Celem wynalazku jest stworzenie prze¬ kladni', podobnej do kól zebatych, któraby pozwalala na przeksztalcenie ruchu obroto¬ wego na ruch obrotowy i posuwowy przy dowolnym kierunku osi kól zebatych, t. j. osie tych kól moga byc równolegle, przeci¬ nac sie lub krzyzowac.Osiaga sile to w ten sposób, ze jedno z kól przekladni posiada zeby w ksztalcie wkleslych krazków obrotowych, podczas gdy zeby drugiego kola maija ksztalt wkle¬ slych krazków obrotowych, przyczem zeby jednego z d^óch kól sa ustawione wedlug lteji, odpowiadajacej pozadanemu ruchowi posuwowemu.Wskutek swego ksztaltu, zeby zazebiaja sile niefylko stycznie wzgledem ruchu obro¬ towego, lecz wytwarzaja równiez sile skla¬ dowa cisnaca w kierunku osi obrotu. Wsku¬ tek falistego^ ustawiania jednego; uzebienia, jedno z kól zebatych moze byc przy swym obrocie równoczesnie przesuniete wzdluz swej osi) lub wraz z nia, podczais gdy dru¬ gie pozostaje na miejscu, obracajac sie tyl¬ ko na swej osi lub razem z nia.Tego rodzaju przekladnie nietylko ze umozliwialja jednoczesny ruch obrotowy i posuwowy, lecz posiadaja jeszcze i! te za¬ lete, ze umozliwiaja dowolne regulowanie ruchu posuwowego, czyli kolejne skoki o róznej dlugosci. Zastosowanie wynalazku przyczynia sie W wielu wypadkach dio upro¬ szczenia maszyn roboczych obrabiarek i sil¬ ników.Na zalaczonym rysunku przedstawiono kilka przykladów wykonaJnia wynalezibnej przeklaJdiii.Na Big. 1 przedistalwiony jest wypukly zab a, osadzony obrotowo na wydrazonym czopite a, sluzacym1 mu za' os ii ustawionym prostopaidle do powierzchni obwodu kola zebatego 77. Wedlug fig. 3, wymieniona po¬ wierzchnia; robocza jest cylindryczna, we¬ dlug fig. 4 — tarczowa i fig; 5 ;— stozkowa.Przy stozkowych i cylindrycznych po¬ wierzchniach roboczych, zeby sa zwykle u- ¦s rzadzone: na Jpowferzchni wewnetrznej ob¬ wodu. Kolo zebate /, zazebiajace z kolem zebatem II (fig. 4) posiada wklesle zeby b (fig. 2) w ksztalcie krazków obrotowych.Oba rodzaje zebów sa zwykle osadzone obrotowo na osiach a, 6\ Wklesle zeby umieszczaja sie na zwyklem kole podzialo- wem, zas wypukle na zamknietej linji fali¬ stej, ksztalt której zalezy od pozadanej wielkosci!, oraz pozadanego ruchu posuwo¬ wego kola zebatego /. Tworzace krazków, zastepujace zeby maja zwykle ksztalt linji logarytmicznej lub wykladniczej slimako¬ wej, drugie zas kolo zebate posiada krazki, których tworzace dostosowuja sie do kraz¬ ków kola pierwszego. Przy obrocie kola 77, na którem znajduja sie wypukle zeby, ustawione na zatmknietej linji falistej, kolo / obraca sie na swej osi wskutek cisnienia stycznego, wywieranego przez zeby a na zeby b i równoczesnie przesuwa sie wzdluz osi, przez sile skladowa, dzialajaca w kie¬ runku osi b' wskutek falistego rozmieszcze¬ nia wypuklych zebów na kole //. W ten sposób, cisnienie na zeby kolaJ / wywoluje obrót obu kól zebatych naokolo ich osi, oraz posuw kola zebatego 7, odpowtedni do linji falistej umieszczenia! zebów kola 77.Sredni stosunek przekladni okresla sie z ilo¬ sci zebów obu kól. Sredhi posuw kola ze¬ batego 7 równa sie w przyblizeniu wysoko¬ sci fali linji umieszczenia zebów na obwo¬ dzie kola 77.Przekladnie tego rodzaju moga byc uzy¬ wane np. zamialst drazków korbowych oraz korb przy silnikach, obrabiarkach i maszy¬ nach roboczych, przyczem unika sie zwia¬ zanego z temi czesciami niekorzystnego ci¬ snienia na powierzchnia slizgowe. Jezeli kolo zebate 7 jest osadzone na trzonie tlo¬ kowym, zas kolo zebate 77 na wale, to o- trzymuje sie taki1 sam ruch co i za posred¬ nictwem drazka korbowego i korby. Prze¬ suw, oraiz przebieg tego ruchu, moga byc regulowane przez umieszczenie kola zeba¬ tego miedzy dwoma przestawialnemi cpcr- kami, i przez zmiaJne ksztaltu linji falistej, wedlug której umieszczone sa zeby a, oraz przez dowolne laczenie kola; 7 z jego trzo¬ nem, stosownie do tego czy kolo zebate jest sprzegniete dla ruchu obrotowego z trzo¬ nem tlokowym lub nie. Ilosc skoków wy¬ konanych przez kolo zebate 7, przy jednym obrocie kola zebatego 77, zalezy od ilosci fal linji zebów a. Tak np. tlok przy prze¬ kladni, wedlug fig. 4 wykonywal 4 skoki, zas wedlug fig. 7 tylko 2 skoki. Przez przestawienie kolejne zebów, mozna otrzy¬ mac zmiane skoku dla kazdego drugiego ze¬ ba, celem udzielenia tlokowi! pewnego ru¬ chu drgajacego. Wielka zaleta nJowej prze- kladlni dla nfektórych maszyn roboczych polega na tern, ze dzieki odpowiedniemu u- ksztaltowanhi linji falistej mozna osiagac nietylko czals trwamiai, przebieg i dlugosc kolejnych skoków, 'lecz równiez zmiane szybkosci obrotu kolai 7 w pewnych grani¬ cach.Fig. 2 przedstawia przebieg zazebienia powierzchni zebów. Rzuty punktów srod¬ kowych o19 o2, o3, o4, zazebiajacych sie ko¬ lejno przekroi wypuklego zeba znajduja sie na krzywej slimakowej. W rzeczywi¬ stosci zas punkty te znajduja sie na! krzy¬ wej przestrzeniowej o ksztalcie slimako- 2 —wyni, Jezeli wklesle i wypukle zeby sa osadzone obrotowo na1 osi, to w! miejscu sty¬ ku nie zdarza sie slfegainie i zeby tocza sie po sobie.Opisane zazebienie odznacza sie dlugim okresem przylegania zebów do siebie i lep- szem wspóldzialaniem, nawet przy niedo¬ kladnych zebach i nadaje sie do znacznych szybkosci. Jezeli oba rodzaje zebów sa u- mieszczone na kolach podzialowych, wów¬ czas zazebienie odbywai sile na podobien¬ stwo zwyklych przekladni zebatych.Dla wykreslenia litoj i rozmieszczenia ze¬ bów przy danym ich ksztalcie oraz nierów¬ nomiernej podzialki zazebienia, spowodowa¬ nej zmienna krzywizna llnji falistej, sluzy przyrzad, przedstawiony na fig, 6 w prze¬ kroju przez os i na fig. 7 w przekroju we¬ dlug linji ABCD. Przyrzad ten sklada sie z opory /, do której przymocowatny jest za posrednictwem pierscienia / i nakretki /' w sta p w ksztalcic rury z dWoma kolnierzami p', p"-. Od przesuwu podluznego na wale piasta jest zabezpieczona przez pochwy q, q\ i nakretki q", q'\ Do koltóerza p sa przymiocowaJne srubami krazki r, r o jedna¬ kowej srednicy. Krazki te sa rozdzielone pierscieniem odleglosciowym s. Miedzy te- mii krazkami sa umieszczone przesuwalne w kierunku promienia ramiona t, /'. Ra- mionai te sa prowadzone, przy przesuwie podluznym, promieniowo za posrednictwem sworzni srub u, przechodzacych przez wy¬ kroje ramion, oraz przez krazki wodzace v, v, v\ Do konców raimiion / przymocowana jest, za posrednictwem odejmowalnych szczek zaciskowych, zamknieta w sobie szeroka gietka tasma stalowa 1, 2, 3, 4 w ta¬ ki sposób, ze chociaz moze przybierac rózne krzywizny przy przestawianiu ramion /, jedhaik zachowuje zwykle zasadniczy ksztalt cylindryczny, którego tworzaca skie¬ rowana) jest równolegle d!o osi kf k\ Tasmie stalowej mozna nadawac wszielki prawidlo¬ wy lub niepralwidlowy ksztalt. Do tasmy tej przymocowuja sie srubami przycisko- wemi wypukle zeby a w taki sposób, ze ich osie sa równolegle do osi walu k, k\ Do opory / przymocowany jest, prostopadle do oso! walu k, k', drugi wal m, m zapomoca pierscienia n i nasrubka n. Na tym wale obraca sie swobodnie kolo zebate d z wkle¬ slem!1 zebami b, na którego wydluzonej pia¬ scie osadzony jest beben 8. Zeby a zacze¬ piaja za zeby b. Ramie 7 przymocowane do stojaka! / posiada olówek e, kreslacy linje ruchu bebna 8 w stosunku do ramienia. Do kolnierza p" piasty p, przymocowany jest krazek 17, o który opiera sie olówek 6. Oló¬ wek ten osadzony jest w ramieniu 9 pochwy 10, obracajacej sie na osi 11, IV. Na po¬ chwie 10 obraca sie swobodnie kólko z row¬ kiem 12, zabezpieczone od przesuwu po¬ dluznego z jednej strony przez pochwe 10, z drugiej zas przez pierscien nastawny 13.Ramie 9 i pierscien nastawny 13 sa polaczo¬ ne z pochwa 10 zapomoca zatyczek. Za- tyczki te przechodza przez wyciecie w osi 11, 11' tak,, ze pochwa! moze sie na osi t^l- ko przesuwac.Os walu // jest prostopadla do osi walu k, k\ Wal 11 jest osadzony w ruchomem ramieniu 14, nastawianem na wysokosc i zamocowywanem w pozadanein polozeniu do lacznika 15 sruba 16, przechodzaca przez wykrój w ramieniu ruchomem. W rowek kólka 12 zachodzi tasma stalowa /, 2, 3, 4, która prowadzi olówek 6 i zmusza go do wykreslania swej krzywizny na krazku 17, przy jego równoczesnym obrocie wraz z ta¬ sma na osi k, k', przesuwajac olówek odpo¬ wiednio do swej falistej krzywizny wzdluz osi 11, IV.Przyrzad ten uzywa sie w nastepujacy sposób: Tasme stalowa wygina sie, zapomoca przestawialnych ramion, w ksztalcie liinji - 3 —falistej tak; ze otrzymuje 315 mniej wiecej pozadafty skok kola zebatego d. Nastepnie zeby a przymocowuja sie kolejno do tasmy srubaani przycibkowemi tak, zeby przy za¬ zebianiu z kolemi zebatem d nie powstaWar ly zafcinania^ Teraz na bebnie 5 kresli sie istotna dlugosc skoku kola zebatego d. Przy niezmiennej dlugosci! tasmy stalowej dlu¬ gosc skoku moze byc zwiekszona lub zmniej¬ szona przez przysuniecie lub odsuniecie ta¬ smy od osi k, k*. Wykres na1 bebnie daje dokladny obraz pdstejpowego i obrotowego ruchu kola zebatego Z, zaleznego nietylko od linjii falistej, lecz równiez i! od ksztaltu zeba. Przez zmiane ksztaltki fali tasmy stai- lowej, wykres ten moze byc zaiwsze uzgod¬ niony z pozadanym celem, ewentualnie z wykresem dla ruchu kola zebatego d.Ksztalt fali wykresla sie na krazku 17, Rów¬ niez mozna naznaczyc na krazku 17, np. zai- pomoca drazka uderzajacego o zeby, miej¬ sca odpowiadajace zebom, przymocowatnym do tasmy stalowej. Przy pomlocy wiec te¬ go przyrzadu, rozwiazuje sie w prosty i praktyczny sposób postalwiione zadanie, dzieki czemu staja sile zbytecznemi graficz¬ ne rozwiazania w trzech rzutach.Z nakreslonych w taki sposób plaskich lznji falistych moga byc wykreslone odpo¬ wiednie linje dlat powierzchni cylindrycz¬ nych i stozkowych. PL