Naped maszyn ponczoszniczych, tkac¬ kich i tym podobnych musi odpowiadac pewnym specjalnym wymaganiom, które odrózniaja go od napedu innych rodzajów.Naped taki musi posiadac dluzy moment rozruchowy, musi zmieniac predkosc w bardzo szerokich granicach, w zaleznosci od warunków pracy, przyczem wymagane sa przynajmniej dwie lub trzy predkosci.Dla tak zwanego „Mindern", t. j. zmniej¬ szania szerokosci szeregu pasem przez zdjecie oddzielnych pasem i przeniesienie ich na przylegle igly, trzeba, naprzyklad, nagle zmniejszac predkosc maszyny, a na¬ stepnie równiez szybko ja zwiekszac, aby uniknac straty czasu.Tym wymaganiom naped mechaniczny odpowiadal do pewnego stopnia; gdy za¬ czeto stosowac naped elektryczny, uczy¬ niono go podobnym do mechanicznego, a* by zachowac poprzednie manipulacje. Sto¬ sowano, naprzyklad;, urzadzenie, pozwala* jace przed puszczeniem maszyny w ruch nastawic ja zapomoca dwóch wylaczników 16 i 17 (fig, 1) na dwie rózne predkosci, — duza 17 i mala 16, Cel ten osiagano przez wlaczanie, zapomoca nastawiania raczki na kontakty 21 i 22, mniejszego lub wiekszego oporu 18 w obwód wzbudzenia 2 silnika L Wprawianie maszyny w ruch uskutecznia^ no zapomoca przesuniecia plyty kontakto¬ wej 3L przesuniecie na prawo nadaje ma- sft szynie wieksza, przesuniecie na lewo mniejsza predkosc, przyczem górna grupa kontaktów wlacza wzbudzenie, dolna gru¬ pa kontaktów wlacza twornik. Zapomoca przesuniecia plyty przelacznikowej do srodkowego polozenia wylacza sie maszy¬ ne calkowicie. Do raptownego zmniejszenia predkosci do mozliwie najmniejszej warto¬ sci sluzy wylacznik /9, który pozwala zwie¬ rac opór bocznikowy, wlaczony zapomoca raczki 16 i 17, Personel, obslugujacy ma¬ szyne, przyzwyczail sie bardzo predko do napedu tego rodzaju i nauczyl sie wycia¬ gac dalsze korzysci z tego urzadzenia. Ilosc i dobroc wyrabianych fabrykatów zwiek¬ szyla sie, naprzyklad, wskutek tego, ze zapomoca regulowania raczek 16 i 17 pred¬ kosc maszyny dostosowywano lepiej do waruków pracy, chociaz pierwotnie raczki te byly przeznaczone tylko do uprzednie¬ go nastawiania maszyny na pewna pred¬ kosc. Niekorzystna jednak pozostala nie¬ moznosc dogladania przez robotnika pracy maszyny podczas zmieniania predkosci. Ro¬ botnik zmuszony byl, celem regulowania biegu maszyny, jak równiez wlaczania i wylaczania jej, oddalac sie ze swego zwy¬ klego punktu obserwacyjnego az na koniec maszyny, dlugiej czasami na 15 m, przy¬ czem tracil na to bardzo duzo czasu. Zda¬ rzalo sie niekiedy, ze przy nastawianiu ma¬ szyny na wieksza predkosc rwaly sie nit¬ ki; maszyna przytem pracowala w dalszym ciagu, dopóki robotnik, wróciwszy na swój punkt obserwacyjny, nie zauwazyl tego i nie wrócil do wylacznika, a wiec dopóki nie odbyl okolo 30 metrów drogi.Znany i stosowany jest sposób wlacza¬ nia i wylaczania maszyny zapomoca dra¬ gów, lancuchów, tasm i tym podobnych u- rzadzen sterowniczych, biegnacych wzdluz calej maszyny. Nie wystarcza to jednak do racjonalnego wyzyskania maszyny. Wy¬ maga sie raczej, aby i predkosc maszyny mogla byc. regulowana z kazdego miejsca nawet raptownie i do jakiejbadz warto¬ sci. Wedlug wynalazku niniejszego, raczki regulatorów, plyta przelacznikowa lub tez, w wypadku podzielenia jej na górna i dolna czesc, obie plyty przelacznikowe, wzgledL nie odpowiednie wylaczniki, poruszane sa zapomoca dragów, lancuchów, tasm lub podobnych urzadzen kierowniczych, które biegna wzdluz calej maszyny, dzieki czemu uruchomienie tych urzadzen lacznikowych mozna uskuteczniac z kazdego miejsca, al¬ bo tez przyrzady sterownicze umieszcza sie w kilku punktach, latwo dostepnych z kazdego miejsca. Przytem niekoniecznie potrzebne sa osobne dragi na kazdy rodzaj operacji, jak np. do wlaczania:, wylaczania lub tez zmieniania predkosci. Przeciwnie, ten sam drazek lub temu podobny organ mozna stosowac na kilka lub wszystkie ro¬ dzaje sterowania, np. wlaczanie i wylacza¬ nie mozna uskuteczniac w krancowych po¬ lozeniach drazka, lub tez jeden rodzaj ste¬ rowania moze byc uskuteczniony zapomo¬ ca podluznych przesuniec drazka, drugi zas przez obracanie goi dookola osi.Fig. 2 podaje jeden z prostszych przy¬ kladów zastosowania wynalazku. 1 ozna¬ cza twornik, 2 — wzbudzenie silnika. Wla¬ czanie maszyny dokonywa sie przez prze¬ suniecie drazka 4 na prawo. Drazek ten przestawia raczke 5, która za posrednic¬ twem luku stykowego 14 wlacza twornik, a za posrednictwem styków 15 wlacza wzbudzenie. Gdy raczka 5 znajduje sie na pierwszym kontakcie /5, wówczas zaden opór nie jest wlaczony w obwód wzbudzajacy silnia. Prad wzbudzajacy po¬ siada wówczas najwyzsza wartosc, a wiec moment rozruchowy jest odpowiednio du¬ zy. Przy przesuwaniu drazka 4 na prawo wlacza sie stopniowo opór 18 w obwód wzbudzajacy 2, wskutek czego predkosc silnika wzrasta.Wlaczanie i wylaczanie silnika, jak rów¬ niez zmiana predkosci, moga wiec byc /uskuteczniane z kazdego dowolnego miej¬ sca. Szybkie zmniejszenie predkosci dla tak zwanego ,,Mindern" osiaga sie przez przesuniecia drazka 5 na lewo az do pierw¬ szego lewego kontaktu 15. Moze sie jed¬ nak zdarzyc, ze, pomimo urzadzenia w tem miejscu pewnego utrudnienia do dal¬ szego przesuwania raczki 5 na lewo, dra¬ zek 4 przesunie sie za daleko i maszyna wylaczy sie zupelnie. Przestawianie draz¬ ka zajmuje przytem duzo czasu, gdyz mu¬ si on wykonac duzy skok, aby mozna bylo osiagnac wymagana dokladnosc regulacji.Nastepnie powrót do pierwotnej predkosci nie jest tak latwy nawet wtedy, kiedy dra¬ zek lub inne czesci przyrzadu sterownicze- go zaopatrzy sie w przeszkody, hamujace ruch w pewnych punktach. Z drugiej stro¬ ny takie urzadzenie utrudnia dogodne i szybkie zmienianie predkosci kazdej chwi¬ li. Krancowa przeszkoda moze byc wyko¬ nana w postaci wystepu, który uniemozli¬ wia dalsze przesuwanie urzadzenia sterow¬ niczego.Wedlug wynalazku niniejszego, celem unikniecia wymienionych trudnosci, szyb¬ kie wylaczanie oporu regulujacego mozna uskuteczniac badz zapomoca specjalnego drazka lub innego temu podobnego urza¬ dzenia, badz tez przez zastosowanie kilku wylaczników obchodowych 19, sluzacych do zwierania oporu regulujacego 18 i u- mieszczonych wzdluz, maszyny np. prawic co 2 metry. Wtedy wylaczanie oporu 18 dokonywa sie latwo z kazdego miejsca.Wynalazek dotyczy nietylko regulacji recz¬ nej; obejmuje on takze regulacje mecha¬ niczna i samoczynna. Wylacznik obchodo¬ wy 19 moze byc zamykany i otwierany, na- przyklad, zapomoca tarczy z wystepami, motoru pomocniczego lub innego podobne¬ go urzadzenia.Przyrzady do regulacji moga posiadac dowolna postac, jezeli sa poruszane przez dragi sterownicze, lancuchy sterownicze, lub tasmy i t. d.; moga byc równiez np. zbudowane, jako walce, które sie obracaja przy pomocy zebnicy, bedacej przedluze¬ niem drazka 4 lub w inny sposób z nim zwiazanej.Na rysunku naszkicowane sa silniki na prad staly. Wynalazek daje sie iednak za¬ stosowac i do innych rodzajów pradu. PL