Pierwszenstwo: 17 maja 1943 r. Stany Zjednoczone Ameryki) Przedmiotem wynalazku jest tkanina, posia¬ dajaca sztywnosc w jednym kierunku znacznie wieksza niz w kierunku drugim. Tkanina taka jest stosunkowo sztywna w jednym kierunku, a miekka lub znacznie mniej elastyczna w kierun¬ ku prostopadlym. Wynalazek dotyczy równiez sposobu wyrobu takich tkanin prawie nie podle¬ gajacych kedzierzawieniu sie.Tkaniny, których sztywnosc w jednym kie¬ runku przedzy jest znacznie wieksza niz w in¬ nych kierunkach, znalazly szerokie zastosowanie, [ np. do wyrobu kolnierzyków i mankietów. Powin¬ na ona byc w kierunku pionowym o wiele sztyw- niejsza niz w kierunku poziomym. Poniewaz ta¬ kie wyroby musza byc wygiete w kierunku pozio¬ mym, przeto nadmierna sztywnosc tkaniny w tym kierunku, zwlaszcza w kolnierzyku, jest nie¬ pozadana i stanowi znaczna wade. Niektóre tka¬ niny firankowe powinny byc sztywne w kierun- ' ku pionowym, a miekkie w kierunku poprzecz¬ nym, aby ladnie ukladaly sie w faldy. Inne na¬ tomiast zaslony ukladaja sie lepiej, jezeli sa sztywne w kierunku poprzecznym lub poziomym.Wiele czesci odziezy równiez powinno miec sztyw¬ nosc tylko w jednym kierunku i dla wielu zwyk¬ le stospwanych tkanin nadanie im z góry okres¬ lonej sztywnosci jest pozadane.Wskutek odpowiedniego nastawienia wlasci¬ wie dobranych numerów przedzy na osnowe i wa¬ tek i odpowiednio dobranej gestosci w osnowie i watku mozna otrzymywac tkaniny, posiadajace sztywnosc w jednym kierunku nieco wieksza niz w kierunku innym, jednak róznica ta sztywnos¬ ci czestokroc jest niewystarczajaca.Znane sposoby usztywniania tkanin przez po¬ krywanie ich krochmalem lub innymi substancja- * mi rozpuszczalnymi w wodzie badz czynnikami usztywniajacymi nierozpuszczalnymi w wodzie, np. zywicami syntetycznymi, umozliwiaja usztyw¬ niania bez istotnego uwzgledniania kierunku tka¬ niny. Nie rozwiazuje to jednak zagadnienia u- sztywnienia tkaniny wedlug wynalazku. To samo odnosi sie równiez do usztywnienia tkaniny za pomoca czynników chemicznych.Na rysunku przedstawiono tkaniny wedlug wynalazku niniejszego, przy czym fig. 1 przed-.stawia schematycznie widok a góry tkaniny; fig. 2 — odpowiedni taki widok odmiany tkaniny, a fig. 3 — sposób przygotowywania przedzy do wy¬ robu tkanin wedlug wynalazku.Wedlug wynalazku mozna wytwarzac wiel& odmian tkanin, których sztywnosc w okreslonym kierunku moze byc znaczna, regulowana równo¬ miernie l z góry okreslona. Uzyskuje sie to za pomoca selektywnej obróbki chemicznej nitek uzytych do wyrobu tkaniny, tak iz jeden zespól nitek, np. osnowa, staje sie wielokrotnie sztyw¬ niejszy od drugiego — watku lub odwrotnie^ Dzialanie to polega na tym, ze jeden zespól ni¬ tek mozna uczynic wrazliwym na obróbke che¬ miczna lub na dzialanie czynnika impregnujace¬ go, podczas gdy drugi zespól nitek nie ulegane¬ mu dzialaniu wcale lub w znacznie mniejszym stopniu, dzieki temu uzyskuje sie znaczna rózni¬ ce w sztywnosci tkaniny w róznych kierunkach.Stwierdzono, ze wyzyskujac rózna wrazliwosc wlókien na dzialanie chemiczne, nawet w przy¬ padku stosowania nitek o zasadniczo tym samym skladzie chemicznym, mozna wytwarzac tkaniny, posiadajace nitki o róznym stopniu sztywnosci, a wiec tkaniny, których sztywnosc zalezy od kie¬ runku.Jezeli tkanina bawelniana posiada np. osno¬ we z przedzy bawelnianej surowej i watek rów¬ niez z bawelny, lecz oczyszczonej i bielonej, wów¬ czas nasycajac tkanine odpowiednim czynnikiem zespalajacym, np. roztworem chlorku cynku, moz¬ na spowodowac-zzelatynowanie nitek bawelny bie¬ lonej, usztywniajac je w znacznym stopniu za¬ sadniczo bez oddzialywania na nitki z bawelny surowej. Róznica we wrazliwosci wlókien bawel¬ ny bielonej i surowej na dzialanie czynników che¬ micznych wywolana jest przede wszystkim tym, ze surowa bawelna zawiera znaczna ilosc natu¬ ralnych wosków, olejów lub podobnych substan¬ cji, które czynia surowe wlókna bawelniane sto- kunkowo niewrazliwymi na dzialanie chlorku cynku lub innych czynników powodujacych zela¬ tynowanie lub zespolenie. Substancje chroniace mozna nastepnie usunac np. przez gotowanie, przez co tkanina nabiera jednolitego i calkowicie zadowalajacego wygladu.Opisany sposób zelatynowania mozna prze¬ prowadzac w zastosowaniu do wielu innych za¬ zwyczaj stosowanych wlókien, przedzy i nitek. W opisanej tkaninie nitki z bawelny bielonej lub oczyszczonej moga byc np. zastapione nitkami z oczyszczonego lnu, sizalu, ramii, konopi, juty i innych naturalnych wlókien celulozowych. Uzy¬ skuje sie te same wyniki przy zastosowaniu do ni¬ tek z wiskozy — jedwabiu amonowomiedziowego i innych regenerowanych wlókien celulozowych w postaci wiazek cietych lub przedzy ciaglej.. Stwier¬ dzono równiez, ze moga byc korzystnie usztyw¬ niane nitki, wykonane z wlókien estrów celulo¬ zy (ciete lub ciagle), np. octanu celulozy, masla- nu celulozy i propionianu celulozy lub z miesza¬ niny ich kopolimerów.Nitki zwykle stosunkowo niewrazliwe na dzia¬ lanie czynników zelatynujacych moga byc wyko¬ nane z wlókien surowej bawelny lub innych nie czyszczonych, zwykle stosowanych wlókien roslin¬ nych, welny, welny syntetycznej, nylonu lub in¬ nych niecelulozowych syntetycznych wlókien lub przedzy, np. kopolimerów octanu winylu i chlor¬ ku winylu, chlorku w;nylidenu, znanych w hand¬ lu pod nazwa „Vinybn" lub „Saran". Wymienio¬ ne wyzej wrazliwe wlókna mozna uodparniac na dzialanie wspomnianych czynników przez trak¬ towanie ich substancjami chroniacymi przejscio¬ wo, np. mala iloscia wosku, olejów, tluszczów lub / substancjami takimi jak aldehyd mrówkowy lub zywice otrzymane z mocznika i aldehydu mrówko¬ wego lub fenolu i aldehydu mrówkowego. Warst¬ wa ochronna tych substancji chroni wlókna przed dzialaniem czynnika zelatynujacego.Stwierdzono, ze sposób wedlug wynalazku mozna stosowac w praktyce do szerokiego zakre¬ su tkanin, w których odpowiednio dobiera sie nit¬ ki osnowy i watku biorac pod uwage ich odmien¬ ne wlasciwosci chemiczne. Jako czynniki powo¬ dujace zelatynowanie lub zespalanie wlókien moz¬ na stosowac rózne srodki chemiczne znane i sto¬ sowane w przemysle tekstylnym. Na przyklad w przypadku wyzej opisanej tkaniny bawelnianej, w której na osnowe wzieto przedze bawelniana su¬ rowa, a na watek — bawelniana, czesana, bielona, mozna zamiast chlorku cyniku stosowac czynniki powodujace pecznienie, np. wodorotlenek cztero- aminomiedziowy, kwas siarkowy, mieszanine kwa¬ su azotowego i kwasu siarkowego, kwas fosforowy, czwartorzedowe zasady amonowe, roztwór wodo¬ rotlenku sodowego w temperaturze 10°C, siarko- cjanian wapnia i inne. Oczywiscie silnie zasado¬ wych czynników zespalajacych nie nalezy stoso¬ wac w przypadku tkanin, zawierajacych wlókna welniane lub syntetyczne lub wlókna welniane z kazeiny. Dzialanie czynników zespalajacych na wlókna celulozowe, np. na wlókna z oczyszczonej bawelny i wlókna z jedwabiu sztucznego, jest zna¬ ne w technice wykanczania tkanin pod nazwa napeczniania, zespalania, zelatynowania lub per- gaminowania. W przypadku stosowania róznych czynników usztywniajacych sposoby te sa rózne, lecz warunki zostaly starannie opracowane dla kazdego z tych czynników i znane sa fachowcom.Jednak dotychczas nie stosowano zadnego z nich do selektywnego usztywniania przedzy celem o- irzymania tkanin sztywnych w pewnym kierun¬ ku, co jest przedmiotem wynalazku niniejszego.Np. stosujac chlorek cynku dziala sie nim na tkaniny w ciagu wielu godzin, podczas gdy w przypadku usztywniania wlókien celulozowych kwasem siarkowym obróbka trwa kilka sekund.Sposób wedlug wynalazku niniejszego polega na polaczonym dzialaniu napeczniajacym i po¬ wierzchniowym rozpuszczaniu, powodujac w pew¬ nym stopniu wzajemne przyleganie wlókien, za¬ zwyczaj na znacznej glebokosci nitki. Gdy reakcja osiagnie zadany stopien, wówczas usuwa sie lub zobojetnia czynnik zelatynujacy, plucze sie sta¬ rannie tkanine i suszy.W celu uproszczenia rozwazania wymienione wyzej czynniki nazywane sa w dalszej czesci opi¬ su czynnikami „zespalajacymi" lub „zelatynuja¬ cymi", a ich dzialanie okreslono jako „zespalanie" lub „zelatynizacja", material zas poddany takiej obróbce nazywany jest „zespolonym", „zelatyno¬ wanym" lub „usztywnionym".Przy wyrobie materialów usztywnionych w pewnym kierunku stwierdzono, ze tkaniny trak¬ towane w ten sposób podczas poczatkowych do¬ swiadczen wykazywaly sklonnosc do niepozada¬ nego kedzierzawienia sie, co uwidacznialo ,sie w ten sposób, ze dwa przekatnie przeciwlegle rogi kwadratowego kawalka tkaniny zwijaly sie,, ku górze ku sobie, przy czym osia zwiniecia byla druga przekatna kwadratu, pozostale zas dwa ro¬ gi zwijaly sie odpowiednio ku dolowi, tworzac zwiniecie o osi w przyblizeniu prostopadlej do osi zwiniecia pierwszych rogów. Na podstawie badan stwierdzono, ze to charakterystyczne ke¬ dzierzawienie sie wynika ze sklonnosci usztyw¬ nionych nitek do indywidualnego obracania sie, wywolanego dazeniem nitek do scislejszego skre¬ cania sie na skutek ich zzelatynowania.. Stwierdzono, ze kedzierzawienie sie materia¬ lu wywolane jest faktem, iz zespolona przedza skreca sie scislej w tym kierunku, w jakim mia¬ la skret przed zabiegiem zespalania. W materia¬ le, posiadajacym w osnowie bawelniana przedze surowa o skrecie prawym i zespolona przedze wat¬ ku równiez o prawym skrecie, nitki watku wsku¬ tek zespalania maja daznosc do scislejszego skre¬ cania sie w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazówek zegara, prawy róg tkaniny (pa¬ trzac w kierunku nitek watku ku ich koncowi i przy scislejszym skrecaniu w kierunku przeciw¬ nym do kierunku ruchu wskazówek zegara), pod¬ nosi sie i zwija ku górze, podczas gdy lewy róg zwija sie ku dolowi. Podobnie, jezeli w tego ro¬ dzaju materiale zespolone nitki watku maja jed¬ nolity skret lewy, wówczas unosi sie lewy róg tkaniny, itd.Przekonano sie, ze opisane zjawisko kedzie¬ rzawienia mozna regulowac lub nawet usunac kilkoma roznymi sposobami i, ze czynnikiem re¬ gulujacym kedzierzawienie sie materialu usztyw¬ nianego w jednym kierunku jest bielona bawel¬ na lub inne oczyszczone, zdolne do pecznienia wlókna, poniewaz wskutek obróbki chemicznej sklonnosc ich do scislejszego skrecania sie i ke¬ dzierzawienia materialu jest silnie zwiekszona.Zgodnie z wynalazkiem w celu zrównowazenia sklonnosci do kedzierzawienia sie nitek o skrecie prawym czyli Zy które maja byc usztywnione, nalezy uzyc takiej samej ilosci podobnych nitek o skrecie lewym. Mozna to uskutecznic w osno¬ wie lub w watku (zaleznie od zadanego kierunku usztywnienia) przez tkanie nitek pojedynczych lub zamieniajac pojedyncza nitk \ normalnego splotu przez pare lub wieksza ilosc nici o skrecie na przemian odmiennym. Najkorzystniej jest jed¬ nak, aby w jednej grupie lub sasiadujacych gru¬ pach nitek znajdowaly sie nitki o skrecie lewym i prawym. W praktyce, w celu unikniecia ko¬ niecznosci stosowania krosien skrzynkowych w przypadku pojedynczych nitek o skrecie lewym i prawym (lub grupy o skrecie lewym i grupy o skrecie prawym), które maja byc uzyte w watku, stosuje sie w zwyklym krosnie sposób tkania, po¬ legajacy na tym, ze czólenko przy kazdym ude¬ rzeniu ciagnie pewna ilosc nitek o przeciwnych sobie skretach. Przyklad takiej tkaniny jest sche¬ matycznie przedstawiony na fig. 1, na której nit¬ ki osnowy 2 sa poprzecznie przetkane nitkami watku .4 w sposób wyzej opisany,* przy kazdym rzucie czólenka przerzucana jest para nitek — jedna S o lewym skrecie i jedna Z o prawym skrecie razem na cewce czólenka, przy czym nitki te sa dublowane lub luzno skrecane sposobem u- widocznionym na fig. 3 i opisanym ponizej. Po¬ dobnie na fig. 2 surowe bawelniane nitki osnowy 6' sa przetkane w poprzek nitkami watku 8, przy czym kazdy 'kolejny rzut czólenka przetyka czte¬ ry nitki watku —- dwie sasiednie o lewym skre¬ cie i dwie nastepne o prawym skrecie, przy czym sa one dublowane normalnie przyjetym sposobem i nawijane na cewke czólenkowa albo tez luzno skrecone sposobem uwidocznionym na fig. 3 i bezposrednio nawijane na cewke.W celu umieszczenia w czólenku nitek prze¬ ciwnie skreconych, które zesnuwaja sie .z cewki czólenka równomiernie i tworza zlozona grupe nitek, dajaca tkanine nie kedzierzawiaca sie, ko¬ rzystnie jest, jak stwierdzono w praktyce, nawi¬ jac je na szpule w taki sposób, aby jedna nitka byla co najmniej w pewnej mierze okrecona do¬ okola nitki o skrecie przeciwnym. Zgodnie z wy¬ nalazkiem mozna to korzystnie wykonac w spo¬ sób uwidoczniony na fig. 3, na której stozek Z, jest umieszczony u dolu i nitka z niego prowa¬ dzona jest przez otwór w stozku S, tak, iz nitka £ okreca sie dokola nitki Z i obie nitki razem sa, — 3nastepnie nawijanie na cewke czólenkowa 5. Moz¬ na to wykonac w sposób opisany, jezeli stozki Z i S sa nawiniete w jednym kierunku, na przy¬ klad w kierunku przeciwnym do ruchu wskazó¬ wek zegara, jak to widac z rysunku na fig. 3. W ten sposób droga nitki o skrecie lewym jest nieco dluzsza, to tez zlozony watek zawiera nieco wie¬ cej nitek o skrecie lewym niz nitek o skrecie pra¬ wym, co jednak wyrównywa sie dzieki temu, ze w czasie sciagania nici nitka o skrecie prawym ' jest nieco bardziej skrecona niz nitka o skrecie lewym. O ile do wyrobu tkaniny stosuje sie wiek¬ sza liczbe nitek, np. wedlug fig. 2, wówczas pod dwoma wymienionymi stozkami do nitek o skre¬ cie lewym umieszcza sie dwa stozki z nitkami o prawym skrecie. Dzieki temu grupa nitek o czte¬ rech koncach nawija sie na cewke czólenkowa i sciaga sie przez oczko czólenka gladko i równo, nie powodujac suplów, które psulyby nastepnie powierzchnie tkaniny wykonanej z tych nitek i usztywnionej w pewnym kierunku. .Oczywiscie nitki moga byc nawijane na stozki inaczej, niz to opisano wyzej, jednak z tym zastrzezeniem, ze stozek lub stozki nizej umieszczone musza byc skrecone i nawiniete tak, aby przy sciaganiu ich ze stozka dolnego otrzymac nitke mocniej skre¬ cona niz nitka, sciagana ze stozka górnego.Inny sposób calkowitego lub czesciowego za¬ pobiezenia kedzierzawieniu sie tkaniny polega na stosowaniu wyrównanych zlozonych nitek, w któ¬ rych to grupach znaczniejsza liczbe nitek o skre¬ cie lewym zwija sie z nitkami o skrecie prawym lub przeciwnie, otrzymujac w ten sposób grupe nitek, nie posiadajaca zasadniczo sklbnnosci do skrecania sie w jakimkolwiek kierunku. Jeszcze inny sposób polega na stosowaniu nitek nie skre¬ conych lub majacych nieduzy skret, np. niedo¬ przed bawelniany o niskim skrecie lub syntetycz¬ na przedza o bardzo nieduzym skrecie.Stwierdzono równiez, ze przy zebraniu razem wiekszej ilosci nitek podatnych do reakcji, sztyw¬ nosc tkaniny wzrasta w przyblizeniu liniowo. Np. tkanina o gestosci nitek 19 x 19 na cm i o nu¬ merze osnowy 14, a numerze watku 16, w której zlaczone sa dwie nitki watku o róznym skrecie, posiada odpornosc na zginanie dwukrotnie wiek¬ sza niz tkanina o takiej samej gestosci nitek i' tym samym numerze, lecz o nitce watkowej po¬ jedynczej. Równiez tkanina o watku z czterech nitek posiada dwukrotnie wieksza sztywnosc, niz taka sama tkanina, której watek sklada sie z dwóch nitek.Przyklad I. Tkanine o gestosci nitek 19 x 19 na cm., zawierajaca osnowe o numerze 14, a watek o numerze 16 i o wadze 174 g na metr biezacy, nie posiadajaca sklonnosci do ke¬ dzierzawienia sie oraz posiadajaca wyrazna kie¬ runkowa sztywnosc w watku, mozna produkowac w sposób ponizej podany.Osnowe snuje sie z bawelny surowej, odmie¬ rzonej i nalozonej na krosno w zwykly sposób.Nitki osnowy z surowej przedzy bawelnianej nie reaguja na dzialanie czynnika speczniajacego i usztywniajacego, Polowa potrzebnej wagi nitek watku posiada skret lewy, a druga polowa — skret prawy. Nitki te w motkach gotuje sie w warniku i wybiela w zwykly sposób. Np. mozna je gotowac pod cisnieniem 1 atm. w ciagu dwu¬ nastu godzin stosujac 5% wodorotlenku sodowe¬ go, lo/0 mydla i 1% krzemianu sodu, po czym sie wyzyma i 'wybiela w temperaturze okolo 26°C, stosujac roztwór zawierajacy 0,2«/n chloru. "Na¬ stepnie nitki nawija sie za pomoca dowolnego mechanizmu na cewki watkowe. Material ten trzeba tkac na krosnie dwuczólenkowym w celu kolejnego przerzucania do przesmyku nitek o skrecie lewym i prawym jako nitki pojedyncze (lub grupy o skrecie lewym i grupy o skrecie prawym) w watku. Nitki watku ukladaja sie w tkaninie jako S, Z, S, Z itd. albo jako S, S, Z, Z, itd. zaleznie od rodzaju stosowanego krosna wie- loczólenkowego.Material jest obecnie gotowy do nasycania go czynnikiem "zelatynujacym. Przeprowadza sie go przez roztwór chlorku cynku, stezonego do mniej wiecej 70»/ lub dluzej. Po tym czasie chlorek cynku wylugo- wuje sie za pomoca wody i material suszy na ra¬ mie. Uzyskuje sie przy tym zadziwiajaca giet¬ kosc i sztywnosc w watku. Chcac gotowac i wybie¬ lic material w celu oczyszczenia surowych nitek osnowy, mozna to uczynic w zwykly sposób nie niszczac kierunkowej sztywnosci, spowodowanej nitkami watku. Próbki tego materialu wykazuja odpornosc na zginanie w kierunku watku mniej wiecej trzydziestokrotnie wieksza niz w kierun¬ ku osnowy.Przyklad II. Material wysciólkowy, sto¬ sowany w ubraniach zamiast wlosia, jest tkany przy gestosci nitek 19 x 19 na cm., przy czym przerzuca sie po dwa konce watku przy kazdym rzucie, jak poprzednio opisano, dzieki czemu za pomoca tak zgrupowanych nitek watku uzysku¬ je sie wartosc zespolu, wynoszaca 19 x 9,5 na cm z dwiema nitkami na kazdy rzut. Nitki osnowy skladaja sie z naturalnych szarych nici o nume¬ rze 14, a watek sklada sie z wybielonych nici o numerze 16 w polowie o skrecie lewym i w.polo¬ wie o skrecie prawym, przy czym kazdy rzut watku zawiera jedna nitke o skrecie lewym i jed¬ na nitke o skrecie prawym, laczone za pomoca mechanizmu wedlug fig. 3. Po tkaniu material — 4podlega nasyceniu stezonym roztworem chlorku cynku, po czym spieka sie go w ciagu kilku go¬ dzin, a nastepnie /plucze zimna woda. Po calko¬ witym usunieciu chlorku cynku suszy sie mate¬ rial na ramie. Szerokosc tkaniny w stanie suro¬ wym wynosi 101 cm, a po wykonczeniu 96,5 cm i posiada ciezar okolo 169 g na metr biezacy.Próbki tego materialu wykazuja sztywnosc na zginanie w kierunku watku mniej wiecej 120 ra¬ zy wieksza niz w kierunku osnowy.Przyklad III. Cwelich o gestosci nitek 14 x 17 na cm, który zawiera w osnowie nitki o numerze 13 i w watku — o numerze 16 i posia¬ da ciezar okolo 331 g na metr biezacy, odpo¬ wiedni do stosowania jako material wysciólkowy oraz posiadajacy wyrazna sztywnosc w osnowie i zasadniczo wolny od kedzierzawienia sie, wy¬ twarza sie w sposób jak ponizej podano.Nitki watku, które winny byc surowe wprost z przedzalni, uzyto do tkania w sposób zwykly, natomiast nitki osnowy winny byc oczyszczone i bielone tak, aby byly wrazliwe na dzialanie czyn¬ nika speczniajacego, przy czym polowa nitek o- snowy posiada skret lewy, a druga — skret pra¬ wy i w ten sposób wyrównuja sie wzajemne sklonnosci do kedzierzawienia. Wykonczony ma¬ terial bedzie posiadal wyrazna sztywnosc i nie bedzie kedzierzawil sie. Innymi slowy, w przy¬ kladzie tym nitki osnowy sa wciagane do oczek nicielnic w porzadku lewy, prawy skret, lewy, prawy skret itd. lub 2 nitki o lewym skrecie, 2 nitki o prawym skrecie itd., dzieki czemu uzy¬ skuje sie kierunkowa sztywnosc w osnowie bez kedzierzawienia sie. Przygotowywanie nawoju ^osnowowego dla krosna latwo dokonywa sie przez uprzednie jednokolorowe zabarwienie jednego ze¬ spolu tych nitek np. o lewym skrecie dla odróz¬ nienia od drugiego zespolu o prawym skrecie; robi sie to^podczas ostatniego plukania po biele¬ niu. Nastepnie nitki nawija sie na szpule i kie¬ ruje do snucia, gdzie otrzymuje sie walki nawo¬ jowe, posiadajace wylacznie badz skret lewy, badz skret prawy. Wreszcie walki te osadza sie w pewnym porzadku w lozyskach krochmalarki, które podczas krochmalenia sa obracane wzgle¬ dem siebie w kierunkach odwrotnych. Nasnute nici odwija sie w jedna calosc, które po przej¬ sciu koryta z klejem tkackim i czesci suszacej krochmalarki nawija sie w przedniej czesci ma¬ szyny na nawój osnowowy. Nastepnie naklada sie ja na krosno, z którego odwijana osnowa przero¬ biona zostaje na tkanine. Po tkaniu material od- krochmalowuje sie, suszy i nasyca, jak opisano w przykladzie II. Mozna stosowac, jak poprzed¬ nio, plukanie i bielenie w celu oczyszczania ni¬ tek watku. Odnosnie krochmalenia osnów nalezy zaznaczyc, ze pozadane jest, aby klej tkacki nie zawieral oleju, wosku lub loju. Próbki tego ma¬ terialu wykazuja sztywnosc na zginanie okolo trzydziestokrotnie wieksza w kierunku osnowy niz w kierunku watku.Przyklad IV. Tkanine o ciezarze 99 g na metr biezacy, o gestosci nitek 19 x 19 na cm, o numerze 21 nitek bawelny i watku z jedwabiu sztucznego w postaci ciaglej nitki wiskozowej 200 den., posiadajaca wyrazna kierunkowa sztyw¬ nosc w watku i wolna od kedzierzawienia sie oraz nadajaca sie jako material wysciólkowy, mozna produkowac jak ponizej podano.Kedzierzawienie sie tej tkaniny usunieto przez zastosowanie ciaglego wlókna jedwabiu sztuczne¬ go o nieznacznym skrecie w watku. Osnowe wy¬ konano w zwykly sposób z * zastosowaniem suro¬ wej bawelny. Po utkaniu materialu poddaje sie go obróbce zespalajacej wedlug poprzednich przy¬ kladów. Jedwab sztuczny jest zespalany przez ob¬ róbke chemiczna, przy czym surowa przedza nie ulega zmianie. Próbki takiego materialu wykazu¬ ja odpornosc na zginanie w kierunku watku i o- kolo trzydziestoszesciokrotnie wieksza niz w kie¬ runku osnowy.Przyklad V. Markizete o gestosci nitek 24 x 13 na cm, wolna od kedzierzawienia sie i posiadajaca wyrazna sztywnosc w osnowie moz¬ na wykonac w sposób nizej podany.Uzyto do watku czesanej przedzy bawelnia¬ nej surowej o numerze 50. Nawija sie ja na cew¬ ki czólenkowe w znany sposób. Poniewaz nitki te sa w stanie surowym, przeto nie reaguja na dzia¬ lanie czynnika speczniajacego i usztywniajace¬ go, którym moze byc jeden z wyzej opisanych srodków zelatynujacych. Nitki osnowy stanowia gotowane i bielone czesankowe pojedyncze nitki o numerze 40, z" których polowa posiada skret - lewy, a polowa skret prawy t Przygotowanie os¬ nowy krosna odbywa sie w taki sam sposób, jak opisany w przykladzie III, przy czym wszystkie nitki osnowy snuje sie w ten sposób, ze dwie sa¬ siadujace nitki posiadaja lewy skret, a dwie na¬ stepne — prawy skret albo tez na przemian jed¬ na nitka posiada lewy i jedna nitka prawy skret.Material jest tkany w sposób zwykly, a wyglad linonu nadaje sie mu za pomoca poprawienia w zwykly sposób lica. Po tkaniu material odkroch- malowuje sie w celu usuniecia krochmalu z ni¬ tek osnowy, nastepnie suszy i pergaminuje jak opisano w przykladzie II. Jak opisano poprzed¬ nio mozna material, w razie potrzeby, plukac i wybielac. Próbki tego materialu wykazuja odpor¬ nosc na zginanie w kierunku osnowy okolo 100 razy wieksza niz w kierunku watku.Kierunkowo usztywnione materialy wedlug wynalazku niniejszego mozna wypróbowac i po¬ równac pod wzgledem kedzierzawienia sie przezwyciecie z nich malych kwadratów i zbadanie ich odksztalcania sie w kierunkach normalnych. Np. mozna w tym celu wyciac z wyprasowanego i lek¬ ko scisnionego badanego materialu kwadratowa próbke o boku 12,7 cm z przyleglymi jej boka¬ mi równolegle z osnowa lub z watkiem, przy czym nagrzewa sie ja do temperatury 21,1°C i nadaje wilgotnosc 70«/o. Nastepnie obserwuje sie zachowanie próbki po jej polozeniu na plas¬ kiej powierzchni lub na stole.Praktycznie biorac, mozna uwazac, ze mate¬ rial nie posiada sklonnosci do kedzierzawienia sie, jezeli próbka materialu pozostaje wyprosto¬ wana i zaden z jej rogów nie podniesie sie wie¬ cej niz 2,54 cm ponad powierzchnie pozioma, na której ja polozono. Materialy, wykonane wedlug wynalazku niniejszego, sa dobre w granicach podnoszenia sie rogów do 2,54 cm. Jednak wyna¬ lazek niniejszy ma równiez zastosowanie do wy¬ robu tkanin usztywnionych w kilku kierunkach, kedzierzawiacych sie powyzej wymienionej licz¬ by 2,54 cm.Z powyzszego wynika, ze stopien kierunko¬ wego usztywnienia dowolnej tkaniny zalezy glów¬ nie od nastawienia tkaniny, to znaczy od nume¬ rów przedzy, gestosci osnowy i watku, skretów nici oraz odgrupowanie, tj, od liczby nitek, wzie¬ tych wzamian jednej nitki w wybranym normal¬ nych splocie, jak opisano poprzednio. Kierunko¬ wa sztywnosc tkanin mozna zgodnie z wynalaz¬ kiem zwiekszyc co najmniej piecio- lub dziesie¬ ciokrotnie, a nawet dwustokrotnie i wiecej w kie- runkirjej osnowy albo watku. Zwykle w celu naj¬ lepszego wyzyskania krosna lepiej jest usztyw¬ niac tkanine w kierunku watku, nie mozna jed¬ nak tego bynajmniej uogólniac, gdyz w wielu przypadkach jest rzecza pozadana usztywnic tkanine w kierunku osnowy. Przy wyrobie nie¬ których tkanin usztywnianych w kierunku wat¬ ku moze byc równiez rzecza pozadana nadanie im nieznacznej sztywnosci w kierunku osnowy.Mozna wykonac to przez wlaczenie do osnowy miedzy surowe niewrazliwe na zespolenie nitki nieznacznej ilosci nitek wrazliwych, które naj¬ lepiej jest zobojetniac wzajemnie pod wzgledem kedzierzawienia sie. Nitki te nadaja wykonczo¬ nej tkaninie w kierunku osnowy nieco sztywnos¬ ci w porównaniu ze znaczna kierunkowa sztyw¬ noscia watku. Podobnie tkanina, której nadaje sie wyrazna sztywnosc w kierunku osnowy, moze za¬ wierac w szarym lub niewrazliwym watku nie¬ co wrazliwych nitek watku, najkorzystniej od¬ pornych wzgledem siebie na kedzierzawienie sie.Inna odmiana tkaniny wedlug wynalazku mo¬ ze zawierac nieznaczna ilosc niewrazliwych nitek rozmieszczonych miedzy nitkami osnowy lub wat¬ ku, którym pragnie sie nadac wyrazna kierun¬ kowa sztywnosc, co jest czasem pozadane w celu uzyskania tkaniny o danej sztywnosci i zadanej delikatnosci lub innej zadanej wlasciwosci. Nie¬ którym tkaninom nadaje sie sztywnosc zbyt znaczna, gdy wszystkie nitki w jednym kierun¬ ku sa wrazliwe; w przypadku tym mozna zasta¬ pic pewne nitki (zwykle mniej niz polowe) w tym kierunku nitkami z surowej bawelny lub in¬ nymi nitkami nie wrazliwymi. Sztywnosc nitek wrazliwych mozna, zmniejszyc przez dodanie do nich wlókien niewrazliwych. Jezeli te niewrazli¬ we wlókna sa z welny zwyklej lub kazeinowej, wtedy uzyskuje sie tkanine odporna na gniece¬ nie. Z tych lub innych przyczyn moze byc rze¬ cza pozadana wcielanie welnianych lub innych niewrazliwych nitek do grup nitek, których po¬ zostale nitki sa wrazliwe. l Z powyzszego wynika, ze wynalazek niniej¬ szy umozliwia wyrób tkanin przy zastosowaniu ogólnie dostepnych urzadzen i srodków i przy ra¬ cjonalnych kosztach produkcji. PL