Transformatory obrotowe skladaja sie zasadniczo z nieruchomego uzwojenia (sta- tora) i uzwojenia mogapego sie obracac wewnatrz niego (rotora). Azeby jednak stosownie do ustawienia, które najcze¬ sciej odbywa sie przy pomocy napedu recznego polozenie rotora pozostalo za¬ trzymane, wal rotora lub naped reczny musi byc zabezpieczony od' nieprzewidziar nych obrotów. Stad powstaje jednak wa¬ da, iz przy nadmiernie wielkich uderze¬ niach pradu, np, przy zwarciach,, które wskutek nieznacznej opornosci indukcyj¬ nej transformatora obrotowego calkowi¬ cie go obciazaja, rotor zas otrzymuje nad¬ miernie duzy moment obrotowy., wskutek czego usiluje on z wielka sila obracac sie i przez to wywoluje albo rozluznienia ka¬ dluba rotora na wale, albo sikrecenie dosc dlugiego i cienkiego walu lub tez inne jakie uszkodzenie napedu.Stosownie do wynalazku niniejszegp transformator obrotowy jest zabezpieczo¬ ny od uszkodJzen skutkiem nadmiernych uderzen pradu, gdyz przy przekroczeniu dopuszczalnego momentu obrotu umozli¬ wione jest obracanie sie rotora. W tym celu rotor jest zlaczony rozlacznie z dra- giteim napedowym, np. ziapomoca sprze¬ gla ciernego, które jest tak nastawione, iz przy niedopuszczalnie duzym momen¬ cie obrotowym tarcie pomiedzy obiemapolówtkaimii bedzie przezwyciezone. Jest to obojetne, w jakiem miejscu pomiedzy ka¬ dlubem rotora i urzadzeniem hajmujapem jest umieszczone roizlacznie sprzeglo. Mo¬ ze ono byc prjzeto osadzone pomiedzy walem rotora i walem napedowym, lub tez korpus rotora moze byc osadzony na wale obracalnym i polaczony z nim roz¬ lacznie. Urzadzenie moze byc równiez i takie, ze przy niedopuszczalnie duzym momencie skrecajacym) sprzeglo sie roz¬ luznia. Dogodne to rozluznianie odbywa sie elektrycznie w zaleznosci od pradu rotorowego. Przy luzno siedzacym1 na wale kadlubie rotora; rozluzniania to moze sie odbywac zapomoca bolców, rozrza¬ dzanych elektromagnetycznie przez uzwo¬ jenie rotora; Tolee te normalnie sa sprze¬ zone z walem rozrzadzajacym, zais przy pradach nadmiernych sa rozpirzegniete.To sprzeglo cierne posiada wprawdzie te zalete, ze natychmiast po przejsciu uderzenia pradu kadlub rotora i naped znowu sie lacza i w ten sposób transfor¬ mator obrotowy zmów jest gotów do dzia¬ lania. Zachodzi jednak potrzeba oddzia- lyWaniai droga elektryczna na urzadzenie Wskazujace dla ustawienia rotora wzgle¬ dem statora, mianowicie przez osobne urzadzenie kontaktowe, które musza byc wyprowadzone od elektrycznej czesci transformatora oibrotowegoi, poprzez ka¬ dlub naizewnatrz. To wymaga pierscieni slizgowych, a takze poniewaz transforma¬ tory pracuja przewaznie w oleju, uszczel¬ nien i t. p., klopotliwych urzadzen.Proste mechainiiczne urzadzenia wska¬ zujace, wprawiane w dzialanie od napedu, nie maja zastosowania, igdyz nie sa one zwiazane z ruchem kadluba rotora. Urza¬ dzenia wskazujace wykazuja wprawdzie pozornie regulacje transformatora obroto¬ wego, w rzeczywistosci jedmak zakres re¬ gulacji w jednym kierunku jest zmniejszo¬ ny dzieki mechanicznemu ograniczeniu ruchu, które teraz nie jest juz we wlasci- wem miejscu. Z drugiej znów strony kon^ takty koncowe sa narazone na uszkodze¬ nie, gdyz teraz naped moze przejsc wiek¬ sza droge regulacji pod wzgledem mecha¬ nicznym,, niz to jest dopuszczailne ze wzgle¬ dów elektrycznych.Te trudnosci stosownie do wynalazku niniejszego sa usuniete dzieki takiemu urzadzeniu czesci sprzegla, ze ponowne polaczenie kadluba rotora z dragiem przestawiajacym w nalezyte wzgledne wzajemne polozenie tychze jest szczegól¬ niej ulatwione.Na, rysunku sa przedstawione niektóre odmiany wykonania wynalazku. Na fig. 1 jest przedstawiony widok transformatora obrotowego z jego napedem. Na nim a oznacza naped slimaka, b, c slimacznice, d wal rotora. Slimacznica c jest polaczona z walem rotora d zapomoca kola wy¬ chwytowego e. Wychwyty flt f2 umieslzczo- ne sa na dwóch dzwigjnfech glf g2, które polaczone sa ze soba przegubem h i przy¬ ciskane zapomoca sprezymy i do tarczy wy¬ chwytowej. Gdy tedy wystapi niedopu¬ szczalnie wielkie uderzenie pradu, wtedy tarcza wychwytowa rozlaczy sie z dzwi¬ gniami. Ponowne zlaczenie moze byc usku¬ tecznione w prosty sposób przez to, ze slimacznica ze swemi dzwigniami tak dlu¬ go bedzie sie obracac, dopóki kolo wy¬ chwytowe znów nie zlaczy sie z wychwy¬ tami. Na wyobrazonym na fig. 1 przykla¬ dzie wykonania dzwiglnie z wychwytami sa polaczone z soba zapomoca przegubu i sprezyny. Mozna usunac sprezyne la¬ czac na sztywno obie dzwignie z soba i wykonywujac je sposobem samosprezy- nujacym. W obydwu wypadkach sprezyna musi byc wybrana o tyle mocna, zeby pozwolic tylko na wypuszczenie wychwy¬ tów, gdy uderzenia pradu, wzglednie ude¬ rzenia mechaniczne na naped transformat tora obrotowego, dosiega niedopuszczal- — 2 —nych granic. Gdy wychwyty sa roduzhiio- ne, wtedy sprezyna jest jeszcze mocniej naciagnieta, niz podczas biegu normalne¬ go. Przy poniownem laczeniu kola wy¬ chwytowego z wychwytami wieksze na¬ piecie sprezyny winnoi byc przezwycie¬ zone luib zmienione. Skutkiem tego po¬ wstaje' pewnia trudnosc przy uzyciu tej czesci sprzegfa. Mozna tego uniknac, bio¬ rac sprzeglo elastyczne pomiedzy nape¬ dem i kadlubem rotora. To urzadzenie przedstawione jest na fig. 2 i 3. Na fig. 2 na slimacznicy c sa umieszczone sprezy¬ ny k, które utrzymuja w pofozeniu nor- malnem, polaczona z walem rotora d dzwignie / wzgledem slimacznicy s. Gdy w transfounatorze obrotowym nastapi nie¬ dopuszczalne uderzenie pradu, wtedy me¬ chaniczne uderzenie bedzie przejete przez sprezyny jfe,- i zeby slimacznicy beda za¬ oszczedzone. Przy tern urzadzeniu odpa¬ da wszelkie nastepne nastawianie kadlu¬ ba rotora albo napedu dla ponownego ich zlaczenia. Sprezyny musza byc dobrane o tyle silne, zelby przejmowaly wszelkie uderzenia, które wystepuja podczas bie¬ gu. Te sprezyny zastepuja wiec w tym wypadku znane sprzeglo rozlaczalne, przy stosowaniu którego, w razie przekroczenia dopuszczalnego momentu obrotowego skut¬ kiem nadmiernego obciazenia pradem, ro¬ tor moze sie obracac niezaleznie od drazka przestawiajajcego. Ta niezaleznosc obro¬ tu jest potrzebna tylko w ciagu bardzo krótkiego czasu, a mianowicie tak dlugo, dopóki urzadzenie zabezpieczenia przeciw niadpradowi nie rozpocznie swego dziala- niaif albo dopóki1, np. w urzadzeniu po¬ dlug fig. 4, drag przestawiajacy nie dojdzie do punktu odpowiadajacego zwarciu. Wy¬ maganie to spelnia równiez sprezyna jako czesc sprzegla. Jest rzecza podrzedna, czy sprezyna polaczona jest na sztywno z ro¬ torem, czy sprezynowanie pozostaje stale; przeciwnie, jest rzecza zasadnicza, zeby sprezyna zupelnie pozostala nieczula w ra¬ zie malych wahan wypadajacych w grani¬ cach normalnych momentów skrecajajcych i tylko odpowiadala na naprezenia, które wychodza znacznie poza normalny moment skrecajacy, a nawet przekraczaja je wielo¬ krotnie. W razie jednak bardzo silnych u- derzen, przy których sprezyny beda sci¬ sniete do zakreslonej granicy, moze powstac jeszcze niebezpieczenstwo, ze czesc mecha¬ nicznego uderzenia dojdzie do zebów sli¬ macznicy i uszkodzi je. Dla unikniecia tego wlaczamy celowo pomiedzy wlasciwa cze¬ scia sprzegla, w przykladzie niniejszym sprezyna k, i walem rotora trzpien m, któ¬ ry przy wielkich uderzeniach pradu, kie- dy nie wystarczy dzialania sprezyny k, be¬ dzie sciety.W wypadkach poszczególnych mozna zadowolnic sie urzadzeniem trzpieni sci¬ nanych i obyc sie bez sprezynowania,, Le¬ piej jednak jeden i drugi sposób stosowac wspólnie, zeby uderzenia zwykle byly przejmowane przez sprezyny, zas tylko nadzwyczaj wielkie, rzadko wystepujace uderzenia, — przez trzpienie scinane. Na fig. 3 jest przedsitawNorae inne urzadzenile polaczenia sprezynujacego pomiedzy nape¬ dem i kadlubem rotora. Sprezyna n jest tu naiwinietaj naokolo walu riotorfcj jako sprezy¬ na srubowa. Mozna stosowac rózne sprezy¬ ny, jak nip. sprezyny plaskie, walcowte i t. p.Fig- 4, przedstawia wreszcie odmiane wy¬ konania wynalazku, w którym, jak to juz wyzej bylo zaznaczone, niema urzadzenia sprezynowego, a za polaczenie rozlaczalne pomiedzy kadlubem korpusu i slimacznica sluzy tylko trzpieniek scinany O- We wszy¬ stkich tych przykladach wykonania, czesc sprzegla pomiedzy kadlubem rotora i na¬ pedem jest w ten sposób zrobiona, ze szczególniej ulatwione jest sprowadzenie sprzegla do nalezytego wzglednego polo¬ zenia napedu wzgledem kadluba rotora. — 3 — PL