Wynalazek dotyczy ulepszenia urza¬ dzenia do samoczynnego okreslania ele¬ mentów strzalu opisanego w petencie nr 13 698, które sluzy do okreslenia kazdora¬ zowego kata wyprzedzenia, czasu lotu po¬ cisku oraz odleglosci do punktu trafienia.W tym znanym urzadzeniu celowni¬ czym, które oparte jest na samoczynnym rozwiazywaniu przyblizonego równania dla czasu lotu pocisku t = T , gdzie o — z z jest odlegloscia do punktu trafienia, zas a i b dwa parametry, przy czym za narzad przestawiajacy stosuje sie sznur, który jest niedogodny, poniewaz jego zmienna rozciagliwosc powoduje zmniejszenie do¬ kladnosci przeniesienia ruchów nastaw- czych. Prócz tego konstrukcja narzadu do uwzgledniania wektora szybkosci celu, sto¬ sowana w znanym urzadzeniu, nie pozwa¬ la na nastawienie go w kazdym dowolnym kierunku.Wynalazek niniejszy zapobiega tym wadom w ten sposób, ze pomiedzy wekto¬ rem szybkosci celu, nastawianym recznie wedlug wielkosci i kierunku, a recznie uruchomianym urzadzeniem do ciaglego nastawiania nastepujacych po sobie po¬ miarów odleglosci do cela umieszczony jest dwudzielny wal kardanowy o zmien¬ nej dlugosci, którego tylna caeM, polaczo¬ na kardaaowo z narzadem sterowniczymwektora szybkosci celu, -wykonana jest ja¬ ko wrzeciono srubowe z gwintem o duzym skoku, zabezpieczone przed osiowym prze¬ suwem, podczas gdy przednia czesc, pola¬ czona z urzadzeniem do nastawiania odle¬ glosci do celu, wykonana jest w postaci nakretki srubowej, osadzonej na tym wrze¬ cionie, zabezpieczonej przed przesuwem osiowym i polaczonej za pomoca przegubu kardanowego z równolegla do osi lufy bro¬ ni palnej osia obrotu walcowego bebna, na którego powierzchni znajduje sie logaryt¬ miczna linia srubowa, sluzaca za wskaznik nastawczy, której punkt styku z podzialka dla odleglosci do celu, równolegla do osi bebna i dajaca sie przesuwac w kierunku osiowym, okresla za kazdym razem warto¬ sci mierzonych odleglosci do celu, przy czym ta podzialka przesuwana jest w kie¬ runku osiowym jednoczesnie z bebnem o dlugosc zalezna od czasu lotu pocisku.Przy tym urzadzenie sterownicze do na¬ stawiania wektora szybkosci jest tak wysf konane, ze wektor ten moze byc nastawio¬ ny w przestrzeni w dowolnym kierunku i posiadac dowolna wielkosc. ^v Na rysunkach przedstawiono przyklad v wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia wykres mechanicznych zaleznosci, fig. 2 — taki sam wykres z uwzglednieniem poV prawki linijnego parametru b i schematem nastawiania odleglosci do celu, fig. 3 — cale urzadzenie w przekroju pionowym ¦ przez srodek, fig. 4 — urzadzenie do na¬ stawiania wektora szybkosci celu w piono¬ wym przekroju poprzecznym, fig. 5 — po¬ ziomy przekrój podluzny walu kardanowe¬ go, fig. 6 — przekrój poprzeczny przed¬ niego przegubu kardapowego.W wykresie mechanicznych zaleznosci wedlug fig. 1 w trójkacie 92 — 95 — 91 punkt 92 oznacza bron palna, punkt 95 — cel w chwili strzalu, a wiec odleglosc 92 — 95 stanowi najpózniej zmierzona i w urzadzeniu nastawiona odleglosc do celu.Od chwili strzalu cel przebywa podczas czato Motu pocisku z szybkoscia v odle- glocl{95 — 91, równa iloczyriowi v.t do miejsca 91 trafienia pocisku w cel, tak ii odleglosc Pi — 92 stanowi odleglosc z do punktu, w którym cel zostaje trafiony. Po narysowaniu trójkata przeciwleglego 92 — 90 — 96, podobnego do trójkata 92 — 95 — PI, w którym odcinek 90, 91 przyjety jest za liniowy parametr b, a bok 96, 90, równolegly do boku 91, 95, zostaje ozna¬ czony przez av, otrzymuje sie z podobien¬ stwa tych dwóch trójkatów proporcje: vt: z = av : (b — z), a stad t = ^ .To równanie daje jednak przy stalych pa¬ rametrach a i b tylko przyblizone warto¬ sci dla czasu t lotu pocisku, wzietego z ta¬ beli strzelniczej i odniesionego do odle¬ glosci z do punktu trafienia, która mozna jednak skorygowac przez samoczynna zmiane parametru 6 o wielkosc A 6 we¬ dlug wielkosci z tablicy strzelniczej czasu t lotu pocisku dla odleglosci z strzalu.Przyjmujac trójkat 90 — 92 — 96 (fig. 2) za trójkat szybkosci, a czas a za wspól¬ czynnik proporcjonalnosci, okazuje sie, ze az bok 00, 92 = ——i jest proporcjonalny do sredniej szybkosci pocisku wzdluz cieciwy z toru lotu pocisku, a bok 92, 96 =—-— jest proporcjonalny do szybkosci fikcyjne¬ go pocisku, który w czasie t przebylby odleglosc pomiarowa x. W ogóle mozna na¬ pisac, ze k log. z = k log.— + fc log.*, przy czym k jest tak dobrane, ze: k log. l + A b = b—y=odleglosci 91, ei, skad wynika: fckg.t = 6 — ^- — 46, a wiec: — 2 —k \og.x = k log.—+ b j-—i*- Jezeli wiec podzialka odleglosci celu wyko¬ nami jest logarytmicznie wedlug równa¬ nia k log. x = k log. X-+ k log. t, to dru- i gi skladnik musi byc utworzony za pomo- 1 ca obracajacej sie okolo punktu 91 tarczy kitywkowej, której wektory idace w kie¬ runku promieni odpowiadaja poprawkom 1 b =b k log. t dla kata obro- z ta proporcjonalnego do -. Jezeli wiec po- '¦' i cialka odleglosci do celu bedzie we wlasci- . wym kierunku przesunieta osiowo o te .^wartosci A b, równolegle do odcinka 90 — 92, to odleglosc do celu x moze byc prawi¬ dlowo nastawiona, gdy za jej wartosc na skali odpowiednio do fig. 2 przyjac punkt przeciecia sie X odcinka 90, 91 z linia srubowa, narysowana na powierzchni wal¬ ca o promieniu r, dajacego sie obracac okolo osi utworzonej przez odcinek 90, 91, która to linia srubowa dla katów obrotu d X f = — . — posiada odciete 92, X = k T V X log. . Wtedy odpowiednio do fig. 2 otrzy- x muje sie zaleznosc: k log . x = k log . -f + k log . l.Wskutek nastawienia na tej podzialce, przylegajacej do powierzchni tego walca wzdluz jego tworzacej, odleglosci do celu za pomoca linii srubowej, narysowanej na walcu, zostaje samoczynnie nastawiony kat o , zawarty pomiedzy linia 90, 92, okreslajaca kierunek na punkt trafienia, i linia celowania 96, 92. Wiec przez wycelo¬ wanie na cel w kierunku 96, 92 za pomo¬ ca odpowiednich mechanizmów broni pal¬ nej os lufy tej broni doprowadzona zostaje w polozenie umozliwiajace trafienie w cel, jezeli os lufy bedzie przy tym .. odchylona ukosnie do góry od kierunku 9b — 92 o kat celownika, odpowiadajacy ddleglosci do punktu trafienia i jego katowi pólcie¬ nia. Nastawienie kata celownika najlepiej mozna wykonac wedlug znane^^pposobu przez pionowe przestawienie Afninktu 96 linii celowania 96, 92 o wielkosc— , od¬ powiadajaca wysokosci A opadania ^pocis¬ ku podczas czasu t lotu jtociaku.Przyklad wykonania^przedmiotu wyna¬ lazku uwidoczniony na fig. 3 — 6 moze byc zastosowany równiez w dzialach kie¬ rowanych przez dwóch celowniczych,;; z, których jeden, patrzac przez lunete kl*r rownicza, sledzi cel dzialajac mechaniz¬ mem podniesiep, a drugi — mechanizmem ' kierunkowym.Na kolysce, osadzd^ej na poziomych czopach w lozu dziala, jest przymocowana plyta lozyskowa 1, zaopatrzona w prowad¬ nice suwakowa, równolegla do osi lufy. Na plycie 1 osadzony jest suwak 2, posiada¬ jacy zebatke 2g z ukosnymi zebami, z któ¬ rymi zazebia sie slimak 3a wrzeciona 3, osadzonego obrotowo w.plycie 1 i zabezpie¬ czonego przed przesuwem osiowym. Wrze¬ ciono 3 posiada jeszcze drugi slimak 3b, zazebiajacy sie z kolem slimakowym -4, umocowanym na poprzecznym walku G obok tarczy krzywkowej 5. Do tej tarczy krzywkowej 5 dociskany jest za pomoca sprezyny srubowej 10 krazek 9, osadzony obrotowo na sworzniu 8 w widelkach 7, zabezpieczonych od obracania sie. Widelki 7 daja sie w stosunku do logarytmicznie podzielonej podzialki odleglosciowej 12 przesuwac za pomoca sworznia 11, posia¬ dajacego z jednej strony prawy, a z dru¬ giej — lewy gwint. Na suwaku 2 sa osa¬ dzone dwa wsporniki zawierajace lozyska 2a i 2b, w których sa osadzone czopy bebna 13, na którego walcowej powierzch¬ ni znajduje sie logarytmiczna linia srubo¬ wa 13a, sluzaca za wskaznik nastawczy. — a —Wydrazony czop lSb tego bebna 13 za- opatrzony jest wewnatrz w pare poprzecz¬ nych czopów ISc, na których osadzony jast obrotowo pierscien kardanowy 14, posiadajacy pare czopów Ha (fig. 5), umieszczonych .prostopadle do czopów JSc. Na czopach Ha osadzona jest obro¬ towo tuleja 15, w której daje sie .przesu¬ wac wrzeciono 16, zaopatrzone w dwa sru¬ bowe rowki o duzym skoku. W kazdy z tych rowków srubowych wchodzi koniec czopa Ha, osadzonego w otworze poprzecz¬ nym tulei 15. Bezposrednio do tej tulei 15 przylega czolowa powierzchnia drugiej tulei 17 o kwadratowym przekroju, daja¬ cej sie przesuwac na wrzecionie16. Tule- l ja 17 zabezpieczona jest przed obrotem przez osadzenie jej w szczelinach, znajdu¬ jacych sie w dwóch prowadniczych pala- kach BABr Te palaki £?,#., osadzone sa obrotowo na dwóch parach pro¬ stopadlych do siebie czopów 2c i 2d, umieszczonych na przedluzeniu lozy¬ ska 2b, z których czopy 2d polozo¬ ne sa poziomo. Wrzeciono 16 oprócz dwóch srubowych rowków posiada jeszcze równo¬ legly do osi rowek 16a, w którym, w celu zabezpieczenia wrzeciona 16 przed obraca¬ niem sie, umieszczc a jest wpustka 17a umocowana w tulei 17. Na tylnym koncu wrzeciona 16 osadzony jest obrotowo krzyzak kardanowy 18 (fig. 5), który za pomoca pary czopów 18a osadzony jest obrotowo w widelkach kardanowych 19, które za pomoca czopa 19a osadzone sa obrotowo w otworze wykorbionej glówki pionowego preta sterowniczego 20. Punkt przeciecia sie osi czopów 18a z osia pozio¬ mego czopa 19a widelek 19 tworzy punkt 96 trójkata szybkosci 90 — 96 — 92, którego wierzcholek 92 utworzony jest przez punkt przeciecia sie osi czopów ISc z prostopadla do niej osia czopów Ha. Wierzcholek 92a trójkata 92a — 95 — 91 (fig. 3), który teoretycznie po¬ krywa sie z punktem 92 (fig. 1), oddalo¬ ny jest ze wzgledów konstrukcyjnych umyslnie o odleglosc c (fig. 3) od przyna¬ leznego wierzcholka 92 trójkata 92 — 90 — 96, przy czym wierzcholek 9ta utworzony jest przez normalny rzut punk¬ tu zerowego 0 logarytmicznej linii lSa na os obrotu bebna 13, pokrywajaca sie z bo¬ kiem 91 — 92 (fig. 2). Jezeli wreszcie przez srodek krazka 9 przeprowadzic pro¬ stopadla do tej osi obrotu, to ta prostopa¬ dla odcina na boku 91 — 92a trójkata od¬ cinek A b = 91', 91, który, jak to juz bylo wymienione, przez przesuniecie osiowe po- dzialki 12, okreslajacej odleglosc do celu, o wartosc A b daje poprawke czasu, który odpowiednio do równania l = -—^ jest okreslony w sposób przyblizony.Do nastawienia wektora szybkosci celu w oslonie 21, dajacej sie obracac na pio¬ nowym czopie 2la, umocowanym na lozu dziala, osadzono obrotowo dwoje widelek *4 i 24*, posiadajacych odpowiednio pozio¬ me czopy 22 lub 22' i kola zebate 23 lub ±3'. W widelkach 2% i 24' osadzone sa obrotowo srubowe wrzeciona 25 lub 25', zabezpieczone przed przesuwem osiowym.Na kazdym z tych wrzecion 25 lub 25' osa¬ dzona jest wewnatrz widelek nakretka 26 lub 26', zabezpieczona przed obracaniem sie, a na zewnatrz widelek przymocowane jest do kazdego wrzeciona stozkowe kolo zebate 27 lub 27', zazebiajace sie z odpo¬ wiadajacym mu wiencem zebatym 28 lub 28' podwójnego kola zebatego, przy czym drugie wience zebate 29 lub 29' tych kól zazebiaja sie z kolem zebatym 30, zaklino¬ wanym na wale 32, na którym obok tego kola zebatego 30 osadzone jest luzno dru¬ gie kolo zebate 31. Na tym wale 32 umo¬ cowana jest wskazówka 33, zaopatrzona w uchwyt i sluzaca do nastawiania szyb¬ kosci v celu na podzialce 34 tarczy, przy¬ mocowanej do kola zebatego 3U Takie sa¬ mo kolo zebate 3V z tarcza zaopatrzona w podzialke 34' oraz wskazówka 33* oea- — 4 —dzone jest na drogim fcortcu wmlu 82. So¬ lo zebate 31' zazebia sie z kolem zebatym 23", umieszczonym wspólosiowo z kolem zebatym 23 i sprzezonym z nim za pomoca przystawki 28cl Kola zebate 23 i 23" mo¬ ga byc obracane za pomoca uchwytów 15 i 35', podobnych do strzalki i przymo¬ cowanych do caopów 22 i 2£". Kazda z obu nakretek Ji, W zaopatrzona jest w pozio¬ my czop Ma lub t&a. wchodzacy w jeden z dwóch otworów drazka sterowniczego 20, prowadzonego w kierunku pionowym przez dwa równolegle ramiona korbowe r (fig. 3), przy czym wykorbiona glówka tego drazka podtrzymuje opisany juz wy¬ zej przegub kardanowy 18 — lSa — 19 — 19a. Tourzadzenie jest przymocowa¬ ne do kolyski w taki aposób, ze przy na¬ stawieniu szybkosci celu v = 0 za pomoca wskazówek 33, 33* na podzialkach 8k, 3i' oraz odleglosci do celu z = 0 na nieuwi- docznionym na rysunku nastawniku war¬ tosci obnizenia pocisku pod osia lufy sro¬ dek kardanowy 96 zajmuje polozenie na osi 90 czopów dziala. Obnizenie sie pocisku musi byc brane 'pod uwage przy nastawia¬ niu kata podniesienia lufy. Polaczenie pio¬ nowego czopa 2la z nastawnikiem wyso¬ kosci opadania, nastawianym recznie lub przymusowo jednoczesnie z nastawianiem odleglosci do punktu trafienia, nalezaloby zatem w ten sposób dokonac, zeby srodek kardanowy 96 byl wzniesiony ponad os 90 czopów dziala o kazdorazowa szybkosc obnizania sie pocisku —. W ten aposób x uwidoczniony na fig. 1 i 2 kat wyprzedza¬ nia o osi lufy dziala wzgledem linii celo¬ wania, odpowiadajacy prostolinijnemu to¬ rowi lotu pocisku, zostaje poprawiony z uwzglednieniem poprawki kata polozenia.Wedlug fig. 3, 5 i € ten poprawiony kat wyprzedzenia rozlozony zostaje za pomo¬ ca obydwóch BXB2 na kat wyprzedzenia bocznego i kat wyprzedzenia na wysokosc, z których kat wyprzedzenia na wyaoltasc przenosmy jest za pomoca czopa K2 (fig. £ i «), maj¬ dajacego sie na palaku B2 i i6»iiulcgicgo do czopów 2d, oraz drazka przegubowego S2 na narzad, oddzialywaja^ w kierunku pionowym na linie celowania lunety ce¬ lowniczej, podczas gdy kat wyprzedzenia bocznego zostaje przenoszony na lunete celownicza za pomoca czopa Kv znajduja¬ cego sie na palaku prowadniczym Bx i po¬ lozonego równolegle do czopów 2e, oraz za pomoca drazka przegubowego Sr Na zewnetrznej szynie prowadniczej plyty lo¬ zyskowej 1 znajduje sie podzialka odle¬ glosciowa z, na której za pomoca wska¬ zówki Z, znajdujacej sie na suwaku 2, mozna odczytac odleglosc do punktu tra¬ fienia, potrzebna do nastawienia zapalni¬ ka pocisku i ewentualnie do recznego na¬ stawienia nastawnika wartosci obnizenia sie pocisku.Dzialanie tego urzadzenia jest naste¬ pujace. Najpierw przez obrócenie wska¬ zówki 33 lub 33* nastawia die na podzial- ce 3A lub 3V wymierzona lub oszacowana na oko szybkosc celu, wskutek czego za pomoca kól zebatych 30 — 29 — 29* zo- staja obrócone stozkowe kola zebate 28 — 27 i 28' — 2T, a zatem i wrzeciona sru¬ bowe 25, 25* co powoduje przesuniecie nakretek 26, 26' proporcjonalnie do szyb¬ kosci celu. Kierunek w przestrzeni tego przesuniecia, przeniesiony przez drazek sterowniczy 20 na srodek 96 przegubu i powodujacy jego przesuw w stosunku do punktu zerowego 90, lezacego na pionowej osi oslony 21, jest równolegly do prze¬ strzennego kierunku obu uchwytów £5, 35', wykonanych w postaci strzalek, któ¬ rych zmiana kata nachylenia przenosi -sie na wrzeciona srubowe 25, 25* czesciowo bezposrednio, czesciowo zas za pomoca kól zebatych 23", 23a, 23, 31, 23*, przy czym równiez obrócone zostaja tarcze z po- dzia&erai szybkosci 84,3f lacznie ze wrfcaaówkami 38, 3f. Przez naatawienie — s —wkwytów 35, uf w kierunku lotu celu nastawiony ZMtaje bok 90 — 92 (fig. 1,2, 4) trójkata w taki sposób, ie os rowko¬ wanego wneckma 15 musi przechodzic przez cal M, jezeli ten cel ma byc trafiony w punkcie 91.Nastawianie szybkosci celu i uchwytów w postaci strzalek w kierunku lotu celu nalaty do kierujacego strzelaniem, podczas gdy drugi czlowiek przez obracanie korby Sc przesuwa suwak 2 i niezaleznie od tego podzialke odleglosci w taki sposób, zeby obracajaca sie linia srubowa ISa dotyka¬ la sie do tej podzialki w miejscu kreski podzialowej x' odpowiadajacej wlasnie zmierzonej odleglosci x do celu. Trzeci czlowiek zajety jest nastawianiem zapalni¬ ków rofltpryakowych pocisków odpowiednio do odleglosci do punktu trafienia, odczy¬ tanej za pomoca wskazówki Z, podczas gdy czwarty czlowiek nastawia dzialo za pomoca mechanizmów podniesien i kierun¬ kowego w taki sposób, zeby cel mozliwie jak najczesciej widoczny byl na linii celo¬ wania, w których to chwilach powinno sie dawac strzal.Uwzglednienie wplywu szybkosci po¬ czatkowej pocisków, zaleznej od kazdora¬ zowych warunków atmosferycznych oraz od zuzycia sie lufy, na odleglosc strzalu i czas lotu pocisku zostaje dokonane wprost przez przestawienie podzialki x dla odle¬ glosci do celu za pomoca sworznia 11, po¬ siadajacego podwójny gwint, obracajac go podlug nieuwidocznionej na rysunku po¬ dzialki katowej, dzieki czemu dlugosc k log .t (fig. 2) zostaje zmieniona, co od¬ powiada pomnozeniu wszystkich czasów lotu pocisku przez jednakowy wspólczyn¬ nik. PL