób jako zibyt klopotli¬ wy nie nadaje sie do zastosowania w skali prze¬ myslowej.W przedstawionym wynalazku stwierdzono, ze 25 jest mozliwe barwienie wlókien poliestrowych w sposób znacznie prostszy, nadajacy sie do zasto¬ sowania w skali przemyslowej, jezeli wlókno po odmyciu zanieczyszczen zanurza sie do 4-winylo¬ pirydyny, 2-winylopirydyiny lub ich mieszaniny 30 albo do roztworu zajwierajacego co najmniej 20% wagowych jednego lub obu wymienionych mono¬ mer ó|w i wraz z ciecza poddaje sie w temperaturze 15—tlKFC napromieniowaniu promieniowaniem jo¬ nizujacym lub rentgenowskim az do pochloniecia dawki 0,10—-1,0 Mr, a nastejpnie odmylwa sie od homopolimeru i barwi w znamy sposób barwnikami kwasowymi, zasadowymi lub bezposrednim z ka¬ pieli wodnych lub wodno-alkoholowyfcn.Przy prowadzeniu szczenienia sposobem wedlug wynalazku zbedne jest usuwanie tlenu z monome¬ ru liub jego roztworu, a takze niepotrzebne jest pro¬ wadzenie szczepienia w srodowisku beztlenowyin (w gaizie obojetnym), gldyz jak stwierdzono dziala¬ nie inhiibitujajce tlenu jest w opisanych warunkach bardzo nieznaczne.Przed inapromieniowaniem korzystne jest prze¬ trzymanie wlókna w winylofrirydymie lub jej roz¬ tworze az do spejcznienia. W przytpadtou rozporów winylopiirydyiny, jako rozpuszczalnika mozna stoso¬ wac dioksan, alkohole, chlorowicopochodne weglo¬ wodorów alifatycznych, a takze wode. Optymalne stezenie winylopirydyiny w roztworze wynosi 40—GOfyo wagowych. Do odmyfwania wlókina od ho¬ mopolimeru nadaje sie chloroform i wodne roz¬ twory zasadowych soli nieorgariticzhyoh. Odmywa- nie prowadzi sie na drodze ekstrakcji lub wielo¬ krotnego przemywani*.Wybarwienia otrzymane sposobem wedlug wy¬ nalazku sa trwale i intensywne. 494013 49401 4 Przyklad. W 3-litro|wym pojemniku bomby kobaltowej o aktywnosci 4000 Curie i predkosci dawkowania okolo 100 rtg/sek umieszczono przedze elanowa w ilosci 5 dlkg zanurzona w 50%-Owysm roztjworze 4-Winylo(pirydyny w dioksanie. Po 2,5 godzinnym napromieniofwaniu w temperaturze po¬ kojowej przy pochlonieciu dawki 0,9 Mr przemyto przedze chloroformem. Maisa przedzy po sztczepie- n'iu wyniosla 5,4 dlkg. 1/3 ilasci przedzy to jest 1,"8 dkig wybarwiono Oranzerii kwasowym II z wodnego roztworu o ste¬ zeniu 0,2%. Nastepna porcje zabarwiono z roztwo¬ ru wodnego Zólcieni bezposredniej o stezeniu 0,2%.Reszte wylbarwiono z roztworu wodnego barwnika zasadowego Rodalmdny B o stezeniu 0,1%. We wszy¬ stkich przypadkach -barwienie prowadzono w tem¬ peraturze wrzenia poszczególnych kaipieli w czasie 1 min. PL