Pierwszenstwo: 21 lutego 1935 r. (.Niemcy).Wynalazek niniejszy dotyczy mechani¬ zmu do instrumentów klawiszowych (for¬ tepianów i pianin), w którym czesc, uru¬ chomiana za pomoca tylnego konca klawi¬ sza i oddzialywajaca na orzeszek mlotecz¬ ka wzglednie na drazek mloteczka, sluzy bezposrednio po uderzeniu jednoczesnie ja¬ ko oporek mloteczka.Znane sa mechanizmy fortepianowe, w których tylny koniec klawisza dzieki ela¬ stycznej czesci posredniej (narzadowi dru¬ cianemu) wywoluje ruch mloteczka, przy czym wspomniana czesc (np. w postaci za¬ gietej sprezyny drucianej) sluzy jako opo¬ rek mloteczka. W przeciwstawieniu do do¬ tychczas znanych mechanizmów, posiada¬ jacych liczne czesci posrednie, mechani¬ zmy te odznaczaja sie co prawda prostota, ale nie gwarantuja niezawodnej gry, po¬ niewaz mloteczek, zwlaszcza przy uderze¬ niach silnych, wskutek sprezystego pod¬ parcia moze wykonywac wlasne ruchy drgajace.Mechanizm wedlug wynalazku nie po¬ siada wspomnianych wad i odznacza sie prostota konstrukcji w stosunku do kon¬ strukcji znanych, przy czym uderzenie mloteczka jest uskuteczniane przez czesc nieelastyczna (stala), a bezposrednio po uderzeniu mloteczek zatrzymuje sie w nie¬ wielkiej odleglosci od struny. Odbywa sie to w ten sposób, ze orzeszek mloteczka wzglednie odpowiadajacy mu koniec draz¬ ka mloteczka zostaje unieruchomiony mie¬ dzy popychaczem i oporkiem, przy czym unieruchomienie to nie dopuszczajac dodalszych, szkodliwych (lrgaii mloteczka jest tym mocniejsze, im wiekszy jest na¬ cisk wywarty hal klawisz ; % Wynalazek polega q£ tym, ze koniec klawisza!, który np. w pianinach moze byc wygiety w kierunku/ wysokosci pianina, odf dzialywa bezposrednio lub za posrednic¬ twem dzwigni wahliwej na czesc orzeszka lub drazka mloteczka za pomoca, nierucho¬ mo osadzonego na mej popychacza, przy czym czesc, wykonana na koncu klawisza lub na dzwigni wahliwej, sluzy1 jako opp- rek wystepu orzeszka lub drazka mlotecz¬ ka. Wystep ten dziala jak dzwignia, osa¬ dzona wahliwie okolo srodka obrotu mlo¬ teczka. Miedzy popychaczem i wystepem odbywa sie natychmiast po uderzeniu mlo¬ teczka mocne zacisniecie orzeszka wzgled¬ nie drazka mloteczka. Poza tym do zna¬ mion wynalazku zalicza sie specjalny spo¬ sób umieszczenia powierzchni udarowej i oporowej na orzeszku mloteczka oraz spe¬ cjalne uksztaltowanie czesci uderzajacych o siebie, przy czyih unika sie tarc i zuzy¬ cia.Dzieki wynalazkowi mozna znacznie zmniejszyc wysokosc i glebokosc pianin o- raz rozmiary fortepianów. Pomimo tego jed¬ nak wysokosc klawiatury i pedalów po¬ zostaje normalna.Wynalazek umozliwia budowanie me¬ chanizmów stosunkowo malych, skladaja¬ cych sie z nielicznych czesci,-zapewniaja¬ cych lekka gre; dopuszcza on gre poczaw¬ szy od najsilniejszego fortissima do naj¬ cichszego pianissima oraz tremolowanie, tak iz stosunkowo male instrumenty do¬ równuj a co do sily i wyrazu instrumentom duzym.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania przedmiotu wynalazku, a mianowicie pianina o strunach pionowych i fortepianu.Fig, 1 i 2 przedstawiaja mechanizm do pianina z nacisnietym klawiszem wzgled¬ nie z klawiszem wolnym od nacisku. Fig. 1' przedstawia odmiane mechanizmu wedlug fig. 1 i 2, fig. 3 i 4 przedstawiaja jeszcze inna odmiane wykonania, fig. 3' — odmia¬ ne mechanizmu wedlug fig. 3, a fig. 5 i 6 -— mechanizm do fortepianów z nacisnie¬ tym wzglednie nie nacisnietym klawiszem.Klawisz 1 (fig. 1 \ 2), spoczywajacy na podkladce 2, jest zaopatrzony w zagiecie 3, skierowane ku dolowi i posiadajace zwe¬ zenie w miejscu 4. Cyfra 7 oznacza wahli¬ wie osadzony orzeszek mloteczka 5 ze sprezyna: 22. Zagiecie 3 klawisza jest za¬ opatrzone w srubke 10, sluzaca jako popy- chacz o zaokraglonej glówce, która dzieki otworowi mozna dokladnie nastawiac przez wkrecanie wzglednie odkrecanie srubki ;i srubka ta przechodzi przez widelki 9 uksztaltowane z czesci orzeszka 7 i za¬ konczone u dolu w postaci poduszki 11 orzeszka mlotkowego. Glówka 8 sruby na¬ ciska skórke, znajdujaca sie na wystepie 21 orzeszka, która jest równiez wypukla.Wypuklosc obydwóch tych czesci jest wy¬ konana w ten sposób, aby uzyskac mozli¬ wie dogodne slizganie sie bez jakiegokol¬ wiek tarcia. Naprzeciw poduszki 11 orze¬ szka na zagieciu klawisza wykonana jest powierzchnia oporowa 13, oblozona równiez poduszka lub skórka i dajaca sie przesta¬ wiac przez przekrecanie srubki 12. Na koncu tej srubki umieszczona jest mala plytka, dzwigajaca wspomniana powloke sukienna lub skórkowa. W przedluzeniu dolnym zagiecia 3 klawisza znajduje sie ponadto srubka 14, oddzialywajaca na czesc 15 tlumika 16, oblozona suknem.Drazek 25 tlumika 16 jest w znany sposób osadzony obrotowo.Sposób dzialania urzadzenia jest naste¬ pujacy.Przy naciskaniu klawisza 1 znajdujace¬ go sie w polozeniu wedlug fig. 2 glówka 8 popychacza naciska skórke 21 orzeszka mlotkowego i wypycha glówke 5 mlotecz¬ ka w polozenie przedstawione na fig. 1.Przy tym poduszeczka 11 orzeszka natra- — 2 —fia na przeciwlegla jej poduszke, czyli na oporek 13, wskutek czego* po uderzeniu! na¬ stepuje ustalenie skoku glówki 5 mlotecz¬ ka. Wskutek elastycznosci orzeszka, draz¬ ka mlotkowego i poduszek^ mloteczek ude¬ rza o strune 6, lecz zostaje natychmiast po odskoczeniu zatrzymany w niewielkiej od¬ leglosci od struny za pomoca oporków 11 i 13 (fig. 1). Glówka 8 popychacza 10 la¬ czy stale widelki 9 z klawiszem, tak iz u- derzenia glówki mloteczka osiaga sie na¬ wet przy bardzo szybkich powtórnych ru¬ chach klawiszów. W ten sposób osiaga sie równiez i duza skale modulacji i cienio- wan; widelki moga byc wykonane z drze¬ wa lub metalu, powleczonego filcem, albo tez moga byc sprezyste.Podczas naciskania klawisza srubka 14 naciska wystep 15 tlumika 25 co z kolei powoduje odsuniecie sie tlumika 16 od struny. Glówka srubki 14 i przeciwlegla jej poduszka na ramieniu 15 sa ustawione wzgledem siebie i uksztaltowane w ten sposób, ze slizganie sie miedzy nimi, zacho¬ dzi zasadniczo przy minimalnym zuzyciu wzglednie bez zuzywania sie tych czesci.Miedzy widelkami 9 i glówka 8 popy¬ chacza 10 znajduje sie niewielki luz, tak iz umozliwione jest male wahanie sie o- rzeszka mlotkowego w kierunku bocznym.Jest rzecza zrozumiala, ze im silniejszy jest nacisk na klawisz 1, wypychajacy zagiecie 3 tego klawisza naprzód, tym silniejszy jest docisk miedzy oporkami 11 i 13, wsku¬ tek czego unika sie dluzszego przylegania glówki mloteczka wzglednie filcu 5 do stru¬ ny 6, której drgania wówczas zostalyby zahamowane. Oporek 26, oblozony filcem lub skóra, podpiera zagiecie 3 klawisza w polozeniu nieczynnym.Popychacz 10 wzglednie glówke 8, moz¬ na uksztaltowac wzgledem skórki 21 orze¬ szka w ten sposób, aby slizgaly sie po so¬ bie i 6 ile moznosci nie wywolywaly tar¬ cia, dzieki czemu w przeciwienstwie do do¬ tychczas znanych popychaczy o ruchu po¬ suwistym zuzycie w tym miejscu bedzie minimalne. Poza tym nalezy nadmienic, ze dolne przedluzenie 11 orzeszka 7, znajdu¬ jace sie w dosc duzej odleglosci od osi) wa¬ han 27 orzeszka, mozna wykonac tak, aby czesci //, 13 przylegaly scisle do siebie.Wskutek tego mozna uniknac stalego ze¬ tkniecia sie filcu 5 mloteczka ze struna 6.Opisany mechanizm dziala w sposób niezawodny niezaleznie od tego, czy kla¬ wisz naciska sie mocno, czy slabo. Liczba czesci skladowych w przeciwienstwie do dotychczas stosowanych mechanizmów do pianin jest znacznie mniejsza.Fig. 1' przedstawia nieco inna odmiane wykonania, w której czesc 9\ wykonana na przyklad w postaci widelek, jest odcia¬ gana w tyl glówka sruby 8.W odmianie wykonania wedlug fig. 3 i 4 miedzy zagieciem 3 i orzeszkiem 7 zasto¬ sowano czesc posrednia wzglednie dzwi¬ gnie wahliwa 17, zespolona obrotowo z na¬ rzadem 19 i wahajaca sie przy naciskaniu klawisza. Popychacz 10, poruszajacy orze¬ szek 7, jest osadzony przestawnie w dzwi¬ gni 17, a zagiecie 3 posiada osobna srubke oporowa 23 liderzajaca o poduszke 18 dzwigni 17. Naprzeciw poduszki 18 znaj¬ duje sie druga poduszka oporowa 20, sta¬ nowiaca oporek wystepu wzglednie podusz¬ ki 11 orzeszka mlotkowego. Srubka 14, po¬ ruszajaca tlumik 25, jest osadzona w dzwi¬ gni 17.Fig. 3' przedstawia odmiane wykona¬ nia mechanizmu wedlug fig. 3,, rózniaca sie tym, ze dzwignia 17 jest zaopatrzona w srubke nastawna oporka 20.Mechanizm fortepianowy wedlug fig. 5 i 6 jest uksztaltowany w sposób nastepu¬ jacy.Klawisz 1 spoczywa w znany sposób obrotowo na podkladce 2. Tylny koniec 4* klawisza porusza tlumik 15' tak, iz tlumik 16 odskakuje w chwili najodpowiedniej¬ szej.Liczba 19 oznacza listwe oporowa, po- — 3 —ruszajaca drazek mloteczka, a do listwy tej przylaczona jest dzwignia obrotowa 29 poruszana srubka 23 klawisza 1 i zaopa¬ trzona w srubke 10, tak zwany popychacz, który moze oddzialywac na rolke lub wy¬ step 21\ wykonany w znany sposób z naj¬ lepszej irchy i przymocowany do drazka 5' mlotka 5. Drazek 5* posiada wystep 11, który opiera sie o oporek 13, oblozony skó- raj lub filcem i zamocowany na dzwigni 29.I w tym przypadku oporek 13 moze byc 2aopatrzony w plytke tak, aby istniala moznosc nastawiania go za pomoca srubki.Obie srubki 23 i 10 sa zaopatrzone w wy¬ pukle, gladkie glówki i moga byc wykona¬ ne jako powierzchnie slizgajace sie po po¬ wierzchniach wspóldzialajacych tak, iz zu¬ zycie wskutek tarcia jest bardzo male.Srubki "23, 10 moga byc w znany sposób zaopatrzone w male otworki umozliwiajace bardzo dokladne nastawianie/ Srubka 23 moglaby byc wkrecona równiez do czesci 29 zamiast do klawisza 1.Sposób dzialania mechanizmu jest na¬ stepujacy. Jezeli klawisz / z polozenia spoczynku (fig; 6) przestawi sie w poloze¬ nie robocze (fig. 5), to srubka 23 podnosi do góry dzwignie wahliwa 29, której po¬ pychacz 10 ze swej strony oddzialywa na rolke 21', podnoszac do góry mloteczek 5.Poduszka // znajduje oparcie na doklad¬ nie nastawionym oporku 13. Dzialanie jest tego rodzaju, ze górny filc 5 tylko przez krótka chwile styka sie ze struna 6, przy czym odgrywa swa role elastycznosc mlo¬ teczka i calego urzadzenia. Bezposrednio po uderzeniu mloteczek znajduje sie wt po¬ lozeniu przedstawionym na fig. 5. Podczas uderzenia tlumik 16 jest podniesiony.W polozeniu spoczynku drazek mlotecz¬ ka opiera sie na listwie poduszkowej 19.Fig. 7 i 8 przedstawiaja, ile miejsca mozna oszczedzac budujac pianino przy zastosowaniu mechanizmu wedlug wyna¬ lazku, przy czym fig. 7 przedstawia wbu¬ dowanie 'dotychczas znanego mechanizmu pianinowego, a fig. 8 — wbudowanie me¬ chanizmu wedlug wynalazku. Pianino sta¬ je sie nizsze i wezsze. Przy fortepianie o- siaga sie oszczednosci podobne.Mechanizmy wedlug wynalazku mozna zastosowac równiez i do klawiszów, które sa zagiete do góry.W pianinach o krzyzujacych sie stru¬ nach nalezy mechanizm i klawiature dopa¬ sowac do ukosnego polozenia strun. PL