Wynalazek niniejszy dotyczy pedni hy¬ draulicznej typu Fóttingera, zaopatrzonej w narzady do usuwania wiekszej lub mniejszej ilosci cieczy z komory roboczej, w celu zmieniania zawartosci tej komory podczas pracy. Pednia tego typu opisana jest w patencie brytyjskim nr 328 028.Wynalazek ma na celu udoskonalona pednie hydrauliczna, rozrzadzana przez zmiane zawartosci cieczy w komorze robo¬ czej i wymagajaca stosowania stosunkowo nieznacznej ilosci cieczy roboczej, chlodzo¬ nej bez przerwy podczas pracy pedni.Dalszym celem wynalazku jest tez ped¬ nia, odznaczajaca sie prosta budowa i la¬ twoscia rozrzadu i nadajaca sie do zastoso¬ wania tam, gdzie rozporzadzalna prze¬ strzen jest niewielka.Pednia wedlug wynalazku moze tez byc uzyta jako samoczynne sprzeglo rozrucho¬ we dla silników elektrycznych oraz innych silników, których moment rozruchu jest niewielki.Pednia hydrauliczna wedlug wynalazku posiada komore robocza, zawierajaca na¬ pedzajace oraz napedzane kola lopatkowe, komore zasilajaca, mogaca sie obracac wraz z rzeczona komora robocza, przy czym komory te lacza sie co najmniej jed¬ nym otworem lub otworami do odprowa¬ dzania cieczy, które to otwory nie moga byc zamkniete podczas obrotu komór i któ¬ re umozliwiaja uchodzenie cieczy z komo¬ ry roboczej pod wplywem energii ruchu cieczy, poza tym pednia jest wyjposazona w narzad czerpalny, umieszczony we wspo-mnianej komorze zasilajacej i mogacy przesuwac sie mimosrodowo wzgledem osi obrotu pedni, polaczony z przewodem do napelniania, prowadzacym do wspomnia¬ nej komory roboczej; do rozrzadu przesu¬ niec rzeczonego narzadu czerpalnego sluzy osobna dzwignia.Komora zasilajaca .posiada pojemnosc uzyteczna, wynoszaca co najmniej 50 najwiekszej uzytecznej zawartosci cieczy w komorze roboczej, to znaczy najmniej¬ szej ilosci cieczy, zawartej w tej komorze roboczej, która zapewnia jak najmniejszy poslizg pomiedzy czescia napedzajaca a na¬ pedzana podczas przenoszenia momentu obrotowego. Ilosc ta moze byc mniejsza, niz objetosc komory roboczej, wzietej ja¬ ko calosc.Na rysunkach przedstawiono tytulem przykladu kilka postaci wykonania pedni wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój osiowy pe-' dni wedlug jednej postaci wykonania, fig. 2 przedstawia widok z przodu tej pedni czesciowo w przekroju wedlug linii 2 — 2 fig. 1, fig. 3 przedstawia schematycznie w przekroju inna odmiane pedni wedlug wy¬ nalazku, fig. 4 przedstawia widok z przo¬ du tej pedni czesciowo w przekroju wzdluz linii U — U fig. 3, fig. 5 i 6 przedstawiaja w przekrojach jeszcze dwie odmiany pe¬ dni, nadajace sie szczególnie do urzadzen okretowych.Na fig. 1 i 2 liczba 10 oznacza kolo lo¬ patkowe napedzajace, dzialajace jako pom¬ pa i posiadajace postac wkleslej tarczy, za¬ opatrzonej w piaste 11, osadzona na wale napedzajacym 12, np. silnika elektryczne¬ go. Wypukla oslona H obejmuje tylna stro¬ ne napedzanego wirnika 15, przy czym od¬ step pomiedzy oslona H a wirnikiem 15 jest mozliwie maly, zewnetrzny zas kol¬ nierz oslony jest umocowany srubami 16 pomiedzy kolnierzem 18 kola napedzajace¬ go oraz pierscieniem 17; pomiedzy kolem napedzajacym iOoraz oslona 1U miesci sie komora robocza. Pusty wal napedzany 1S, na którym osadzony jest wirnik 15, prze¬ chodzi luzno przez gruba tuleje obsadowa 19 zlozonego ksztaltu, utrzymywana przez wspornik 20. Oslona H posiada srodkowy otwór 21, w który wchodzi wewnetrzny ko¬ niec tej tulei 19. Wewnetrzny koniec wa¬ lu napedzanego jest osadzony obrotowo w piascie 11 kola napedzajacego za posred^ nictwem samonastawiajacego sie lozyska kulkowego 22. Odstep kola napedowego od wirnika utrzymywany jest w kierunku osiowym za pomoca rdzenia 23, przechodza¬ cego luzno wzdluz pustego walu wirniko¬ wego i przymocowanego don swym ze¬ wnetrznym koncem 21*. Wewnetrzny ko¬ niec rdzenia 23 jest przymocowany za po¬ moca tulejki 25 do wewnetrznego pierscie¬ nia dwustronnie dzialajacego oporowego lozyska kulkowego 26, którego zewnetrzny pierscien jest przymocowany do piasty 11 przysrubowanym kapturkiem 27. Wal na¬ pedzany 30, osadzony w lozyskach, nie przedstawionych na rysunku, jest zaopa¬ trzony na koncu w przymocowany don kol¬ nierz 31, w którym znajduje sie pewna ilosc stloczonych panewek gumowych 32 z wewnetrznymi stalowymi tulejami 33, przez które przechodza sworznie 8k, lacza¬ ce go z kolnierzem 35 walu wirnikowego.Oslona H jest z kolei otoczona wytlo¬ czona nakrywa stalowa UO w przyblizeniu cylindryczna, przypojona brzegiem do pier¬ scienia 17, w której dnie hi znajduje sie srodkowy otwór 78 dla tulei 19. Nakrywa UO oraz oslona 11* stanowia scianki komo¬ ry zasilajacej, wirujacej wraz z czescia na¬ pedzajaca i laczacej sie z komora robocza pewna iloscia stale otwartych otworów 1*2, wykonanych w oslonie 1U w najbardziej odleglej od srodka czesci komory roboczej i rozmieszczonych równomiernie na obwo¬ dzie. W tej postaci wykonania uzyteczna pojemnosc komory zasilajacej, tj. objetosc pierscieniowej czesci tej komory, zawartej pomiedzy cylindryczna scianka 1*0 oslony — 2 —a cylindryczna wspólosiowo z walami po¬ wierzchnia, zakreslona promieniem, rów¬ nym odleglosci od osi walu do otworów 42, jest nie mniejsza niz najwieksza uzytecz¬ na zawartosc cieczy w komorze robo¬ czej.Pednia posiada rurke czerpalna. 43, przymocowana do obsady M, która z ko¬ lei jest przymocowana do sworznia 45, obracanego w nieruchomej tulei 19 okolo osi 46, równoleglej do osi obrotu sprzegla.Do sworznia 45 przymocowana jest dzwi¬ gnia rozrzadcza 47, zaopatrzona w zapad¬ ke 48 (fig. 2), wspóldzialajaca z nierucho¬ mym uzebionym odcinkiem 49. Dzwignie 47 mozna przestawiac pomiedzy polozenia¬ mi A i B i unieruchamiac ja w tych polo¬ zeniach granicznych oraz w licznych po¬ lozeniach posrednich. Do dzwigni 47 przy¬ mocowana jest lukowata prowadnica 50, zaopatrzona na jednym koncu w nasadke 51, do której przymocowany jest gietki drut 52, przechodzacy przez nieruchomy krazek 53 i dzwigajacy ciezar 54, który stara sie obrócic dzwignie 47 w kierunku ruchu wskazówki zegara (wedlug fig. 2) z zachowaniem niezmiennego momentu ob¬ rotu.Obsada ^^, w której umocowana jest rurka 43, miesci sie w promieniowym wy¬ drazeniu tulei 19 i jest zaopatrzona w ko¬ lankowy przepust 56, laczacy sie z wne¬ trzem rurki oraz we wszystkich jej polo¬ zeniach z przepustem 57, wykonanym na wewnetrznej powierzchni wydrazenia 55.Jezeli sprzeglo hydrauliczne posiada duze rozmiary lub tez przeznaczone jest do pra¬ cy z duzym momentem obrotu i znacznym poslizgiem w ciagu dluzszych okresów cza¬ su, to przepust 57 laczy sie przewodem 58 z czescia 61, zaopatrzona w kolnierz (fig. 2), tworzac w ten sposób dla cieczy polaczenie z nie przedstawiona na rysun¬ ku chlodnica zewnetrzna. Czesc 62, zaopa¬ trzona równiez w kolnierz i stanowiaca po¬ laczenie powrotne z chlodnica, laczy sie przewodem 59 z przepustem 60 (fig. 1) w wewnetrznym koncu tulei. Przepust 60 prowadzi do pierscieniowego zlobka 63 wirnika, z którego to zlobka prowadzi kil¬ ka przewodów 64 do wprowadzania cieczy w obieg roboczy. Jezeli sprzeglo jest male lub stosowane do przenoszenia niewielkich mocy, to zewnetrzna chlodnica oraz prze¬ wody 58 i 59 sa zbedne, przy czym prze¬ pust 57 prowadzi wówczas bezposrednio do przepustu 60.Wal wirnikowy 18 jest zaopatrzony w pierscienie 70, sluzace do odrzucania cie¬ czy roboczej, która przecieka pomiedzy tu¬ leja 19 a tym walem do pierscieniowego zlobka 71, z którego ciecz odplywa prze¬ wodem 72 do komory zasilajacej.Srodkowy otwór 78 w dnie 41 komory zasilajacej jest uszczelniony wzgledem tu¬ lei 19 za pomoca uszczelnienia labirynto¬ wego, oslonietego cylindrycznym króccem 73, przymocowanym do dna 41, przy czym w tym króccu umocowana jest pierscienio¬ wa przepona 74, której otwór posiada sre¬ dnice nieco wieksza, niz przylegajaca czesc tulei 19. W obrzezu tej przepony znajduja sie przepusty 75. Do tulei 19 przymocowa¬ na jest pierscieniowa tarcza 76 o sredni¬ cy nieco mniejszej, niz wewnetrzna sredni¬ ca krócca 73, umieszczona blisko przepo¬ ny 74 po jej stronie, odwróconej od dna 41 nakrywy. Wewnetrzna powierzchnia tulei 19 pomiedzy dnem 41 a przepona 74 jest zaopatrzona w obiegajace dokola zlobki 71, sluzace do odrzucania cieczy roboczej, przesaczajacej sie wzdluz tej powierzchni ku otworowi 78.Dno 41 komory zasilajacej jest zlekka wypukle w celu jego usztywnienia; do cze¬ sci tej przymocowany jest zewnatrz dokla¬ dnie wytoczony i wygladzony pierscien 80, posiadajacy srednice taka sama, jak wy¬ konana równie starannie pierscieniowa powierzchnia czolowa 81 wspornika 20.Czesci 80 oraz 81 umozliwiaja wspólnie do¬ kladne sprawdzanie wspólosiowego usta- — 3 —wienia nieruchomej tulei 19 oraz napedo¬ wych czesci sprzegla z zachowaniem po¬ trzebnych odleglosci tych czesci w kierun¬ ku osiowym.Cylindryczna scianka 40 nakrywy jest zaopatrzona w obiegajacy dookola po stro¬ nie wewnetrznej pierscieniowy zlobek 82, w który moze wchodzic koniec rurki 43 w jednym ze skrajnych jej polozen.Opisane sprzeglo dziala w sposób na¬ stepujacy. Pewna odmierzona ilosc cieczy roboczej wprowadza sie przez otwór do dolnej czesci komory zasilajacej (w przy¬ puszczeniu, ze os obrotu sprzegla jest po¬ zioma) ; pewna czesc tej cieczy wchodzi do komory roboczej otworami 42, znajdujacy¬ mi sie chwilowo u dolu. Dzwignie rozrzad- cza unieruchomia sie w polozeniu A tak, iz rurka 43 zostaje unieruchomiona w po¬ lozeniu a, przy czym wylot jej znajduje sie wówczas w najwiekszej mozliwej odleglo¬ sci od scianki cylindrycznej 40. Nastepnie wprowadza sie w obrót wal napedzajacy w kierunku strzalki na fig. 2; pod wply¬ wem sily odsrodkowej ciecz, która ewen¬ tualnie znajdowala sie w komorze roboczej, uchodzi do komory zasilajacej przez otwo¬ ry 42 i przybiera w niej postac pierscie¬ nia, którego wewnetrzna powierzchnia jest oznaczona liczba 84* Promien powierzchni 84 jest nieco wiekszy, niz odleglosc wylo¬ tu rurki czerpalnej od osi obrotu sprzegla tak, iz rurka znajduje sie na razie w po¬ lozeniu nieczynnym, a komora robocza po¬ zostaje pusta.Jezeli teraz dzwignie rozrzadcza 47 przestawic i unieruchomic w polozeniu po¬ srednim pomiedzy polozeniami A i B, to rurka czerpalna zostanie przemieszczona w kierunku przeciwnym kierunkowi ruchu komór, wskutek czego wylot jej zanurzy sie w cieczy w postaci pierscienia w komo¬ rze zasilajacej. Poniewaz ciecz ta porusza sie w kierunku przeciwnym, niz kierunek, w którym zwrócony jest wylot rurki, prze¬ to jest ona pobierana przez te rurke i zmu¬ szona do przeplywania przez przepust 60 do komory roboczej, przy czym szybkosc przechodzenia jej do tej komory jest znaczna, póki srednica wewnetrznej po¬ wierzchni pierscienia cieczy w komorze za^ silajacej nie powiekszy sie tak dalece, iz straci ona niemal calkowicie stycznosc z wy¬ lotem rurki czerpalnej. Pewna ograniczo¬ na ilosc cieczy przechodzi wówczas z ko¬ mory roboczej przez otwory 42; jest ona zrównowazona przez odpowiedni przeplyw cieczy, wracajacej do komory roboczej rur¬ ka czerpalna tak, iz ilosc cieczy w komorze roboczej pozostaje niezmienna dla pewne¬ go okreslonego polozenia dzwigni rozrzad- czej.Przy dalszym przestawianiu dzwigni rozrzadczej i unieruchomieniu jej w polo¬ zeniu B rurka czerpalna przybiera poloze¬ nie 6, w którym wylot jej wchodzi do zlob¬ ka 82, wskutek czego komora zasilajaca ulega niemal calkowitemu opróznieniu, przy czym ciecz splywa do zlobka 82 i wy¬ tworzony przez nia pierscien zanika. Za¬ wartosc cieczy w komorze roboczej osiaga wówczas swoja najwieksza uzyteczna war¬ tosc.Podczas krazenia cieczy przez komore robocza ciecz ta jest chlodzona na kilka sposobów. Po pierwsze strumienie ogrza¬ nej cieczy, uchodzace przez otwory 42, skierowuja sie ku sciankom 40 komory za¬ silajacej, która jest wystawiona na dzia¬ lanie powietrza otaczajacego, przy czym spowodowany przez to szybki przeplyw cie¬ czy wzdluz tej scianki powoduje oziebia¬ nie cieczy. Po wtóre rurka czerpalna wpra¬ wia w ruch ciecz w komorze zasilajacej i pomaga w chlodzeniu jej, zmuszajac ja do oplywania wzdluz scianki 40. Po trze¬ cie, poniewaz tylna strona czesci napedza¬ jacej 10 jest nie okryta, i poniewaz ruch wirowy krazacej cieczy w komorze robo¬ czej zmusza ja do szybkiego oplywania wzdluz lopatek i spodu kola lopatkowego, przeto cieplo zostaje w ten sposób wypro- — 4 —mieniowane z cieczy przez czesc napedza¬ jaca w otaczajace powietrze.W razie potrzeby w rurce czerpalnej mozna wykonac otwór boczny 85, umiesz¬ czony tak, iz strumien cieczy zostaje skie¬ rowany na wewnetrzna czesc dna ki, któ¬ re w normalnych warunkach nie jest zwil¬ zane, wzmagajac w ten sposób dzialanie chlodzace przez to dno.Jezeli podczas obrotu walu napedowego rurka czerpalna sprowadzona jest z po¬ wrotem do polozenia a, to komora robo¬ cza opróznia sie wskutek odplywu cieczy do komory zasilajacej poprzez przepusty 42. Jezeli teraz wal napedowy zmniejsza swoja szybkosc obrotowa do bardzo nie¬ wielkiej wartosci, to pierscien cieczy w komorze zasilajacej przenosi sie ku srod¬ kowi, w wyniku czego przedluzenie rurki 73 na prawo od tarczy 76 zapobiega w znacznym stopniu rozpryskiwaniu sie cie¬ czy i przedostawaniu sie jej .przez labiryn¬ towe uszczelnienie. Pojemnosc komory za¬ silajacej jest dobrana tak, ze cala ilosc cieczy moze sie pomiescic w niej ponizej poziomu najnizszej czesci otworu 78 w dnie 41. Z chwila, gdy tylko wal napedza¬ jacy zatrzyma sie w ruchu, poziom cieczy nieco opada, poniewaz pewna jej ilosc prze¬ plywa z powrotem do komory roboczej przez otwory 42, znajdujace sie u do¬ lu.Zewnetrzny zlobek komory zasilajacej, w który moze wchodzic koniec rurki czer¬ palnej, ma duze znaczenie w przypadku, gdy sprzeglo powinno zajmowac malo miej¬ sca. W razie stosowania zwyklej cylin¬ drycznej scianki, rurka czerpalna nie mo¬ ze pobierac cieczy z najbardziej zewnetrz¬ nej czesci pierscienia cieczy w komorze za¬ silajacej, wobec czego ta czesc nie bierze udzialu w pracy, a jednak posiada ona dosc duza objetosc, dzieki swej znacznej sredni¬ cy. Ta dodatkowa objetosc bezuzytecznej cieczy musi dac sie pomiescic ponizej po¬ ziomu uszczelnienia labiryntowego podczas bezruchu sprzegla, wskutek czego trzeba powiekszyc srednice komory zasilajacej.Zamiast zlobka 82 wedlug fig. 1 i 2, posiadajacego glebokosc dostateczna do umieszczenia w nim calego wylotu rurki czerpalnej, mozna tez zastosowac plytki zlobek, np. taki, jak przedstawiono na fig. 5 i 6, w którym moze znalezc miejsce je¬ dynie najbardziej zewnetrzna brzegowa czesc wylotu rurki.Podczas pracy sprzegla moment obro¬ tu, dzialajacy na sworznie 45 wskutek na¬ cisku, wywieranego przez pierscien cieczy w komorze zasobnikowej na rurke czerpal¬ na, osiaga swa wartosc najwieksza, gdy ca¬ la ilosc cieczy w sprzegle znajduje sie w komorze zasilajacej, rurka zas znajduje sie w polozeniu b. Przeciwwaga 54 musi prze¬ to byc dobrana tak, aby wlasnie wystarcza¬ la ona do zrównowazenia tej najwiekszej wartosci momentu obrotu.Na fig. 3 i 4 przedstawiona jest .pednia podobna na ogól do pedni wedlug fig. 1 i 2, ale zaopatrzona w uruchamiane hy¬ draulicznie zawory szybko oprózniajace ja¬ kiegokolwiek znanego typu. Zawory te po¬ zostaja zamkniete, póki ciecz doprowadza¬ na jest do ich przewodów rozrzadczych, otwieraja sie natomiast samoczynnie w ra¬ zie przerwania doprowadzania tej cieczy.Jezeli sprzeglo hydrauliczne wedlug fig. 1 i 2 przenosi odpowiednio wielki moment ob¬ rotu, to krazenie cieczy powoduje powsta¬ wanie dosc znacznego cisnienia wsteczne¬ go w przewodzie, laczacym rurke czerpal¬ na z komora robocza. Jezeli przeto przewód ten zasila przewód rozrzadczy zaworów szybko oprózniajacych, a zarazem tez i ko¬ more robocza, to strumien cieczy, plynacy wstecz od komory roboczej, utrzymuje te zawory w stanie zamkniecia, jezeli rurka czerpalna zostala najpierw wyciagnieta z cieczy w komorze zasilajacej i jezeli mo¬ ment obrotu oporu obciazajacego jest wiel¬ ki. zeby uniknac tego, nalezy ciecz, sluza- — 5 —ca do rozrzadu zaworów, doprowadzac osobno, niezaleznie od cieczy do zasilania komory roboczej; w pedni wedlug fig. 3 i 4 sluzy do tego celu, to jest do zasilania za¬ worów ciecza, pomocnicza rurka czerpal¬ na 110. Oslona Hb grzbietowej strony wir¬ nika jest zaopatrzona w szereg szybko oprózniajacych zaworów, rozmieszczonych równomiernie wzdluz jej obwodu. Jeden z tych zaworów przedstawiony jest na fig. 3 pod liczba 111. Przepust 112, prowadzacy od korpory roboczej, jest otoczony pierscie¬ niowym kanalem 113, prowadzacym do przewodu 114, uchodzacego do komory za¬ silajacej. Stale otwarte otwory 42b pro¬ wadza od komory roboczej do przewodu 1li. Cienka plytka zaworowa 115 moze zamykac przepusty 112 i 113 pod dziala¬ niem cisnienia cieczy, wywieranego przez slup cieczy w przewodzie rozrzadczym 117, wykonanym w oslonie lib i prowadzacym od kanalu zbiorczego 118 do kanalu 120, wykonanego w korku 116, zamykajacym komore zaworu. Waskie przewiercenie 119 w tym korku prowadzi od komory zaworo¬ wej do komory zasilajacej. Pomocnicza rurka czerpalna 110 jest przymocowana do glównej rurki czerpalnej, przy czym we¬ wnetrzny jej koniec 121 uchodzi do kana¬ lu zbiorczego 118, wylot zas jej siega, od osi obrotu sprzegla, nieco dalej, niz wylot glównej rurki czerpalnej, przy czym zlo¬ bek obwodowy 82b w cylindrycznej scian¬ ce iOb oslony uksztaltowany jest tak, ze moga sie w nim pomiescic wyloty obu tych rurek.Podczas pracy sprzegla, zawierajace¬ go pewna okreslona ilosc cieczy, obie rur¬ ki czerpalne pobieraja ciecz. Glówna rur¬ ka czerpalna i3 odprowadza ciecz przewo¬ dem 60b do komory roboczej, zastepujac w ten sposób ciecz, uchodzaca z tej komo¬ ry przez otwory 42b. Pomocnicza rurka czerpalna 110 doprowadza do kanalu 118 strumien cieczy, w ilosci nieco wiekszej, niz ilosc cieczy, uchodzacej przez przewier¬ cenia 119, wskutek czego przewody roz¬ rzadcze 117 sa stale calkowicie wypelnio¬ ne ciecza, a plytki zaworowe 115 zamykaja przepusty 112 i 113.Przy uruchamianiu dzwigni rozrzad- czej 47, w celu wyciagniecia obu rurek czerpalnych z cieczy w komorze zasilaja¬ cej, przewody rozrzadcze 117 odprowadza¬ ja ciecz przez przewiercenia 119, przy czym spowodowany przez to spadek cisnie¬ nia w komorach zaworowych umozliwia podniesienie sie plytek zaworowych pod dzialaniem cisnienia, wystepujacego w przepustach 112, spowodowanego przez ciecz w komorze roboczej. W ten sposób przepusty 112 i 113 zostaja ze soba pola¬ czone poprzez komore zaworu tak, iz komo¬ ra robocza moze byc szybko oprózniona.W celu napelnienia z powrotem komo¬ ry roboczej rurki czerpalne przestawia sie powoli tak, aby w cieczy zanurzyl sie jedynie wylot rurki pomocniczej 110, dzie¬ ki czemu przewody rozrzadcze zaworów zo¬ staja znowuz napelnione ciecza, a plytki zaworowe osiadaja z powrotem w swych gniazdkach, zamykajac przepusty 112 i 113.Przy dalszym ruchu dzwigni rozrzadczej zanurzony zostaje równiez i wylot glównej rurki czerpalnej tak, iz ciecz doprowadza¬ na jest teraz do komory roboczej.Podczas pracy sprzegla w warunkach przenoszenia duzego momentu obrotu pew¬ na ilosc cieczy wypierana jest pod wply¬ wem krazenia jej z komory roboczej po¬ przez pierscieniowa przestrzen pomiedzy oslona lib a nieruchoma tuleja 19. Aby zapobiec wchodzeniu tej przeciekajacej cie¬ czy do kanalu 118, w srodkowym otworze oslony lib umocowana jest rurka ochron^ na 122, wystajaca poza brzeg kanalu 118.Sprzeglo, przedstawione na fig. 1, mo¬ ze byc wykonane nieco inaczej w razie za¬ mierzonego zastosowania go jako samo¬ czynnego sprzegla rozruchowego do silni¬ ka elektrycznego, a mianowicie moze byc zaopatrzone w sprezyne rozrzadcza, która — 6 —dziala na rurke czerpalna w kierunku ta¬ kim, iz rurka ta stara sie wyjsc z poloze¬ nia, odpowiadajacego najwyzszemu sto¬ pniowi napelnienia komory roboczej i wejsc w polozenie najmniejszego stopnia napel¬ nienia tej komory, poruszajac sie przy tym jednoczesnie w kierunku, przeciwnym kie¬ runkowi obrotu komory roboczej i zasila¬ jacej. Moment obrotu, wywierany na rur¬ ke czerpalna przez wspomniana sprezyne, wystarcza do utrzymywania tej rurki w polozeniu najmniejszego napelniania ko¬ mory roboczej podczas przyspieszania sil¬ nika, polaczonego w gwiazde, jezeli do roz¬ ruchu znajduje zastosowanie przelacznik z gwiazdy na trójkat, albo tez przylaczone¬ go do niskiego napiecia, w razie stoso¬ wania rozrusznika typu transformatora z zaczepem, przy czym wylot rurki czerpal¬ nej zanurzony jest w tych warunkach w cieczy jedynie czesciowo, zas szybkosc na¬ pelniania komory roboczej jest stosunkowo niewielka, zarówno z powodu niecalkowi¬ tego zanurzenia wylotu rurki czerpalnej, jak tez i z powodu zmniejszonego promie¬ nia, na koncu którego dziala wylot tej rur¬ ki. Poniewaz zdolnosc przenoszenia mo¬ mentu obrotu przez sprzeglo jest w tych warunkach bardzo niewielka, przeto silnik przyspiesza swobodnie swój bieg, przy czym z chwila, gdy szybkosc jego prawie osiagnie juz szybkosc biegu synchronicz¬ nego, rozrusznik zas przestawi sie na pola¬ czenie w trójkat (wzglednie na pelne na¬ piecie), moment obrotu, wywierany na rur¬ ke czerpalna wskutek pobierania cieczy przewaza nad momentem obrotowym, wy¬ tworzonym przez sprezyne, i rurka czer¬ palna wchodzi samoczynnie w polozenie, odpowiadajace najwyzszemu stopniowi na¬ pelniania komory roboczej. Wylot rurki czerpalnej jest teraz calkowicie zanurzony i znajduje sie w najwiekszej odleglosci od osi obrotu sprzegla. Roboczy obwód kraze¬ nia zostaje przeto szybko napelniony. W razie potrzeby rurke czerpalna mozna za¬ opatrzyc przy jej wylocie lub tez w pobli¬ zu tego wylotu w jedna lub kilka lopatek.Urzadzenie to moze byc tez wykonane nieco odmiennie, mianowicie mozna pomi¬ nac stosowanie sprezyny lub narzadów po¬ dobnych i zastapic rurke czerpalna rucho¬ ma rurka nieruchoma. Wylot tej ostatniej znajduje sie wówczas w poblizu obwodo¬ wych scianek komory zasilajacej, jednakze przekrój jego jest ograniczony w takim sto¬ pniu, iz silnik moze osiagnac swa pelna szybkosc, zanim sprzeglo zostanie napel¬ nione w stopniu, wystarczajacym do udzie¬ lenia mu tak wielkiej zdolnosci przenosze¬ nia napedu, aby silnik mógl juz pobierac nadmiar pradu.Skuteczna pojemnosc komory zasilaja*- cej ulepszonej pedni hydraulicznej wedlug wynalazku moze byc w przypadku zasto¬ sowania jej jako sprzegla rozruchowego do silników elektrycznych mniejsza, niz obje¬ tosc najwiekszej ilosci cieczy w komorze roboczej, nie powinna byc jednak hiniej- sza niz 50% tej objetosci.W opisanym powyzej sprzegle rozru¬ chowym mozna nie wykonywac otworów b2 i ograniczyc sie do luzu pomiedzy oslo¬ na Hb a nieruchoma tuleja 19 jako kana¬ lu, wystarczajacego do czesciowego opróz¬ niania komory roboczej na korzysc komo¬ ry zasilajacej podczas bezruchu silni¬ ka.Na fig. 5 przedstawione jest sprzeglo Fóttingera, nadajace sie np. do jednego lub kilku silników okretowych do wspólnego obracania walu sruby okretowej. Oslona He, kolo napedizajace lOe oraz oslona ko¬ mory zasilajacej UOe wiruja wraz z nape¬ dzajacym je kolnierzem 12e, wirnjk zas 15e jest osadzony na napedzajacym wale 18e przekladni zebatej (nie przedstawionej na rysunku). Rurka czerpalna b3, osadzo¬ na obrotowo w nieruchomej tulei 19e, za- sila przewód 58e, prowadzacy do chlodni¬ cy HO, przy czym przewody powrotne 59e, prowadzace od tej chlodnicy, uchodza do — 7 —posredniego przepustu 141 do napelniania, wykonanego w górnej powierzchni tulei We. Od kazdego z przepustów kola nape¬ dzajacego 10e prowadza do wnetrza piasty tego kola przepusty np. 142, pokrywajace sie w swym polozeniu najwyzszym przepu¬ stem 141. Pierscieniowa przegroda 143 siega do wnetrza kola napedzajacego na jego wejsciowym brzegu. Normalne kraze¬ nie cieczy roboczej odbywa sie wzdluz ob¬ wodu w kierunku, oznaczonym strzalkami pelnymi. Równolegle do chlodnicy 140 przylaczona jest odwracalna pompa 144, przy czym chlodnica moze byc zaopatrzo¬ na w zamykajacy ja zawór 145. Otwory 42 komory roboczej sa zaopatrzone w za¬ wory iglicowe 146, za pomoca których mo¬ ga one byc zamkniete, gdy pednia znajdu¬ je sie w bezruchu.W przypadku odlaczania silnika od wa¬ lu 18e przy nieruchomym silniku, zamy¬ ka sie zawory iglicowe 146, po czym, po uruchomieniu walu 18e za pomoca innego silnika, uruchomia sie pompe 144 w takim kierunku, aby ciecz krazyla wzdluz strza¬ lek, narysowanych na fig. 5 liniami prze¬ rywanymi. Ciecz w sprzegle wprawiana jest w krazenie przez wirnik, przy czym czesc cieczy, która przechodzi przez naj¬ wyzsze przepusty kola napedzajacego, chwytana jest przez przegrode 143 i sply¬ wa przez górny przepust 142 do posrednie¬ go przepustu 141, skad jest ona odprowa¬ dzana przez pompe 144 do komory zasila¬ jacej. Po calkowitym opróznieniu komory roboczej pompe zatrzymuje sie.W celu umozliwienia wprawiania w obrót walu napedowego za pomoca momen¬ tu obrotowego, pobieranego od walu 18e, otwiera sie zawory iglicowe 146 i napedza sie pompe 144 w kierunku przeciwnym niz poprzednio, tak, aby ciecz byla pobierana z komory zasilajacej i wprowadzana do ko¬ mory roboczej. Zawór 145, jezeli jest on zastosowany, moze byc zamkniety podczas pracy pompy, by zapobiec krótkiemu zwar¬ ciu obwodu krazenia pewnej ilosci cieczy poprzez chlodnice.Sprzeglo wedlug fig. 6 wykonane jest podobnie jak sprzeglo wedlug fig. 5, z ta jednak róznica, ze kolo napedzajace 10f jest osadzone bezposrednio na wale nape¬ dowym. Gdy czesci napedzajace sa w bez¬ ruchu, a wal napedowy wiruje, to wirnik 15f podnosi ciecz w obwodzie roboczym i przeprowadza czesc tej cieczy do wnetrza nieruchomej obecnie oslony 14f. Czesc tej cieczy, która opada z powrotem w dól z najwyzszej czesci tej oslony, dostaje sie do przepustu 141, skad jest usuwana przez pompe.Pednie wedlug fig. 1, 3, 5 i 6, w któ¬ rych komora robocza zaopatrzona jest w obwodowo rozmieszczone otwory, odprowa¬ dzajace ciecz, i w których uzyteczna po¬ jemnosc komory zasilajacej winna byc rów¬ na objetosci najwiekszej zawartosci cieczy w komorze roboczej, powinny posiadac ta¬ ka wewnetrzna srednice komory zasilaja¬ cej (z pominieciem zlobka lub innych uwy¬ puklen), aby wynosila ona od 125 do 140% srednicy profilu zewnetrznego (oznaczonej na fig. 1 litera D) kolowego obwodu kra¬ zenia cieczy w komorze roboczej pedni.Do niektórych celów, np. w przypad¬ kach, gdy nie zachodzi potrzeba zupelnego przerywania przekazywania mocy przez pednie hydrauliczna, uzyteczna pojemnosc komory zasilajacej mozna zmniejszyc w stosunku do objetosci najwiekszej zawarto¬ sci cieczy w komorze roboczej. PL