Przedmiotem niniejszego wynalazku jest dwudzielny zelazny stempel kopalnia¬ ny tego typu, w którym klinowa czesc gór¬ na jest prowadzona w czesci dolnej, zao¬ patrzonej w nieruchoma obsade dla klina, i w którym przez zespól klinów w obsadzie obie czesci stempla sa ze soba nastawnie sprzezone. Wynalazek odznacza sie szcze¬ gólnym sposobem osadzenia narzadów za¬ ciskajacych wzgledem siebie i wzgledem obu czesci stempla. Wazne sa przy tym nastepujace okolicznosci.Glówny narzad zaciskajacy jest wyko¬ nany w postaci jednego pionowego, a wiec równoleglego do osi stempla klina, który w dalszym ciagu oznaczac sie bedzie jako ,,klin podluzny", przy czym zbieznosc tego klina jest tak obrana, ze samohamowanie zostaje usuniete, a tym samym, w prakty¬ ce, przy zesuwaniu sie stempla wewnetrz¬ nego pod wplywem obciazenia klin nie przeszkadza temu zesuwaniu, poniewaz pod naciskiem posuwajacego sie stempla we¬ wnetrznego bedzie sie on usuwac.Temu usuwaniu sie klina podluznego zapobiega sie w mysl wynalazku za pomo¬ ca narzadu laczacego lub tez reguluje sie je przez bezposrednie oddzialywanie tego narzadu. Krzyzujacy droge klina podluz¬ nego narzad laczacy przejmuje na siebiezabezpieczenie i zaciskanie klina podluz¬ nego i umozliwia przez swe rozluznienie ruch klina podluznego w góre dla latwego wyrabowania stempla. Najprostsza budowe mechanizmu klinowego i najpewniejsze je¬ go dzialanie osiaga sie w mysl wynalazku wtedy, gdy narzad laczacy przechodzi przez klin podluzny. Narzad laczacy ma swe oparcie w obsadzie klina podluznego.Dzieki powyzszej postaci wykonania otrzymuje sie nie tylko zwarta budowe i nieznaczny ciezar stempla, lecz równiez i taka budowe stempla, która pozwala gór¬ nikowi w kopalni na latwe zapoznanie sie z jego sposobem dzialania i ulatwia poslu¬ giwanie sie stemplem.Szczególna zalete tej prostej budowy stempla stanowi to, ze mozna go latwo za¬ stosowac bez specjalnych srodków wzgled¬ nie bez specjalnych urzadzen jako prak¬ tycznie sztywny stempel, a wiec jako stem¬ pel do odbudowy na zawal, jak równiez jako stempel podatny, a wiec jako stempel do odbudowy z podsadzka. Szczególniej ko¬ rzystne jest zwlaszcza to, ze narzad la¬ czacy daje sie w kazdym przypadku latwo rozluznic.Zastosowanie zaciskajacych narzadów w klinowych zamkach dwudzielnych stem¬ pli, w których przez odpowiedni dobór zbieznosci usuwa sie samohamownosc kli¬ na, jest juz znane w rozmaitych postaciach.Znane, jest równiez stosowanie klinów po¬ przecznych lub dzialajacych w kierunku poprzecznym klinów jako narzadów za¬ bezpieczajacych lub laczacych, w których zbieznosc klina sluzy do zaciskania stem¬ pla wewnetrznego i nastawiania róznych wysokosci stempla.Znana jest równiez budowa dwudziel¬ nych stempli, w których klinowy stempel wewnetrzny oddzialywa bezposrednio na usuwajacy sie poziomo i pionowo klin, któ¬ ry slizga sie wzdluz ukosnej powierzchni i w którym samohamownosc zostaje usu¬ nieta przez odpowiedni dobór zbieznosci i którego zacisniecie i nastawianie odbywa sie przy pomocy innegoi klina.To samo urzadzenie próbowano juz wy¬ konac odwrotnie, przy czym ruch zesuwa- jacego sie stempla wewnetrznego przeno¬ szono na poruszajacy sie tylko poziomo klin, który ze swej strony wywiera swym ruchem poziomym nacisk na klin nie samo- hamujacy, którego ruch pionowy zostaje przejety przez sprezynujacy wspornik i odpowiednie zabezpieczenia poprzeczne.Nastepnie znane sa stemple dwudziel¬ ne z klinami bez samohamowania, zbudo¬ wanymi w postaci palaków, które osadzone parami wzajemnie sie obejmuja, przy czym jeden z tych klinów palakowych jest osa¬ dzony nieruchomo, a drugi ruchomo, ale jest podparty przez narzad zabezpiecza¬ jacy.Wszystkie z powyzej opisanych urza¬ dzen nie sa dla kopaln wystarczajace.Wielka liczba czesci skladowych zamka nie tylko zwieksza koszt stempla, lecz rów¬ niez przeszkadza czesciowo stosowaniu go w praktyce. Natomiast budowa wedlug wy¬ nalazku nie tylko upraszcza sam stempel, lecz równoczesnie zapewnia niezawodne dzialanie, oraz proste latwe wyrabowanie stempla z moznoscia czestego ponownego chwytania osuwajacego sie stempla we¬ wnetrznego.Najprostsza i najpewniejsza postac wykonania stempla wedlug niniejszego wy¬ nalazku otrzymuje sie wtedy, gdy umiesz¬ czony na drodze klina podluznego narzad laczacy przechodzi jako klin poprzeczny przez klin podluzny i znajduje w scianach obsady tego klina swe oparcie. Zamiast klina poprzecznego' mozna równiez zasto¬ sowac inny narzad laczacy, np. mimosiród.Przyklad wykonania wynalazku uwi¬ doczniono na rysunku. Fig. 1 i 2 przedsta¬ wiaja jedna postac wykonania w rzucie pionowym oraz w rzucie bocznym.Stempel wewnetrzny 10 jest w znany sposób prowadzony w stemplu zewnetrz- — 2 —nym //. Stempel wewnetrzny 10 jest zbu¬ dowany klinowo, przy czyni zbieznosc kli¬ na moze byc wieksza lub mniejsza odpo¬ wiednio db zadanej podatnosci stempla- Stempel zewnetrzny 11 posiada na swym górnym, koncu znana obsade klino¬ wa 12, w której jest prowadzony klin po¬ dluzny 13 w; bezposrednim styku ze stem¬ plem wewnetrznym 10. Stempel wewnetrz¬ ny 10 przylega wiec bezposrednio do klina podluznego 13, prowadzonego przez obsa¬ de- pod pewnym katem, który jest wiekszy od kata, przy którym powstaje samohamo- wanie. Tak np. jezeli kat krawedzi 14 kli¬ na 13, przylegajacej do gniazda, wykona¬ no wiekszy od 25°, to klin podluzny 13, o ile nie jest zabezpieczony, wysuwa sie ze swego gniazda w kolnierzu 12 przy zesu¬ waniu sie górnej czesci 10 stempla.Temu ruchowi klina 13 przeszkadza jednakze klin poprzeczny 15, który prze¬ chodzi przez klin podluzny 13 i jego obsa¬ de klinowa 12, Wielkosc szczeliny 16 w kli¬ nie podluznym 13 dla klina poprzecznego 15 ustala mozliwosc ruchu klina podluzne¬ go poprzecznie oraz pionowo w góre. Gór¬ na krawedz 17 klina poprzecznego 15 znaj¬ duje oparcie na powierzchniach 18 obsady 12, a dolna krawedz 19 klina poprzecznego 15 ma swoje oparcie w dnie 20 szczeliny klina podluznego 13. Klin poprzeczny 15 przechodzi przez klin podluzny w ten spo¬ sób i jest tak umieszczony w obsadzie kli¬ nowej 12, ze prowadzony jest mniej wiecej na wypadkowej zbieznosci klina podluzne¬ go 13, w kazdym jednak razie niezgodnie z jego zbieznoscia.Wzajemne polaczenie obu czesci stem¬ pla z zamkiem klinowym mozna w znany sposób zabezpieczyc dzieki temu, ze po wsadzeniu stempla wewnetrznego opoirek 21, umieszczony na jego dolnym koncu, za¬ chodzi przed wezszy koniec klina podluz¬ nego 13, gdy stempel wewnetrzny wysuwa sie ze stempla zewnetrznego.Glowica 22 klina poprzecznego 15 jest tak dobrana, wzglednie zbieznosc jego po¬ siada taka wielkosc, ze chociaz moze on byc wprowadz-ony swym grubszym koncem przez szczeliny 16 i 23 w klin 13 i obsade 12, to po zlozeniu stempla nie moze sie on wysunac ze szczeliny 23 obsady 12. Kciuki 24 na klinie poprzecznym 15 zapobiegaja wypadnieciu klina w drugim kierunku Wzglednie zatrzymuja go na koncu tego ru¬ chu. Osadzanie stempla przy pomocy od¬ powiednich urzadzen osadzajacych moze sie odbywac w zwykly sposób. Po docisnie¬ ciu stempla wewnetrznego do stropu przy pomocy urzadzen osadzajacych, klin po¬ dluzny 13 zostaje pod dzialaniem klina po¬ przecznego przesuniety w dól, a górna czesc stempla zostaje zacisnieta w czesci dolnej stempla. Przez uderzenia w glowi¬ ce 22 klina poprzecznego 15 nastepuje za¬ cisk miedzy powierzchniami 18 obsady i dnem 20 szczeliny klina podluznego. Klin podluzny jest wiec przy zaciskaniu klina poprzecznego 15 przesuwany w dól i w kie¬ runku dolnej czesci stempla. Pod wply¬ wem" obciazenia górna czesc stempla prze¬ suwa sie w dól i usiluje przy tym wycisnac klin podluzny z obsady, czemu jednak przeszkadza klin poprzeczny 15.Przy rabowaniu stempla potrzebne jest tylko stosunkowo nieznaczne uderzenie w wezszy koniec 24 klina poprzecznego 15, azeby zwolnic zacisniecie klina podluznego i tym isamym spowodowac osuniecie sie stempla wewnetrznego 10. Stosownie do sily uderzenia zwalniajacego mozna rów¬ niez mniej lub wiecej przyspieszyc obsu¬ niecie sie górnej czesci 10 stempla, a tym samym mniej lub wiecej szybkoi przepro¬ wadzac rabowanie. Dzieki temu ma sie moznosc regulowania wielkosci zesuwania sie obu czesci stempla, poniewaz stempel wewnetrzny moze sie zawsze znowu za¬ kleszczyc o klin podluzny, o ile klin po¬ przeczny odsunie sie tylko nieznacznie.Przy bezposrednim zacisnieciu górnej czesci stempla 10 w czesci dolnej 11 przez — 3 —klin podluzny 13 przy pomocy klina po¬ przecznego 15 -wszedzie metal przylega do metalu. Wskutek tego poszczególne czesci sa tak wzgledem siebie ustosunkowane, ze jedynie elastycznosc materialu jest miaro¬ dajna dla podatnosci stempla. W ten spo¬ sób stempel dziala jako' tak zwany stem¬ pel sztywny. Opisana konstrukcja stempla pozwala jednak równiez latwo zastosowac ten sam stempel jako stempel podatny.Wymaga to jedynie wlaczenia odpowied¬ nio podatnego elementu. Takie wlaczenie w celu otrzymania wiekszej lufa mniejszej podatnosci daje sie przeprowadzic w tej postaci wykonania w dwóch miejscach. Po¬ datny element wlacza sie miedzy górna czesc stempla 10 i klin podluzny 13, przy czym np. klin podluzny 13 posiada w swej sciance 25, zwróconej ku górnej czesci stempla, nieznaczne wyciecie na osadzenie w nim cienkich plytek z drzewa, gumy, miekkiego metalu, miekkiego zelaza itd., odpowiednio do stopnia zadanej podat¬ nosci. Zamiast tego jednak podatny ele¬ ment mozna równiez osadzic w dnie 20 szczeliny klina podluznego 13, tak ze ele¬ ment ten dziala podatnie przy przenosze¬ niu nacisku. PL