Wlókna, tasmy, blony i podobne pro¬ dukty z octanu celulozy rozpuszczalnego w chloroformie daja sie, zgodnie z do¬ swiadczeniem, z trudnoscia barwic barw¬ nikami, które same iprzez sie sa odpowied¬ nie do barwienia octanów celulozy. Doty¬ czy to równiez przypadku, w którym tego rodzaju produkty przez specjalna obrób¬ ke zostaly przystosowane do barwienia barwnikami innej klasy, np. produktów animalizowanych, przeznaczonych do bar¬ wienia kwasnymi barwnikami do welny.Te slaba zdolnosc barwienia sie albo zu¬ pelna niezdolnosc przyjmowania barwnika nalezy przypuszczalnie przypisac temu, ze wymienione pochodne celulozy posiadaja 5woista, slabo hydrofilowa powierzchnie zrogowaciala, praktycznie biorac nie po¬ siadajaca porów, a tym samym nie pozwa¬ lajaca na wnikanie barwników posiadaja¬ cych przewaznie duza czasteczke do wne¬ trza wzmiankowanych produktów.Wiadomo juz wprawdzie, ze barwienie octanowego jedwabiu sztucznego, to zna¬ czy produktów z octanów celulozy roz¬ puszczalnych w acetonie, mozna ulatwiac przez to, ze do kapieli barwiarskich albo do past drukarskich dodaje sie srodków powodujacych pecznienie. Takie dodatki, stosowane w warunkach zwyklych do ob¬ róbki jedwabiu octanowego, nie prowadza jednak do celu w przypadku niniejszym.Nieoczekiwanie wykryto jednak, ze sztu¬ czne produkty z octanu celulozy rozpusz-czalnego w chloroformie daja sie doskona¬ le barwic, jesli podda sie je bardzo silne¬ mu pecznieniu i bedzie sie je barwilo w stanie specznionym. Aby osiagnac ten wy¬ nik, nalezy pecznienie wywolywac za po¬ moca mocnych srodków speczniajacych, np. 40%-owego kwasu octowego, ewen¬ tualnie w wyzszych temperaturach, np. w temperaturach powyzej 50°C, a wiec w wa¬ runkach, w których zwykly sztuczny je¬ dwab octanowy ulega juz calkowitemu roz¬ puszczeniu albo daleko posunietemu roz¬ padowi. Okazalo sie, ze wlasciwosci pro¬ duktu z octanu celulozy rozpuszczalnego w chloroformie, jak np. wytrzymalosc, roz¬ ciagliwosc itd., praktycznie biorac przy takiej obróbce nie ulegaja zmianie.Po potraktowaniu srodkiem specznia¬ jacym produkty mozna barwic bezposred¬ nio na glebokie i pelne odcienie o dobrej trwalosci. Zwlaszcza udaje sie równiez barwic z dobrym wynikiem kwasnymi barwnikami do welny produkty, do któ¬ rych wlaczono srodek animalizujacy.Produkty przed barwieniem mozna równiez calkowicie uwolnic od srodka speczniajacego przez wyplukanie woda, nie obnizajac przez to dostrzegalnie ich zdolnossci barwienia sie. Jezeli jednak tak potraktowane produkty wysuszy sie, to traca one z powrotem swe specznienie w takim stopniu, ze nie mozna ich juz dobrze wybarwic.Znaleziono jednakze sposoby, dzieki którym mozna zachowac zdolnosc barwie¬ nia sie produktów nawet po wysuszeniu ich. Jezeli mianowicie silnie specznione produkty, iktóre przez wymycie moga byc uwolnione od srodka speczniajacego, po¬ traktuje sie srodkiem utrwalajacym specz¬ nienie, wtedy nawet po wysuszeniu pro¬ dukty te wykazuja dobra zdolnosc barwie¬ nia sie. Jako srodki utrwalajace specznie¬ nie stosuje sie, np. roztwory soli kwasów organicznych, albo nieorganicznych i (albo) srodków zwilzajacych, wolnych od grup sulfonowych. Dzieki tej obróbce utrwala sie w mniajiszym lub wiekszym stopniu stan specznienia warunkujacy dobra zdol¬ nosc barwienia sie. Jezeli przed barwie¬ niem albo podczas barwienia z powrotem wyplucze sie z produktów srodki utrwala¬ jace, to produkty te zostaja gleboko za¬ barwione barwnikami. Jezeli tak otrzyma¬ ne wybarwienia wysuszy sie, to produkty traca bezpowrotnie sta'n specznienia, barwniki zostaja mocno zwiazane w pro¬ duktach i wskutek tego wykazuja dosko¬ nala trwalosc. Takie wybarwienia na ma¬ teriale zanimalizowanym sa np. we wszyst¬ kich przypadkach znacznie trwalsze, niz od¬ powiednie wybarwienia na welnie. Tak wiec np. wybarwienie, wytworzone zgod¬ nie z wynalazkiem za pomoca zólcieni ami¬ dowej E, wykazuje trwalosc podczas fa¬ lowania 4—5 (wedlug normy niemieckiej komisji dla wyznaczania trwalosci), pod¬ czas gdy podobne wybarwienie na welnie wykazuje trwalosc zaledwie 1—2. Tosamo dotyczy szeregu barwników, których wy¬ barwienia na welnie wykazuja zla albo umiarkowana trwalosc w praniu i folowa- niu.Jak juz wielokrotnie wspomniano, spo¬ sób wedlug wynalazku ma szczególne zna¬ czenie dla barwienia zanimalizowanych produktów z octanu celulozy rozpuszczal¬ nego w chloroformie, to znaczy produktów, do których podczas wytwarzania ich wla¬ czono, np. przez dodanie do roztworu przedzalniczego, substancje o odczynie za¬ sadowym, i które dzieki temu wykazuja powinowactwo wzgledem kwasnych barw¬ ników do welny. Sposobem wedlug wyna¬ lazku niniejszego udaje sie np. barwic wlókna z octanu celulozy rozpuszczalnego w chloroformie, zarówno same, jak tez lacznie z welna na takie same odcienie za pomoca kwasnych barwników do welny.Na przyklad przedzie sie wlókna trójace- tylocelulozowe z dodatkiem substancji zy- wicowatej, zawierajacej azot, tak otrzyma- — 2 —fte wlókna traktuje sie srodkiem specznia¬ jacym i ewentualnie srodkiem utrwalaja¬ cym specznienie wedlug wynalazku i bar¬ wi kwasnymi barwnikami do welny.Wlók¬ na te przerabia sie nastepnie z welna na tkanine albo wytwarza sie z nich material dziany, a gotowa tkanine mieszanA albo mieszany material dziany mozna wtedy barwic na równe odcienie kwasnymi barw¬ nikami do welny. Oczywiscie mozna rów¬ niez w ten sposób otrzymywac efekty dwu- barwhe. Równiez i zanimalizowane wlók¬ na z acetylocelulozy mozna przerabiac z welna na przyklad na czesanke, przedze, tkanine, albo materialy dziane i przed bar¬ wieniem traktowac je srodkiem specznia¬ jacym, który nie narusza welny. Ten ma¬ terial mieszany daje sie barwic na równy odcien kwasnymi barwnikami do welny.Jak juz wspomniano, wybarwienia wytwo¬ rzone na wlóknach sztucznych znacznie przewyzszaja pod wzgledem trwalosci w prafriu i w falowaniu wybarwienia otrzy¬ mywane na welnie.Oczywiscie sposób wedlug wynalazku mozna równiez z 'powodzeniem stosowac do produktów drukowanych. Mozna np. tkanine z wlókien z trójoctanu celulozy wzglednie z animalizowanych wlókien z trójoctanu celulozy zadrukowac miejsca¬ mi srodkiem speczniajacym wymienionego typu, a nastepnie zabarwic odpowiednim barwnikiem, ewentualnie z zastosowaniem obróbki posredniej srodkiem utrwalajacym specznienie. W obu przypadkach mozna otrzymywac wzory barwne na bialym tle albo odwrotnie.Przyklad I. Wlókno wytworzone spo¬ sobem przedzenia na mokro z octanu celu¬ lozy rozpuszczalnego w chloroformie (o za¬ wartosci kwasu octowego: 59—61%) prze¬ prowadza sie w sposób ciagly przez ka¬ piel zawierajaca 60%-owy kwas octowy.Przy tym wlókno mocno peczinieije. Nastep¬ nie wiazke wlókien odkwasza sie przez wymycie woda i barwi nierozpuszczalnym w wodzie barwnikiem rozproszynoWyni.Jezeli np. zastosuje sie trwaly blekit celli- towy B (Schultz Farbstofftabellen I toni dopelniajacy 1934, sir. 75), to powstaje glebokolblekiiferie wybarwienie, podczas gdy bez opisanej obróbki speczniajacej wlókno nie barwi sie prawie wcale.Jezeli zwykly jedwab octanowy (o za¬ wartosci kwasu octowego 54—55%) po¬ traktuje sie w podobny sposób, to wlókno calkowicie przechodzi do roztworu.Przyklad II. Wlókno specznione we¬ dlug przykladu I i wymyte tnie sie na ka¬ walki i wprowadza do kapieli zawieraja¬ cej 10—30% soli nieorganiczne)j albo orga¬ nicznej. Jako sole mozna stosowac np., o ile na to pozwala ich rozpuszczalnosc, chlorki, bromki, jodki, siarczany, azotany, borany, fosforany, siarczyny, tiosiarczany oraz rodanki potasowców i wapniowców, dalej potasowoowe i wapniowcowe sole nizszylch kwasów tluszczowych, a takze mieszaniny wyzej wyszczególnionych soli.Po traktowaniu specznionych wlókien przez 5—10 minut kapiela solna, np. 20%-owym roztworem soli kuchennej, od¬ wirowuje sie i suszy. iPo krótkim wymy¬ waniu barwi sie jak zwykle 'barwnikami cellitowymi, np. trwala czernia cellitowa BTN (Schultz Farbstofftabellen I tom do¬ pelniajacy, 1934, str. 76). Wybarwienia, w przeciwienstwie do materialu poczatko¬ wego, wykazuja odcienie glebokie i nasy¬ cone.Do kapieli solnych w celu polepszenia jakosci wlókien w dotyku mozna w znany sposób dodawac srodków preparacyjnych i zmiekczajacych.Przyklad III. Postepuje sie, jaik w przy¬ kladzie II, stosujac jednak do utrwalania specznienia zamiast kapieli solnej roztwór 5—50 g w litrze srodka zwilzajacego lub emulgujacego, wolnego od grup sulfono¬ wych, np. produktów dzialania zdolnych do reakcji amin trzeciorzedowych na pod¬ stawione bezwodniki kwasu bursztynowe- - 3 —Zo wedlug patentu angielskiego nr 493442 albo produktów reakcji alkoholu oleylowe- go wzglednie olelju rycynowego z nadmia¬ rem tlenku etylenu.Przyklad IV. Wlókina specznione we¬ dlug przykladu I traktuje sie wtórnie ka¬ piela zawderajaca 2—10% soli kuchennej oraz 0,05 do 0,5% srodka zwilzajacego, wolnego od grup sulfonowych. Otrzymane wyniki odpowiadaja wynikom opisanym w przykladzie I—III.Przyklad V. Jedwab sztuczny o zawar¬ tosci 59% kwasu octowego z octanu celu¬ lozy, otrzymany sposobem przedzenia na sucho, traktuje sie w piostaci pasm w cia¬ gu 15—120 sekund w temperaturze 30°C 50%-owym 'kwasem octowym. Wymyty jedwab barwi sie na glebokoczarny kolor tfwala czernia cellitonówa BTN, podczas gdy jedwab nieobrobiony daje ibrudnobru- natnawa czern. Oczywiscie równiez i w tym przypadku mozna zastosowac obrób¬ ke wtórna specznJionych wlókien, jak W przykladzie II—IV.Przyklad VI. Do surowego roztworu trójoctanu celulozy dodaje sie, jak opi: sano w patencie francuskim tir 830800, produktu reakdfi ibenzenosulfonianu skro¬ bi z amina (5—15% w stosunku do octanu celulozy) i przedzie na wlókna. Wlókna te, pomimo obecmosci substancji zawiera¬ jacych azot, wykazuja zaledwie slad bar¬ wienia sie kwasnymi barwnikami do welny.Wlókno przeciaga sie nastepnie w spo¬ sób ciagly przez kapiel z 60%-owego kwa¬ su octowego w temperaturze 20°C przez 15—120 sekund, wymywa i jeszcze w 'Sta¬ nie wilgotnym barwi sie kwasnymi barw- nikaihi dio welny, np. zólcienia amidowa (Sdiyltz Fatfbstofftabellen, tom I, 1931, nr 16). Otrzymane glebokie zabarwienie wykazuje dolbra trwalosc. Na przyklad uzyskuje sie trwalosc podczas folowania wynoszaca 4—5 (wedlug norm niemieckiej komisji dla wyznaczania trwalosci, 1935), podczias gdy odipowiednie wybarwienie na welnie wykazuje trwalosc podczas folowa- nia zaledwie 1—2. Tak samo zachowuje sie szereg innych kwasnych barwników do welny, np. zólcien chinolinowia (Schultz FarbdtofftabeMen tom I, str. 1931 N. 918), kroceitaa brylantowa B (Schultz Farbstoff- tabellen I tom dopelniajacy 1934, nr 539) alizarynonlbinol R (Schultz Farbstoffta- bellen tom I, 1931 N. 1/210), trwaly fiolet do welny B (Schultz Farbstofftabellen tom I, 1931 N. 974), bezposredni blekit ali- zarynowy A (Schultz Farbstofftabellen tom II, 1932, str. 9), kwasna czern azowa 3 BL extra (Schultz FarbstofftabeHen, I tom dopelniajacy str. 70) i inne.Przyklad VII. Surowy roztwór trój¬ octanu celulozy w lodowatym 'kwasie octo¬ wym zadany srodkiem anlimaliziujacym, np. produktem reakcji chloroparafmy twardej z etyleinodwuamina, przedzie sie sposobem przedzenia na mokro; otrzymane wlókna specznia sie w 60%-owym kwasie octo¬ wym w temperaturze 60°C przez 15 se¬ kund, przemywa woda i traktuje w ciagu 5 miiniut kapiela solna, zawierajaca 5% octanu sodowego, 2% rodanku amonowe¬ go, 2% zwyklego srodka preparacyjneigo oraz 0,5% eistru dwuetyloaminometylowe- go kwasu izododecenylobursztynowego.Odwirowane i wysuszone wlólkno barwi sie doskonale kwasnymi barwnikami do welny.Przyklad VIII. Wlókno* trójoctanowe, wytworzone wedlug przykladu VI z do¬ datkiem srodka animalizujacego, specznia sie w ciagu' 30 sekund w temperaturze 10°C w 65%-owym kwasie octowym, do którego dodano okolo 2% zwiazku chro¬ mowego, np. dwuchromianu slodowego albo octanu chromowego, i ewentualnie srodka redukujacego, takiego jak aldehyd mrówko¬ wy albo glukoza. Wiazke wtókSen odkwa¬ sza, sie i tnie na kawalki. Wlókna obro¬ bione kapiela solna (zawierajaca 8% octa¬ nu sodowego, 1% srodka zwilzajacego, — 4 —wolnego od grup sulfonowych, oraz 2% zwyklego snodka preparacyjnego) Jsuszy sie i przerabia z welna na przedze albo tkadine. Taki produkt mieszany barwi sie kwasnymi barwnikami do welny na odcie¬ nie jednorodne. Szczególnie odpowiednie sa barwniki wywolywane chromem, barw¬ niki do chromowania pózniejszego albo barwniki metadliromowe. Wybarwienia na wlóknach sztucznych osiagaja nie tylko równa trwalosc w praniu, folowaniu i wo¬ bec potu, lecz takze i pod wzgledem trwa¬ losci wobec swiatla sa równorzedtne z wy- barwieniami otrzymanymi na czystej wel¬ nie.Przyklad IX. Sztuczny jedwab trójocta- nowy, zawierajjacy srodek animalizujacy, przerabia sie z welna w stosunku 1:1 na tkanine. Tkanine traktóje sie w ciagu 15 sekund w temperaturze 20°C kapiela za¬ wierajaca 60% kwasu octowego i 2% glu¬ kozy, odwirowuje, przemywa i jeszcze wil¬ gotna barwi sie barwnikami do welny, np. blekitem antralanowym B (Schultz Farb- stolftabellen, tom I dopelniajacy 1934, str. 68). Otrzymuje sie jednorodne wybarwie¬ nia na obu rodzajach wlókien. Szczególnie trwale wybarwienia mozna otrzymywac stosujac sole kwasnych leukoestrów kwa¬ su siarkowego 'barwników kadziowych, które równiez barwia oba rodzaje wlókien na jednakowy odcien i jednakowo trwale.Przyklad X. Postepuje sie wedlug przykladu IX, jednakze po specznieniu przeprowadza sie jeszcze traktowanie so¬ la. Równiez po wysuszeniu otrzymuje sie na tak obrobionej tkaninie jednakowo do¬ bre wybarwienie, jak wedlug przykladu IX.Przyklad XI. Wlókno, wytworzone we¬ dlug przykladu VIII, barwi sie nierozpusz¬ czalnym w wodzie barwnikiem rozproszy- nowym, np. trwalym barwnikiem cellitono- wym. Dzieki obecnosci substancji animali- zujacej zdolnosc ciagnienia takich barwni¬ ków na trójoetan nie zostaje zniesiona, lecz nieoczekiwanie znacznie wzrasta, tak ze np. kapiele barwiarskie zostaja w zna¬ cznym stopniu wyciagniete i otrzymane wybarwienia sa glebsze.od wybarwien na sztucznym jedwabiu octanowym o zawar¬ tosci 54—55% kwasu octowego.Przyklad XII. Wlókna z octanu celu¬ lozy rozpuszczalnego w chloroformie, wy¬ tworzone sposobem przedzenia na drodze suchej lub mokrej, drukuje sie miejscami 60%-owym kwaisem deltowym, ewentual¬ nie w 'obecnosci zagestnika, a nastepnie barwi albo poddaje obróbce solnej i po wysuszeniu barwi barwnikami cellitowymi w temperaturze 70—80°C Powstaja wlók¬ na, wykazujace ciekawe efekty idwubarw- ne, poniewaz nieobrobione miejsca przyj¬ muja barwnik slabo, natomiast miejsca obrobione przyjmuja go mocno.Przyklad XIII. Przedzie sie wlókna trójoctanowe z dodatkiem srodka animali- zujacego i postepuje z wlóknam^, jak opi¬ sano w przykladzie XII. Za pomoca barw¬ ników celliltowych, jak równiez za pomo¬ ca kwasnych barwników do welny* barw¬ ników chromowych itd. mozna otrzymy¬ wac wlókna mieniace sie.Przyklad XIV. Tkanine wytworzona z trójoctanu celulozy drukuje sie w dowol¬ ne desenie pasta drukarska zawierajaca 65% kwasu octowego, wymywa i barwi albo wymywa, poddaje obróbce solnej we¬ dlug przykladu VII i nastepnie barwi. Za pomoca odpowiednich barwników, np. trwalego barwnika cellitowego B, otrzy¬ muje sie ciemne desenie na jasnym tle.Przyklad XV. Tkanine ze sztucznego jedwabiu trójoctanowego, zadanego srod¬ kiem animalizujacym, draikulje sie, jak opi¬ sano w przykladzie XIV. Jezeli nastepnie wybarwi sie ja barwnikami cellitowymi, to otrzymuje sie efekty podobne, jak opisane w przykladzie XIV. Jezeli natomiast wy¬ barwi sie kwasnymi barwnikami do welny albo barwnikami do chromowania, które rezerwuja jedwab octanowy, to otrzyma sie barwne desenie na bialym tle. — 5 — PL