Mieszaniny wyzszych alkoholi tluszczo¬ wych czesto stosuje sie w przemysle. Sta¬ nowia one same lub w postaci ich produk¬ tów przemiany cenne srodki, nadajace sie do polepszania wyrobów wlókienniczych, do zastosowania w przemysle skórniczym i papierniczym lub do celów podobnych. Te mieszaniny wyzszych alkoholi tluszczo¬ wych, zawierajace zasadniczo alkohole o wzorach sumarycznych od C8H17OH do ClsH37OH, otrzymuje sie, jak wiadomo, w ten sposób, ze tluszcze naturalne redukuje sie za pomoca wodoru w obecnosci katali¬ zatorów lub sodu metalicznego i nizszych alkoholi alifatycznych, np. alkoholu etylo¬ wego, propylowego, buitylowego. Do wyro¬ bu tych alkoholi trzeba wiec, jako surowce, stosowac tluszcze, przy czym dotychczas wytwarzanie takich mieszanin alkoholi tlu¬ szczowych z innych materialów wyjscio¬ wych nie bylo mozliwe.Po dlugotrwalych próbach stwierdzono obecnie, ze takie cenne mieszaniny wyz¬ szych alkoholi tluszczowych mozna równiez wytwarzac z innych surowców, a mianowi¬ cie stosuje sie jako material wyjsciowy mieszanine wyzszych weglowodorów, otrzy¬ mywanych przy przeróbce syntetycznej benzyny z tlenku wegla i wodoru. Z tlenku wegla i wodoru mozna, jak wiadomo, we¬ dlug sposobu Franza Fischera wytworzyc benzyne syntetyczna (porówn. Brenausttoff- Chemie, 1928, str. 21 oraz 1932, str. 461 i nastepne). Przy przeróbce tej surowej ben-zyny syntetycznej otrzymuje sie wieksze i- losci ciastowatej mieszaniny weglowodorów wyzszych; mieszanina ta jednak nie miala dotychczas zastosowania z powodu jej wlasciwosci fizycznych. Wskutek swego wy¬ sokiego punktu wrzenia nie nadaje sie mie¬ szanina ta jako paliwo do zwyklych silni¬ ków spalinowych ani tez jako smar z powo¬ du swej malej lepkosci i niedostatecznych wlasciwosci smarowych.Jak wyzej wspomniano, stwierdzono, ze ta mieszanina ciastowata, skladajaca sie z wyzszych weglowodorów, otrzymana przy przeróbce benzyny syntetycznej, stanowi doskonaly material wyjsciowy do wytwa¬ rzania mieszaniny wyzszych alkoholi tlusz¬ czowych, zawierajacej przewaznie alkohole o wzorach sumarycznych od C8H17OH do C18H37OH. W celu wytworzenia tych mie¬ szanin alkoholi tluszczowych postepuje sie w ten sposób, ze wspomniana mieszanine weglowodorów, otrzymywanych przy synte¬ zie benzyny, poddaje sie znanemu utlenia¬ niu i skladniki takie, jak kwasy i ich po¬ chodne, np. estry i laktony, przeprowadza sie przy zastosowaniu redukcji wedlug znanych sposobów, np. redukcji pod du¬ zym cisnieniem lub redukcji za pomoca me¬ tali potasowcowych i alkoholi w alkohole tluszczowe.Utlenianie ciastowatej mieszaniny we¬ glowodorów, otrzymywanych przy syntezie benzyny z tlenku wegla i wodoru, moze byc uskuteczniane przez traktowanie mieszani¬ ny tej tlenem, gazami zawierajacymi tlen lub tez zwiazkami wydzielajacymi tlen, jak np. ozonem, tlenkami azotu, kwasem azotowym lub chromowym w fazie cieklej lub parowej w obecnosci katalizatorów, np. metali ciezkich lub ich soli, mianowicie manganu, niklu, kobaltu, miedzi, zelaza, chromu albo takze olowiu i wanadu lub bez nich oraz w obecnosci potasowców, wap- niowców lub ich soli albo bez nich. Wspom¬ niane metale moga byc równiez obecne w postaci mydel nasyconych lub nienasyco¬ nych kwasów tluszczowych, kwasów nafte- nowych lub kwasów zywicznych, rozpu¬ szczajacych sie koloidalnie w mieszaninie weglowodorów. Mieszanina utleniona moze byc przed redukcja poddana przeróbce, za pomoca której oddziela sie wytworzone al¬ kohole albo skladniki nieutlenione lub wzbogaca w poszczególnych frakcjach pro¬ dukty utleniania.Redukcje wytworzonych produktów u- tleniania na mieszanine wyzszych alkoholi tluszczowych przeprowadza sie w sposób znany. Mozna redukcje przeprowadzac np. przez traktowanie produktów utleniania wodorem w temperaturach 200 — 350°C i pod cisnieniem 50 — 300 atm. w obecnosci odpowiednich katalizatorów, np. niklu, miedzi, kobaltu, chromu, lub mieszaniny katalizatorów, skladajacej sie z tych meta¬ li albo takze z metali szlachetnych.Zamiast produktów utleniania mozna równiez stosowac ich pochodne. Mozna za¬ tem kwasne skladniki przeprowadzac np. w ich estry lub bezwodniki i nastepnie je redukowac.Inny sposób redukcji produktów utle¬ niania polega na oddzialywaniu metalami potasowcowymi, zwlaszcza sodem, oraz al¬ koholami wedlug Bo'Uvea;ult-Blainca, zwla¬ szcza na estry otrzymywane przez zestro- wanie kwasnych skladników alkoholami.Znaczna zalete sposobu niniejszego w porównaniu z innymi znanymi sposobami wytwarzania alkoholi tluszczowych stanowi takze to, ze redukcja produktów utlenio¬ nych przebiega latwo i bez przeszkód bez stosowania specjalnych zabiegów. Jest to mozliwe dzieki temu, ze produkty utlenia¬ nia nie zawieraja skladników szkodliwych, pochodzacych z katalizatorów, zwlaszcza siarki. Mieszaniny wyzszych alkoholi tlusz¬ czowych, otrzymywane wedlug sposobu ni¬ niejszego, dorównywaja mieszaninom wyz¬ szych alkoholi, otrzymywanym dotychczas tylko przez redukcje tluszczów. Mozna je wobec tego stosowac do róznych celów. — 2 —Ponadto stwierdzono, ze otrzymywane w ten sposób mieszaniny wspomnianych wyz¬ szych alkoholi tluszczowych moga byc, tak samo jak odpowiednie mieszaniny alkoholi tluszczowych, przeprowadzane przez sulfo¬ nowanie w wartosciowe pochodne.Proces sulfonowania moze byc usku¬ teczniany przez traktowanie znanymi srod¬ kami sulfonujacymi, np. stezonym kwasem siarkowym, dymiacym kwasem siarkowym, kwasem chlorosulfonowym, przy czym mozna stosowac równiez rozpuszczalniki, np, eter lub eter dwubutylowy oraz weglo¬ wodory benzynowe, weglowodory chloro¬ wane lub podobne, jak równiez zwiazki addycyjne kwasu chlorosulfonowego wzglednie SOs i eterów, estrów lub amin trzeciorzedowych, np. pirydyny. W pew¬ nych przypadkach mozna równiez przepro¬ wadzac sposób niniejszy w obecnosci srod¬ ków odciagajacych wode.Produkt sulfonowania moze byc nastep¬ nie zobojetniany srodkami zasadowymi, np. lugami potasowcowymi, weglanami pota- sowcowymi, amoniakiem lub zasadami or¬ ganicznymi.Otrzymywana mieszanina sulfonianów alkoholi tluszczowych dorównywa znanym sulfonianom alkoholi tluszczowych, jakie otrzymywano dotychczas tylko przy uzyciu tluszczów. Moze ona byc wiec uzyta jako srodek do zwilzania, prania, czyszczenia, emulgowania i rozpraszania w róznych ga¬ leziach przemyslu, zwlaszcza w przemysle wlókienniczym.Przyklad I. Ciastowata mieszanine we¬ glowodorów, otrzymana przy przeróbce syntetycznej benzyny wedlug Franza Fi¬ schera, utlenia sie przez przedmuchiwanie powietrza w obecnosci mydla manganowe¬ go w temperaturze 100 — 150°C. 300 cze¬ sci wagowych mieszaininy utlenionej (punkt wrzenia 140 — 230° C pod cisnieniem 4 mm), uwolnionej od nieutlenionych skladników w znany sposób przez zmydlanie, wylugo¬ wanie, wyciskanie lub podobnie, traktuje sie mieszajac w obecnosci katalizatora mie- dziowo-chromitowego wedlug Atkinsa w temperaturze 250 — 300°C wodorem pod cisnieniem okolo 200 — 250 atm. Po ukon¬ czonej redukcji mase reakcyjna oddziela sie od katalizatora. Otrzymuje sie mieszanine wyzszych alkoholi tluszczowych, która mozna oczyscic przez destylacje w prózni (ptirikt wrzenia 110 — 270°C pod cisnie¬ niem 12 mm; liczba hydroksylowa 248).Otrzymana mieszanina jest snieznobiala i jest stala w zwyklej temperaturze.Przyklad II. Mieszanine, utleniona we¬ dlug przykladu I, estfuje sie w znany spo¬ sób alkoholem butylowym. 300 czesci wa¬ gowych tego produktu reakcji (punkt wrze¬ nia 125 — 249°C pod cisnieniem 2 mm) uwodornia sie w warunkach takich samych, jak w przykladzie I. Mieszanina wyzszych alkoholi tluszczowych, odfiltrowana od ka¬ talizatora, jest bez destylacji zupelnie bez¬ barwna i stala w zwyklej temperaturze.Przyklad III. 400 czesci wagowych produktu utleniania, otrzymanego z cia- stowatych skladników benzyny syntetycz¬ nej, nie zawierajacych skladników wrza¬ cych ponizej 130°C pod cisnieniem 14 mm slupa rteci, nie oczyszczonych jednak przez destylacje, redukuje sie w sposób, opisany w przykladzie I. Po oddzieleniu od katali¬ zatora otrzymuje sie mieszanine wyzszych alkoholi tluszczowych, która mozna prze¬ destylowac poczawszy od 90°C pod cisnie¬ niem 14 mm do 288°G pod cisnieniem 3 mm, Otrzymany produkt jest czysto bialy i sta¬ ly w zwyklej temperaturze. Produkt ten wykazuje liczbe hydroksylowa 260.Przyklad IV. Mieszanine wyzszych we¬ glowodorów, otrzymywana przy syntezie benzyny wedlug Franza Fischera, utlenia sie przez przedmuchiwanie powietrza w obecnosci mydla manganowego w tempera¬ turze 100 — 150°C. Produkt utleniania zo¬ staje po oddzieleniu wiekszej ilosci sklad¬ ników niezmydlajacych sie przeprowadzony przez traktowanie wodorem pod zwiekszo- - 3 -nym cisnieniem^ w podwyzszonych tempe¬ raturach w mieszanine wyzszych alkoholi tluszczowych. -113 czesci wagowych tej mieszaniny al¬ koholi tluszczowych (punkt wrzenia 110 — 270PC pod cisnieniem 12 mim; liczba hydro¬ ksylowa 248) zadaje sie 20 czesciami wa^ gowymi pirydyny i 67 czesciami wagowymi kwasu chlonosulfonowego mieszajac i chlo¬ dzac. Temperature uitrzymuje sie = 40°C, Po zobojetnieniu lugiem sodowym, odde¬ stylowaniu pirydyny i wyparowaniu otrzy¬ muje sie mieszanine sulfonianów wyzszych alkoholi tluszczowych w postaci bezbarw¬ nego proszku, rozpuszczajacego' sie dobrze w wodzie. Otrzymany roztwór pieni sie i zwilza doskonale.Przyklad V. 125 czesci wagowych mie¬ szaniny wyzszych alkoholi tluszczowych (liczba hydroksylowa 225), otrzymanej w taki sam sposób jak wedlug przykladu IV, rozpuszcza se w 125 czesciach wagowych e- teru i chlodzac oraz mieszajac zadaje 67 czesciami wagowymi kwasu chlorosulfono- wego, przy czym temperatura nie powinna wzrastac powyzej 20°C, Po zobojetnieniu lugiem sodowym wyparowuje sie otrzyma¬ ny roztwór wodny rozpylajac go. Otrzymu¬ je sie bialy proszek, posiadajacy wszystkie wlasciwosci znanych sulfonianów alkoholi tluszczowych.Przyklad VL 107 czesci wagowych mie¬ szaniny wyzszych alkoholi tluszczowych, o- trzymanej przez redukcje produktu utle¬ niania wyzszych weglowodorów alifatycz¬ nych, otrzymywanych przy syntezie benzy¬ ny z tleniku wegla i wodoru (punkt wrzenia 90°C pod cisnieniem 14 mm; punkt wrzenia 288°C pod cisnieniem 3 mm; liczba hydro¬ ksylowa 260) sulfonuje sie, jak opisano w przykladzie V, za pomoca 67 czesci wago¬ wych kwaisu chlorosulfonowego. Z zobojet¬ nionego produktu sulfonowania, wysuszone¬ go przez rozpylanie, otrzymuje sie równiez mieszanine sulfonianów wyzszych alkoholi tluszczowych, posiadlajaca wlasciwosci mie¬ szaniny sulfonianów alkoholi tluszczowych, otrzymanej z oleju kokosowego, PL PL