Wynalazek niniejszy dotyczy uksztalto¬ wania kart kontrolnych, stosowanych w maszynach statystycznych oraz w róznych rodzajach maszyn rachunkowych, nip. w maszynach buchalteryjnych lub w maszy¬ nach do sortowania danych wszelkiego ro¬ dzaju. Zapiski, oznaczajace rózne dane w postaci otworów na tych kartach, sa prze¬ suwane przez maszyny, które wskutek tego przeprowadzaja pewne okreslone czynnos¬ ci, np. sortowanie danych lub tez drukowa¬ nie albo zbieranie danych, zawartych w tych zapiskach. Rozmieszczenie w kolum¬ nach lub w inny sposób uszeregowanych otworów okresla ich wartosc, a maszyny sa rozrzadzane w zaleznosci od rozmiesz¬ czenia tych otworów^ Dane, które maja byc zastosowane w takich kartach, musza byc starannie przy¬ gotowane : a wiec otwory musza byc dokla¬ dnie rozmieszczone, a material, z którego wytwarza sie karty, musi byc bardzo do¬ brej jakosci, aby kontrola danych w ma¬ szynach byla równiez w wysokim stopniu dokladna. W zwiazku z tym karty z danymi ¦musza posiadac zasadniczo jednakowa gru¬ bosc, poniewaz przesuwajacy je mecha¬ nizm, zaopatrzony w przenosnik kart, spo¬ sród stosu tych kart musi zawsze prze¬ nosic jedna karte w okreslonym czasie. Po¬ za tym karty wsuwa sie przez szczeline, której szerokosc jest wieksza niz grubosc jednej karty, lecz mniejsza niz grubosc dwóch kart razem *wzietych, dzieki czemuprzez otwór mozna przesuwac zawsze tyl¬ ko jedna karte. Material, z którego karty zostaly wykonane, musi byc tego rodzaju, aby podlegal jak najmniej wplywom atmo¬ sferycznym. Innymi slowy, wilgotnosc a- tmosfery nie powinna powodowac (pecznie¬ nia kart ani tez zmiekczenia ich wzdluz brzegów, co moglo by spowodowac skleje¬ nie sie kart w szczelinie lub tez uszkodzenie ich w przesuwaczu kart. Taki material na karty musi tez byc trwaly, aby uszkodze¬ nia brzegów kart za pomoca mechanizmu zasilajacego byly najmniejsze, gdyz nawet male uszkodzenia brzegów kart moga spo¬ wodowac faldowanie sie ich, co moze wy¬ wolac zatrzymanie sie maszyny podczas przesuwania kart ze stosu w inne poloze¬ nie. Material musi byc takze wytrzymaly, aby nie nastapilo strzepienie sie kart w zmiennych warunkach atmosferycznych.Wreszcie material powinien byc tak trwa¬ ly, aby karty dostarczane do maszyny mo¬ gly byc przesuwane w niej wiele fazy bez zniszczenia ich lub bez takiego ich uszko¬ dzenia, które uniemozliwiloby normalne dzialanie maszyny.W patencie amerykanskim Nr 2 041880 opisany jest sposób wytwarzania tych kart, który polega na sklejaniu ze soba dwóch lub wiecej kartek papieru w celu o- trzymania takich kart, na które wplywy atmosferyczne pozostaja bez skutku.Czesto stosowany sposób korzystania z otworów w kartach polega na tym, ze kar¬ ty sa przesuwane miedzy szeregiem szczo¬ tek elektrycznych po jednej stronie a ply¬ ta kontaktowa lub walkiem kontaktowym po stronie drugiej. Szczotki zawieraja zwy¬ kle pasemka cienkiego drutu, a kazda szczotka odpowiada jednej z kolumn na karcie. Dzialanie nastepuje podczas ruchu karty. Poniewaz karta przesuwa sie pod szczotkami, wiec w kazdym miejscu, gdzie znajduje sie otwór w jednej z kolumn, szczotka, wspóldzialajaca z ta kolumna, dotyka, poprzez taki otwór, plyty kontak¬ towej po drugiej stronie karty, zamyka¬ jac w ten sposób obwód pradu elektryczne¬ go, przeplywajacy przez elektromagnes lub przekaznik, rozrzadzajacy dzialaniem ma¬ szyny. Polozenie otworu w danej kolumnie posiada wiec to znaczenie, ze okresla rozpoczecie dzialania maszyny, a równiez i czas przesuwu karty, w którym prad elek¬ tryczny jest zwarty. Tak wiec polozenie o- tworów okresla wartosc, która trzeba do¬ dac w maszynach rachunkowych lub która trzeba wydrukowac na karcie, zawieraja¬ cej zapiski.Przy wytwarzaniu papieru drobne cza¬ stki obcych skladników, znajdujacych sie w surowcach, dostaja sie na powierzchnie papieru i przeszkadzaja dokladnemu dzia¬ laniu maszyn, bedacych pod kontrola kart, otrzymanych" z takiego materialu. Miedzy tymi obcymi skladnikami nalezy wymienic przede wszystkim plamy, przewodzace prad elektryczny. Plamy te moga skladac sie np. z drobnych czastek wegla lub tez z czastek metalowych, stanowiacych przewo¬ dniki pradu elektrycznego. Gdy takie pla¬ my przenikaja przez papier od jednej po¬ wierzchni karty do drugiej, wówczas szczo¬ tki elektryczne, przesuwane na powierzch¬ ni tych kart, stykaja sie równiez z tymi plamami, które po drugiej stronie dotykaja plyty kontaktowej, co powoduje zwarcie pradu elektrycznego w ten sam sposób jak wówczas, gdy szczotka zetknie sie poprzez otwór z plyta kontaktowa. W ten sposób plama, utworzona z wegla w karcie, moze spowodowac nieodpowiednie dzialanie ma¬ szyny. Inne obce czastki, mogace sie zna¬ lezc w surowcu, z którego wytwarza sie pa¬ pier, maja postac plamek kleistych. Cho¬ ciaz takie plamki nie dzialaja jako przewo¬ dniki pradu elektrycznego, stanowia one slabe miejsca w kartach, wskutek czego same szczotki elektryczne, przesuwane na (powierzchniach kart, wytwarzaja otworki poprzez karty, powodujace wadliwe i ble¬ dne dzialanie maszyn. — 2 —Przedmiotem wynalazku niniejszego jest taka karta kontrolna, w której te plamki nie moga miec zadnego wiplywu na dzialanie maszyn. Pewien sposób wytwa¬ rzania takich kart zostal opisany w paten¬ cie amerykanskim Nr 2 041 881.Przedmiotem wynalazku jest równiez wielokrotne zlepianie zlozonych kart, któ¬ rych jeden lub oba brzegi sa znacznie wy¬ trzymalsze niz zwykle obcinane brzegi kar¬ ty, opisanej w tych patentach. Tego rodza¬ ju karty mozna otrzymac przez rozcinanie papieru, który ma byc sklejany, w tasmy o podwójnej szerokosci, jaka ma posiadac karta kontrolna, i skladania tych tasm w taki sposób, ze obciete brzegi znajduja sie wzdluz srodkowej czesci karty. Dlugie boki karty w jej stanie koncowym nie otrzymur ja w ten sposób brzegów obcietych, ponie¬ waz sa one wytwarzane przez zagiecie pa¬ pieru. W ten sposób otrzymuje sie gladkie brzegi, strzepiace sie trudno.Karty wedlug wynalazku mozna wy¬ twarzac w nastepujacy sposób. 1) Stosuje sie dwa zagiecia, stanowia¬ ce dluzsize boki, przy czym obciete brzegi papieru pierwotnego znajduja sie wzdluz czesci srodkowej karty. Przy tym obciete brzegi moga stanowic linie prosta równo¬ legla do dluzszych boków karty, lub tez obciete brzegi moga byc zabkowane syme¬ trycznie lub niesymetrycznie i tak uksztal¬ towane, aby odpowiadaly sobie, przy czym mozna je dostosowac do siebie lub zlaczyc ze soba, by nie tworzyly slabej linii wzdluz karty. 2) Mozna zastosowac jedno zagiecie, stanowiace jeden z dluzszych boków karty, przy czym obciete brzegi papieru ,po zloze¬ niu tworza drugi dluzszy bok karty. 3) Mozna wreszcie zastosowac rdzen z taniego papieru, zawarty w oslonie, wy¬ konanej z papieru przedniej jakosci, przy czym papier ten jest zlozony w sposób juz opisany. Karta, wytworzona w ten sposób, posiada wiec w stanie koncowym trzy war¬ stwy papieru, a zagiecia po obu dlugich bokach sa otrzymane przez zlozenie ze¬ wnetrznej oslony papierowej.Korzysci, uzyskane przy tym typie kart, polegaja na tym, ze brzegi kart sa bardziej trwale, ze mozna stosowac tanszy papier do ich wytwarzania, ze ewentualne prze¬ wodzace czastki zajmuja tylko czesc gru¬ bosci karty i ze obie powierzchnie karty sa jednostajne a brzegi jej nie moga byc wy¬ strzepione.Na rysunku uwidoczniono przyklad wy¬ konania wynalazku. Fig. 1 przedstawia widok z góry tasmy papieru, z której wy¬ twarza sie karty, fig. 2 — widok, wskazu¬ jacy w jaki sposób sklada sie ich brzegi, fig. 3 — widok pewnej postaci wykonczo¬ nej karty, zaopatrzonej w napisy i otwory, gotowej do kontrolowania dzialania ma¬ szyn statystycznych. Fig. 4, 5 i 8 przedsta¬ wiaja inne postaci kart, fig. 6 i 7 jeszcze inna postac karty, utworzonej przy zasto¬ sowaniu rdzenia i zewnetrznej oslony pa¬ pierowej; fig. 9 przedstawia wykonczona karte znanego obecnie rodzaju, zaopatrzo¬ na w napisy i otwory, gotowa do uzytku, a posiadajaca plamy weglowe i plamki klei¬ ste, fig. 10 — czesciowy widok mechani¬ zmu do przesuwania kart, a wreszcie fig. 11 — schematycznie sposób zastosowania karty w maszynie do rachowania.Na fig. 1 tasma 1 z papieru na karty posiada szerokosc a dwa razy wieksza niz szerokosc wytwarzanej karty kontrolnej.Krawedzie 2 i 8 sa zabkowane lufo inaczej nieregularnie uksztaltowane, a mianowicie tak, aby odpowiadaly one warunkowi, ze krawedz S ma sie zgadzac z krawedzia 2, zazebiajac sie z nia. Na fig. 2 przedstawio¬ no, w jaki sposób niektóre czesci tasmy 1 sa zlozone w celu wytworzenia dluzsizych nieobcietych boków U i 5 karty kontrolnej.Do papieru uzywa sie odpowiedniego lepi¬ szcza, dzieki czemu po zupelnym zlozeniu bocznych czesci pajpieru tak, aby obciete krawedzie 2 i 3 stykaly sie ze soba, mozna — 3 —te czesci ze soba skleic. Brzegi obciete sty¬ kaja sie wzdluz falistej linii 7, idacej srod¬ kiem karty kontrolnej (fig. 3). Linia ze¬ tkniecia sie krawedzi brzegów, nie jest re¬ gularna, a to w tym celu, aby nie wytwo¬ rzyc linii o malej odpornosci wzdluz po¬ dluznej, linii polaczenia. Polaczenie moze byc uskutecznione wzdluz srodkowej linii karty lub tez wzdluz innej linii dowolnej, równoleglej do jednego boku karty. Rów¬ niez i krawedzie sa uksztaltowane symetry¬ cznie, lecz nie jest rzecza konieczna, aby karta otrzymala taki ksztalt krawedzi, gdyz krawedzie moga byc obciete w dowol¬ nej postaci niesymetrycznej lub zabkowa¬ nej. Na fig. 3 przedstawiono karte 8 z kon¬ trolnymi otworami 9, rozmieszczonymi w róznych kolumnach lub w róznych poloze¬ niach, a stanowiacymi rózne wartosci. Te otwory sluza do kontrolowania czynnosci maszyn rachunkowych lub innych.Na fig. 10 oznaczono liczba 10 stos kart kontrolnych, przedstawionych osobno na fig. 9. Z tego stosu karty sa przenoszone za N pomoca jakiegokolwiek z uzywanych prze- suwaczy kart 11, który wsuwa karte przez otwór 12 miedzy walki 13\ Pnzesuwacz 11 jest poruszany w jednym i w drugim kie¬ runku w sposób zwykly za pomoca dzwig¬ ni 1U, wahajacej sie na osi 15, i jest poru¬ szany za posrednictwem lacznika 16 przy pomocy tarczy 17, obracanej za pomoca od¬ powiednich urzadzen, ,np. nie przedstawio¬ nego na rysunku silnika.Poniewaz karta kontrolna przesuwa sie miedzy szczotka 18 & walkiem kontakto¬ wym 19 (fiig. 11), jest rzecza jasna, ze je¬ zeli jeden z otworów 20 znajdzie sie miedzy szczotka a walkiem kontaktowym, zostaje zwarty obwód pradu, plynacego ze zródla 21 i uruchamiajacego magnes lub przekaz¬ nik 22. Zasilanie tego magnesu rozrzadza dzialaniem maszyny odpowiednio do roz¬ mieszczenia otworów, w sposób znany, od¬ powiadajacy np. patentowi amerykanskie¬ mu Nr 1 976 617.W chwili, gdy czastka wegla 23 (fig. 9) znajdzie sie wewnatrz karty kontrol¬ nej i wystaje na obu jej powierzchniach, szczotka 18 bedzie dotykala tej czastki na górnej powierzchni, podczas gdy walek 19 bedzie kontaktowal z czastka na powierzch¬ ni dolnej, wskutek czego czynny obwód pradu zwiera elektromagnes 22. Jezeli plamka weglowa znajduje sie (fig. 9) w miejscu mniej wiecej pomiedzy kolumna¬ mi 5 i 6, to przypadek ten moze spowodo¬ wac, ze wartosc 5 lub 6 zostanie dodana i jedna lub druga z tych mylnych wartosci zapisana.Gdy jednak karta jest wykonana we¬ dlug wynalazku niniejszego, plamki weg¬ lowe 23 (fig. 9) moga znajdowac sie wprawdzie po jednej stronie karty, lecz po jej drugiej stronie zostana one przykryte druga czescia karty i w ten sposób nie mo¬ ga one sluzyc w zadnym przypadku jako przewodnik miedzy szczotka 18 a walkiem 19.Plamka kleista 2U (fig. 9) znajduje sie w miejscu kolumny, przedstawiajacej war¬ tosc jedynki. Z chwila, gdy taka karta kon¬ trolna ^przesuwa sie pod szczotka 18, tego rodzaju plamka, oslabiajaca spoistosc ma¬ terialu, moze wypasc, tworzac w ten spo¬ sób w karcie otworek, co imoze po kilka¬ krotnych przejsciach przez maszyne spo¬ wodowac, ze szczotka 18 zetknie sie przez ten otworek z walkiem 19 i wywola mylne dzialanie maszyny.W miejscu 25 przedstawiono mala plam¬ ke, stanowiaca czesc przewodzaca pokryta wlóknami masy papierowej. Przy przesu¬ waniu karty w maszynie sprawdzajacej, zaopatrzonej w szereg szczotek, podobnych do szczotki 18, wspomniana plamka nie zo¬ stanie odkryta dzieki warstewce wlókien papierowych. Material papierowy, posiada¬ jacy takie ukryte plamki, moze znalezc za¬ stosowanie do kart kontrolnych do maszyn statystycznych, przy czym moze sie zda¬ rzyc, ze szczotki 18 tych maszyn zeskrobia — 4 —wlókna papierowe z tych ukrytych plam, co spowoduje zwarcie przewodu kontrolnego miedzy szczotkami 18 a walkiem kontaktom wym 19, a wiec i uruchomienie magnesu kontrolnego 22. Przez sklejenie czesci ka¬ walka papieru 1 (fig. 2 i 3) przy wytwa¬ rzaniu calych kart kontrolnych 8 wszyst¬ kie szkodliwe plamki staja sie zupelnie bez¬ pieczne i nieszkodliwe. Brzegi U i 5, uzys¬ kane przez plozenie papieru 1, wytworza krawedzie znacznie wytrzymalsze, niz prze¬ ciete lub obciete krawedzie kart kontrol¬ nych, stosowanych obecnie, z czego wynika, ze wielokrotne przesuwanie tych kart w maszynie pozostaje bez niekorzystnego wplywu.Na fig. 4 pokazano, ze w niektórych • przypadkach brzegi 26 i 27 kartki papie¬ rowej 28 mozna obcinac wedlug linii pro¬ stej, a nastepnie skladac kartke tak, ze dlu¬ gie boki kart sa utworzone z czesci papie¬ ru, zlozonych i sklejonych ze soba za po¬ moca lepiszcza 29, dzieki czemu uzyskuje sie gotowa karte, przedstawiona na fig. 5.Na fig. 8 jedynie jeden brzeg 31 jest u- ksztaltowany przez zlozenie czesci karty 32. Na fig. 6 i 7 wewnetrzny rdzen 33 (tasma lub kartka papieru) moze byc przy¬ klejony do czesci kartki papieru 35, stano¬ wiacej oslone, wykonana np. z papieru przedniej jakosci, o brzegach 37 i 38, ob¬ cietych jak poprzednio opisano i zlozonych w siposób odpowiadajacy zasadom wyna¬ lazku niniejszego, przy czym ta warstwowa karta kontrolna posiada co najmniej trzy warstwy, a jej dlugie boki sa utworzone przez zagiecia w zewnetrznej oslonie pa¬ pieru. W ten sposób widac, ze we" wszyst¬ kich wymienionych przykladach mozna wy¬ twarzac gladkie nieobciete brzegi kart kontrolnych, bardzo wytrzymale i trudno sie strzepiace, co zajpewnia dluzsze trwanie takich kart kontrolnych oraz pozwala na stosowanie tanszych gatunkowi papieru przez unikanie szkodliwego^ wpfywu czesci przewodzacych i ujednostajnienie obu po¬ wierzchni w ten sposób uzyskanych. PL