Wynalazek dotyczy maszyny do dziurkowania kart, w szczególnosci tak zwanych podwójnych lub kart kombinowanych. Podwójnymi lub kom¬ binowanymi kartami nazywaja sie dziurkowa¬ ne karty lub paski, na których uprzednio sa wydrukowane lub napisane parametry do dziur¬ kowania.W znanych kombinowanych dziurkarkach, . personel obslugi odczytuje parametry do dziur¬ kowania z kart i wyciska je na klawiaturze skad parametry te zostaja przeniesione poprzez uklad polaczen mechanicznych i elektrycznych do urzadzenia magazynujacego, które steruje óMurkowaniem kart.Zakres stosowania dziurkarek pracujacych wedlug tej zasady rozszerza sie dlatego, ze za ich pomoca mozna z dziurkowanych kart na- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa Walter Jendras, Kurt Gr&nitz, Albert Lohs, Rudoli Renner, Fritz Lecohardt* Kurt Fischer i Horst Klingberg. powrót otrzymac pierwotne parametry. Inne dziurkarki wypisuja na przyklad wykazy zesta¬ wien, a w szczególnosci przy wykorzystaniu urzadzenia magazynujacego, sluza do dziurko¬ wania wiekszej liczby kart z tymi samymi pa¬ rametrami lub pozostawiaja okreslone para¬ metry w kartach do dziurkowania, a kasuja in¬ ne, które nastepnie za pomoca klawiatury zosta¬ ja wstawione ponownie do karty.Znane maszyny dziurkujace wyposazone sa w pelne pole przebijaków oraz w pole trzpieni nastawczych, które regulowane sa kolumnami w polozeniu przedstawiajacym zadane para¬ metry, przez wózek nastawczy wlaczany stopnio¬ wo, zaopatrzony w wybieraki trzpieni nastaw¬ czych sterowane przyciskami.Znaczy to, ze dla kazdej kolumny na karcie oraz dla kazdego miejsca przeznaczonego do dziurkowania w granicach poszczególnej ko¬ lumny, przewidziane sa czlony nasiawcze wzglednie przebijaki dziurkujace i srodki ma¬ gazynujace, przeznaczonych do dziurkowaniaparametrów. Korzysci, które wynikaja z rózno¬ rakich mozliwosci stosowania tego rodzaju ma¬ szyn i które przez mozliwosc korygowania zma¬ gazynowanych parametrów jeszcze sie zwieksza¬ ja, nie wykluczaja, ze maszyny tego rodzaju moga posiadac rozmaite cechy ujemne. Powsta¬ ja na przyklad trudnosci przy wykonaniu urza¬ dzen dziurkujacych, szczególnie w wypadkach otworów prostokatnych w matrycy i w plycie prowadzacej przebijaki dziurkujace, spowodo¬ wane tym, ze odstepy pomiedzy poszczególnymi otworami sa bardzo niewielkie.Proponowanym sposobem pokonania tych trudnosci bylo wykonanie matrycy i plyty pro¬ wadzacej przebijaki dziurkujace, w formie prze¬ cinajacych sie pod katem i nawzajem przez siebie przechodzacych grzebieniastych listew. To wy¬ konanie urzadzen dziurkujacych wymaga jednak bardzo duzej precyzji i jest niestabilne.Trudnosci wynikajace z zastosowania pelne¬ go pola przebijaków nie wystepuja w znanej maszynie dziurkujacej, która posiada ruchome urzadzenie dziurkujace, skladajace sie z rzedu przebijak5w dziurkujacych i z matrycy. Dziur¬ kowanie nastepuje podczas ruchu karty, przy czym maszyna posiada jednostke magazynujaca, z której majace byc wydziurkowane parametry przekazywane sa synchronicznie z przebiegiem karty do urzadzenia dziurkujacego i odpowiednio do swojej wartosci dziurkowane w nastepuja¬ cych po sobie rzedach indeksu karty.Ta zaleta okupiona jest jednak tym, ze urza¬ dzenie dziurkujace do pelnego wydziurkowania jednej karty musi wykonac dwanascie suwów roboczych, przez co przedluza sie czas koniecz¬ ny do dziurkowania.Utrzymanie w sposób staly w urzadzeniu ma¬ gazynujacym zadanych parametrów osiaga sie przy pomocy karty, która moze byc wydziurko- wana przez maszyne i której dziurki w poszcze¬ gólnych kolumnach uniemozliwiaja srodkom magazynujacym zajecie polozenia zwrotnego.Wynalazek ma na celu stworzenie maszyny do dziurkowania z stopniowo dalej wlaczanym wózkiem nastawczym, zaopatrzonym w urucha¬ miane przyciskami wybieraki czesci nastawczych urzadzenia magazynujacego. W maszynie tej przy jej polozeniu gotowym do dziurkowania kari, mozna zaryglowac czesci nastawcze urza¬ dzenia magazynujacego dla kazdego miejsca na karcie przeznaczonego do dziurkowania. Przy ruchu posuwowym tej maszyny, przebijaki dziurkujace przebijaja karte pod bezposrednim dzialaniem czesci nastawczych urzadzenia ma¬ gazynujacego.Maszyna ta nie posiada ujemnych cech, wy¬ nikajacych z pelnego pola przebijaków, jak na przyklad trudnosci wykonania urzadzen dziur¬ kujacych lub czas potrzebny do calkowitego przebiegu dziurkowania, który jest w tym wy¬ padku znacznie krótszy niz przy znanych ma¬ szynach dziurkujacych szeregowo, przy czym utrzymanie w urzadzeniu magazynujacym, za¬ danych parametrów w sposób staly, nastepuje bez dodatkowych elementów, jak podziurko¬ wane odpowiednio karty itp. Szczególny nacisk polozony zostal na korzystne rozwiazanie pro¬ blemów zwiazanych ze skonstruowaniem takiej maszyny dziurkujacej.Wedlug tego wynalazku wszystko to osiagnie¬ te zostalo przez umieszczenie przebijaków dziur¬ kujacych, tylko pod co druga kolumna czesci nastawczych urzadzenia magazynujacego, przy czym urzadzenie magazynujace i elementy pro¬ wadzace karte podczas procesu dziurkowania polaczone sa w ten sposób, ze ten sam naped powoduje jednoczesnie przesuniecie w bok urza¬ dzenia magazynujacego i urzadzenia prowadza¬ cego karte. To przesuniecie boczne odpowiada scisle podzialowi na kolumny, przy czym drugi naped udziela urzadzeniu magazynujacemu i przebijakom dziurkujacym dwóch suwów ro¬ boczych. Dzialania obu napedów tak sa z soba zsynchronizowane, ze przesuniecie boczne kar¬ ty i urzadzenia magazynujacego nastepuje po¬ miedzy dwoma suwami sztancy. Utrzymanie w urzadzeniu magazynujacym w sposób staly zadanych parametrów po kazdym przebiegu dziurkowania, bez potrzeby stosowania pomocni¬ czej karty, osiagnieto przez rozszerzenie urza¬ dzenia magazynujacego. W kazdej kolumnie urzadzenia magazynujacego oprócz czesci na¬ stawczych magazynujacych zadane parametry, znajduje sie sterujaca czesc nastawcza. Te ste¬ rujace elementy moga byc nastawiane razem z innymi czesciami nastawczymi i w tym po¬ lozeniu, przy uruchomieniu odpowiedniego przy¬ cisku, sluza do skasowania zadanych para¬ metrów w tych kolumnach, w których te ele¬ menty sterujace zostaly nastawione, przy czym parametry zadane w innych kolumnach nie sa kasowane.Dalsze cechy wynalazku wynikaja z opisu przykladu wykonania uwidocznionego na ry¬ sunku.Fig. 1 i 2 przedstawiaja polozenie glównych grup skladowych dziurkarki i uwidoczniaja dziurkarke w przestrzennym ukladzie z przodu i z tylu przy zdjetej oslonie.— I —Fig. 3 przedstawia srodki do nastawiania urza¬ dzenia magazynujacego, schematycznie sam za¬ sobnik i przebijaki do dziurkowania kart.Fig. 4 jest górna czescia urzadzenia do dziur- towania dziurkarki wedlug fig. 1 i przedstawia w* polaczeniu z nim przekrój przez uklad nape¬ dowy urzadzenia do dziurkowania, które znaj¬ duje sie w spodniej czesci dziurkarki.Fig. 5 jest przekrojem przez urzadzenie do dziurkowania wzdluz linii 1—1 wedlug fig. 4 i przedstawia w szczególnosci przebijaki.Fig. 5a jest przekrojem wzdluz linii 3—3 we¬ dlug fig. 5.Fig. 6 jest przestrzennym przedstawieniem ateiEtórych ogniw kól zebatych ukladu napedo¬ wego wedlug fig. 4.Fig. 7 przedstawia dalsze rozwiniecie urza¬ dzenia magazynujacego schematycznie przedsta¬ wionego na fig. 3 i uklad napedowy do boczne¬ go przesuwania tego urzadzenia.Fig. 8 przedstawia czesci przynalezne do kól zebatych dziurkarki i uwidacznia uklad sprze¬ zenia jednoobrotowego, w którym podczas pra¬ cy tego ukladu nastepuje ruch dziurkarki i sprzezenie kierunku obrotów z napedem wózka, co jest na fig. 2 uwidocznione u dolu po prawej stronie.Fig. 9 przedstawia uklad kól zebatych dziur¬ karki po prawej stronie bocznej plyty wedlug fig. 1.Fig. 10 jest przekrojem przez urzadzenie ma¬ gazynujace wzdluz linii 2—2 na fig. 7 i uwi¬ dacznia w zwiazku z przedstawieniem nastaw¬ czych czesci, urzadzenia ukladu kasujacego i ukladu ryglujacego.Fig. 11 jest pionowym przekrojem srodko¬ wym przez cala dziurkarke wedlug fig. 1 i przed¬ stawia obok urzadzenia do przesuwania kart dodatkowo, w przeciwienstwie do fig. 1 i 2, urzadzenie do wyjmowania i skladowania kart.Fig. 12 jest przestrzennym przedstawieniem ukladu napedowego wózka, na której dla wy¬ jasnienia, czesci skladowe sa oddalone od siebie.Fig, 13 przedstawia elementy do wyrównywa¬ nia kart.Fig. 14 jest pionowym przekrojem przez urza¬ dzenie posuwu skokowego, umieszczone u góry posrodku na fig. 2.Fig; 15 jest czesciowym przekrojem urzadze¬ nia posuwu skokowego.Fig. 16, 17 i 18 uwidaczniaja poczatek skoku i koniec skoku dzwigni czujnikowej urzadzenia skokowego w trzech róznych polozeniach.Ftife. 19 jest schematem klawiatury, a fig. 19a pirodstswla zestawienie- znaczen, znaków kla¬ wiatury, fig* 20 — przekrój- przez klawiature* fig. 21 — widok klawiatury od spodu* fig. 22 — poszczególne elementy szyn stykowych i zapo¬ rowych klawiatury, fig. 23, 24, 25 i 26 przed¬ stawiaja lacznie kompletny schemat obwodów sl^owniczych, a fig. 27 -*¦- schematyczny uklad polaczen silnika i lamp sygnalizacyjnych.Karta zostaje podziurkowana w dwóch su¬ wach roboczych przebijaków dziurkujacych.Jednostka magazynujaca wyposazona jest w ty¬ le czesci nastawczych, ile miejsc posiada karta do ewentualnego przedziurkowania, natomiast skrzynia z przebijakami obsadzona jest nimi tylko w polowie, przy czym odpowiednio do kolumn ria karcie, tylko co druga kolumna jest obsadzona.Zasada dziurkowania polega na tym, ze przy pierwszym ruchu w dól urzadzenia magazynu¬ jacego, przebijaki pod wplywem zaryglowanych w polozeniu dzialania czesci nastawczych co drugiej kolumny, przebijaja karte. Nastepnie przebijaki i urzadzenie magazynujace cofaja sie, a urzadzenie magazynujace i karta przesuwaja sie poziomo o odstep jednej kolumny tak, ze przebijaki zbiegaja sie z czesciami nastawczy- mi urzadzenia magazynujacego nieczynnych przed tym kolumn. Nastepnie zaryglowane w polozeniu dzialania czesci nastawcze tych kolumn, przenosza drugi ruch sztancy na prze¬ bijaki, przy czym zostaja przedziurkowane te kolumny karty, które przed tyrii: nie byly dziur¬ kowane.W wypadku dziurkowania kart podwójnych, sa one w znany sposób przekazywane najpierw do stanowiska kontrolnego, azeby mozna bylo odczytac podane na nich parametry i za posred¬ nictwem klawiatury przekazac do urzadzenia magazynujacego. Przy automatycznym lub recz¬ nym uruchamianiu biegu maszyny, po uprzednim nastawieniu urzadzenia magazynujacego, rolki transportujace przesuwaja te karte do urza¬ dzenia dziurkujacego, wzglednie pomiedzy ply¬ te prowadzaca przebijaki i matryce, a nastepnie po procesie dziurkowania do kasety odbiorczej.Jednoczesnie nastepne karty dostarczane sa z magazynu podawczego do stanowiska kon¬ trolnego.Bieg karty przerywany jest przez krzywki w urzadzeniu dziurkujacym, wlaczane chwilo¬ wo w tor przebiegu karty. Dzwignie kontrolne sprawdzaja przebieg transportu kart i przery¬ waja go przy zaklóceniach biegu maszyny; Urza¬ dzenie dziurkujace moze byc otwarte w kazdej fazie cyklu roboczego maszyny, azeby rilozna bylo pozostale, zawisle karty usunac" bez ich -3uszkodzenia. W dziurkujacym czlonie maszyny karty podawane sa do przebijaków we wlasci¬ wym polozeniu, przez przesuwaki prowadzace kierowane odpowiednimi krzywkami.Te prowadzace elementy przesuwajace po¬ wiazane sa z urzadzeniem magazynujacym tak, ze przy jego bocznym przesunieciu zabieraja równiez i karte. Przez uruchomienie klawiatu¬ ry cyfrowej i literowej zwieraja sie kontakty, przez co wzbudzone zostaja elektromagnesy nastawcze pojedynczo lub w kombinacjach.Uruchomione przez elektromagnesy ruchome dzwignie, znajdujace sie ponad rzedami urza¬ dzenia magazynujacego, przesuwaja w dól po¬ jedynczo lub w kombinacjach czesci suwakowe umieszczone na wózku, który znajduje sie po¬ miedzy ruchomymi dzwigniami rozdzielczymi,, a czesciami nastawczymi urzadzenia magazynu¬ jacego. Wózek nastawczy przeskakuje od ko¬ lumny do kolumny przy przekazywaniu do urza¬ dzenia magazynujacego zadanych parametrów, przy czym ten ruch jego wlaczany jest za posrednictwem klawiatury.Naped dla ruchu wózka pochodzi z silnika napedowego za posrednictwem sprzegla o zmien¬ nym kierunku obrotu oraz innych elementów.Czesci suwakowe wózka przenosza wiec ciagle na nowo, wybrane kazdorazowo czesci nastaw¬ cze urzadzenia magazynujacego, w polazenie, przy którym podczas ruchu w dól urzadzenia magazynujacego, zabieraja one odpowiednie przebijaki w celu dziurkowania. Kierunek ru¬ chu wózka sterowany jest za posrednictwem sprzegla, sterowanego elektromagnesami, które wzbudzone wprawiaja w ruch wózek nastawczy.Ograniczenie ruchu wózka tylko do odstepów pomiedzy kolumnami przy jego ruchu w przód i wstecz, zapewniaja zapadki przytrzymujace wspóldzialajace z odpowiednimi tarczami za¬ padkowymi.Poruszany za pomoca silnika i sterowany elektrycznie wózek nastawczy w polaczeniu z ta¬ bulatorami moze byc przystosowany do rózno¬ rodnych przykladów dziurkowania.Rozmaite urzadzenia kasujace dzialaja w ten sposób, ze albo parametry zadane w urzadzeniu magazynujacym kasowane sa dowolnie po kazdym dziurkowaniu, przy czym pewne okreslone parametry naznaczone przez dodat¬ kowa czesc nastawcza pozostaja w urzadzeniu magazynujacym jako stale i tylko nie stale parametry zostaja skasowane lub tez zmaga¬ zynowanie wszystkich parametrów pozostaje utrzymane dla wszystkich nastepujacych po so¬ bie kart, których sposób dziurkowania jest identyczny.Jezeli urzadzenie magazynujace zawiera fal¬ szywie nastawiony parametr, to gdy wózek nastawczy nadejdzie nad te falszywe parametry, wówczas wybierze tylko wlasciwe parametry.Elektromagnes wspólpracujacy z kazdym kla¬ wiszem cyfrowym lub literowym powoduje ruch w dól dodatkowej czesci nastawczej w wózku nastawczym, przez co kazdy parametr w od¬ powiadajacej mu kolumnie kasowany jest przed przyjeciem nastepnych parametrów.Odpowiednie ruchy wózka, przebiegi kasowa¬ nia i inne czynnosci robocze uruchamiane sa za pomoca umieszczonych na klawiaturze odpo¬ wiednich klawiszy funkcyjnych. Blokady w kla¬ wiaturze uniemozliwiaja uruchomienie tych kla¬ wiszy w falszywej kolejnosci.Dla uzupelnienia obslugi sterowanego klawia¬ tura procesu dziurkowania, lampy sygnalowe znajdujace sie w polu klawiatury wskazuja na aktualny stan maszyny jak gotowosc do pracy, napelniona kaseta odbiorcza lub tasma dosylo¬ wa, zaklócenia w dziurkowaniu kart" i inne wy¬ stepujace w dzialaniu zaklócenia.Magazynowanie i dziurkowanie.Odpowiednio do kolejnosci dzialania podczas procesu nastawiania i dziurkowania, srodki, które wybieraja parametry skladaja sie glów¬ nie z polaczonych miedzy soba elektromagne¬ sów M0 do M12 i szyn 10, wózka nastawczego U, skrzynki nastawczej lub urzadzenia magazynu¬ jacego 12, skrzynki przebijaków 13 i matrycy 14 (fig. 3 i 4). Tworza one po ich zainstalowaniu w srodku dziurkarki wedlug fig. 1 rdzen jej mechanizmu. Skrzynke przebijaków 13 i matry¬ ce 14 okresla sie ogólnie mianem urzadzenia do dziurkowania. U góry po lewej i prawej stro¬ nie szyn 10 na plytach 15, 16, 17 i 18 (fig. 3) przykrecone sa grupami elektromagnesy nastaw¬ cze od M0 do M12, przy czym na fig. 1 i 3 przed¬ stawione sa tylko elektromagnesy M1± i M12.W ten sam sposób umieszczone sa elektromagne¬ sy M13 i M14, które jak wyniknie z dalszego opi¬ su, oddzialywaja na skasowanie zmagazynowa¬ nych parametrów. Kotwice 22 elektromagnesów nastawczych od M0 do M12 i elektromagnesów M13 i M14 .polaczone sa elastycznie z czesciami prowadniczymi 23 pretów pociagowych 24, w od¬ stepach okreslonych odleglosciami szeregu zna¬ kujacego na dziurkowanych kartach, tak ze czesci te przy wzbudzeniu przynaleznych elek¬ tromagnesów Mo do M14 zostana pociagniete w kierunku tych elektromagnesów. Na trwale zamocowanych'osiach 25 i 26 umieszczone sa -4 —dzwignie 29 i 30, których jedne ramiona 31 po¬ laczone sa z pretami pociagowymi 24, a drugie ramiona 32 wisza na szynach 10. W zaleznosci od tego, czy dzwignie kolankowe 29 i 30 dziala¬ jace lacznie z pretami pociagowymi 24 zostana pociagniete przez elektromagnesy M0 do M14 znajdujace sie z lewej lub prawej strony,, dzwi¬ gnie kolankowe 29 i 30 zostana obrócone o 180° Vokól pionowo pomyslanej osi, tak ze szyny 10 w kazdym przypadku przy wzbudzeniu przy¬ naleznych elektromagnesów od M0 do M14 zo¬ stana opuszczone w dól. Ruch kazdej szyny 10 przenosi sie na jeden z czternastu, ulozonych w jednym szeregu odpowiednio do kolumn dziurkowanej karty w wózku nastawczym U, sprezystych i bedacych w spoczynku przesuwek 33 (fig. 1 i 3). Wózek nastawczy 11 ustawiony na krazkach 34 porusza sie po osiach 35 przy pomocy napedu, który bedzie jeszcze opisany, wzdluz drogi równej osiemdziesieciujeden od¬ leglosciom miedzy kolumnami, na którym sa naciagniete przesuwki 33 w kazdym polozeniu szyn 10 co oznacza innymi slowy, ze dlugosc szyn 10 równa jest szeregowi znakujacemu za¬ stosowanej karty dziurkowanej i wózek nastaw¬ czy 11 dla nastawienia urzadzenia magazynu¬ jacego 12 musi wykonywac skoki od kolumny do kolumny.Pod wózkiem nastawczym 11 umieszczona jest skrzynia przesuwek nastawczych 12 (fig. 1, 3 i 7) — ograniczona przez plyty 36 i 37, wyposazona w 960 sztuk przesuwek nastawczych 40, podzie¬ lonych na osiemdziesiat kolumn po dwanascie sztuk, do magazynowania podanych za pomoca klawiatury parametrów, i w osiemdziesiat na¬ stawczych przesuwek sterujacych 41, z których kazdy jest umieszczony w jednej z osiemdzie¬ sieciu kolumn, do sterowania i kasowania nie¬ stalych parametrów.Uklad tych plaskich przesuwek nastawczych 40 i 41 jak równiez urzadzen kasujacych i ryglu¬ jacych nie bedzie w tym miejscu jeszcze opi¬ sany, azeby nie utrudnic jasnego przedstawie¬ nia wspólzaleznosci miedzy elementami calego urzadzenia.Nacisniete poprzez szyny 10 przesuwki 33 przesuwaja ku dolowi plaskie przesuwki nastawcze 40t w wybrane wyciecie przez usta¬ wienie wózka U nad skrzynia nastawcza 12.Przesuwki nastawcze 40 zostaja zatrzymane w nacisnietym polozeniu i zachowuja w ten sposób dowolnie dlugo parametry do dziurko¬ wania. Wybór parametrów lub tez majacych byc zaryglowanych czesci nastawczych 40 nan stepuje juz przez nacisk klawisza, poprzez od¬ powiednie polaczenia stykowe 1 lacznikowa w klawiaturze, za pomoca wzbudzania jednego z elektromagnesów MQ do MM przy uraebomie- niu klawisza cyfrowego 42 (fig. 19) albo dru¬ giego z elektromagnesów M0 do Mu przy uru¬ chomieniu klawisza literowego 43. Pod prsa- suwkami nastawczymi 40 umieszczone jest czterysta osiemdziesiat przebijaków 44 w czter¬ dziestu kolumnach, w taki sposób, ze odleglosc miedzy kolumnami jest podwójnie wieksza niz w urzadzeniu magazynujacym 12 i kazda plyta przebijaków z jedna plyta czesci nastawezycli unosi sie w kierunku pionowym. Przebijaki 44, schematycznie przedstawione na fig. 3, ulozone sa w ramie 45, w sposób uwidoczniony na fig. 5.W ramie 45 znajduje sie plyta odrzutowa 46 (fig. 5), na której ulozone sa przebijaki 44, kto* re przenikaja przez plyte 46. W plycie 50 pro¬ wadzacej przebijaki (fig. 4 i 5), która za pomoca zamocowanej w plycie prowadzacej 50 i w ra¬ mie 45 sruby 51 i sprezyny 52 osadzonej na niej, jest utrzymana w stosunku do ramy 45 w stalej odleglosci, przesuwaja sie przebijaki 44.Plyta zabezpieczajaca 55 przysrubowana za pomoca sruby 53 do plyty 50, prowadzacej przebijaki i za pomoca sprezyny 54 przyciskana do glówki sruby 53, zapobiega przed wyciagnie¬ ciem przebijaków 44 z dziurkowanej plyty od¬ rzutowej 46.W ramie 45 znajduja sie po lewej i prawej stronie wedlug fig. 7, po dwie cylindryczne osie prowadzace 56 w odpowiednich lozyskach 59, które tworza lacznie z bocznymi scianami 62 i z dziurkowanymi plytami 36 i 37 prowadza¬ cymi przesuwki nastawcze, urzadzenia magazy¬ nujacego 12. Do osi prowadzacych 56 przymoco¬ wane sa za pomoca nakretek 63 plyty uchwy¬ towe 64, przeciwko którym cisna na obydwóch prawych osiach prowadzacych 56, wedlug fig. 7, oparte o rame 45 i plyte uchwytowa 64 sprezy¬ ny naciskowe 65, przez co urzadzenie magazy¬ nujace przesuwek nastawczych 12 zostanie prze¬ suniete w prawo. Polozenie urzadzenia magazy¬ nujacego 12 a wiec i czesci nastawczych 40 na¬ przeciwko przebijaków 44 ustawia sie za pomo¬ ca umieszczonych na plytach uchwytowych 64, srub ograniczajacych 66 i 69. Ramy 45 utrzy¬ mywane sa przez cylindryczne slupy 70, które sa przysrubowane za pomoca srub 13 do kol¬ nierzy lozyskowych 71 i 72, umieszczonych na ramach 45. Slupy 70 przesuwaja sie w zgrubie¬ niu prowadniczym 74 plyty 50, prowadzacej przebijaki w zgrubieniu prowadniczym 75 ma¬ trycy 14 (fig. 4), w górnej czesci dziurkarki i w zgrubieniu prowadniczym 76 plyty 79. w dol- 5 —nej czesci dziurkarki (fig. 4, 6 i 9), przy czym slupy 70 ustawione sa na podstawie 80. Na bolcu lozyskowym 81 podstawy 80 ulozony jest wahli- wie pret pociagowy 82, który z dzwignia ko¬ lankowa 83, obracajaca sie wokolo stalej osi 84, polaczony jest elastycznie za pomoca oski 85.Dzwignia kolankowa 83 jest sprzezona za po¬ moca sciagacza 86 o zmiennej dlugosci i krzywki 89 z umieszczona na stalej osce 90 dzwignia rolkowa 91. Krzywka 89 zamocowana jest na walku 92 i obraca sie raz na jeden skok dziur¬ karki w kierunku przeciwnym do ruchu wska¬ zówek zegara. Podczas tego obrotu dzwignia rolkowa 91 waha sie okolo swojej osi 90 dwa razy. Ten ruch wahadlowy przenosi sie poprzez sciagacz 86, dzwignie kolankowa 83, pret po¬ ciagowy 82 i podstawe 80 na slupy 70. Slupy 70 opuszczaja sie przez to dwa razy o wielkosc nastawiana za pomoca sciagacza 86 i nastepnie powracaja do swojego polozenia wyjsciowego.Z ruchem slupów 70 przesuwaja sie równiez ramy 45 polaczone za pomoca srub 73 ze slupka¬ mi 70 oraz znajdujace sie w ramach plyty od¬ rzutowe 46.Plyta zabezpieczajaca 55 pozostaje jednak w swoim polozeniu, poniewaz jest ona dociska¬ na za pomoca sprezyny 54 do glówki sruby 53.Urzadzenie magazynujace 12 (fig. 7) umieszczo¬ ne w ramie 45 opuszcza sie przy tym z rama takj ze zaryglowane przesuwki nastawcze 40 w swoim nacisnietym polozeniu (fig. 3 17) za¬ bieraja kazda nastepna kolumne, wyrównujaca za pomoca tych przesuwek nastawczych 40 prze¬ bijaki 44, które przebijaja karty do dziurko¬ wania. Przy powrocie do góry ramy 45 dziurko¬ wana p7y'a 46 zabiera przebijaki 44 za pomoca zgrubien 49.Frzez nastepny ruch wahadlowy dzwigni rol¬ kowej 91 (tg. 4) proces ten powtarza sie, przy czym urzadzenie magazynujace czesci nastaw¬ czych 12 i dziurkowana karta, zostana przesu¬ nie e w czasie miedzy suwami dziurkowania o szerok sc kolumny na lewo, wedlug fig. 1, lub na prawo, wedlug fig. 4, przez co przy dru¬ gim suwie d7iurkowania, zaryglowane trzpie¬ nie nastawcze 40 (fig. 3), które przy pierwszym suwie dziurkowania zanurzaja sie miedzy prze¬ bijaki 44, zabiegaja przebijaki 44, przebijajaca karty do dz:urkowania w kolumnach dotych¬ czas nie przedziurkowanych. Boczne przesunie¬ cie urzadzen a magaz/nujacego przasuwek na¬ stawczych 12 przekazywane jest za pomoca dzwigni kol nkowej 93 (fig. 4 i 7). która obraca sie wahliwie na osce 94, na krzywke 95, osa¬ dzona na osce 92, na której równiez umieszczo¬ na jest krzywka 89. Dzwignia kolankowa 93 jest polaczona elastycznie z suwakiem 100, po¬ siadajacym uformowany leb i poruszajacym sie w stalych prowadnicach 96 i 99, który przy przesunieciu sie do góry, slizga sie po przymo¬ cowanym do bocznej sciany 62, urzadzeniu ma¬ gazynujacym przesuwek nastawczych 12 walka 101, przy czym przesuwa urzadzenie magazynu¬ jace 12 na jej osiach prowadzacych 56, w strone przeciwna do dzialania sprezyn 65 (w polozenie uwidocznione na fig. 7). Zebatka 102 suwaka 100, zazebia sie z dwuramienna zebatka 103, która na drugim koncu w ten sam sposób jak suwak 100, zazebia sie z suwakiem 106, przesu¬ wajacym sie w prowadnicy 104 i 105, który od¬ dzialywuje na walek 109, umieszczony na bocz¬ nej scianie 63. Przy przesuwaniu sie suwaka 100, obraca sie dzwignia dwuramienna 103 na¬ okolo sruby 110 bedacej zarazem trzpieniem lo¬ zyskowym i przesuwa suwak 206 w kierunku przeciwnym tak, ze suwak 106 nie przesuwa sie po walku 109 i zajmuje polozenie uwidocznione na fig. 7. Przy ruchu powrotnym suwaka 100, który jest przeniesiony z krzywki 95, poprzez dzwignie kolankowa na suwak 100, suwak 106 porusza sie znowu w kierunku przeciwnym i przesuwa sie po walku 109, przez co urzadze-r nie magazynujace 12 powraca do pozycji wyjsciowej. Karta do dziurkowania pomiedzy plyta 50 prowadzaca przebijaki i matryca 14 (fig. 4 i fig. 5) porusza sie lacznie z urzadze¬ niem magazynujacym, poniewaz wyprostowane czesci karty sa zlaczone z plyta chwytajaca 64 (fig. 7 i 13).Szczególy wykonania tej czesci podane sa jeszcze w zwiazku z opisywaniem srodków transportu kart do dziurkowania.Na dzwigni kolankowej 83 i precie pociago¬ wym 82, polaczonych za pomoca oski 85 (fig. 4 i 6) trybu do uruchomienia przebijaków do dziurkowania, przymocowane sa kolo zebate Ul i tarcza mimosrodowa 112. Tarcza mimosrodo- wa 112 sluzy jako lozysko preta pociagowego 82.Kolo zebate 111 zazebia sie z obracanym na osi 90 segmentem zebatym 113, który jest wy¬ posazony w reczne dzwignie 114. Jezeli dzwignia 114, zostanie nacisnieta ku dolowi obróci sie os 85 napedzana za pomoca segmentu zebate¬ go 113 oraz kola zebatego U, to tarcza mimo¬ srodowa 112 podniesie pret pociagowy 82, a wiec i szyjke 80, slupy 70 i ramie 45 do góry.Na skutek polaczenia plyty 50 prowadzacej przebijaki z rama 45, za pomoca srub 51 (fig. 4 i 5), plyta 50 zostanie podniesiona do góry, tak ze karta do dziurkowania zacisnieta miedzy _e_plyta 56 i matryca 14, moze byc wygodnie usu¬ nieta przez osobe obslugujaca.Uklad elementów nastawczycli z urzadzeniem kasujacym 1 regulujacym.Na fig. 10 uwidoczniony jest uklad plaskich przesuwek nastawczych 40 i 41 (fig. 3), jak rów¬ niez uklad bezposrednich elementów zamyka¬ jacych i kasujacych (wylaczajacych). Zapadki 115, pod wplywem nacisku sprezyn zaryglowu- ja umieszczone w plaskownikach blaszanych 36 i 37 przesuwki nastawcze 40 i 41. Przesuwki 33 (fig. 3 i 10) wózka nastawczego llt naciskaja przy opisanym ruchu nastawiajacym na zapadki 115, które obracaja sie wokolo osi 116, a plaskie przesuwki nastawcze 40 opadaja pod wplywem wlasnego ciezaru ku dolowi w polozenie pra¬ wej plaskiej przesuwki nastawczej 40, uwidocz¬ nione na fig. 10.Tak zmagazynowane parametry podawcze po¬ winny byc podzielone na stale i zmienne. Stale parametry zostana zaryglowane dla dwóch lub wiecej kart do dziurkowania, podczas gdy zmienne parametry kasowane sa po kazdym procesie dziurkowania. Rozróznienie parametrów w urzadzeniu magazynujacym 12, polega na dodatkowym nastawieniu sterujacej przesuwki nastawczej 41 dla wszystkich zmiennych pa¬ rametrów opisanych kolumn. Nastawienie tych sterujacych przesuwek nastawczych 41 dokony- wuje sie w ten sam sposób jak plaskich prze¬ suwek nastawczych 40, równoczesnie z nasta¬ wieniem przesuwek nastawczych 40, przez wzbu¬ dzenie elektromagnesów M14 (fig. 1 i 3), kiedy za pomoca wlacznika 119 (fig. 19) beda wyko¬ nane odpowiednie polaczenia ukladu, które be¬ da jeszcze opisane. Przy wlaczeniu biegu ma¬ szyny, na skutek wzbudzenia/ elektromagnesu M32 za pomoca krzywki stykowej N4a (fig. 10 i 25), przechylona zostanie w kierunku prze¬ ciwnym do ruchu wskazówek zegara dzwignia 120, która jest polaczona z szyna 121. Szyna 121 zabiera przy tym umieszczone we wszystkich kolumnach urzadzenia magazynujacego 12, suw- ki ryglujace 122, które sa ulozone w bocz¬ nych czesciach 62 (fig. 7). Umieszczone na plas¬ kich przesuwkach nastawczych 40, koleczki 123 (fig. 10), wsuwaja sie w wyciecia 124 suwaka ryglujacego 122, które sa tak wykonane, ze od¬ czepione przesuwki nastawcze 40, przy prze¬ niesieniu suwaka ryglujacego 122 na lewo we¬ dlug fig. 10, zostana zatrzymane w swoim po¬ lozeniu i nie wykonaja ruchu pionowego. Su¬ waki ryglujace 122, po dokonaniu dziurkowania, zostana za pomoca sprezyn 125 z powrotem przesuniete do polozenia wyjsciowego.Powyzej kazdego suwaka ryglujacego 122 umieszczany jest w bocznej czesci 62, suwak uruchamiajacy 120, Na plaskich czesciach nastawczych 40 umieszczone sa koleczki 129, które wsuwaja sie w wyzlobienia 130, zebów 131, suwaka 126. Przy ruchu suwaka 126 w kierun¬ ku prawym wedlug fig. 10, skosne plaszczyzny 132 zebów 131 nacieraja na koleczki 129 prze¬ suwek nastawczych 40, przez co podnosza sie one do góry, przesuwajac sie w plaskownikach blaszanych 36 i 37, gdzie zostana zaryglowane za pomoca zapadek 115. Ten ruch rozlaczajacy suwaki 126 nastepuje w dowolny sposób we wszystkich kolumnach równoczesnie lub tylko w kolumnie oznaczonej przez nastawienie ste¬ rujacej przesuwki nastawczej 41 lub dla kazdej kolumny oddzielnie. Przy uruchamianiu kla¬ wisza 133 (fig. 19) dla stosowania parametrów niestalych, zostanie uruchomiony elektromagnes M16 (fig. 2 i 10), który poprzez pret pociagowy 134 obraca dzwignie katowa 135 (fig. 10). Dzwignie katowe 135 polaczone sa z ramka 136, która w ten sposób podniesiona do góry zostanie opuszczona po odpadnieciu kotwicy elektro¬ magnesu M1(|. W ramce 136 umieszczona jest oska 139, która przechodzi poprzez wszystkie osiemdziesiat przedzialów urzadzenia magazy¬ nujacego 12, na której znajduja sie w swym nie¬ ruchomym, skutecznym polozeniu sterujace przesuwki nastawcze 41, które przy podniesie¬ niu ramki 136 zostana równoczesnie przesuniete do góry. Dostosowane do kóleczka wybieraja¬ cego 129 sterujacych przesuwek nastawczych 41, wyzlobienie 130 tak jest wykonane, ze kóleczka 129 znajduja sie w miejscu oddzialywania pod ukosnym wystepem 140 suwaka 129. Przy ruchu powrotnym przesuwek sterujacych 41 koleczek 129 napotyka na ukosny wystep 140 i przesuwa suwak 126 na prawo wedlug fig. 10, przez co w tym przedziale wszystkie zapisane parametry zostana w opisany sposób skasowane. Sprezyny 141 naciskaja na suwaki 126, które wracaja do polozenia wyjsciowego. Skoro kotwica 142 elek¬ tromagnesu (fig. 2 i 10) przyciagnie przy wzbu¬ dzeniu elektromagnesu M16 na skutek urucho¬ mienia klawisza 143 (fig. 19) do ogólnego ka¬ sowania, pret pociagowy 144 przeniesie ten ruch na dzwignie 145 (lig. 10). Dzwignia 145 obróci swoja os 146 w kierunku ruchu wskazówek ze¬ gara. Rozciagajacy sie wzdluz calej dlugosci urzadzenia magazynujacego 12 palak wahliwy 149 umieszczony jest trwale na osi 146 i zazebia sie w wycieciu 150 z suwakiem 126. To polacze¬ nie sprawia, ze palak 149 przy obróceniu sie osi 146 przesuwa wszystkie suwaki 126 na pra-wo wedlug fig. 10 i w ten sposób kasuje cal¬ kowicie wszystkie parametry zgromadzone w skrzyni przesuwek nastawczych 12.Umieszczona w wózku nastawczym 11 prze- suwka 33 (fig. 3 i 10) zostanie nacisnieta ku do¬ lowi 1 przez opisane laczne dzialanie szyn 10 oraz wózka nastawczego 11 przy wzbudzeniu elektromagnesu M13. Elektromagnes. M18 dziala przy uruchomieniu kazdego klawisza cyfrowe¬ go lub literowego 42 i 43 (fig. 19), przy czym* elektromagnesy nastawcze od M0 do M12 zostaja wzbudzone zaraz po elektromagnesie M18.Pionowy ruch przesuwki 33 w wózku nastaw¬ czym U zostanie zamieniony poprzez podporzad¬ kowane kazdemu suwakowi 126 czlony przeno¬ szace 151, 152 i 153 na poziomy ruch suwaka 126, przez co dokonuje sie skasowanie parametrów w odpowiednich przedzialach przed zaryglowa¬ niem nowych parametrów. Wskutek tego przy korektach nie jest koniecznym uruchomienie specjalnego klawisza, lecz wózek nastawczy 11 musi byc tylko nastawiony na przedzial przed¬ stawiajacy majaca byc skorygowana wartosc, a nastepnie natychmiast moze byc wycisnieta na klawiaturze wlasciwa wartosc.Przenoszenie i wyrównywanie kart do dziur¬ kowania.Znawcy znane sa wielorakie mozliwosci wy¬ konania srodków do przenoszenia kart do dziur¬ kowania w maszynach do dziurkowania, tak, ze szczególowy opis srodków przenoszenia w tym miejscu nie jest konieczny. Jednakze nie nale¬ zy zaniechac zasadniczego przedstawienia prze¬ noszenia (transportu) kart dla lepszego zrozu¬ mienia wynalazku i uwypuklenia pewnych szczególnych wlasciwosci.Karty do dziurkowania znajduja sie w do¬ stepnym z przodu magazynie podawczym 154, który, co jest widoczne z fig. 11, umieszczony jest ponizej uwidocznionej na fig. 1 i 2 czesci maszyny do dziurkowania. Z tego miejsca sa one za pomoca mimosrodowo napedzanego chwy- tacza kart 155 przewozone miedzy walkami przenoszacymi 156 i 159 i dalej kolejno prze¬ biegaja miedzy walkami przenoszacymi od 160 do 193, az do równiez z przodu dostepnej kase¬ ty odbiorczej 194. Na drodze przebiegu z ma¬ gazynu podawczego 154 kart do kasety odbior¬ czej 194, karty zatrzymuja sie raz w okienku obserwacyjnym 195 (fig. 1 i 11) i raz w urza¬ dzeniu dziurkujacym. W tym celu dokonuje sie napadu walków przenoszacych 156 do 293 za pomoca rozgalezionych kól zebatych, co powo¬ duje, ze walki przenoszace 159 do 163 przed okienkiem obserwacyjnym 195 i walki przeno¬ szace 164 do 171, podczas pracy maszyny wy¬ konuja ograniczona liczbe obrotów, podczas gdy walki przenoszace 172 do 193 stale obracaja sie.Glówny wal napedowy 197 (fig. 1, 8, 9 i 11) na¬ pedzany jest poprzez pas napedowy 199 (fig. 9) bezposrednio przez silnik M i podaje ten ruch przez nasadzone na nim kolo srubowe 200 (fig. 11), dalej na kolo srubowe 201. Kolo zeba¬ te 202 umieszczone na glównym wale napedo¬ wym 197, na przeciwko napedu pasowego (fig. 8, 9 i 11) napedza poprzez kolo zebate 203, jego oske 204. Umocowane na osce 204 male kolo zebate 205 zazebione jest z luzno obracajacym sie na wale 92 kolem zebatym 209, które jest trwale polaczone z tarcza zapadkowa 210 (fig. 8).Zebata tarcza zapadkowa 210 jest stale obraca¬ na. Tarcza 211 zamocowana na wale 92 (fig. 1 i 8) posiada zapadke 212 i umieszczona na tar¬ czy 211 sprezyne 213, która przyciska zapadke 212 do zazebienia zapadkowej tarczy zebatej 210.W normalnym plozeniu zapadka 212 spoczywa na kotwicy 214 elektromagnesu i jest odchylona w kierunku przeciwnym do dzialania sprezyny 213, az do oporu o trzpien oporowy 215 umoco¬ wany na tarczy 211, z zazebienia tarczy 210.Jezeli jednostopniowy elektromagnes sprzega¬ jacy M17 przyciagnie kotwice elektromagnesu 214, sprezyna 213 naciska zapadke 212, która zazebia sie z tarcza zapadkowa 210 i tarcza 211 za pomoca której wal 92 wykonuje pelny obrót.Na koncu tego obiegu obwód elektryczny elek¬ tromagnesu M17 jest ponownie rozwarty i za¬ padka 212 opada na cofnieta w miedzyczasie do polozenia wyjsciowego kotwiczke 214 elektro¬ magnesu, przez co wal 92 zatrzymuje sie po¬ nownie.Na wale 92 jest nasadzone kolo zebate 216 (fig. 9 i 11), które zazebia sie z kolem zebatym 218, osadzonym na wale 217 i z kolem zebatym 220, osadzonym na wale 219 (fig. 11) oraz nape¬ dza te kola zebate podczas obracania sie walu 92.Natomiast kolo zebate 218 wspólpracuje poprzez posrednie kola zebate 221 i 222 z nieuwidocznio- ¦ nymi na rysunku kolami zebatymi umieszczo¬ nymi na oskach 223, 224 i 225 walków przeno¬ szacych 159, 161 i 163 tak, ze walki te obracaja sie równiez i przy tym przewoza dziurkowane karty az do okienka wziernego 195.Na osce 226 umieszczona jest drgajaca dzwi¬ gnia 229, która jednym koncem 230 o ksztalcie widelek polaczona jest z chwytakiem kart 231 i z korbowodem 232. Korbowód 232 zamienia ruch obrotowy osadzonej na wale 217 tarczy mimosrodowej 233 w ruch drgajacy dzwigni drgajacej 2299 a chwytak kart 231 wysuwa przy — »'—tym karte do dziurkowania z magazynu podaw- czego 154 i wsuwa ja miedzy pierwsza para wal¬ ków 156 i 159. Zamocowane na wale 219 z tylu kola zebatego 220 kolo srubowe 237 napedza podczas obrotu walu 92 poprzez kolo srubowe 234 oske napedowa 235 i na niej umieszczone kola srubowe 234, 236, 239 i 240 oraz nieuwi- docznione a zazebiajace sie z kolami srubowy¬ mi 234, 236, 239 i 240 osadzone trwale na oskach 241, 242, 243 i 244 walków 164, 166, 168 i 170, kola srubowe.Znajdujaca sie uprzednio w okienku wzierni¬ kowym 195 karta do dziurkowania jest przy tym za pomoca walków 164 do 171 wprowadzona do urzadzenia dziurkujacego i nastepnie wyprowa¬ dzona z niego.Kolo srubowe 201 umieszczone jest na osce napedowej 245, która za pomoca umieszczonych na osiach 246, 247, 248 i 249 walków przenosza¬ cych 173, 175, 177 i 178 kól srubowych, zazebia sie z nasadzonymi na osce kolami srubowymi 250, 251, 252 i 253, przy czym ruch obrotowy oski jest przenoszony za pomoca kola srubowe¬ go 254 na oske 255 napedzajaca walki przeno¬ szace 180, 182, 184, 186, 188, 190 i 192, Karta po opuszczeniu urzadzenia do dziurkowania i pary walków 170 i 171, zostanie przeniesiona za po¬ moca stale obracajacych sie walków przenosza¬ cych 172 do 173 do kasety odbiorczej 194.Na wale 92 wykonujacym tylko jeden obrót na kazdy cykl roboczy maszyny, zamocowana iest mimosrpdowa tarcza 256 (fig. 11 i 13), z któ¬ ra wspólpracuje obracajaca sie wokolo osi 259 rolkowa dzwignia odprowadzajaca 260, która jest polaczona poprzez sztywna czesc 261 z dwoma gietkimi listwami ograniczajacymi 262.Przy obracaniu sie tarczy mimosrodowej 256 odpowiednio do ksztaltu mimosrodu, odchyla sie dzwignia rolkowa 260, a listwy ograniczaja¬ ce 262 wsuwaja karte do dziurkowania w od¬ powiedniej chwili, miedzy plyte 50 prowadzaca przebijaki i matryce 14 w tor obiegu tych kart i nastepnie zatrzymuje ja.W tej samej plaszczyznie, lacznie z wsunieta w urzadzenie do dziurkowania karta do dziur¬ kowania, ulozone sa poprzecznie do przesuwa¬ nia sie kart, dwa ruchome suwaki 263 (fig. 1, 2, 11 i 13), które sa zakonczone na jednym koncu nie stykajacym sie z karta, w siodelkowate na¬ rozniki 264 (fig. 13). W siodelkowatych narozni- kacn 264 (fig. 13) ulozone sa suwaki 263 na os¬ kach 265 w ramkach wahliwych 266, które sa umieszczone na osce 269 (fig. 13). Na oskach 265 umocowane sa sprezyny 271, które tworza spre¬ zyste polaczenie suwaka 263 z plyta chwytajaca 64 skrzyni przesuwek nastawczych 12, kiedy su¬ wak 263 zostanie sciagniety az do przylgniecia walka 270 do plyty chwytajacej 64.W tym polozeniu roboczym suwak 263 styka sie z bokami karty do dziurkowania, znajduja¬ cej sie miedzy suwakami 263. Przez zmiane kie¬ runku polozenia ramki wahliwej 266 wokolo oski 269, suwaki 263 moga byc przesuniete w kie¬ runku przeciwnym do dzialania sprezyn 171.Uruchomienie ramki wahliwej 266 dokonuje sie obowiazkowo za pomoca dzwigni dwuramiennej 273 przylegajacej do bolców 272, podczas gdy dzwignie te uruchamia sie za pomoca obraca¬ jacej sie tarczy mimosrodowej 274, dzwigni rolkowej 275, polaczonej poprzez tulejke lozys¬ kowa 276 z dzwignia 277, ciegna 279, dzwigni kolankowej 280 i ciegna 281 oraz naciagu spre¬ zyny 271. Znajdujace sie na wale 92 (fig. 4, 8, 9, 11 i 13) tarcze mimosrodowe 274 (fig. 13) tak sa wykonane, ze karta do dziurkowania jest wy¬ prostowana podczas calego procesu dziurko¬ wania. Droga przebiegu suwaka 263 moze byc nastawiona za pomoca umieszczonej na nim sruby regulujacej ?83. Sruba regulujaca 283 przy ruchu suwaka 263 uderza o poprzeczke 284 ramki wahliwej 266, która z kolei swoim dol¬ nym koncem poprzez walek 270 uderza w plytke 64, przez co ogranicza sie droge przebiegu su¬ waka 263.Przez obrót tarcz mimosrodowych 274 dzwignie rolkowe 275 wykonuja ruch wahliwy, przy czym wahania te sa przenoszone poprzez czesci 275, 276, 277, 279, 280 i 281 na dzwignie 273, która wspóldziala z bolcem 272 ramki wahliwej 266, przy czym ramka wahliwa 266 i suwak 263 sciagane sa wskutek dzialania sily sprezyny 271.Suwaki 263 znajdujace sie w polozeniu robo¬ czym polaczone sa z plyta chwytajaca 64 i wy¬ konuja razem z plyta boczne ruchy miedzy dwoma skokami procesu dziurkowania kart, przy czym karta do dziurkowania jest zabrana i zabezpieczona przeciw bocznym przesunieciom za pomoca suwaka 263. Po zakonczeniu procesu dziurkowania, dzwignie rolkowe 275 osiagaja za pomoca tarcz mimosrodowych 274 ponownie pozycje wyjsciowa, a ramki wahliwe 266 zosta¬ na przelozone za pomoca dzwigni 273 do polo¬ zenia wyjsciowego.Podczas pracy maszyny karta jest przenoszo¬ na jednoczesnie z magazynu podawczego 154 (fig. 11) do okienka obserwacyjnego 195, a kar¬ ta juz znajdujaca sie w okienku 195 do kasety odbiorczej 194 z uprzednim zatrzymaniem sie w urzadzeniu do dziurkowania. Podczas prze¬ biegu karty przed okienkiem obserwacyjnym — » —19i oraz przed i za urzadzeniem do' dziurkowa¬ nia dzwignie stykowe 285, 286 i 287 uruchamia¬ ja przynalezne do tych dzwigni kontrolne zesty¬ ki przebiegu karty K8, K9 i KIO. Dzialanie zestyków kontrolnych K8f K9 i KIO bedzie opi¬ sanie lacznie z opisem ukladu polaczen elek¬ trycznych, tak samo i dzialanie zestyków KI i K2t które zamykaja sie przy pustym magazy¬ nie podawczym 335, wzglednie przy pelnej ka¬ secie odbiorczej 194.Naped wózka nastawczego. Stale obracajacy sie glówny wal napedowy 197 (fig. 1, 7, 8, 9, 11, 12) wyposazony jest w wylacznik odsrodkowy 288, dwa sprzegla cierne 289 i 290 i dwa kola stozkowe 291 i 292 (fig. 12). Wklesle tarcze cierne 293 i 294 kazdorazowo polaczone sa z sasiednimi kolami stozkowymi 291 i 292 i luzno ulozone na wale 197. Kola stozkowe 291 i 292 zazebiajace sie z kolem stozkowym 295, beda wprawiane w ruch obrotowy, jezeli obra¬ cajace sie razem z walem 197 stozki cierne 296 lub 299 zostana docisniete do wkleslych tarcz ciernych 293 lub 294. Stozki cierne 296 i 299 polaczone sa z walem 197 za pomoca nie przed¬ stawionych na rysunku klinów lub sprezyn, które dopuszczaja poosiowe przesuniecie stozków ciernych 296 i 299 po wale 197. Jezeli sprzeglo cierne 289 znajduje sie w stanie sprzegnietym, tak ze kolo silnikowe 291 obracajace sie w kie¬ runku obrotów uwidocznionych przez strzalke 300, to nadaje kolu stozkowemu obrót w lewo, podczas gdy kolo stozkowe 291 napedzone po¬ przez sprzeglo cierne 299 i kolo stozkowe 292 obraca w kierunku przeciwnym.Sterowanie kierunkiem obrotów wykonuja elektromagnesy sprzegajace Af18 i M19, przez wzbudzenie których kotwice 301 i 302 na nie¬ ruchomych osiach 304 i 305 wahliwych dzwigni 306 i 309 przesuwaja w ten sposób tuleje 310 i 311 po wale 197, ze stozki cierne 296 wzglednie 299 lacza sie z wkleslymi tarczami' ciernymi 293 wzglednie 294. Wal 313, którego kierunek obro¬ tów jest dowolnie przestawiany w lewo lub w prawo za pomoca ukladu kól zebatych zlo¬ zonego z czlonów od 289 do 311 zwanego w skró¬ cie sprzeglem kierunku obrotów 312 (fig. 2 i 12), przenosi ten ruch obrotowy do górnej czesci maszyny, gdzie na wale 313 przymocowane jest kolo srubowe 314, które zazebia sie z kolem srubowym 320 nasadzonym na poziomym wale 319 (fig. 1 i 12), obracajacym sie w dwóch lo¬ zyskach 315 i 316.Kolo srubowe 321 znajdujace sie na drugim koncu walu 319 i kolo srubowe 322 umieszczone na górnym koncu pionowego walu 323 ulozys- kowanego w górnej czesci maszyny, przenosza ruch obrotowy na ten wal 323. Kolo zebate 324 nasadzone na dolny koniec walu 323 zazebia sie z zebatka 325 umieszczona na wózku nastaw- czym U i jest przesuwane w zaleznosci od kie¬ runku obrotów kola zebatego 324 na lewo lub na prawo. Umieszczone na wale 323 tarcze ze¬ bate 326 i 327, których skosne uzebienia skiero¬ wane sa w przeciwnych kierunkach dzialaja w polaczeniu z zapadkami blokujacymi 330 1 331 przechylajacymi sie na osce 329, jako urzadze¬ nie chwytajace obslugujace ruch wózka. Ruch wózka nastawczego 11 rozpoczyna sie z chwila wzbudzenia elektromagnesu M20 zapadek blo¬ kujacych, którego kotwica 332 jest polaczona poprzez pret pociagowy 333 z oska 334 przyle¬ gajacej do zapadek blokujacych 330 i 331 czesci siodelkowej 335. Poprzez to polaczenie zapadki blokujace 330 i 331 przechylane sa tak, ze wal 323 moze sie swobodnie obracac. Przy przechyleniu sie zapadek blokujacych 330 i 331 zamykaja one swymi drugimi koncami zestyki 336a, 336bf 337a i 337b, z których zestyki 336at 337a i 337b leza w jeszcze nie opisanych elementach laczniko¬ wych wybranych obwodów elektromagnesów Mlg wzglednie M1Q, a zestyki 336b i 3375 w obwodzie pradowym elektromagnesu M2S blokujacego klawiature. Wychylenie zapadek blokujacych 330 i 331 z zazebienia sie z tarczami zapadkowymi 326 i 327 i ryglowanie klawiatury nastepuje wiec na chwile przed wzbudzeniem jednego z elek¬ tromagnesów sprzegajacych Mlg lub M19. Na krótko przed uruchomieniem wózka zostanie przesuwany obwód pradu wzbudzenia elektro¬ magnesu M20 zapadek blokujacych, a jego spre¬ zyna przyciagajaca przyciaga zapadki blokuja¬ ce 330 i 331 z duzym przyspieszeniem z zazebie¬ nia sie z torami zapadkowymi 326 i 327. W za¬ leznosci od tego, w którym kierunku nastepuje transport wózka, ostatni zab tarczy zapadko¬ wej 326 odbija zapadke blokujaca 330 albo za¬ padke blokujaca 331 tarczy zebatej 327 i hamuje obroty walu 323 tak, ze okreslone sa równiez pojedyncze skoki wózka poprzez odstepy po¬ szczególnych kolumn mimo napedu silnika.Uwidoczniony na fig. 12 wylacznik 288 pracu¬ jacy na zasadzie sily odsrodkowej, zwiera przy rozruchu maszyny zestyki K6 i rozwiera zesty¬ ki K7, poprzez które maszyna zostanie automa¬ tycznie wylaczona przy zaklócajacym normalna prace opadaniu liczby obrotów, co zostanie jeszcze blizej wyjasnione i uwidocznione w ukla¬ dzie polaczen zestyków K6 i K7.Urzadzenie skokowego posuwu wózka. W polaczeniu z opisanym napedem -10-wózka nastawczegó 11, urzadzenia do skokowe¬ go posuwu wózka umieszczone czesciowo na sa¬ mym wózku nastawczym 11 i czesciowo przy¬ mocowane do podstawy maszyny powoduje, ze wózek nastawczy przeskakuje automatycznie lub pólautomatycznie dowolna ilosc kolumn i ogra¬ nicza powrotne przesuwanie wózka w pierwszych dwudziestu kolumnach.Jak uwidocznione jest na fig. 2, 14 i 15 z tylu wózka nastawczegó 11 umieszczony jest maga¬ zyn 339 wodzików (fig. 14), w którym ulozone jest, poprzecznie do kierunku ruchu wózka w trzech polozeniach spoczynkowych okreslo¬ nych wycieciami ustawiajacymi osiemdziesiat przestawianych wodzików 340.Dwa wystepy 341 i 342 wodzików 340 utrzy¬ mywanych za pomoca sprezyn w okreslonym polozeniu spoczynkowym, wystaja przez wycie¬ cia 344 magazynu 399 wodzików. Przy urucho¬ mieniu klawisza 19 zostanie wzbudzony elektro¬ magnes M24 (fig. 1 i 14), który przyciaga swoja kotwice (nie uwidoczniona), która przechyli wokolo oski lozyskowej 350 za pomoca trzpienia 346 (fig. 14) dzwignie 349. Na plytce 351 jest umieszczony obrotowo katownik 352, polaczony za pomoca trzpienia 353 z dzwignia 349, który wykonuje poziome obroty i uruchamia za po¬ moca ramienia 354 przesuwajaca sie w podluz¬ nym wycieciu 355 na dwóch bolcach 356 czesc 357 w kierunku wodzika 340. Odpowiednio do ustawienia wózka, na drodze jego ruchu zosta¬ nie przesuniety o jedno wyciecie ustawiajace wodzik 340 i wywola poczatek skoku wózka na¬ stawczegó 11. W drugim wycieciu spoczynkowym w przedziale posuwu skokowego wodzik 340 po¬ winien przesuwac sie skokami az do wózka nastawczegó 11. Przez uruchomienie za pomoca klawisza 360 (fig. 19) trwale umieszczonego na maszynie elektromagnesu M25, ruch kotwiczki 361 elektromagnesu zostanie przeniesiony po¬ przez ciegno 362 i ulozyskowana na osce 363 dzwignie 364 na wodzik 340. Podczas ruchu wózka polozenia spoczynkowe wodzików 340 dzwigni czujnikowej 365 dla poczatku ruchu skokowego i dzwigni 366 dla konca ruchu sko¬ kowego ulozone sa na bolcu 369 kotwicy 367 elektromagnesu M27. Na trzpieniu lozyskowym 370 kotwicy elektromagnesu 362 umieszczone wahliwie dzwignie stykowe 371 sprzezone sa za pomoca trzpieni polaczeniowych 372 z dzwignia¬ mi czujnikowymi 365 i 366. Sprezyna 373, która Z jednej strony chwyta siodelko 374 dzwigni czujnikowej 365 i 366, a z drugiej strony obra- calna dzwignie stykowa 376 znajdujaca sie mie¬ dzy dzwignia czujnikowa 365 i 366 na osi 375 kotwicy elektromagnesu, wciska dzwignie czuj¬ nikowe 365 i 366 w tor, po którym przesuwaja sie czesci wystajace 342 wodzika 340.Jezeli czesc wystajaca 342 wodzika 340 spo¬ czywajacego w poczatkowym polozeniu ruchu skokowego uderzy w czasie ruchu wózka o dzwi¬ gnie czujnikowa 365, wówczas zostanie ona od¬ chylona do góry (fig. 17). Poprzez dzwignie sty¬ kowa 371, która zostanie obrócona wokolo wlasnego trzpienia 370, zwieraja sie styki 373 i 380 pary zestykowej 381. Zestyk 380 (fig. 16, 17 i 18) wlaczy ruch wózka, a zestyk 379 spo¬ woduje zablokowanie klawiatury poprzez uklad polaczen, który zostanie blizej objasniony w zwiazku z opisywaniem elektrycznego ukladu polaczen.Jezeli czesc wystajaca 342 wodzika 340 spoczy¬ wajacego w poczatkowym polozeniu ruchu sko¬ kowego uderzy o dzwignie czujnikowa 366, wów¬ czas zostana rozwarte zestyki 382 i 383 pary zestyków 384. Przez rozwarcie zestyku 383 zosta¬ nie ponownie przerwany, zamkniety za pomoca zestyku 380, obwód pradowy do wylaczania sko¬ kowego posuwu wózka i w ten sposób zostanie zatrzymany ruch wózka. Zestyk 382 lezy w ob¬ wodzie pradowym przekaznika D6 sterujacego zwrotnym skokiem wózka tak, ze przy otwarciu jego zostanie przerwany w sposób opisany przy ruchu powrotnym wózka, obwód pradowy prze¬ kaznika D6 i ruch wózka zostanie zatrzymany.Wodziki 340 sluza zatem jako brzegowe czlony nastawcze. Wlaczony równolegle do zestyku 382 zestyk zwierajacy 385 (fig. 15), bedzie przerwa¬ ny tylko za pomoca; umieszczonej na wózku na¬ stawczym 11 szyny 386, kiedy wózek nastawczy 11 znajdzie sie w obrebie pierwszych dwunastu kolumn.W celu uzyskania pólautomatycznego przesu¬ wu skokowego wózka kazdorazowo nastawiony jest wodzik 40 tylko dla zakonczenia przesuwu skokowego. Poczatek posuwu skokowego wywo¬ lany jest przez uruchomienie klawisza 387 (fig. 19). Dla uskutecznienia calkowicie automatycz¬ nego przesuwu skokowego wózka, nalezy nasta¬ wiac kazdorazowo wodzik 340 na poczatku i kon¬ cu przesuwu skokowego.Dzwignie czujnikowe 365 i 366, dzwignia sty¬ kowa 371 i dzwignia stykowa 376 zostana podnie¬ sione dla trwalego umiejscowienia sie wodzików 40 przez przyciagniecie kotwiczki 367 elektro¬ magnesu M27.Dzwignie czujnikowe 365 i 366 sa wychylane z toru ruchu czesci wystajacej 342 i dzwignia stykowa 376 zwiera za pomoca styku 389 obwód samopodtrzymujacy elektromagnesu M27. — li —Wodziki 340 wspóldzialaja równiez z dodatko¬ wym urzadzeniem tabulatora (fig. 2, 14 i 15).To urzadzenie tabulatora znajduje sie aa tylnej czesci maszyny (fig. 2) i sklada sie glównie z dziewieciu sprezynujacych suwaków 390, któ¬ re sa przesuwane w blaszanych prowadnicach 391 i 392 (fig. 14 i 15) za pomoca elektromagne¬ sów M81 do M81) (fig. 1, 14 i 15) wzbudzanych przez klawisz tabulatora 393 (fig. 19) w kie¬ runku pionowym do kierunku ruchu czesci wy¬ stajacych 341 wodzików 340, przy czym przed tym wodzik 340 winien byc ustawiony za po¬ moca elektromagnesu M25 w polozenie spoczyn¬ kowe.Przed elektromagnesami tabulatora Mai do Mflo ponad suwakami 390 umieszczonych jest po le¬ wej stronie piec elektromagnesów (wedlug fig. 14) i po prawej stronie piec elektromagnesów.Ruch kotwicy elektromagnesu 394 zostanie prze¬ niesiony na suwaki 390 tabulatora, poprzez ciegno 395 i dzwignie kolankowa 400 ulozysko- wana na osce 396 wzglednie 399, które sa elastycznie polaczone z suwakami 390. Suwaki 390 tabulatora przesuniete sa do góry za pomo¬ ca sprezyny 401, tak ze natychmiast po odpadnie¬ ciu kotwicy 394 elektromagnesu powracaja do pozycji wyjsciowej. Przez wszystkie dziewiec suwaków 390 tabulatora wystaje oska 402 umieszczona w prowadnicy blaszanej 392, która jest. lacznie z jej bolcami chwytajacymi 405 na¬ ciskana przez sprezyne naciskowa 403. Przy po¬ osiowym przesunieciu oski 402 na lewo wedlug fig. 15, uderza ona o trzpien stykowy 406, przez co zostanie rozwarty zestyk 409 samopodtrzy- mujacego obwodu przekaznika D4 sterujacego przesuwaniem wózka i w ten sposób zostanie zakonczone przesuwanie sie wózka.Jezeli maja byc wykonane pewne czynnosci przez tabulator, polegajace na przyklad na prze¬ sunieciu wózka poprzez piec kolumn, wtedy na¬ lezy nacisnac piaty klawisz 393 tabulatora, któ¬ ry spowoduje na skutek wzbudzenia elektro¬ magnesu M83 przesuniecie w dól piatego pra¬ wego suwaka 390 tabulatora wedlug fig. 15 i na¬ tychmiastowy skok wózka. Przy skoku wózka z czwartej do piatej kolumny, wystajaca na¬ sadka 341 umieszczonego uprzednio w polozeniu przygotowanym do skoku wodzika 340 uchwyci piaty suwak 390 przez co zostanie rozwarty za pomoca oski 402 zestyk 409.Calkowite skasowanie wodzików 340 naste- ' puje przez uruchomienie klawisza 410 poprzez dwa wzbudzone elektromagnesy M26 (fig. 2 i 14), umieszczone na maszynie po lewej i prawej stronie, które przyciagaja swoje kotwice 411 1 przez to ioprzez czlon posredni 412 (fig. 14), przechylaja w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara dwie obrotowo umieszczone na osce 413 dzwignie 414, które na dolnych koncach maja umieszczone szyny 415, przy czym szyna 415 uderza o wodzik 340 i przesuwa wodzik do polozenia wyjsciowego. Do wybrania poszczególnych wodzików 340 umieszczony jest dodatkowy elektromagnes M31, za pomoca któ¬ rego przy uruchomieniu poszczególnych kla¬ wiszy kasujacych 419, dzwignia wybierajaca 416 z powrotem przestawi wodzik 340, umieszczony na skutek ruchu wózka na drodze po której porusza sie dzwignia wybierajaca 416.Klawiatura. Klawiatura dziurkacza blo¬ kowego stanowi zamknieta w sobie, ujeta w od¬ dzielna obudowe jednostke, która moze byc postawiona na stole stojacym obok maszyny.W obwodzie pradu sterujacego, za posrednic¬ twem którego wszystkie wykonywane przez dziurkacz przebiegi robocze uruchamiane sa poprzez przekazniki oraz inne urzadzenia sty¬ kowe, klawiatura stanowi tylko polaczenie srodków wlaczajacych, którymi recznie urucha¬ mia sie przebiegi robocze. Przy kazdym nacis¬ nieciu klawisza lub wlaczeniu któregos z wlacz¬ ników, zamyka sie zestyk wzglednie pewna ilosc styków, po czym nastepuja okreslone przebiegi polaczen, które wymienione sa przy opisie prze¬ biegów pradowych. Uruchomione reka przebie¬ gi kierujace, przenoszone sa z klawiatury do dziurkacza za posrednictwem odpowiednich po¬ laczen przewodowych. Uklad klawiszy w polu klawiatury oraz jej mechaniczna budowa, po¬ kazane sa na fig. 19, 20, 21 i 22. Z fig. 19 widac, ze klawisze literowe ujete zostaly w jednym polu, które podobne jest do pola klawiatury zwyklej maszyny do pisania. Natomiast klawi¬ sze cyfrowe od 0 do 9 oraz liczb 11 i 12 ulozone sa na prawo, obok klawiatury literowej, w spo¬ sób stosowany przy maszynach dziurkujacych i sprawdzajacych karty. Ponizej, pod trzema lampami sygnalowymi 417, 418 i 420, z których zielona 417 wskazuje gotowosc maszyny do pra¬ cy, zólta 418 zapala sie przy wypelnionej kase¬ cie odbiorczej lub opróznieniu magazynu po- dawczego, a lampa czerwona 420 wskazuje za¬ klócenia w przebiegu kart, lub inne zaklócenia w dzialaniu maszyny, znajduje sie dziewiec kla¬ wiszy tabulatora 393. Pozostale klawisze funkcyjne rozmieszczone sa stosownie do czestosci ich uzywania w calym polu klawiatury tak, ze obslugujacy maszyne moze wygodnie przy najmniejszym nakladzie pracy, naciskac wszystkie klawisze.Hlklawtarzyriiazez^elyrsty^^ sa na fig. 20. Wykonanie tych czesci jest jodna- Jrewe u*dla wwszystkich ,-¦ klawiszy ^ ^klawiatury. i^EcaorLi421Jtlawisza .422. wziefcego przykladowo, jna .p?zy- rgwym- dojnymi koncu ^ramie 423. To k*xantfe^23^ uniesionej jest ponad^dzwignie 424, £ihtóra;*inege obracac 4ie na-^ trzpieniu lozysko- v wyni6425.Przy ruchu w dól klawisza 422, ramie^ 423 irtxxan*242t(&xiitiBZ zaasobajatytBni^ 424 i-obra- cacaiaja w ktmmku^^odnyro: z obrotem wska¬ zówek zegara. Szyny stykowe 430^431i h 432, o,*pEM6uwalne w rgrzabieniachtpirowadzacych* 426 . i^27rpoaiadaja^wystajac)krtr^ienr 433^ na któ- ryrjini: opiera sie: dzwignia? 424.* Przy obrocie dzwigni '424, szyny stykowe 430, *-431 i 43£ przesuwane sa ukosnie do góry w kie¬ runku umieszczonych iu zespolów, stykowych ~434«; Do konców szyn stykowych 430, 431 i 432 -.zwróconych, do zestyków 434, prz^nitowane sa .czesci stykowe 435. z.materialu izolacyjnego.TTak wiec^ gdy przy nacisnieciu klawisza 422 „zjedna z*szyn .stykowych 430, 431 lub 432 prze¬ sunie sie, to jczesci zestykowe 435 naciskaja na msprezyny- stykowe bdpowfednich zestyków 434 i zamykaja styki.~Sila sprezyn'stykowych wy¬ starcza, aby szyny stykowe 430* 431 l 432, dzwi- ^»gnia~424 i klawisz 434 powrócily do swego polo- i. zenia wyjsciowego, -gdy klawisz 422 zostanie zwolniony.-Za posrednictwem klawiszy litero¬ wych cyfrowych i" funkcyjnych jak równiez kWzy pomocy' klawiszy tabulatora uruchamia sie skok wózka lub ~inny przebieg roboczy.Nacisniecie nastepnego, ^klawisza, powinno byc mozliwe dopiero po ukonczeniu poprzednio wy- Jaranego .przebiegu roboczego. Do tego celu"sluzy -^specjalny system "blokujacyf Ten system blo¬ kujacy uniemozliwia nacisniecie dwóch' kla- . wiszy klawiatury jednoczesnie oraz zapobiega nacisnieciu klawisza podczas* trwania przebiegu r.roboczego. 5 BazyLjrgrzebtenlaich prowadzacych ?426 i* 427 urumooowwxat-^st*0ig. 20 ii*l) btokada krazkowa *,'J«^rwiglednitf43T rozciagajaca sie poprzez cala szgz^iakóickikla\rtatary.i.Klatkii :438 Hej blokady kiteaztowe" 436 L's437 ipczerywane cickikr^-Jak Tlrzy w-szytókich • blokadach krazko- wwycli ihib^ikuBmw^cl^tfftoBOwanjrh 'wt .technice mmajzyn-bharowych.^^zyny stykowe 430, 431 is432 on^iWajaN^R^pustyl^r^Ogi^O i 22h *tóre irzy pipez^sunteoiu^eriei^^^ &1432 w^fci^^«^ei*T*ryctaeit^^ blbk**d*ak*fflH^Jtó6 13437. k J2xxesiEzen uaizialania ^Jacazków *440 iq&oSEÓd -klatkL. 438v^tak cj^st-sobiiczooa^oze tjtlkoj jedna L-^zyn tstyko^ych^430, 43I.*albo 432 moze.Jjyc ^przesunieta. t ilkladvwypustów 43J przy szynach ^stykowych *430^43J i 432 tak ^iest-pomyslany; ze^szjKiyttty- tkowe 430 wspóldzialaja z dolna blokadaIcrazko- vv wac 436$ a szyny stykowe 431 i 432 w?aJóld±ia- **lajar z blokada 437: Szyny; stykowe 430 podpo- ^rzadkowane b^iklawiszom literowym; cyfrowym t i .funkcyjnym. Szyny stykowe 431 podponadko- vwxme sa:klawiszom liczbowym 11 i 12;: a-szyny - stykowi.432 iklawiszom tabulatora.? Ppzy praycisniseii* klawisza' zaryglowana^ zo- * staje* bezposrednio* tylko Jedna z blokad kroko¬ wych 436 i 437. Przesuwajacy sie w grzebieniach • ^prowadzacych 426 i 421 drazek przenoszacy 'blo- karie 445, zaryglowuje jednakze przed;utaciska- - rniem takze, naprzeciw: lezaca blokade krazkowa *r#ig* 22). Szyny stykowe; posiadaja w: tym celu s; specjalne wycinki 441, w którer wchodzieJtabkak ^przenoszacy 442; który obraca sie na osi :443 za¬ mocowanej na stale (fig. 20 i 22) i ii napina w wszystkie szyny.stykowe 431 i.432. Przy przesu¬ nieciu szyn stykowych 431 i 432 kablak przeno- szacyv442 obraca sie zgodniearuchem*wskazówek zegara. Kablak przenoszacy 442 chwyta równiez . -zaf wyciecie 215 drazka 445 przenoszacego blo¬ kade, wskutek czego przesuwa sie' on w/tym .^samym-kierunku co -stzyny stykowe 431 fc 432, t^przy <-czym. wypust 446 wsuwa sie- w blokade krazkowa 436* Jednoczesne nacisniecie klawiszy . literowych, ^cyfrowych i funkcyjnych,* a takze .~.klawiszy, z liczbami lii 12, a wiec takze -kla- . wiszy .tabulatora • jest uniemozliwione, ponie- waz przy pomocy dprazka 44£ przenoszacego blo- - kajde, zaryglowanie blokady 4361 przenosi sie na blokade 437 Ljia odwrót. i : cyfrowe i funkcyjne zmusza byc zablokowane 4ak dlugo, - az, uruchomiony przebieg -roboczy i zostanie zakonczony.- Przycisnietym klawisz: 422 ~ za-posrednictwem: którego klawiatura jest chwi- a"Iowa.zablokowana^ aostaje wypchniety przy je- : go uwolnieniu z^blokad krazkowych 436 i 437 •przez aprezyny stykowe i to niezaleznie od tego, '^czy^kok wózka lub inny rozpoczety przebieg, / zostal,-zakonczony.Azeby zapobiec ^przedwczesnemu nacisnieciu r-iklawtstLa, numiejsoowiona . iest dodatkowo: przy u,zgnebieniach 'prowadzacych 426 i 427 szyna -449 i imagncsuiiblokujacego (fig. 20 i 22), której- wy- yqustyo450 4.451 wchodza w Tobie blokady iajazko- wwó 436 i 437, na' czas trwania wlaczoEcegO prze- btb^Bgu rotocatfgojLu^BlektfOB^gaes^ ^f2^bk)tettiacy ,_i^^_klawiature, umocowany jest do zakrzywionej pod katem prostym czesci 453, grzebienia pro¬ wadzacego 427 przy pomocy srub 452. Kotwi¬ ca 454 elektromagnesu M23 napina przy jego • wzbudzeniu sprezyne 456, za posrednictwem dzwigni 455 umieszczonej na szynie 449 magne¬ su blokujacego. Gdy tylko szyny stykowe 430, 431 albo 432 zwolnia blokade 436 albo 437, szyna 449 magnesu blokujacego przy pomocy sprezy¬ ny 456 i dzwigni 455, która podpiera sie na przy¬ ciagnietej kotwicy, przesuwa sie na prawo zgodnie z fig. 22 i blokuje obie blokady krazko¬ we 436 i 437. Magnes M23 blokujacy klawiature, zostaje wzbudzony przy uruchamianiu klawiszy literowych, cyfrowych i funkcyjnych, co wynika z opisu przebiegów pradowych.Po ukonczonym skoku wózka albo po zakon¬ czonym przebiegu roboczym, obwód pradowy elektromagnesu M23 zostaje przerwany. Sprezy¬ na 457 przyciaga kotwice 454 do polozenia spo¬ czynkowego, która zahaczajac o wyciecie 458 zabiera ze soba szyne 449 elektromagnesu blo¬ kujacego.Polaczenia elektryczne. Silnik napedzany jest pradem trójfazowym, a elektromagnesy i przekazniki sterujace przebiegami roboczymi wlaczone sa do obwodu pradu stalego. Lampy sygnalowe umieszczone sa w obwodzie slabo- pradowym.Uklad polaczen silnika i lamp sygnalowych przedstawiony jest na fig. 27, obwód pradu sterujacego na fig. 23, 24, 25 i 26.Klawiszem 510 (fig. 19- i 23) zamyka sie obwód, pradowy przekaznika zabezpieczeniowe¬ go Ex poprzez przewód $11, zestyk 510 a prze¬ wód 512, zestyki przekaznika dl3a i przewód 513.Wzbudzony w ten sposób przekaznik zabezpie¬ czeniowy E± przyciaga swoje zestyki cla i elb, wlaczejac napiecie do obwodu pradu stalego i zamyka przy pomocy zestyków elc, eld i ele (fig. 27) obwód pradu trójfazowego dla silnika.Przekaznik zabezpieczeniowy £1 (fig. 2,3) pod¬ trzymuje sie sam w obwodzie z przewodu 514, oporu Rj, styków 516a, przewodu 512 zestyków przekaznika dl3a i przewodu 513. Jednoczesnie przekaznik D2 znajduje sie pod napieciem po¬ przez przewody 514 i 515, a jego zestyk d2a (fig. 27) zamyka obwód pradowy zielonej lampy sygnalizacyjnej 417 (fig. 19 1 27).Przy pomocy klawisza 516 (fig. 19 i 23) mozna rozewrzec zestyki klawisza 516a, przez co sa- mopodtrzymujacy sie obwód przekaznika za¬ bezpieczajacego E± zostaje przerwany i jego zestyki ela do ell (fig. 23 i 27) odpadaja a ma¬ szyna przestaje dzialac. Zostaje przy tym od¬ laczony przekaznik DZ i wskutek otwarcia zesty¬ ków przekaznika d2a znika zielony znak swie¬ cacy.Bieg maszyny dla celów dziurkowania wla¬ czany jest automatycznie w osiemdziesiatej pierwszej kolumnie, recznie przy pomocy kla¬ wisza 517 (fig. 19 i 25) lub przy odpowiednim polozeniu przelacznika 518 (fig. 19 i 25) wskutek uderzenia wózka 11 o zderzak wózka 520 (fig. 1 i 25).Przebiegi polaczen dla uruchomienia biegu maszyny omówione zostana blizej w dalszej czesci opisu.Uklad polaczen oraz sposób dzialania klawi¬ szy cyfrowych 42 i literowych 43, zostanie przed¬ stawiony na przykladzie pokazanych na fig. 23 klawiszy 42 i 43 o wartosciach 0 i 11, oraz dla liter K i S, które sa równowazne innym kla¬ wiszom cyfrowym wzglednie literowym 42 i 43.Kazdym klawiszem literowym 43 zostaja zam¬ kniete zestyki 43a, 43b i 43c, a kazdym klawi¬ szem cyfrowym 42, dwa zestyki robocze 42a i 42b. Przy tym zestyki 43a, 43b wzglednie 42a zamykaja obwód pradowy magnesów nastaw- czych MO i M2 wzglednie tylko M2 (odpowiednio do przedstawionych na fig. 1 i 3 elektromagne¬ sów M10 i Mn). Kombinacja magnesów nastaw- czych M0 i M2 dla przedstawienie litery S na¬ stepuje wiec juz w klawiaturze (fig. 20) i to przed tym zanim zestyk 43c wzglednie 42b (fig. 23) kazdego klawisza cyfrowego i literowego 42 i 43 spowoduje polaczenie^przewodu 523 i inne¬ go zestyku 43a i 43b wzglednie 42a z przewo¬ dem 524 doprowadzajacym prad przez zestyk 520c zderzakowy wózka.Obwód pradowy dla wzbudzenia magnesu nastawczego na przyklad M0 sklada sie z prze¬ wodu 514, zestyku 520, przewodu 524, zestyków 42b i 42a, przewodu 525, zestyku dla (fig. 23) i przewodu 515. Kolumna przyjmujaca nacisnie¬ ta wartosc zostaje wylaczona przez bezposrednie dzialanie elektromagnesu odryglowujacego M13 (fig. 1, 3 i 24) przy nacisnieciu klawisza, poprzez przewód 524, zestyk 426 (fig. 23), przewód 523, zestyk przekaznika d5a (fig. 24) przewód 527 i przewód 515. Przy nanoszeniu do urzadzenia magazynujacego 12 parametrów niestalych, prze¬ lacznik wybierajacy 556 (fig. 19 i 24) dla para* metrów stalych i niestalych, laczy przewód 529 (fig. 24) i 530 przy czym elektromagnes Mu wy¬ laczajacych czesci nastawczyeh otrzymuje za¬ silanie przy nacisnieciu klawisza cyfrowego lub literowego 42 lub 43, przez przewód 523, zestyki 556a, przewód 530, zestyki przelacznika 528a, prze¬ wód 529, przewód 525, zestyk dla i przewód 515. —14ObWÓd pradowy, uruchomionego równiez przy nacisnieciu klawisza przekaznika D18, którego zadanie bedzie omówione we wspóldzialaniu z przekaznikiem D19, przebiega przez przewód 523, przewód 525, zestyk dla i przewód 515.Przekaznik D5 wlaczany z opóznieniem, odlacza przez przyciagniecie zestyków d5a elektromagnes odryglowujacy M13 (fig. 1, 3 i 24), zanim jeszcze elektromagnes nastawczy, w danym przypadku MO, zostanie odlaczony przy pomocy odpo¬ wiednio opóznionego przekaznika Dl i zwiaza¬ nego z jego dzialaniem rozlaczenia zestyków dla.W ten sposób zapewnione jest zaryglowanie czesci nastawczych 40 (fig. 10) przez przesuwki blokujace 122. Obwód pradowy przekaznika D5 (fig. 24) przebiega jak dotad znowu przez prze¬ wód 523t opornosc pozorna 531, przewód 532 i przewód 515, a obwód pradowy przekaznika Dl przebiega przez przewód 523, opornosc pozorna 533, przewód 528 i przewód 515, gdy kazdorazo¬ wo przewody 524 i 523 polaczone zostaja przez zestyk klawiszowy.Przekaznik D18 wlacza napiecie na konden¬ sator Cl, przez zamkniecie obwodu pradowego zestykami przekaznika d!8, poprzez przewód 524 i 535 oraz kondensator Cl, a nastepnie prze¬ wód 515. Odlaczenie przekaznika D18 nastepuje natychmiast z rozlaczeniem zestyków dla prze¬ kaznika.Kondensator Cl zostaje wlaczony przez to, poprzez przewód 533 i odpadly zestyk przekaz¬ nika dl8a, w szereg z przekaznikiem D19, który wzbudza sie. Jego oba zestyki dl9a i dl9b zosta¬ ja przyciagniete i rozpoczety zostaje skok wózka, w czasie którego wzbudzony zostaje elektro¬ magnes M20 zapadek przytrzymujacych (fig. 12 i 24) poprzez przewód 524, zestyk przekaznika d!3a, przewód 536, zestyk przekaznika d3u, prze¬ wód 537 i 515. Przyciagniete zapadki przytrzy¬ mujace 336 i 337 zamykaja swoje zestyki 336a, 336b, 337a i 337b (fig. 12, 24 i 26) przez co elek¬ tromagnes M18 sprzegla zostaje wzbudzony przez przewód 524, zestyk d!9b, przewód 538, zestyki zapadek przytrzymujacych 336a i 337a oraz przewód 515 i sprzega uklad trybów powoduja¬ cych ruch wózka z napedem silnika.W konkluzji mozna wiec ustalic, ze przy uru¬ chomieniu klawisza cyfrowego lub literowego 42 i 43 w kolumnie urzadzenia magazynujacego zmagazynowany zostaje zadany parametr, para¬ metr uprzednio zmagazynowany zostaje skaso¬ wany, a zgodnie z kazdorazowym polozeniem przelacznika wybierajacego 119 dla parametrów stalych i niestalych, odpowiednia czesc nastaw- cza 41 zostanie zaryglowana i skok wózka roz¬ poczety.Róznorodne mozliwosci ruchowe wózka na¬ stawczego 11 uruchamiane sa za posrednictwem trzech przekazników D4, D6 i D7 (fig. 24) albo czesciowo przy pomocy klawiszy, które wlacza¬ ja bezposrednio elektromagnesy M20 zapadek przytrzymujacych i elektromagnesy sprzegajace M18 lub Mig.Dla lepszego zrozumienia opisane zostanie dzialanie przebiegu polaczen wywolanego za posrednictwem trzech przekazników, przy czym omówiony zostanie sposób dzialania kazdego z nich.Przekaznik D4 sluzy ruchowi w przód wózka nastawczego. Jego wzbudzeniu towarzyszy zam¬ kniecie sie obwodu samopodtrzymujacego, wzbu¬ dzenie elektromagnesu M20 zapadek przytrzy¬ mujacych (fig. 12) i elektromagnesu sprzegaja¬ cego M18 oraz elektromagnesu blokujacego kla¬ wiature M23 (fig. 20, 22 i 26), czego nastepstwem jest ruch wózka i blokada klawiatury. Samo- podtrzymujacy sie obwód przekaznika D4 (fig. 24) sklada sie z przewodu 524, zestyków tabu¬ latora dziesiatkowego 409 (fig. 2, 15 i 29), prze¬ wodu 539, zestyków 383 skoku koncowego, prze¬ wodu 540, zestyku d4a, przewodu 541, zestyku d6b, przewodu 542, zestyku d7b i przewodu 515.Elektromagnes M20 zapadek przytrzymujacych otrzymuje zasilanie przy wzbudzeniu przekaz¬ nika D4 poprzez przewód 524, zestyk 409 tabu¬ latora dziesiatkowego, przewód 539, zestyk 383 skoku koncowego (fig. 16, 17, 18 i 24), przewód 540, zestyk d4b przekaznika, przewód 537 i 515.Elektromagnes sprzegajacy M18 (fig. 12 i 24) dostaje napiecie przez przewód 524, zestyk d4c przekaznika, przewód 538, przewód 545, zesty¬ ki 336a i 337a oraz przewód 515. Elektromagnes M23 blokujacy klawiature (fig. 20, 22 i 26) wzbu¬ dza sie przez przewód 514, zestyk d4d, przewód 546 i przewód 515.Bieg powrotny wózka nastawczego 11 az do styku brzegowego 382 (fig. 16, 17 i 18) kierowa¬ ny jest przekaznikiem D6 (fig. 24), który przy wzbudzeniu powoduje przyciagniecie elektro¬ magnesu M20 zapadek przytrzymujacych (fig. 12), elektromagnesu sprzegajacego M19 i elektro¬ magnesu M23 blokujacego klawiature (fig. 20, 22 1 26) oraz zamyka swój obwód samopodtrzy- mujacy i przerywa obwód przekaznika D4.Obwód samopodtrzymujacy przekaznika D6 przebiega przez przewód 514, zestyk zderzako¬ wy 547 wózka, przewód 548, zestyk brzegowy 382 lub zestyk zwierajacy 385 (fig. 15 i 24), przewód 550, zestyk d6a przekaznika, przewód 551, prze- — 1*-kaznika D6 i przewód 515. Znajdujacy sle w obwodzie pradowym przekaznika D4 zestyk d6b przekaznika zostaje otwarty i zapobiega przebiegom dla skoku naprzód uruchomionym za posrednictwem przekaznika D4 i wspóldzia¬ lajacymi z nim wodzikami 340 (fig. 14). Blokada klawiatury podczas biegu powrotnego wózka powoduje zestyk d6c przekaznika, zamykajacy obwód pradowy przez przewód 514, przewód 546, elektromagnes M23 blokujacy klawiature (fig. 22, 23 i 26) i przewód 515. Elektromagnes M20 za¬ padek podtrzymujacych (fig. 12 i 24) wzbudza sie przez przewód 514, zestyk 547 zderzakowy wózka, przewód 548, zestyk brzegowy 382, prze¬ wód 550, zestyk d6d przekaznika, przewód 554, zestyk 336a i 337a zapadek przytrzymujacych i przewód 515.Dla ruchu powrotnego wózka az do kolumny 1, przewidziany jest dalszy przekaznik D7 (fig. 24), który kieruje tymi samymi przebiegami co prze¬ kaznik D6, ale rózni sie od niego tym, ze w jego obwodzie samopodtrzymujacym, skladajacym sie z przewodu 514 zestyku zderzakowego 547 w ko¬ lumnie 1, przewodu 548, zestyku d7a przekazni¬ ka, przewodu 555 i przewodu 515, znajduje sie tylko zestyk zderzakowy 547, na który dziala wózek, natomiast nie ma zestyku brzegowego 382. Przekaznik D4 nie przyciaga na skutek otwarcia zestyków d7b przekaznika, zestyk d7e przekaznika zamyka opisany obwód pradowy wzbudzajacy elektromagnes M23 blokujacy kla¬ wiature (fig. 26).Elektromagnes M20 zapadek blokujacych (fig. 12 i 24) otrzymuje napiecie prze^ przewód 514, zestyk zderzakowy 547 wózka, przewód 548, zestyk d7d przekaznika, przewód 537 i przewód 515, a elektromagnes sprzegajacy MJ9 przez prze¬ wód 548, zestyk d7e przekaznika, przewód 554, zestyki 336a i 337a zapadek blokujacych i prze¬ wód 515.Klawisz biegu luzem 387 (fig. 19 i 24) urucha¬ mia skok wózka bez naruszenia przeznaczonych do wydziurkowania parametrów w przeskaki¬ wanej kolumnie, kasujac ja jednoczesnie. Przy uruchomieniu klawisza 387, zestyk 387a klawi¬ sza rozdziela przewody 530 i 523, azeby zlikwi¬ dowac dzialanie elektromagnesu M14, przezna¬ czonego do osadzania sterujacych czesci nastaw- czych 41 (fig. 1, 3, 10 i 24), jednoczesnie zestyk 387a (fig. 24) laczy przewody 524 i 523. Tym sa¬ mym zestyk 387a ma to samo dzialanie có zesty¬ ki 42b i 43c (fig. 23) i odpowiadajace im zestyki nie pokazanych klawiszy cyfrowych i literowych 42 i 43, to znaczy wlacza on ruch wózka U do nastepnej kolumny przy jednoczesnej blokadzie klawiatury, nie wzbudzajac przy tym elektro¬ magnesów nastawczych MO do M9, Mlt i M12.Klawiszowi 557 (fig. 19 i 24), który powoduje ruch skokowy wózka II w lewo, wzglednie jego ruch powrotny, podporzadkowane sa dwa zesty¬ ki 557a i 557b, z których pierwszy zamyka obwód elektromagnesu M]9 sprzegla 312 o zmiennym kierunku obrotu (fig. 12 i 24), skladajacego sie z przewodu 514, zestyku zderzakowego 547a wózka, przewodu 548 i przewodu 554. Drugi zestyk 557b wlacza bezposrednio elektromagnes M20 zapadek blokujacych poprzez przewody 536, 537 i 515 oraz przekaznik D3 poprzez przewody 536, 558 i 515. Po zadzialaniu przekaznika D3, które zostalo opóznione przez opornosc pozorna 559, otwiera sie jego zestyk spoczynkowy i od¬ lacza elektromagnes M20 zapadek blokujacych.Rozdzielajaoe sie na koncu zestyki zespolu stykowego 336a i 337a pozbawiaja pradu elek¬ tromagnesy M19, tak ze dzialanie sprzegla usta¬ je, skoro tylko skok wózka zostal zakonczony.Za posrednictwem klawisza 560 (fig. 19 i 24) mozna natomiast spowodowac skok wózka do nastepnej kolumny, bez skasowania parametrów w przeskakiwanej kolumnie. Styk klawisza 560b laczy przy tym przewód 538 od elektromagnesu sprzegajacego M18 (fig. 12 i 24) z przewodem 524, poprzez które przy zamknieciu sie zestyków 560b do elektromagnesu sprzegajacego M18 przylozo¬ ny jest potencjal dodatni. Jednoczesnie wzbu¬ dzony zastaje elektromagnes M20 poprzez prze¬ wód 524, zestyk 560a, przewód 536, zestyk d3a, przewód 537 i przewód 515, przez co do elektro¬ magnesu sprzegajacego M18 przylozone zostaje napiecie po zamknieciu zestyków 336a i 337a zapadek przytrzymujacych. Przekaznik D3 wla¬ cza sie z opóznieniem przez obwód pradowy z przewodu 524, zestyku 560b, przewodu 536, opornosci 559, przewodu 558 i przewodu 515 i odlacza znowu przez otwarcie zestyków d3a elektromagnes M20, a tym samym i elektro¬ magnes sprzegajacy M18. Przy nacisnieciu kla¬ wisza 562, powodujacego przeskakiwanie wózka (fig. 19 i 24) wzbudza sie przekaznik D4 przez przewód 514, zestyk zderzakowy wózka 520c (fig. 25) w kolumnie osiemdziesiatej pierwszej, przewód 524, zestyk 562a klawisza (fig. 24), prze¬ wód 541, styk d6b przekaznika, przewód 542, zestyk d7b przekaznika i przewód 515, wskutek czego wózek nastawczy 11 przeskakuje wszyst¬ kie nastepne kolumny az do nadejscia dzwigni 366 (fig. 15, 16, 17 i 18) nad wodzik 340 w polo¬ zeniu skoku koncowego. Ruch wózka przerywa sie z chwila otwarcia obwodu samopodtrzymu- jacego przekaznika D4 przez rozwarcie zesty- — 16-ków skoku koncowego 383. Ten sam przebieg polaczen ma miejsce przy nadejsciu'dzwigni 365 (fig. 15, 16, 17 i 18) nad wodzik 340 w polozeniu rozpoczecia skoku. Zestyk 552 skoku poczatko¬ wego (fig. 24) zwiera sie i przekaznik D4 otrzy¬ muje napiecie przez przewód 524, zestyk 409 ta¬ bulatora, przewód 539, zestyk skoku koncowego 383, przewód 540, zestyk skoku poczatkowego 552 i przewód 541. Jednoczesnie zostaje wzbudzony elektromagnes M23 blokujacy klawiature, przez zamkniecie zestyku 379 (fig. 16) w obwodzie z przewodu 514, zestyku 379, przewodu 546 i przewodu 515.Elekromagnesy M24 i M2B (fig. 2, 14 i 25) do nastawiania wodzików 340 sterujacych poczat¬ kiem i zakonczeniem ruchu skokowego, zostaja wzbudzone przy pomocy klawisza 360 wzglednie 345 (fig. 19 i 25). Obwód pradu wzbudzenia elektromagnesu M24, przy pomocy którego wo¬ dziki 340 przesuniete zostaja w polozenie skoku poczatkowego, sklada sie z przewodu 514, zesty¬ ku klawisza 345a, przewodu 567 i przewodu 515.Elektromagnes M2B przesuwa wodziki 340 w po¬ lozenie skoku koncowego i wzbudza sie w obwo¬ dzie z -przewodu 514, zestyku klawisza 360a, przewodu 568 i przewodu 515. Calkowite wyla¬ czenie wodzików 340 mozna osiagnac przez na¬ cisniecie klawisza 410 (fig. 19 1 25), przez co elektromagnesy wylaczajace M^ (fig. 2, 14 i 25) zostaja wzbudzone w obwodzie z przewodu 514, zestyku klawisza 410a, przewodu 580 i przewo¬ du 515. Przy uruchomieniu klawisza 519 (fig. 19 i 25) zamyka sie przy pomocy zestyków 519a obwód pradowy poprzez przewód 514, przewód 582, elektromagnes M31 (fig. 14 i 25) i przewód 515 w celu wylaczenia pojedynczego wodzika 340.Podczas opisanych przebiegów wlaczajacych i wylaczajacych wodzików zostaje wzbudzony jednoczesnie elektromagnes M27 poprzez drugi zestyk klawisza 360b, 345b, 410b i 519b oraz przewód 583. Ten elektromagnes M27 wysuwa dzwignie czujnikowe 365 i 366 poza zasieg wo¬ dzików 340. Zamyka sie przy tym, przy pomocy zestyku 389, obwód samopodtrzymujacy elek¬ tromagnesu M27 poprzez przewód 514, zestyk 586, przewód 601 i przewód 515. Obwód ten zo¬ staje ponownie przerwany z chwila wzbudzenia elektromagnesu sprzegajacego M19 (fig. 12 i 24) przy pomocy zestyków 586, zwiazanych z kotwi¬ ca 301 tego elektromagnesu.Uklad polaczen dla urzadzenia tabulatora dzie¬ sietnego opisany zostanie na przykladzie dwóch przedstawionych klawiszy tabulatora 393 (fig. 19 i 24) i dwóch elektromagnesów Mgl i Mg2 (fig. 1, 2, 14, 15 i 24), których uklad jest symboliczny.Przy uruchomieniu klawisza 383 tabulatora (fig. 24) zostaja polaczone trzy zestyki 393ab z doprowadzajacym prad przewodem 524, wsku¬ tek czego odpowiedni elektromagnes np. M81 przyciaga poprzez przewód 587 i 515. Przekaznik D4 otrzymuje napiecie poprzez przewód 541, zestyk dSb przekaznika, przewód 542, zestyki dlb przekaznika i przewód 515, co powoduje uru¬ chomienie biegu wózka. Klawisz 393 tabulatora musi pozostac w polozeniu nacisnietym az styk 409 tabulatora dziesietnego (fig. 15 i 24) w opi¬ sany sposób zostanie przerwany, a tym samym przekaznik D4 odlaczony.Uruchomienie klawisza 589 (fig. 19 i 24) wy¬ woluje ruch powrotny wózka az do styku brze¬ gowego 382 w kolumnach 2 do 20.Przekaznik D6 ruchu powrotnego wózka wzbu¬ dzony zostaje poprzez przewód 514, zestyk 547 zderzakowy wózka w kolumnie 1, przewód 548, zestyk brzegowy 382, przewód 550, zestyk 589a klawisza, przewód 551 i przewód 515, Przy na¬ dejsciu dzwigni czujnikowej 366 nad wodzik 340 (fig. 14, 16, 17 i 18) przerywa ona obwód samo¬ podtrzymujacy przekaznika D6 (fig. 24) przez otwarcie styków brzegowych 582 i ruch wózka zostaje ukonczony, gdy zestyk bocznikujacy 385 byl otwarty.Gdy wózek natrafi w swoim biegu naprzód na zderzak 520 (fig. 1 i 25) w kolumnie osiemdzie¬ siatej pierwszej i wlacznik 518 jest zamkniety, to bieg powrotny wózka przebiega automatycz¬ nie az do styku brzegowego. Przekaznik D6 wzbudza sie poprzez przewód 514, zestyk dl2a, przewód 590, zestyk 518a wlacznika, zestyk 520b, przewód 551 i przewód 515 (fig. 24 i 25). Styk brzegowy 382 przerywa obwód samopodtrzymu¬ jacy przekaznika D6 w kolumnach 2—20, pod wplywem nadbiegajacego nan wózka nastaw- czegoll.W ten sam sposób jak klawiszem 589 powodu¬ je sie klawiszem 517 (fig. 19 i 25), uruchamiaja¬ cym bieg maszyny, ruch powrotny wózka az do styku brzegowego 382 (fig. 16, 17, 18 i 24) na skutek zamkniecia sie zestyku 517b.Wózek nastawczy U biegnie z powrotem do kolumny 1 po przycisnieciu klawisza 591 (fig. 19 i 24), który powoduje przylozenie napiecia do przekaznika D7 poprzez przewód 514, zestyk zderzakowy 547 wózka w kolumnie 1, przewód 518, zestyk 591a klawisza, przewód 555 i prze¬ wód 515.Po otwarciu przez wózek U zestyku 547a w kolumnie 1, przekaznik D7 zostaje odlaczony.Równolegle do zestyku 59la klawisza wlaczony jest zestyk 143b klawisza, który zamykajac sieprzy nacisnieciu klawisza 143 (fig. 19 i 26) po¬ woduje bieg powrotny wózka ai do kolumny 1.Jednak glównym zadaniem klawisza 143 jest zamkniecie obwodu pradowego elektromagnesu M15 (fig. 2, 10 i 26) przez przewód 514 (fig. 26), zestyk 143a klawisza, przewód 593 i przewód 515, co powoduje skasowanie zadanych parametrów w urzadzeniu magazynujacym 12. Klawisz 143 powoduje wiec jednoczesnie bieg powrotny wózka i calkowite skasowanie zadanych para¬ metrów.Uruchomienie biegu maszyny po naniesieniu zadanych parametrów do kasety 12 czesci na- stawczych nastepuje albo recznie, przy pomocy klawisza 517 (fig. 19 i 24) albo automatycznie przy odpowiednim polozeniu wylacznika 518 (fig. 19 i 25) przez uderzenie wózka o zderzak 520 wózka (fig. 1 i 25) w osiemdziesiatej pierw¬ szej kolumnie.Przy nacisnieciu klawisza 517 przylozone zo¬ staje napiecie do elektromagnesu M17 sprzegaja¬ cego w okresie jednego przebiegu (fig. 8 i 25), przez przewód 514 (fig. 25), zestyk dl2a, prze¬ wód 590, zestyk 517a klawisza, przewód 594, zestyk dl7a przekaznika, przewód 595 i prze¬ wód 515.Elektromagnes M17 zostaje zaraz po swoim wzbudzeniu znowu odlaczony, gdyz przekaznik D17, który wzbudza sie poprzez przewód 594, zestyk dlOa przekaznika, przewód 596, dlawik 597 i przewód 514, przerywa swoim zestykiem d!7a obwód pradu wzbudzenia dla elektroma¬ gnesu Mir Jezeli zestyki 518b i 518a wylacznika 518 sa zamkniete, to po zamknieciu zestyku zderzakowego 520a zestyk 517a klawisza zosta¬ je zbocznikowany przez zestyk 518b, przewód 598 i zestyk zderzakowy 520a wózka tak, ze przy zamknieciu zestyku zderzakowego 520 wózka w osiemdziesiatej pierwszej kolumnie, elektro¬ magnes M17 i .przekaznik D17 dzialaja w ten sam sposób jak przy uruchamianiu recznym.Elektromagnes M16 (fig. 2, 20 i 26) kasujacy niestale parametry w kasecie 12 czesci nastaw- czych (fig. 3 i 10) zostaje chwilowo wzbudzony automatycznie, podczas kazdego przebiegu ma¬ szyny, przy pomocy wylacznika krzywkowego NI poprzez przewód 514, zestyk nla wylacznika, przewód 599, zestyk dl2c przekaznika, przewód 600, zestyk dlOb przekaznika, przewód 601, zestyk d9a przekaznika, przewód 602 i przewód 515, Jezeli wszystkie nastawione parametry maja byc wydziurkowane w drugiej karcie, to auto¬ matyczne kasowanie niestalych parametrów zo¬ staje wylaczone przez nacisniecie klawisza 603 (fig. 19 i 26), przez co wzbudzony zostaje prze¬ kaznik D9 przez przewód 514, zestyk 603a kla¬ wisza, przewód 605 i przewód 515. Przekaznik D9 przy pomocy zestyku d9b tworzy obwód samo- podtrzymujacy poprzez przewód 514, zestyk krzywkowy n3a, przewód 606, przewód 605 i prze¬ wód 515, a przy pomocy swego zestyku d9a przerywa obwód pradu wzbudzajacego elektro¬ magnesu kasujacego M10.Wylacznik krzywkowy N3 (fig. 26) przerywa nastepnie podczas biegu maszyny swoim zesty¬ kiem krzywkowym n3a obwód samopodtrzymu- jacy przekaznika D9 tak, ze wylaczenie kasowa¬ nia parametrów nastepuje tylko dla powtarza¬ jacego sie dziurkowania, o ile klawisz 603 dla wylaczenia kasowania nie jest przyciskany przez przeciag wielu cyklów pracy maszyny.Jezeli wieksza liczba kart ma byc wydziur- kowana w ten sam sposób, to naciska sie kla¬ wisz 607 (fig. 19 i 24), który w celu seryjnego dziurkowania uruchamia przekaznik D10. Obwód samopodtrzymujacy przekaznika D10 moze byc przerwany przy pomocy klawisza 608 (fig; 19 i 26) i tym samym dziurkowainie seryjne zosta¬ je zakonczone. Przekaznik D10 (fig. 25) zostaje wzbudzony poprzez przewód 514, zestyk dl2a przekaznika, przewód 590, zestyk 607a klawisza, przewód 609 i przewód 5J5. Obwód samopodtrzy¬ mujacy sklada sie z przewodu 514, styku krzyw¬ kowego nlb (fig. 26), przewodu 610, zestyku dlOc przekaznika (fig. 25), przewodu 609 i przewodu 515, zamyka sie jednak równiez przez zestyk dlla przekaznika.Zamkniecie sie zestyków dlód przekaznika po¬ woduje wzbudzenie elektromagnesu M17 poprzez przewód 514, zestyk dlOd przekaznika, przewód 595 i przewód 515, przez co bieg maszyny powta¬ rza sie tak dlugo, az przekaznik D10 znowu zostanie odlaczony, gdyz przekaznik D17 nie dziala na skutek otwarcia znajdujacego sie w je¬ go obwodzie pradu wzbudzenia, zestyku dlOa.Zestyk dl Ob przekaznika (fig. 26) zapobiega za¬ dzialaniu elektromagnesu kasujacego M16 pod¬ czas trwania dziurkowania seryjnego, a przez zestyk dlOe do elektromagnesu M28 blokujacego klawiature przylozone zostaje napiecie.Azeby przekaznik D10 (fig. 25) przy dzialaniu seryjnym zostal odlaczony we wlasciwym mo¬ mencie, w obwodzie samopodtrzymujacym prze¬ kaznika D10 umieszczony jest sterowany krzywka zestyk spoczynkowy nlb (fig. 26), któ¬ ry za kazdym przebiegiem roboczym jeden raz zostaje otwarty. Jak dlugo jednak ten zestyk spoczynkowy nlb zbocznikowany jest przez zestyk dlla (fig. 25), sterowane krzywka wyla¬ czenie dzialania seryjnego, nie moze nastapic. — 13 —Przy uruchomieniu klawisza 608 (fig. 26) obwód samopodtrzymujacy przekaznika D10 przerwany zostaje zestykiem dlla przez wzbu¬ dzenie przekaznika Dli (fig. 25 i 26), który wzbu¬ dza sie w obwodzie z przewodu 514, zestyku 608a, przewodu 611 i przewodu 515 i którego obwód samopodtrzymujacy zamyka sie przez przewód 514, zestyk dlOf, przewód 612, zestyk dllb, przewód 611 i przewód 515. Przy nastepu¬ jacym otwarciu zestyku nlb odpada przekaznik D1Q i ustaje dzialanie seryjne przez odpadnie¬ cie M17. Nastepuje równiez skasowanie para¬ metrów niestalych przez zamkniecie obwodu pradowego, kasujacego elektromagnesu M1Q oraz przerwanie pradu podtrzymujacego przekaznika DU, przez otwarcie zestyków dlOf.Reczne uruchomienie kasowania parametrów niestalych nastepuje po przycisnieciu klawisza 133 (fig. 19 i 26) przez którego styk 133a zostaje wzbudzony kasujacy elektromagnes M16 (fig. 2, 10 i 26).Blokade klawiatury podczas biegu maszyny, uruchamia wylacznik krzywkowy N2 (fig. 26).Natychmiast po rozpoczeciu biegu maszyny styk n2a zamyka sie, co powoduje wzbudzenie blo¬ kujacego klawiature elektromagnesu M28 (fig. 10 i 26) az do zakonczenia jednego obrotu wylacz¬ nika krzywkowego N2. Elektromagnes M32 (fig. 10 i 26) zasuwek blokujacych zostaje wzbudzony w ten sposób przy rozpoczynaniu biegu maszy¬ ny przez styk krzywkowy n4a, poprzez prze¬ wód 514, styk krzywkowy n4a, przewód 602 i przewód 515.Sygnalizacja zaklócen. Ponizej zo¬ stanie objasniona konieczna dla predkiej i pew¬ nej obslugi maszyny dziurkujacej, sygnalizacja zaklócen oraz samoczynne wylaczanie.Przy przerwach uwarunkowanych praca, jak na przyklad przy napelnianiu kasety odbiorczej albo opróznieniu magazynu podawczego, poszcze¬ gólne funkcje maszyny jak uruchamianie biegu maszyny, dosylanie kart i dziurkowanie seryjne, odlaczane sa automatycznie przez przekaznik D12 (fig. 23) przy pomocy zestyków KI i K2 (fig. 11 i 23) sygnalizujacych zaklócenia.Jezeli sygnalizujacy zaklócenia zestyk KI lub K2 na skutek napelniania kasety odbiorczej lub opróznienia magazynu podawczego, zamknie sie, to przekaznik D12 wzbudzi sie poprzez przewód 511, zestyk 616a, przewód 615, sygnalizujacy za¬ klócenia zestyk KI lub K2 i przewód 513. Powo¬ duje to otwarcie zestyku dl2a, co uniemozli¬ wia dzialanie klawiszy 517 i 607 oraz wylaczni¬ ka 518 (fig. 19, 24, 25 i 26), poniewaz zestyk dl2a (fig. 25) przerywa polaczenie klawiszy 517 i 607 oraz wylacznika 518 z przewodem .524. Zestyk dl2b (fig. 26) zostaje przerzucony i wlacza na¬ piecie dla przekaznika Dli przez przewód 514, 611 i 515, przebiegajace ewentualnie dziurkowa¬ nie seryjne zostaje przerwane. Zestyk dl2c prze¬ rywa obwód pradowy sterowanego krzywka elektromagnesu M16 kasujacego niestale para¬ metry, azeby wybrane przy pomocy klawiatury wartosci mogly pozostac na wypadek, gdyby dziurkowanie seryjne mialo byc dalej konty¬ nuowane.Spowodowane zaklóceniem wlaczenie przekaz¬ nika D12 wywoluje, przez zamkniecie zestyków dl2d (fig. 27) w obwodzie slabopradowym, zapa¬ lenie zóltej zarówki 420 (fig. 19 i 27) i w ten spo¬ sób zostaje uwidocznione. Jezeli klawisze 517 i 607 maja byc wykorzystywane -przez jeden lub kilka przebiegów roboczych, pomimo wystepuja¬ cych zaklócen, to przekaznik D12 (fig. 23) mozna przejsciowo wylaczyc przez przycisniecie klawi¬ sza 616 (fig. 19 i 23), co powoduje skasowanie jego dzialania sygnalizujacego zaklócenie.Przy zaklóceniach, które zostana dalej opisa¬ ne, przekaznik D13 (fig. 23) wzbudza sie przy pomocy styków sygnalizacji zaklóceniowej i sil¬ nik M oraz obwód pradu sterujacego wylaczaja sie samoczynnie, gdyz zestyk dl3a odpada i obwód pradowy wylacznika zabezpieczajacego E± zostaje przerwany.Przekaznik D13 zostaje wzbudzony, gdy styk krzywkowy n3b zwiera sie, o ile znajdujacy sie przed punktem kontrolnym 195, kontrolujacy przebieg zestyk K8 (fig. 11 i 23) nie zostanie otwarty przez przebiegajaca karte. Przekaznik D13 otrzymuje wtedy prad przez przewód 511, zestyk 616a, przewód 615, zestyk K2, przewód 542, zestyk n3b, przewód 617, zestyk K8, przewód 618 i 513.Przy wzbudzeniu przekaznika D13 zamyka sie jego obwód samopodtrzymujacy, przebiegajacy od przewodu 511, przez zestyk 616a, przewód 615, zamkniety styk dl3b przekaznika, przewód 618 do przewodu 513. Jednoczesnie przez zestyk dl3c (fig. 27) w obwodzie slabopradowym, zostaje przylozone napiecie do czerwonej lampy sygna¬ lizacyjnej 418 (fig. 19 i 27), która wskazuje za¬ klócenie, w tym wypadku nieprzejscie karty przez punkt kontrolny 195, co spowodowalo wzbudzenie przekaznika D13. Dalszym zaklóce¬ niem, które sygnalizuje czerwona lampa jest spadek koniecznej do pracy liczby obrotów, co spowodowane jest zaklóceniami w przebiegu kart. Wylacznik 619 spadku mocy (fig. 12 i 23) zamyka swój zestyk K7, który znowu wlaczy napiecie na sygnalizujacy zaklócenia przekaznik — 19D13. Obwód pradu wzbudzenia przekaznika D13 sklada sie przy tym z przewodu 511, zestyku dl4a, przewodu 620, zestyku KI, przewodu 618 i przewodu 513. Zestyk dl4a jest jednak zam¬ kniety tylko podczas biegu maszyny, a prze¬ kaznik Dl4t przy zamknietym zestyku K6 wy¬ lacznika spadku mocy wzbudza sie przez prze¬ wód 514, przewód 621 i przewód 513. Przez za¬ dzialanie przekaznika D14, tworzy sie dla niego obwód samopodtrizymujacy, skladajacy sie z prze¬ wodu 514, zestyku dl4b i przewodu 513. W wy¬ padku zaklócenia powtórne wlaczenie maszyny umozliwione jest przez przycisniecie klawisza 626 (fig. 19 i 23), przez co przekaznik D13 odpa¬ da i klawisz wlaczajacy 510 jest czynny.Normalny przebieg maszyny z uwzglednieniem wylacznika 629 spadku mocy, przedstawia sie jednak nastepujaco: Gdy liczba obrotów wylacznika 619 spadku mocy (fig. 12 i 23) spadnie do 65—75 liczby obrotów, otwiera sie zestyk K7. Wkrótce po tym zamyka sie zestyk K6 i wlacza przekaz¬ nik D14. Dziala on, jak bylo juz powiedziane, swoim zestykiem d24b w obwodzie samopodtrzy- mujacym, a zestykiem d24a przygotowuje obwód pradu wzbudzajacego dla przekaznika D13 tak, ze zapalenie czerwonej lampy moze nastapic tylko przy spadku liczby obrotów, wywolanej zaklóceniem. W wypadku zamierzanego wyla¬ czenia maszyny za pomoca klawisza 526 (fig 19 i 23) lampa czerwona nie zapali sie, gdyz po przycisnieciu klawisza 516 obwód samopodtrzy- mujacy przekaznika D14 zostaje przerwany wskutek odpadniecia wylacznika zabezpieczaja¬ cego £2 i otwarcia zestyków ela i elb.Sygnalizowanie czerwona lampa nastepuje takze przy pozostaniu karty w urzadzeniu dziur¬ kujacym. Przekaznik D13 (fig. 23) wzbudza sie w tym wypadku przez przewód 522, styk d20a, przewód. 622, zestyk nZb, przewód 628 i prze¬ wód 523. Warunkiem koniecznym do tego jest, azeby styki d20a i n2b byly zamkniete, co moze nastapic tylko w wypadku wystapienia zaklócen w przebiegu karty przez urzadzenie dziurkujace.Przed wbiegnieciem karty w urzadzenie dziur¬ kujace zamyka ona zestyk K9 kontroli przebie¬ gu (fig. 11 i 26) i wlacza napiecie na przekaznik D20 przez przewód 524, 623 i 515. Zestyk d20b zamyka obwód samopodtrzymujacy przekaznika D20. Przy wychodzeniu kart z urzadzenia dziur¬ kujacego otwieraja one zestyk KIO kontroli przebiegu, który odlacza przekaznik D20. Zamy¬ kajacy sie pózniej zestyk n2b nie wywiera zadne¬ go dzialania, gdyz obwód pradu wzbudzenia przekaznika D13 przerwany jest juz przez zestyk d20a (fig. 23). Natomiast jezeli karta zawisnie pomiedzy plyta 50 prowadzaca stemple a matry¬ ca 14 i przekaznik D20 nie odpadnie, to zadzia¬ la przekaznik D13 przy zamknieciu sie zestyków n2b, wskutek czego maszyna zostanie wylaczona i zaplonie czerwona lampa sygnalizacyjna 418.Przy ^podniesionej plycie 50 (fig. 4) prowadza¬ cej stemple, zestyk zabezpieczajacy K3 (fig. 1 i 23) zamkniety przy pomocy recznej dzwigni 124, lezy w obwodzie: przewód 512, przewód 618, przekaznik D13 i przewód 513 to znaczy, ze przez to polaczenie przekaznik D13 zadziala i za¬ pobiegnie wlaczeniu biegu maszyny. PL