Przy maszynowym wytwarzaniu odle¬ wów przez natryskiwanie konieczne jest za¬ bezpieczanie maszyn odlewniczych od nie¬ wlasciwego ich uruchomiania w poszczegól¬ nych okresach roboczych lub od niewlasci¬ wej kolejnosci okresów roboczych. W tej dziedzinie istnieje wiele sposobów, zwlasz¬ cza odnosnie zabezpieczania uruchomienia odlewniczych maszyn natryskowych uru¬ chomianych recznie, a w nielicznych tylko przypadkach.samoczynnie pracujacych od¬ lewniczych maszyn natryskowych.Zabezpieczanie samoczynnie pracuja¬ cych odlewniczych maszyn natryskowych przed niewlasciwym uruchomieniem odby¬ walo sie dotychczas w ten sposób, ze kazdy nastepny okres roboczy mógl sie odbyc wówczas, gdy poprzedzajacy go okres byl uruchomiony prawidlowo, t. j. zapoczatko¬ wany prawidlowo. Tak wiec np. poczatek dzialania cisnienia natrysku, za pomoca którego metal byl natryskiwany do form, mógl nastapic kazdej chwili, skoro tylko uruchomiona zostala czesc urzadzenia (np. cylinder cisnieniowy) powodujaca zamknie¬ cie formy (wlacznie z uszczelnieniem).Sposób ten jednak posiada wady, gdyz roz¬ poczecie danego okresu roboczego nie za¬ pewnia jeszcze, ze bedzie on prawidlowo przeprowadzony do konca, podczas gdy jest rzecza oczywista, ze calkowite zapew¬ nienie prawidlowosci pracy mozna uzyskac tylko wówczas, gdy osiaga sie pozadany wynik. W danym przypadku oznacza to,ze puszczenie w ruch cylindra cisnieniowe¬ go, powodujacego zamkniecie formy, nie wyklucza jeszcze, ze np. miedzy obu po¬ lówkami formy znajduje sie jakies obce cia¬ lo, które uniemozliwia calkowite zamknie¬ cie formy. Jesli wiec w takim przypadku rozpocznie sie natryskiwanie, to metal do¬ prowadzany do formy uchodzi z niej wsku¬ tek niedomkniecia sie formy przez jej szczeliny na zewnatrz i oczywiscie prawi¬ dlowe przeprowadzenie procesu natryski¬ wana jest wówczas niemozliwe, a nawet przeciwnie wytryskujacy z formy metal moze spowodowac znaczne szkody, a na¬ wet wypadki z ludzmi.Wynalazek niniejszy polega na sposobie uruchomiania zapewnia j acym osiagniecie pozadanego wyniku. Nastepny okres robo¬ czy moze byc rozpoczety tylko wtedy, gdy istnieje pewnosc, ze poprzedzajacy okres pracy nie tylko zostal prawidlowo rozpo¬ czety, ale równiez prawidlowo przeprowa¬ dzony i zakonczony.Wynalazek ma na celu zapobiezenie po pierwsze powstawaniu cisnienia natrysko¬ wego przed zupelnym zamknieciem poló¬ wek formy wzglednie przed osiagnieciem szczelnego zwarcia miedzy forma i dysza natryskowa. Cisnienie natryskowe nie po¬ winno zwlaszcza zaczac dzialac, az nie osiagnie sie cisnienia niezbednego do szczel¬ nego zamkniecia polówek formy wzglednie ich zlaczenia, gdyz w przeciwnym przy¬ padku ciekly metal z rozpoczeciem dziala¬ nia cisnienia natryskowego wydostalby sie przez nieuszczelnione miejsca formy na ze¬ wnatrz.Po drugie wynalazek ma na celu zapo¬ biezenie zdjeciu formy z dyszy natryskowej podczas trwania nadcisnienia w komorze laczacej sie z dysza natryskowa, poniewaz ciekly metal wydostalby sie wtedy z dyszy natryskowej na zewnatrz.Wedlug wynalazku niniejszego osiaga sie ten cel w ten sposób, ze maszyna zosta¬ je przymusowo zatrzymana, gdy nie zosta¬ ly dopelnione warunki zapewniajace dalsze bezpieczne jej dzialanie, a to w taki sposób, ze pomiedzy poszczególne okresy robocze maszyny wlacza sie tak zwany ,,okres za¬ bezpieczajacy" jako osobna posredni okres roboczy, wywolywany równiez przez stero¬ wanie maszyny i zatrzymujacy ja w razie potrzeby.Wedlug jednej z postaci wykonania wynalazku w okresie zapewniajacym prace uruchomia sie urzadzenie zaporowe (np. zapadke, która moze zazebiac sie z dzwi¬ gnia przesuwajaca sprzeglo napedowe do sterowania) które przy uregulowanej pra- i. cy, a zwlaszcza przy prawidlowym jej przeprowadzaniu, wzglednie przy zakon¬ czeniu okresu zapewniajacego prace, jest doprowadzane w polozenie, w którym pra¬ cuje jalowo, t. j. np. nie moze przesunac sprzegla napedowego do sterowania, pod¬ czas gdy w przeciwnym razie przesuwa sprzeglo napedowe do sterowania i przez to doprowadza maszyne do bezruchu.Rysunek przedstawia schematycznie przyklad wykonania urzadzenia zabezpie¬ czajacego do samoczynnie pracujacych hy¬ draulicznych odlewniczych maszyn natrys¬ kowych, przy czym fig. 1 przedstawia czesc przyrzadu A urzadzenia powodujacego za¬ trzymywania maszyny oraz mechanizmy uruchomiajace Bv B2 i C, a fig. 2 przed¬ stawia przyklad wykonania czesci urza¬ dzenia powodujacego w razie potrzeby za¬ trzymanie maszyny.Na fig. 1 litera a oznacza zawór w urza¬ dzeniu rozdzielczym uruchomiany za pomo¬ ca tarczy kciukowej d, osadzonej na walfe e, oraz za posrednictwem drazka b i kraz¬ ka c. Przyrzad rozdzielczy jest zaopa¬ trzony w szesc takich zaworów, które sa polaczone po dwa, przy czym kazda para zaworów sluzy do uruchomiania jednej zapadki zabezpieczajacej. Uruchomianie to odbywa sie w ten sposób, ze poszczególne pary zaworów rozrzadzaja cisnienia hy¬ drauliczne dzialajace na tloki l19 /2, /3 za- — 2 —opatrzone w zapadki. Zawory te sa urucho¬ miane za pomoca tarcz kciukowych odpo¬ wiednio uksztaltowanych i umieszczonych takze na wale, a mianowicie kazdorazowo po zakonczeniu okresu roboczego, który ma byc zabezpieczony (zamykanie formy i ustawianie jej na stole tlocznym zaopatrzo¬ nym w dysze, nastawianie hydraulicznego cisnienia uszczelniajacego, znoszenie ci¬ snienia natryskowego w komorze cisnienia).Z kazdym z tloków polaczone sa zapad¬ ki ilf i2, i:), które podczas normalnego dzia¬ lania urzadzenia znajduja sie wskutek dzialania sprezyn k w odpowiednim polo¬ zeniu wzgledem dzwigni sprzegajacej g.Kolankowa dzwignia, której os obrotu jest uwidoczniona na rysunku, jest polaczona jednym widelkowym ramieniem ze sprze¬ glem klowym /, natomiast drugie ramie dzwigni uruchomiane w razie potrzeby za pomoca zapadek znajduje sie podczas spo¬ czynku pod dzialaniem sprezyny h w od¬ powiednim polozeniu wzgledem sprzegla /.Czesc B1 rozrzadzajaca przyrzad za¬ bezpieczajacy jest uruchomiana wtedy, gdy czesci formy sa zamkniete i forma jako ca¬ losc jest mocno nasadzona na dysze na¬ tryskowa. W srodkowej czesci m znajduja¬ cej sie na formie o ustawionej na stole tlocznym n zaopatrzonym w dysze natrys¬ kowa znajduje sie czujnik p uruchomiaja¬ cy dopiero po zupelnym zamknieciu formy jednoramienna dzwignie g, która pociaga zapadke i1 za pomoca drazka lub podobne¬ go narzadu przymocowanego do konca tej dzwigni.Czesc urzadzenia oznaczona na rysunku litera B2 jest uruchomiana przy osiagnie¬ ciu cisnienia zamykajacego (cisnienie w ru¬ chu) potrzebnego do szczelnego zamknie¬ cia formy, a w razie potrzeby równiez i do osiagniecia szczelnego polaczenia miedzy forma i dysza natryskowa.W cylindrze przesuwa sie tlok r w kie¬ runku sprezyny przeciwdzialajacej s do¬ stosowanej do cisnienia zamykajacego.Druga strona cylindra jest polaczona z komora wysokiego cisnienia w cylindrze za¬ mykajacym maszyny, wskutek czego po tej stronie tloka dziala hydrauliczne cisnienie stosowane kazdorazowo do uszczelnienia formy. Jezeli cisnienie to osiagnie wysokosc cisnienia zamykajacego, tlok napina spre¬ zyne i powoduje pociagniecie zapadki i2, za pomoca odpowiedniego narzaTlu pociagowe¬ go.Czesc C urzadzenia, umozliwiajaca za¬ bezpieczenie przed podniesieniem formy do natryskiwania ze stolu tlocznego, posia¬ dajacego dysze natryskowa, przed zupel¬ nym uwolnieniem komory cisnienia od cis¬ nienia natryskowego, jest wlaczona w ka¬ nal odprowadzajacy nadmiar czynnika ro¬ boczego pod cisnieniem i laczacy sie po stronie tlocznej ze wspomniana komora, przy czym kanal ten otwiera sie w sposób zwykly za pomoca zaworu. W stanie spo¬ czynku tlok / pod dzialaniem sprezyny u jest przesuniety w takie polozenie, w któ¬ rym zamyka on kanaly wylotowe w. Jesli wiec otworzy sie zawór do wydmuchiwania powietrza (na rysunku zaworu tego nie uwidoczniono), to wydmuchiwane powie¬ trze przezwycieza slabe cisnienie sprezyny i posuwa tlok oraz odkrywa kanaly w, przez które powietrze to uchodzi. Jedno¬ czesnie tlok naciska dzwignie v i przesuwa ja powodujac w ten sposób pociagniecie za¬ padki i:i przy pomocy odpowiedniego na¬ rzadu pociagowego, wskutek czego konczy sie okres roboczy maszyny, co umozliwia zdjecie formy ze stolu tlocznego.Sposób dzialania urzadzenia jest naste¬ pujacy.Z chwila gdy nastepuje scisle zamknie¬ cie formy (porównaj urzadzenie Bx) wzglednie osiagniete zostaje niezbedne ci¬ snienie uszczelniajace (urzadzenie B2), lub tez gdy przeprowadzone zostanie odciaze¬ nie formy od cisnienia natrysku (urzadze¬ nie CJ, to haki zapadek i19 i2 i lA beda po¬ ciagniete ku dolowi (na rysunku urzadze- — 3 —nie pociagowe jest przedstawione po prostu liniami, które mozna sobie wyobrazic jako druty przedstawione schematycznie) i za¬ padki przy wstecznym ruchu cylindrów l19 h i h przeslizguja sie pod wolnym koncem dzwigni g i nie moga jej przesunac. Jesli natomiast jedno z urzadzen Bv B2 lub C nie jest uruchomione, poniewaz dany okres pracy byl przeprowadzony nieprawidlowo lub nie do konca, to i odpowiednia zapadka nie zostanie pociagnieta ku dolowi, zazebia sie ona, przy ruchu zwrotnym odpowiada¬ jacego jej cylindra, o wolne ramie dzwigni g i przestawia przez to sprzeglo.Przyklad wykonania, uwidoczniajacy na fig. 2 czesci A urzadzenia powodujacego zatrzymanie sie maszyny jest o tyle ulep¬ szony, ze w tym przypadku do uruchomie¬ nia dzwigni wylaczajacej g wystarczy tyl¬ ko jeden zawór a w przyrzadzie rozdziel¬ czym i równiez tylko jeden tlok /. Para tych zaworów jest uruchomiana za pomoca tarcz kciukowych d1 i d2 w kazdym z trzech zabezpieczajacych okresów roboczych po¬ wodujac wskutek tego przesuw tloka / w jedna i druga strone. Tlok ten posiada na jednym koncu ksztalt widelek, w których u- mieszczone sa zapadki ilf i2, i3, które dziala¬ ja na ramie czynne dzwigni g w powyzej o- pisany sposób. Poniewaz kazda z zabezpie¬ czajacych czesci urzadzen Blt B2 i C moze byc uruchomiona kazdorazowo tylko w od¬ powiadajacym jej okresie roboczym, nalezy zapobiec aby pozostale zapadki, nie pocia¬ gniete w tym okresie roboczym przy prze¬ suwie tloka w jedna i druga strone, nie za- chwytywaly dzwigni g. Osiaga sie to za po¬ moca tarcz kciukowych xlf x2, #3 umie¬ szczonych równiez na walku, które dziala¬ ja bezposrednio na poszczególne zapadki, przy czym kciuki sa umieszczone na tar¬ czach w ten sposób, ze zwalniaja odpo¬ wiednie zapadki kazdorazowo tylko w tym okresie, w którym polaczony z zapadka przyrzad zabezpieczajacy moze byc uru¬ chomiony, w przeciwnym razie kciuki przyciskaja stale zapadki, wskutett czego nie moga one zachwytywac czynnego ramie* nia dzwigni g. PL