, Wynalazek dotyczy urzadzenia w ma-|v szynach rachunkowych do cofania tarcz fa¬ sonowych w polozenie zerowe po ukoncze¬ niu kazdego przebiegu rachunkowego.Wynalazek dotyczy równiez ustroju, u- ziailieznioniego od urzadzenia powyzszego, który sluzy do ryglowania tarcz fasonowych po uskutecznionem nastawieniu w tym ce¬ lu, by podczas wlasciwego rachowania, t. \. podczas obracania mechanizmu nastawia¬ jacego w jednym lub drugim kierunku tar¬ cze fasonowe nie mogly wyjsc z nadanego im polozenia.Wynalazek dotyczy nastepnie takiej konJstrakcji mechanizmu do nastawiania polozenia zerowego, który rygluje tarcze fasonowe do chwili ukonczenia czynnosci ftego nastawienia, w ten sposób uniemozli¬ wiajac ponowne nastawienie tego mecha¬ nizmu, a wiec rozpoczecie ponownego prze¬ biegu rachunkowego, az zostanie osiagnie¬ te polozenie zerowe.Wynalazek dotyczy wreszcie takiego ustroju mechanizmu, który uniemozliwia obrócenie mechanizmu nastawiajacego w tych razach, gdy w niewlasciwym czasie nastawiono tarcze fasonowe w celu wyko¬ nania nowej czynnosci rachunkowej, lub tez niewlasciwie uruchomiono mechanizm do nastawiania polozenia zerowego, w ten sposób zabezpieczajac od wykonania ta¬ kiej czynnosci rachuinkowej, która prowa¬ dzilaby do otrzymania blednego rezultatu.Wynalazek wyróznia sie przedewszyst-kiem tejtbJtsLM8&&S& rachunkowa jest zao- patozona w walek, przechodzacy przezkme- chaniziin nastawiajacy, przyczem walek ten ' jest polaczony z tarczami* taisonowenai w ten sposób, iz odchyla sia okolo osi tych tarcz podczas nastawiania ich w jednym kierunku, bedac polaczonym z narzadem, aastawiajacym polozenie zerowe, znajdu¬ jacym sie zewnatrz maszyny i uruchamia¬ jacym go w drugim kierunku, wskutek cze¬ go wszystkie Lajrtz* takotCFVA& cofaija sie, W polozenie zerowe.Zasadnicza cecha wynalazku, po|eg)a.na. tem, ze wskazany watek miesci sie we¬ wnatrz obwodu kól nastawiajacych i tarcz fasonowych, wskutek czego nie potrzeb- osiobniegjo miejsca dla umieiszczenSJa przy¬ rzadu nastawiajacego w polozenie zerowe, jak to zawsze spotyka sie w urzadzeniach tego rodzaju stosowanych dotychczas.Dwa ustroje wedlulg wynalazku uwi¬ doczniono na rysunku, przyczem fig. 1 wskazuje widok boczny tarczy fasonowej wraz z odpowiedhiem kólkiem nastawiaja- cem„ fig, \a wskazuje odmiane urzadzenia wedlulg fig. 1, fig. 2 wskazuje widok tarczy zboku mechanizmu nastawiajjacego poloze¬ nie zerowe, fig. 3 wskazuje boczny widok drugiej tarczy tego mechanizmu, fig. 4 wskazuje widok^boazny ukladu poszczegól- nyicb czesci urzadzenia zapoixwejgp tarczy fasonowej i korby, figi. 5 wskazuje widok zprzodu czesciowo w przekroju urzadzenia wedlug fig. 4, fig. 6 wskazuje widok zprzo- dfe tarcz w&dluig f ig 1—4, zestawionych \M*pólnie nai wale mechanizmu nastawiaj a-» oegOl, fig, 7 i 8- wskazuja widoki boczne dwóch tancz mechanizmu nastawiajacego wedlug dmigiegor ustrójuli fig. 9 wskazuje widok aprzodui calkowitego mechanizmu nastawiajacego polozenie zerowe wedlug drugiego ustroju.Mechanizm nastawiajacy maszyny skla¬ da, siev; jak zwykle, z kólek nastawiaj acych li i. tama fasonowych 2 (iig, 1 i 6—9). Tar¬ cia fasonowe sa zaopatrzone* jak zwykle, w uchwyty nastawiajace 3 i ponadto w ze¬ baty wieniec wewnetrzny 4 (fig. 1), który zaczejjjiar lcpla zebate 5, osadzone na wale 6, przechodzacym przez mechanizm nastawia¬ jacy* Tarcze-fasonowe zaopatruje sie w s^zaeliiiny 49 wzigl^dinlie 50 dla wialui 6 w os¬ iu ustawiienia tych tiamcz.W razie gdy maszyna rachunkowa jest zaopatrzona w przyrzad wskaznikowy wal tego przyrzadu moze byc uzyty, jako wska¬ zany wal 6Vdto\kól' z&sdyeh 5. Wal 6 po¬ siada trzepienie 7, po jednym dla kazde¬ go ^ kól 5,r przyjoizieul kola te sa osaidlzione tuznona wale 6 w ten? sposób, ze tenze zo¬ staje pochwycony przez nie przy n&stawiai- niui fasonowych tarcz za posrednictwem wystepów 8, znajdujacych sie, przy kól¬ kach 5. W ten sposób wial zostaje nasta¬ wiony w polozenie, odpowiadajace poloze- nitit jednej z tarcz fasonowych, mianowicie tej która obrócila sie o najwieksza ilosc zebów. Na jednym z konców walu 6 jest o- sadzone na klinie kfllfto zebate 9 (fig* 2), ktfóne izaiczepia iitanie kolb zebate (llub odcinek zebaty 10) Umieszczone na wale kól nasta¬ wiajacych. Kolo zebate lub odcinek zebaty 10 posiada tyle zebów^aby obrót kola 9 spowodowal calkowity obrót tego kola lub odcinka- 10. Na koncu wienca zebatego znaj duje sie wystep/tl, który wir sposób opisany szczególowo ponizej uruchamia na¬ rzad, nastawiajacy polozenie zerowe..Narzad ten sklada sie stosownie do fe stroju uwidoczmionego na fig. 1—6 z wla¬ sciwej ilosci np. z czterech dzwigni kolan¬ kowych 12, osadzonych na tarczy XJ. tak* ze moga one odchylac sie, przyczem tarcze te sa osadzone na wale 14 tarcz nastawiam jacych. Wskazane dzwignie odchylaja sie na czopach 15 i kazda z- nich jest zaopa¬ trzona w ramie 16, koniec którego przedlo* dzi przez otwór 18 w talrczy t3 i moze isie w nim poruszac swobodlnie; Ramióita< tó sa zaopatrzone w zagiete wystepy 1$(figi 6^ które moga zaczepiac wystep ttskota zeba^ tego 10. Dzwigtoia; kotatnkótoa 12) jest odetsp*ganarw ten, sposób sprezyna, iz wystepy 19 mijaja swobodnie wystepy .11 kól zebatych tO. W razie zas uruchomienia dzwigni i2, odchyli sie ona w tein sposób, ze ramie 16 z wystepem 79 stanie na drodze wysitepu 11, wskutek czego pociagnie za isoba kolo 10, a wraz z nim i kolo 9.Dalej na wale 14 jest osadzony na kli¬ nie "Wycinek zebaty 17 (fig/3), po którym przesuwa sie ramie t6 dzwigni 12 w czasie jej obrotu. Dzwignie 12 sa Wskutek tego przytrzymywane w lonem i zachowuja polaczenie z wystepem Tl. Wydnek zebaty 17 jest Wspólny dla czterech dzwigni i wskutek tego dlugosc je¬ go wynosi czwarta czesc drogi, opisywanej pfztea dzwignie.Przy nastaiwianiu tarcz fasonowych w ich polozenie tarcze te znajduja sie pod dzialaniem zapadek 20 (fig. 1 i 6), odcia¬ ganych przez sprezyny 21; zapadki te swa czescia zakrzywiona 22 zaczepiaja wieniec zebaty 23 tarczy fasonowej i moga odchy¬ lac sie na wale 24, przechodzacym przez mechanizm nastawiajacy maszyny, który to wal jest osadzony w kolach nastawiaja¬ cych /. W ten sposób pod oplywem dzia¬ lania zapadki 20 uskutecznia sie -stopniowo nastawianie tarcz fasonowych.• ¦ Pozadaniem jest, aby tarcze fasonowe podczas Czynnosci rachulnkowych, t. j. pod¬ czas obracania mechanizmu nastawiajacego w jednym lub drugim kierunku, byly w ja¬ kikolwiek badz sposób zaryglowane tak, ze¬ by tnie mogly przesunac sie z nadanego im polozenia. Stosownie do wynalazku niniej¬ szego osiaga sie to w ten sposób, iz walek lub drazek 25, przechcidzacy przez mecha¬ nizm nastawiajacy zaczepia o wewnetrzny widniec zebaty tarczy nastawiajacej, który to wal jednym swym koncem jest osadzony w ramieniu 26 (fig, 2), drugim zas koncem w ramieniu 27, obracajaoem sie na czopie 28. Czopy ramion 26 i 27 znajduja sie na dwóch krancowych kolach nastawiajascych1.Jeden i konców drazka 25 przytem zmaj- dtijie sie /pod tiaMem 4tó$awem nairzadu, ustawfajaoeglo poJazjenSe cerowe, ze ctea* zek ten ustawia sie w pozycji ryglostfaaia tarcz fasonowych, dopóki czyimo&c usta* wienia polozenia zerowego nie zostanie za? konczona.W tym oelu /drazek 25 odchyla fcieza- póftioca ramienia haczyka zaporowego 29 (fig. 2) obracajacego sie na wale 24, osa* dzonymi w kolach nastawiajacych i; dra¬ zek 25 jest lpolaczony w ten sposób zapo- moca drugiego ramienia haczyka 29 z tar¬ cza zatrzaskowa 30, dbracajjaca aifle raa walie 14 i przymocowana dlo tairczy 13, przyozem itarcza ziataiatekowai 30 jtesit zialopiaifcrzonawtlai- kailosc zaglebien lub wycdiec 31, któraj odpo¬ wiada ilosci wlasciwych narzajdów, nastaw wiajacych polozenie zerowe (w danym wypadku czterech dzwigni kolankowych), i w zaglebienia te zapada haczyk zaporowy 29. W polozeniu, uwidocznionej na fig. 2, wszystkie czesci znajduja sfie lvi polozeniu zerowem. Przy nastawianiu tarcz fasono* wych kólko zebate 10 pokreca sie to mniej, to wiecej w kliieruniku strzalki (fig. 2) lecz zawsze o wielkosc, równa najwiekszemu pokreceniu tarczy fasicmowieji, w którem to polozeniu kólko to rygluje sie zapomoca przyrzadu zatrzaskowego, opisanego poni¬ zej. Przy nastawianiu w polozenie zerowe po uskutecznieniu czynnosci rachowania kólko zebate 10 pokreca sie w kierunku, odwrotnym do kierunku strzalki na fig. 2, wskutek polaczenia, powstalego miedzy odpowiednia dzwignia kolankowa 12 i wy¬ stepem 11 przyczem, poniewaz tarcza za¬ trzaskowa zostaje wciagnieta w ruch obro¬ towy przez tarcze 13, haczyk zaporowy 29 odchyli sie i przesuwa sie po obwodzie wspomnianej tarczy zatrzaskowej, aby po uskutecznionem nastawieniu w polozenie zerowe zapasc w wyciecie 31.Gdy polozenie zerowe nie jest osia¬ gniete w zupelnosci, lecz haczyk 29 zatrzy¬ ma sie w jakimkolwiek miejscu miedzy dwoma sasiedniemi wycieciami 31, wów- - 3 —czas haczyk ten pokreci sie w prawo (fig. 2) i nacisnie drazek 32, przechodzacy 'przez mechanizm nastawiajacy maszyny ku srod¬ kowi tarczy. Drazek ten, jednym koncem osadzony w haczyku zaporowym 29 dru¬ gim zas w dzwigni 33, polaczonej z walem 24, w: ten sposób jest umieszczony nadi kaz¬ da z zapadek 20, ze przy wskazanem polo¬ zeniu haczyka 29, a wiec i draizka 32, wy¬ lacza on zapadki 20 z wienców zebatych 23 tairciz iasicmowiych 2, wobec czego taircze te zostaja zluzowane na wale, co uniemoz¬ liwia ich stopniowe nastawienie.Na fig. la uwidoczniono drugi ustrój urzadzenia do nastawiania tarcz fasono¬ wych. Urzadzenie to rózni isie cd opisanego powyzej tern, ze wal 25 nie uklada sie bez¬ posrednio na wiencu zebatym 23, lecz ude¬ rza w wygiety koniec zapadki 20. Zacze¬ pienie miedzy zapadka 20 i drazkiem 25 z jednej strony i wiencem zebatym 23 z dru¬ giej strony uskutecznia sie wedlug fig. 1 w dwóch punktach kazdej z tarcz fasonowych, podczas gdy wedlug fig. la tylko w jednym punkcie, dby uimiemlozliiiwic nieprzewidziany obrót kólka 10, nip, podtazas rachowanffia, najwlasciwiej jest kólko to zaopatrzyc w zaipadke 34, którai ppd dzialaniem sprezy¬ ny zapada w wieniec zebaty 35, znajdujacy sie na tarczy 13. Wskutek tego kólko 10 moze sie obracac podczas nastawiania tarcz fasonowych w kierunku strzalki ,na fig. 2, lecz nie jest w stanie wykonac obrotu nie¬ wlasciwego.Mechaniilzm ryglujacy tarcze fasonowe jest w ten sposób urzadzony, iz uzaleznia sie w pewnym stopniu od polozenia korby.W tym celu dzwignia kolankowa 27 pod¬ trzymujaca drazek 25 jest urzadzona w ten sposób odnosnie do dzwigni dwura- miennej 36 (fig. 4), uruchamianej korba i obracajacej sie na czopie 37, iz ramie dol¬ ne dzwigni kolankowej 27 wraz z drazkiem 25 podczais spoczynku korby (fig. 5) prze¬ kreca sie w lewo, wskutek czego drazek 25 pozwiala ma ^lasityozne pokrecenie wien¬ ca zebatego 23, co staje sie niemozliwemu gdy korba jest w ruchu. Korba w tym celu posiada zwykly czop 38, który przy unie¬ ruchomionej korbie, przezwyciezajac par¬ cie sprezyny 39, przesuwa drazek 40 ku srodkowi. Koniec wolny drazka uderza przytem w ramie dolne dzwigni 36 i wciska je w zacisk 42, ograniczony powierzchnia¬ mi krzywemi 41. Dzwignia kolankowa 27 przy takiem polozeniu korby i dzwigni 36 moze swobodnie zajac pozycje, wskazana na fig. 4 linja przerywana. Skoro tylko kor¬ ba zostanie uruchomiona, drazek 40 pod dzialaniem sprezyny 39 przesunie sie w prawo (fig. 5) i dzwignia 36 z chwila rozpo¬ czecia obrotu mechanizmu nastawiajacego przesunie sie swem ramieniem dolnem na- zewnatrz, które to ramie zostanie wypchnie¬ te przez jedna z powierzchni krzywych, a ramie górne dzwigni 36 odchyli sie ku srod¬ kowi, wskutek czego, jak to wskazuje fiig- 4, dzwignia 27 nie moze pokrecic sie nadól, co sprowadza przyciskanie drazka 25 na- zewnatrz do wienców zebatych tarczy fa¬ sonowych, ryglujac je.Z tego wynika, ze z jednej strony nie mozna przedsiewziac nowej czynnosci ra¬ chowania, dopóki kor^ba nie bedzie prawi¬ dlowo zatrzasnieta, a z drugiej strony do¬ póki nastawienie tarcz fasonowych nie zo¬ stanie przeprowadzone dokladnie, w prze¬ ciwnym bowiem razie którykolwiek zab wienców zebatych 23 pozostalby przed drazkiem 25 (w razie niezupelnego nasta¬ wienia wartosci), i wskutek tego konba i mechanizm nastawiajacy nie moglyby byc uruchomione, gdyz ramie górne dzwigni 36 w tern polozeniu niezupelnie odchyli dra¬ zek 25, a ramie dolne dzwigni nie zostanie wypchniete przez powierzchnie krzywa 41.Mechanizm nastawiajacy polozenie ze¬ rowe, wedlug ustroju uwidocznionego na fig. 7—9, jest cokolwiek odmienny. Wal 6 z kolem zebatem 9 jest urzadzony w spo¬ sób podobny, jak na fig. 1, 2 i 6. Kólko to ziaiczepca kólko 43 o takiej samej ilosci ze- — 4 —bówj, osatdlzjone im wiale 14 iwechfciniiizinu nia- stawiajacego. Zbcku tego kólka 43 jtest osa¬ dzone kólko zebate 44, zaczepiajac kól¬ ko 45, niajwlasciwej o piodwójniej ilosci zebów. To ostatnia jest zaopatrzone w na- srubek 46 ltiib podobna czesc. Czynnosc na* stawiania polozenia zerowego w tym ustro¬ ju mozna uskutecznic zapomoca pólobrotu narzadu, nastawiajacego polozenie zerowe (njrórtubka), podczas gdy te sama czynmidsc w ulstroju wedlug fig. li—6 /mozna uskutecz- nic zapomoca obrotu narzadu, nastawiaja¬ cego polozenie zerowe (dzwilgni kolanko¬ wej 12), pokrecajac go o czwarta czesc ob¬ rotu.Na fig. 7 sa. Wskazane rózne czesci w polozeniu zerowem. Przy nastawianiu tarcz fasonowych w celu uskutecznienia racho¬ wania pozadanemi jest, alby kólko 9 bylo swobodne, t. j. aby moglo sie obracac wraz z tarcza fasonowa. W razie gdy w tym ce¬ lu na/ kólku 43 brtak jednegk) prayczeim kólka 44 A' 45 niaJ fig. 8 zostaly usu¬ niete), wiówicziajsi kólko 9 mioizna obrócic o dtowolba ilosc zebów,, jiak rop. o cztery zeby wedlug fig, 8. Po ukotfdzeniiu czynf- nosci raichidwiatnfiia talroze fasiomiolwe spro- wialdzial sile w pollozeniie zerowe. W tym celu nasrubek 46 pokreca sffle w kierun¬ ku istnzialki o pól óbnotu, pmzez co kólko 44 wykona obrót calkowity w kierunku strzalki. Przez obrót ten zostanie pochwy¬ cone kólko 43, przyczem jego zeby cofna kólko 9 o cztery zeby, t. j. slprowadzil go w polozenie zerowe, poczem juz obracanie sie kólka 43 pozostaje bez Wplywu na kól¬ ko 9, a wiec i na tarcze fasonowe, gdyz na kólku 9 równiez brak jednego zeba. Wobec tego dopóki tarcze fasonowe nie zostana nastawione na jakakolwiek wartosc, mozna obracac kólko 9 niezaleznie od kólka 43, i to ostatnie równiez niezaleznie od kólka 9.Oczywistem jest, iz kólka 43 i 44, cho¬ ciaz dla jasnosci uwidocznione na rysunku, jako dwa kólka zebate o róznej srednicy, mozna zamienic jednem kólkiem p podwój¬ nej SikJsci zebów, Jedem 251 tychziebów jest nawpól sciety w tym celu,, aby uzyskac przestrzen* potrzebna dla obrotu kólka 9.Aby zapobiec znacznemu obracaniu sie kólka, np, przy szybkiem nastawianiu tarcz fasonowych, na wale 6 obpfc kólka 9 umie¬ szcza sie szczególne kólko zebate 47, któ¬ re zaczepia zapadka 48. Zapadka ta posia¬ da dwa ramiona i tworzy drugiem ramie¬ niem, uwidocznijonem na fig. 2, ramie 26, podtrzymujace drazek 25. Tarcza zatrza¬ skowa 30 jest wówczas polaczona z kólkiem 43 i w celu chwytania zapadki 29 jest zao¬ patrzona w jedno tylko wyciecie 31.Sposób dzialania opisanego urzadzenia jest na tyle jasny, ze nie wymaga specjal¬ nego objasnienia.Oczywiscie, urzadzenie mozna zmieniac w dowolny sposób, nie odstepujac jednak od zasady wynalazku. PL