Wynalazek niniejszy dotyczy znanych pedni, umozliwiajacych bezstopniowa zmia¬ ne szybkosci i skladajacych sie z dwóch tarcz, które mozna wzgledem siebie na¬ stawiac mimosrodowo. Jedna z tych tarcz jest zaopatrzona w rowek pierscieniowy, w którym znajduja sie narzady zaporowe wolnobiegowe, a druga tarcza jest zaopa¬ trzona w rowki promieniowe, z którymi wspólpracuja czopy narzadów wolnobie- gowych, sprzegajace obie tarcze. Sposób dzialania takiej pedni jest znany. Jezeli polozenie obu tarcz jest takie, ze osie ich znajduja sie w prostej linii, wówczas kra¬ za one z równa szybkoscia, przy czym wszystkie narzady wolnobiegowe biora udzial w przenoszeniu sily. Jezeli jednak przesunie sie osie tarcz wzgledem siebie, wówczas szybkosc obu tarcz jest rózna.W tym przypadku sprzeganie obu tarcz odbywa sie za pomoca tylko jednego na¬ rzadu wolnobiegowego, a mianowicie za pomoca tego narzadu, który nadaje naj¬ wieksza szybkosc katowa tarczy nape¬ dzanej.Ze wzgledu na ograniczona liczbe na¬ rzadów wolnobiegowych kazdy narzad musi przenosic sile na pewnej drodze, której wielkosc jest zalezna od ilosci na¬ rzadów. Podczas tej drogi narzad jest sta¬ le polaczony z tarcza, posiadajaca rowek pierscieniowy. Poniewaz jednak odstep na¬ rzadu od osi tarczy z rowkami promie¬ niowymi zmienia sie stale, to podczas tej drogi ma miejsce zmiana szybkosci tarczy napedzanej, przy niezmiennej szybkoscitarczy napedzajacej* Szybkosc tarczy na¬ pedzanej zmienia sie w obrebie pewnych granic górnej i dolnej. Szybkosc ta jest najmniejsza w poczatku i koncu drogi, czyli przy poczatku i koncu dzialania na¬ rzadu, przenoszacego w danym okresie sile. Najwieksza wartosc posiada szyb¬ kosc w polowie tej drogi. Z chwila kaz¬ dego zaczepienia nowego narzadu laczy sie wiec przyspieszenie walu napedzajace¬ go, natomiast po uzyskaniu najwiekszej szybkosci zaczyna sie zmniejszanie sie tej szybkosci w kierunku obrotu az do mo¬ mentu, w którym nastepny narzad zacz¬ nie dzialac. Wspomniane ciagle przyspie¬ szenia i zatrzymywania powoduja zakló¬ cenia dzialania (pedni, przejawiajace sie w drganiach, które powoduja silne kleko¬ tanie i szybkie scieranie sie czesci pedni.Dalsza wade tego rodzaju pedni sta¬ nowi koniecznosc przenoszenia calego mo¬ mentu obrotowego przez jeden tylko na¬ rzad wolnobiegowy, co powoduje, ze kaz¬ dy narzad wolnobiegowy musi posiadac wymiary, odpowiadaj ace najwiekszemu momentowi obrotowemu, wskutek czego pednia jest duza i droga.Wade znanych pedni, wymieniona na pierwszym miejscu, usuwa sie wedlug wy¬ nalazku za pomoca szczególnego ustawie¬ nia skosnego lub ustawienia skosnego i równoczesnego wygiecia rowka prowad- niczego, polozonego w kierunku promie¬ niowym, dzieki czemu uzyskuje sie nie¬ zmienna szybkosc tarczy napedzanej przy stalej szybkosci tarczy pedzacej i przy stalym przesunieciu mimosrodowym osi obu tarcz.Celem usuniecia wady, opisanej na /drugim miejscu, mozna oprócz tego uksztaltowac rowki prowadnicze w ten sposób, ze przenoszenie sily odbywa sie równoczesnie za pomoca kilku narzadów wolnobiegowyeht czyli ze wieksza liczba narzadów tych udziela tarczy napedzanej szybkosci stalej. Wedlug wynalazku moz¬ na uzyskac szczególnie korzystny przebieg krzywej wówczas, jezeli os czopa sprze¬ glowego obu tarcz zostaje równoczesnie przesunieta nieco na zewnatrz wzgledem sredniej srednicy rowka pierscieniowego.Wedlug odmiennej postaci wykonania wynalazku usuwa sie wady znanych pedni przy zachowaniu prostych rowków pro¬ wadniczych o rozmieszczeniu badz do¬ kladnie promieniowym lub skosnym do kie¬ runku proimienia w ten sposób, ze z kaz¬ dym narzadem wolnobiegowym polaczona jest czesc sprzeglowa w postaci puklerza o takim ksztalcie, ze szybkosc obwodowa tarczy napedzanej przy niezmiennej szyb¬ kosci tarczy pedzacej jest znowu nie¬ zmienna w obrebie drogi pracy. Czesci sprzeglowe o postaci puklerzy mozna rów¬ noczesnie uksztaltowac w ten sposób, ze prace przenosi sie równiez za pomoca kil¬ ku narzadów wolnobiegowych.Wynalazek dotyczy wreszcie polacze¬ nia pedni do zmiany szybkosci z prze¬ kladnia satelitowa przy takim ulozysko- waniu tarczy przesuwnej pedni, ze naped tej tarczy jest mozliwy za pomoca kól ze¬ batych. W tym celu osadza sie os prze¬ suwnej tarczy pedni na wale napedzaja¬ cym przekladni satelitowej w taki sposób, ze mozna te os, a wskutek tego cala tar¬ cze, przekrecac okolo tego walu.Na zalaczonym rysunku fig. 1 przed¬ stawia widok z boku tarczy z rowkami prowadniczymi, przy czyim przynalezna tar¬ cza z rowkiem pierscieniowym jest przed¬ stawiona liniami punktowanymi, fig. 2 — przekrój pedni w polozeniu obu tarcz z osiami w jednej linii, fig. 3 — wykresla¬ nie ksztaltu rowków prowadniczych pedni wedlug fig. 1 i 2, a fig. 4 — narzad wol¬ nobiegowy z przesunietym czopem sprze¬ glowym, na fig. 5 uwidoczniono wyzna¬ czenie krzywej promieniowych rowków prowadniczych, skladajacych sie z po¬ szczególnych krzywych odcinków, na fig. 6 — przekrój podluzny pedni, polaczonej — 2 —z przekladnia satelitowa, na fig. 7 — prze¬ krój wedlug VII—VII na fig. 6, na fig. 8 — widok z przodu tarczy z rowkami pro¬ mieniowymi wedlug odmiany postaci wy¬ konania wynalazku, przy czym przynalez¬ na tarcza z rowkiem pierscieniowym wraz z narzadami wolnobiegowymi przedstawio¬ na jest liniami kreskowanymi, na fig 9 — przekrój tej pedni z osiami umieszczony¬ mi w jednej linii, na fig. 10 — schemat wyjasniajacy zasade pedni, wreszcie na fig. 11 — okreslanie postaci czesci sprze¬ glowych w ksztalcie puklerzy.Na fig. 1 i 2 oznaczono liczba 1 tar¬ cze, posiadajaca rowek pierscieniowy, za¬ wierajacy narzady wolnobiegowe, a liczba 2 tarcze, zaopatrzona w rowki prowadni-, cze, Obie tarcze sa umocowane na przy¬ naleznych walach 3 i 4. Kazdy wal moze sluzyc badz jako wal pedzacy, badz jako napedzany.Narzady wolnobiegowe, umieszczone w rowku pierscieniowym 5 tarczy 1, skla¬ daja sie z wycinków 6, w których sa osa¬ dzone walki 7. Z wycinkami 6 polaczone sa czopy 8, posiadajace rolki 9, sluza¬ ce do sprzegania obu tarcz. Promienio¬ we rowki prowadnicze tarczy 2 ozna¬ czono liczba 10. Kierunek obrotu pe¬ dni jest okreslony kierunkiem skosnych powierzchni, na których znajduja sie wal¬ ki 7 narzadów wolnobiegowych (fig. 4).Pednie, przedstawiona na fig. 1, mozna napedzac jedynie w kierunku obrotów wskazówki zegara, poniewaz walki 7 mo¬ ga sie zakleszczac tylko podczas ruchu w tym kierunku.Na fig. 1 obie tarcze sa ustawione mi- mosrodowo, przy czym tarcza 1 jest prze¬ sunieta w plaszczyznie poziomej wzgledem tarczy 2. Jezeli tarcza 2 napedza tarcze U wówczas narzady wolnobiegowe tarczy 1, znajdujace sie na prawo od walów 3 i 4, udzielaja tarczy 1 najwiekszej szybkosci katowej, przenoszac sile z jednej tarczy na druga. Jezeli natomiast tarcza 1 nape¬ dza tarcze 2, wówczas narzady tarczy 2, polozone na lewo od walu 4, przenosza na tarcze 2 najwieksza szybkosc katowa, czyli ze przenoszenie sily odbywa sie przez te narzady. Podczas przenoszenia sily od¬ nosny narzad pozostaje stale sprzegniety z rowkiem pierscieniowym tarczy, czyli ze jego szybkosc równa sie szybkosci tarczy 1.Narzad wolnobiegowy zmienia jednak podczas swej drogi roboczej, czyli podczas przenoszenia sily, swój odstep od osi 4 tarczy 2. Z tego wynika, ze narzad jest napedzany ze zmienna szybkoscia, jezeli tarcza 2 napedza, wzglednie tarcza 2 jest napedzana ze zmienna szybkoscia przez tarcze 1. Jezeli rowki tarczy 2 sa skiero¬ wane dokladnie promieniowo, wówczas wahanie szybkosci tarczy napedzanej od¬ powiada zmianie promieniowego odstepu narzadu roboczego od osi 4 tarczy 2.Jezeli jednak rowki promieniowe sa usta¬ wione skosnie i sa ewentualnie zakrzywio¬ ne, to uzyskuje sie dodatkowa zmiane szybkosci tarczy napedzanej. Rowki 10 tarczy 2 na fig. 1 sa tak wykonane skosnie i zakrzywione, ze otrzymana w ten sposób dodatkowa szybkosc tarczy napedzanej jest tak wielka i posiada taki kierunek, iz po¬ wstaje wyrównanie zmian szybkosci, wy¬ wolanych przez zmienny promieniowy od¬ step narzadu wolnobiegowego od osi tar¬ czy 2, przez co uzyskuje sie niezmienna szybkosc tarczy napedzanej. Postac, jaka trzeba w tym celu nadac rowkom pro- wadniczym, jest wyjasniona na fig. 3.Jezeli obie tarcze i i 2 sa ustawione wspólsrodkowo, wówczas nie zmienia sie odstep promieniowy narzadów wolnobie¬ gowych od osi tarczy 2, czyli ze w tym przypadku postac rowka prowadniczego jest obojetna. Po przesunieciu jednak mi- mosrodowym jedynie ta czesc rowka pro¬ wadniczego posiada znaczenie dla pewne¬ go przesuniecia, wzdluz której poruszaja sie narzady wolnobiegowe w danym mo- — 3 —mencie pracujace wzglednie narzad w tym czasie pracujacy. Jezeli sie przyjmie we¬ dlug fig. 1, ze tarcza 2 napedza, wówczas trzeba, wychodzac z polozenia srodkowe¬ go, uksztaltowac zewnetrzna czesc row¬ ków prowadniczych w taki sposób, ze narzad wo|nobiegowy, lezacy na prawo od walu 3, udziela tarczy 1 szybkosci katowej niezmiennej. Jezeli natomiast tarcza 1 na¬ pedza tarcze 2, wówczas, wychodzac z po¬ lozenia srodkowego, czesc rowków pro¬ wadniczych, skierowana do wnetrza, winna byc uksztaltowana tak, ze narzad wol- nobiegowy, polozony na lewo od walu, udziela tarczy 2 niezmiennej szybkosci katowej. Najlepiej ksztaltuje sie rowki prowadnicze w taki sposób, ze mozna stosowac nie tylko tarcze U lecz takze tarcze 2 jako tarcze pedzaca. Ten rodzaj wykonania stanowi podstawe postaci row¬ ków na fig. 1.Postac rowków prowadniczych jest za¬ lezna od wielkosci ekscentrycznosci w da¬ nym przypadku nastawialneij, wskutek czego kazdej ekscentrycznosci odpowiada inna postac krzywych. Praktycznie jednak uzywa sie tylko stosunkowo malych czesci tych róznych krzywych i to w zaleznosci od wyrazonej w stopniach wielkosci drogi roboczej narzadu wolnobiegowego i od liczby narzadów, jakie maja równoczesnie zaczepiac o druga tarcze. Celem ustalenia postaci rowków prowadniczych wystarcza okreslenie postaci krzywych dla niektó¬ rych ekscentrycznosci, przy czym czesci uzywane na tym odcinku krzywej zaste¬ puje sie krzywa stykajaca sie z tymi cze¬ sciami, czyli innymi slowy, laczy sie po¬ szczególne kawalki krzywej ze soba.Na fig. 3 okreslono pewna czesc po¬ staci krzywej w zalozeniu, ze tarcza 2 napedza tarcze 1, a ekscentrycznosc po¬ siada wartosc a.Na rysunku zalozono, ze srodek M tar¬ czy 2, posiadajacej rowki prowadnicze, jest przesuniety o dlugosc a wzgledem srodka 0 rowka pierscieniowego 5. Dlu¬ gosc a ma równoczesnie stanowic najwiek¬ sze mozliwe przesuniecie obu osi. Jezeli promien linii srodkowej rowka pierscie¬ niowego 5 oznaczyc litera 6, to wartosc a plus b odpowiada najwiekszemu odstepo¬ wi, jaki moga miec osie czopów sprzeglo¬ wych od srodka tej tarczy. Stosunek prze¬ kladni wynika ze stosunku dlugosci odste- a + b paw: -6-.Na fig. 3 zalozono, ze przenoszenie sily za pomoca jednego narzadu wolnobie¬ gowego ma sie odbywac wzdluz drogi, od¬ powiadajacej katowi w. Z niezmiennej szybkosci tarczy napedzanej 1 wynika przeslanka, ze w tym przypadku prze¬ kreca sie te tarcze o kat w' = Wm ^a ~^ °\, b odpowiednio do stosunku przekladni. Z ry¬ sunku mozna wywnioskowac, ze nie moz¬ na tego uzyskac przy zastosowaniu row¬ ków o kierunku promieni. Polozenie czopa sprzeglowego narzadu wolnobiegowego jest okreslone jako punkt przeciecia srodkowej linii pierscieniowego rowka z kolem 5 tar¬ czy 1. Jak wynika z fig. 3, katowi w miedzy promieniem M11 a M18 nie odpowiada kat w', okreslony za pomoca obliczenia przez stosunek przekladni, miedzy promieniami 18 —19, lecz maly kat polozony miedzy promieniami IV do 18. Jezeli nastepnie podzieli sie kat w, np. na siedem czesci, od¬ powiednio do promieni 11 — 18, wówczas mozna zauwazyc, ze do róznych czesci kata w naleza rózne czesci kata, okreslo¬ nego promieniami IV do 18, odpowiednio do promieni 12' do 1T. Zmiana przynalez' nych czesci kata dowodzi, ze szybkosc tar¬ czy napedzanej zgadza sie poczatkowo przy uwzglednieniu stosunku przekladni z szybkoscia tarczy pedzacej, ze jednak nastepnie szybkosc tarczy napedzanej maleje.Jezeli chodzi o uzyskanie niezmiennej szybkosci obwodowej tarczy napedzanej 1, — 4 —to czop sprzeglowy winien obrócic sie o kat w' w czasie obrotu o kat w, czyli znajdowac sie w miejscu oznaczonym liczba 19. Oprócz tego winny odpo¬ wiadac równym czesciom kata w od¬ powiednio równe czesci kata w', czyli innymi slowy, czop sprzeglowy winien zajmowac podczas obracania go o 1h kata w polozenia punktów, oznaczonych liczba¬ mi 20— 26, przy czym punkt 26 odpo¬ wiada polozeniu wyjsciowemu. Te poloze¬ nia czopa sprzeglowego uzyskuje sie w ten sposób, ze nadaje sie krzywej postac, okre¬ slona punktami 19, 27 — 33, które znowu otrzymuje sie, kreslac przez punkty 19—26 luki i odkladajac odstepy tych punktów od promieni 11 —18, nastepujacych po sobie w kierunku obrotu wskazówki zega¬ ra, na lukach o promieniach Mil. Przez odstep rozumie sie w tym przypadku dlu¬ gosc luku kolowego miedzy odnosnym punktem a przynaleznym promieniem.Jak wynika z fig. 3, skosne ustawienie i zakrzywienie rowka prowadniczego, okre¬ slone punktami 19, 27—33, powoduje, ze czop sprzeglowy przesuwa sie w kazdym przypadku dalej o wymagany odstep, dzieki czemu zwieksza sie równiez w sposób po¬ zadany szybkosc tarczy napedzanej.Na fig. 5 uwidoczniono schematycznie tarcze wraz z rowkami promieniowymi i to w zalozeniu osmiu rowków. Nakreslone linie proste dziela tarcze na równe czesci.Przedstawiaja one równoczesnie osie row¬ ków, gdy postac ich jest dokladnie pro¬ mieniowa. W danym przypadku wyzna¬ czono dla szesciu róznych wartosci ekscen- trycznosci postac krzywych, jaka powin¬ ny one miec, gdyby chodzilo o uzyskanie szybkosci niezmiennej. Poszczególne cze¬ sci krzywych oznaczono na rysunku lite¬ rami a1 — a6 wzglednie b1 — 66. Czesci krzywych a1 — a6 wchodza wówczas w gre, jezeli napedza tarcza o rowkach promie¬ niowych, a czesci krzywych 61 — 66, jezeli czescia napedzajaca jest tarcza posiadaja¬ ca rowek pierscieniowy. Wszystkie te cze¬ sci krzywych mozna w przyblizeniu za¬ stapic wspólna krzywa, która na fig. 5 oznaczono litera c.Jak wynika z porównania czesci krzy¬ wych z krzywa zastepcza c, istnieja w da¬ nym przypadku jeszcze male odchylenia, poniewaz poszczególne czesci krzywych przecinaja sie wzajemnie. Mozna jednak uzyskac istotne polepszenie stosunków w ten sposób, ze przesunie sie, wedlug fig. 4, os czopa 8 o maly kawalek z osi rowka pierscieniowego na zewnatrz. Prze¬ suniecie to powoduje, ze poszczególne cze¬ sci krzywych staja sie wiecej podobne do linij prostych, co równiez przedstawiono na fig. 5. Odpowiednie czesci krzywych oznaczono tutaj literami d1 — dQ wzgled¬ nie e1 — e6. Krzywa zastepcza / pokrywa sie w tym przypadku zupelnie z czescia¬ mi poszczególnych krzywych. Dlugosc, o jaka nalezy przesunac na zewnatrz os czopa 8, zalezy od rozmiarów calej pedni, i najlepiej jest wyznaczyc ja w sposób wykreslny. Zbyt wielkie przesuniecie ma ten skutek, ze czesci krzywych sa wygiete w kierunku odwrotnym, jak np. krzywe a1 — a6 wzglednie b1 — 66, wskutek czego nie uzyskuje sie juz zadnej korzysci.W pedni wedlug fig. 6 i 7 nazwano, jak poprzednio, tarcze pedni cyframi 1 i 2.Cyfra 1 oznacza tarcze z rowkiem pier¬ scieniowym, a cyfra 2 — tarcze z row¬ kami skierowanymi wedlug promieni. Na¬ rzady wolnobiegowe skladaja sie z czesci 6 w postaci wycinków, posiadajacych kli¬ nowe wyciecia, sluzace do umieszczenia walków 7. Wycinki 6 posiadaja czopy 8 z rolkami 9. Rolki te spóldzialaja z pro¬ mieniowymi rowkami 10 tarczy 2.Tarcza 1 jest umocowana na wale 40, osadzonym obrotowo na nastawnej dzwi¬ gni 41, która mozna obracac na wale pe¬ dzacym 42. Dzwignia 41 posiada na swoim górnym koncu wycinek zebaty 43, który mozna napedzac za pomoca slimaka 44. — 5 —W ten sposób mozna odchylac tarcze 1 na wale 42.Wal 40 jest napedzany przez pare kól zebatych 45 i 46. Wal 42 nie jest w przy¬ kladzie wykonania wedlug fig. 6 i 7 na¬ pedzany bezposrednio, lecz za posredni¬ ctwem kola zebatego 49, umocowanego na wale 48, przy czym kolo zebate 49 za¬ zebia sie równiez z kolem zebatym 46.Tarcza 2 jest polaczona z pednia róz¬ nicowa. Tarcza 2 jest bowiem zaklinowana na wale 50, osadzonym w lozysku 51 oslo¬ ny 47 pedni, a kolo sloneczne 52 pedni róznicowej jest równiez zamocowane na wale 50. Kolo satelitowe 55 jest osadzo¬ ne obrotowo w kole zebatym 53, zazebia¬ jacym sie z kolem zebatym 54 na wale 42.Kolo 56, przenoszace moment na zewnatrz pedni, jest osadzone na wale 57.Stosunek przekladni raz kól 45, 46, a drugi raz kól 53, 54 mozna dobrac tak, ze szybkosc walu 57 równa sie wówczas zeru, gdy osie tarcz 1 i 2 stoja w jednej linii. Po przesunieciu tarczy 1 wzgledem tarczy 2 przez pokrecenie dzwigni 41 mozna zmienic szybkosc katowa napedza¬ nego walu 57 az do pewnej wartosci ma¬ ksymalnej.•Na fig. 8 i 9 oznaczono liczba 61 tar¬ cze z rowkiem pierscieniowym dla narza¬ dów wolnobiegowych, a liczba 62 tarcze z rowkami prowadniczymi. Obie tarcze sa umocowane na walach 63 i 64, przy czym kazdy z tych walów moze sluzyc jako wal pedzacy lub pedzony.W rowku pierscieniowym 65 tarczy 61 sa umieszczone narzady wolnobiegowe, zlo¬ zone z czesci 66 w postaci wycinków. Wy¬ cinki 66 sa zaopatrzone w plytki 67 w po¬ staci puklerzy, posiadajacych brzegi 68, uksztaltowane wedlug okreslonych krzy¬ wych. Krzywe brzegów 68 plytek 67 okre¬ sla sie wedlug fig. 10 i 11. Kolo 69 (fig. 10) przedstawia linie osiowa rowka pierscie¬ niowego. Male kolo 70 odpowiada teore¬ tycznej srednicy kola roboczego na tarczy 62, posiadajacej rowki prowadnicze 71.Na rysunku przyjeto, ze srodek M tarczy 62 jest przesuniety o dlugosc a wzgledem srodka O tarczy 61 z rowkiem pierscienio¬ wym. Promien linii osiowej rowka pier¬ scieniowego 65 ma dlugosc: a + b, przy czym b stanowi promien teoretycznego kola roboczego na tarczy 62. Jezeli np. tarcza 61 z rowkiem pierscieniowym na¬ pedza, wówczas stosunek przekladni pedni jest okreslony wartoscia —=-— o Odpowiednio do tego stosunku prze¬ kladni nalezy do okreslonego kata W tar¬ czy 62 odpowiednio mniejszy kat Wi tarczy 61 z rowkiem pierscieniowym. Je¬ zeli podzieli sie katy W i Wi, np. kazdy na trzy równe czesci odpowiednio do pro¬ mieni 72 — 75 i 76 — 79 (fig. 10), wów¬ czas przynalezy do kazdej czesci kata W odpowiednia czesc kata Wu W zalozeniu, ze promienie 72 — 75 przedstawiaja linie osi rowków prowadniczych 71 tarczy 62, a promienie 76 — 79 przechodza przez osie czesci sprzeglowych narzadów wolno¬ biegowych, jest jasne, ze srodek rowka prowadniczego, zastapiony promieniem 72, lezy w punkcie C czesci sprzeglowej narzadu wolnobiegowego, zastapionej pro¬ mieniem 76, lub tworzy z nim prosta linie.Przy obracaniu tarczy 61 z rowkiem pier¬ scieniowym w kierunku strzalki, co powo¬ duje zaczepienie narzadu wolnobiegowego, dzieki czemu srodek czesci sprzeglowej tego narzadu znajduje sie na promieniu 77, to o ile ruch pedni ma byc równomierny, tarcza 62 musi sie obrócic o czesc kata, lezaca miedzy promieniami 72 i 73. W tym polozeniu promienie 77 i 73 tworza ze so¬ ba pewien kat, a miedzy czescia sprze¬ glowa narzadu wolnobiegowego i linia osiowa rowka prowadniczego 73 powstaje róznica, odpowiadajaca dlugosci S. Mie¬ dzy promieniami 78 i 74 róznica odpo¬ wiada dlugosci Si, a miedzy promieniami 79 i 75 dlugosci S2. Te róznice nalezy wy- — 6 —równac przez odpowiednie uksztaltowanie brzegu 68 plytek 67 wedlug okreslonej krzywej. Jest to mozliwe wskutek tego, ze linia osiowa 69 rowka pierscieniowego przecina promienie 72, 73, 74 i 75 pod róznymi katami, dzieki czemu w kazdym polozeniu katowym wspóldziala inna czesc krzywej 68 z brzegiem rowka prowadni- czego (fig. 8). Np. zakladajac, ze czesci kata, znajdujace sie miedzy promieniami 72 — 75, wynosza 21°, a stosunek prze¬ kladni pedni równa sie —r— = 1|75, to oczywiscie kazda czesc kata, zawartego miedzy promieniami 76 —- 79, musi równac 21 sie[ —— = 12°. Mozna równiez obliczyc katy, jakie tworza miedzy soba promienie 72 i 76, 73 i 77, 74 i 78 oraz 75 i 79.Poniewaz promienie 76 i 72 tworza linie prosta, kat ten równa sie zeru.Kat W2 promieni 73 i 77 wynosi 9°, kat W3 promieni 74 i 78 równa sie 18°, a kat W* promieni 75 i 79 wy¬ nosi 27°. Katy 9°, 18° i 27° wyznacza sie nastepnie od osi D — E wspólrzednych liniami 80, 81 i 82 (fig. 11). Nastepnie odcina sie na osi E, od punktu przecie¬ cia D — E poczawszy, odcinek F — G, np. polowe szerokosci rowka prowadni- czego, a potem na linii 80 dlugosc F — G plus dlugosc S (fig. 10), która stanowi odcinek F — H, na linii 81 dlugosc F — G plus Si w postaci dlugosci F — J, a na linii 82 kawalek F — G plus S2 jako dlu¬ gosc F — K. Jezeli nastepnie przeprowa¬ dzic przez punkty G, H, J, K linie proste, skierowane prostopadle do promieni, na których te punkty sie znajduja, to prosto¬ padle tworza krzywa obwiednia 68 (fig. 8), potrzebna do wyrównania róznic S, Si i S2 na odcinku czynnym. Jezeli chodzi o takie zwiekszenie tego odcinka czynnego, aby do niego nalezal równiez kat czastkowy 72 — 72a, nalezy odlozyc na linii 83 dlu¬ gosc F — G mniej dlugosc S, itd.Brzeg puklerza, znajdujacy sie po prze¬ ciwleglej stronie krzywej 68, winien byc tak uksztaltowany, aby puklerz 67 mógl zajmowac rózne polozenia katowe w roW3- ku prowadniczym. Potrzebna w tym celu postac otrzymuje sie, kreslac w odleglo¬ sci, równej szerokosci bocznej, linie rów¬ nolegle do linii, tworzacych krzywa ob¬ wiednia 68. Równolegle te zamykaja w so¬ bie krzywa, której nie mozna przekroczyc przy ksztaltowaniu puklerza 67. Mozna tez uzyskac powiekszenie odcinka czynne¬ go przez skosne ustawienie rowków pro¬ wadniczych. Postac krzywej 68 okresla sie dla rowków skosnych identycznie, jak poprzednio opisano.Jezeli chodzi o unikniecie tarcia posu¬ wistego miedzy krzywa 68 a boczna scian¬ ka rowka prowadniczego 71, mozna nalo¬ zyc na puklerz 67 ramke, nastawna wzgle¬ dem puklerza 67 pod róznymi katami, któ¬ ra jednak daje sie latwo i mozliwie bez luzów przesuwac w rowku prowadni¬ czym 71. PL