Spawanie czesci przedmiotu metalowe¬ go wywoluje w tych czesciach naprezenia, które powoduja zblizanie sie tych czesci do siebie lub ich rozsuwanie sie, wskutek cze¬ go sizczelina pomiedzy spawanemi brzega¬ mi o nastawionej zgóry szerokosci coraz bardziej zweza sie lub rozszerza podczas procesu spawania.W celu otrzymania równego szwu bez znieksztalcenia gotowego wyrobu jest rze¬ cza niezbedna, aby szerokosc szwu byla utrzymana niezmienna.Proponowano juz zastosowanie do tego celu rozmaitych urzadzen napinajacych lub sciskajacych. Zwykle naklada sie wpoprzek szczeliny dwa plaskowniki zelazne, miano¬ wicie jeden pod, a drugi — na szczeline. W plaskowniku, umieszczonym pod szczelina, umocowana jest sruba, przechodzaca przez szczeline szwu oraz górny plaskownik. Za- pomoca nakretki skrzydelkowej lub podob¬ nego narzadu oba plaskowniki mozna do¬ cisnac do siebie tak, ze plaskowniki te ustalaja polozenie brzegów szwu zarówno w kierunku pionowym, jak i w kierunku po¬ ziomym.Urzadzenie tego rodzaju moze byc jed¬ nak stosowane tylko przy spawaniu cien¬ kich blach. Przy spawaniu przedmiotów o wiekszej grubosci sily, powstajace wskutek\ Dogrzewania, sa tak wielkie! ze urzadzenie powyzsze wypadloby zbyt duze i ciezkie, wskutek czego poslugiwanie sie niem w praktyce byloby niecelowe. Ponadto liczba urzadzen, która trzeba byloby zastosowac, bylaby zbyt duza, gdyby trzeba bylo zapo¬ biec w wystarczajacym stopniu wypaczaniu sie szwu dlugiego.Ponadto w praktyce zachodza zawsze nieznaczne, jednak dajace sie zauwazyc przesuniecia brzegów szwu wzgledem siebie w) kierunku podluznym, te przesuniecia nie mogly byc jednak równowazone zapomoca urzadzen, stosowanych dotychczas.Jezeli chodzi o spawanie szwu koliste¬ go, to kliny, nakladki, klocki i t. d. nie moga juz byc zastosowane. W tym przy¬ padku stosowano jedynie spawanie punk¬ towe, przyczem stosowano, jezeli konce szwu byly dostepne, urzadzenia napinaja¬ ce lub sciskajace.Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia, zapomoca którego mozna z jednej stro¬ ny ustalac zgóry polozenie brzegów spa¬ wanych szczeliny, z drugiej strony urza¬ dzenie to daje sie nawet podczas procesu spawania przesuwac tak blisko miejsca, w któreim zachodzi spawanie, aby szerokosc szczeliny mogla byc utrzymana niezmienna na calej dlugosci jej spawania.Przedmiot wynalazku przedstawiono na rysunkach, na których fig. 1 i 2 przedsta¬ wiaja szczeline podczas spawania, fig. 3 przedstawia stosowane do tego celu urza¬ dzenie; fig. 4 i 5 przedstawiaja odmiane wykonania tego urzadzenia; fig. 6 (w zwiekszonej podzialce) wyjasnia, jak dzia¬ la to urzadzenie w szczelinie, a fig. 7 i 8 przedstawiaja nastepna odmiane wykona¬ nia przedmiotu wynalazku. Fig. 1 wyjasnia, w jaki spsób brzegi szczeliny kolistej (pier¬ scieniowej) sa sciagane a nastepnie spawa¬ ne. W pewnych odstepach w szczeline wstawione sa klamry A, zapomoca których utrzymywane sa mocno laczone ze soba czesci przedmiotu. Wpoblizu miejsca, w któreni ma byc rozpoczete spawanie, umie¬ szcza sie urzadzenie B, stanowiace przed¬ miot wynalazku niniejszego. Na fig. 1 roz¬ poczeta czesc szwu oznaczono litera C. Od¬ powiednio do postepu spawania urzadzenie B jest przesuwane przed postepujacem miejscem spawania, przyczem zapomoca tego urzadzenia brzegi szczeliny zostaja sciagniete ku sobie w pozadanym stopniu.Gdy miejsce spawania zblizy sie ku naj¬ blizszej klamrze A, klamie te usuwa sie, poczem spawanie uskutecznia sie w dal¬ szym ciagu, az do calkowitego wykonania calego szwu.Fig. 2 przedistawia szczeline, przygoto¬ wana do spawania. Jezeli brzegi szczeliny rozsunely sie pomiedzy miejscem spawania 48 a urzadzeniem B wskutek dzialania na¬ prezen, spowodowanych nagrzaniem przed¬ miotu spawanego, wówczas w tern miejscu ustawia sie urzadzenie, wykonane wedlug wynalazku. Przez przekrecenie sruby 25 brzegi szczeliny zostaja sciagniete ku sobie.Na fig. 3 cyframi 2 i 3 oznaczone sa brzegi szczeliny, podlegajace spojeniu ze soba.Urzadzenie wedlug wynalazku zawiera dwie szczeki, które podczas spawania obej¬ muja i trzymaja mocno brzegi spawanej szczeliny. Jedna szczeka zawieral dwie czesci 4 i 5. W te czesci szczeki wkrecone sa sruby 6 i 7, posiadajace skrzydelka 8 i 9, zapomoca których sruby te moga byc pokrecane. Czesci 4 i 5 szczeki sa wyposa¬ zone w jezyczki 10 i 11, które zachodza za siebie oraz za brzeg jarzma 12. Jarzmo 12 posiada wyciecie 13 (fig. 1), w które wcho¬ dza jezyczki 10 i U. Sruby 6 i 7 posiadiaja kly 14 i 15, któremi chwytaja brzegi 2 i 3 spawanej szczeliny, Jarzmo 12 w swej cze¬ sci, znajdujacej sie pod brzegami 2 i 3, posiada poprzeczna szczeke 16, jarzmo wiec posiada ksztalt litery T. Pomiedzy po¬ przeczka* 16 i brzegami 2 i 3 szczeliny ulo¬ zone sa walki 17 i 18, przytrzymywane za¬ pomoca palaka 19, przymocowanego do — 2 —poprzeczki £6. Walki sa odsuwane od sie- iie zap&moca sprezyny 20, umieszczonej w wycieciu 21 poprzeczki 16. Czesc 4 gór¬ nej szczeki posiada dwa ramiona 22 i 23, obejmujace z 'obydwóch baków czesc 5 tej szczeki. Ramiona te sa polaczone ze soba ^apomoca poprzeczki 24, w która wkreco¬ na jest sruba "25. Sruba 25 opiera sie swym koncem na, wystepie 26 czesci 5 górnej szczeki urzadzenia. Przez drugi koniec sruby 25 przesuniety jest sworzen 27, za- pomoca którego sruba ta moze byc pokre¬ cana.Jezyczki 16 i 11 sa uksztaltowane, jak to widac z rysunku, tak, iz podczas odchy¬ lania dbracajajsie dookola wspólnego srod¬ ka obrotu, mianowicie punktu O, znajdu¬ jacego sie na jarzmie 12.Urzadzeniem powyzszem nalezy poslu- grwac sie w sposób nastepujacy.Wykreca *ie odpowiednio srube 25.Przez szczeline wprowadza sie zdolu jarsmo 12 wraz ze skojarzonemi z niem czesciami urzadzenia. W wyciecie 13 wsu¬ wa sie jezyczek 16 oraz ramiona 22 i 23 czesci 4 górnej szczeki urzadzenia. Na¬ stepnie .pomiedzy ramiona 22 i 23 wsuwa sie czesc 5 tej szczeki tak, aby Jej jezyczek li zajal wlasciwe mu miejsce pomiedzy jezyczkiem 10 i brzegiem jarzma 12+ Przy¬ tem brzegi 2 i 3 szczeliny, kly 14 i 15 oraz walki 17 i 18 znajduja sie w polozeniach, oznaczonych, na fig. 6 linjami przerywaae- -mL Przez pokrecanie srub 6 i 7 mozna kly te ustawic w zadanesm polozeniu wzgledem brzegów szczeKny. Polozenie to powinno byc takie, aby pomiedzy klami 14, 15 i brzegami 2, 3 pozostawal pewien odstep, 'umozliwiajacy przesuwanie urzadzenia wzdluz szczeliny, przyczem podczas tego przesuwania odstep ten powinien byc za¬ chowany. Jednoczesnie odstep ten nie po¬ winien byc jednak zbyt duzy, poniewaz je- .zyczki 16 i 11 powinny stykac sie ze soba t5 posuwaja sie ku sobie po lukach, któ¬ rych srodkiem, jest punkt O. srube 25 wkre¬ ca sie o tyle, aby kly 14, 15 zetknely sie a hnzegami 2, 3 srczeliny. Brzegi 2, 3 leza na walkach 17, 18 i posuwaja walkach podczas sciagania brzegów 2, 3 ku sobie. Jezeli powierzchnia 26 wzglednie 29, po której przetaczaja sie walki 17 i 18, jest plaska lub posiada duzy promien krzy¬ wizny, to kly 14, 15 wtlaczaja sie nieco w brzegi 2, 3. Glebokosc, na jaka wtlaczaja sie kly, moze byc ustalona zgóry przez ?od¬ powiednie uksztaltowanie powierzchni 26 wzglednie 29. Mozna np. niewielka czesc a tej powierzchni pozostawic plaska, a mia¬ nowicie o szerokosci, wystarczajacej do spowodowania wtloczenia sie klów 14, t5 na pewna pozadana glebokosc. Promien krzywizny powierzchni 28 wzglednie 29 mozna przytem dobrac tak, aby kaby wila- czaly sie nastepnie jeszcze glebiej lub tez pozostawaly wtloczonemi na pewnej nie¬ zmiennej glebokosci A wiec podczas wkrecania Sruby 25 idy 14, 15 najpierw wtlaczaja sie a nastepnie pociagaja je ze soba, zblizajac jeden brzeg do drugiego. Walki 11, S8 przezwyciezaja przytem opór sprezyny 26.Brzegi 2, 3 moga byc zblizone ku isobie tak, az sie zetkna z jarzmem 12.Jezeli sila, niezbedna do sciagania Jtu sobie brzegów 2, 3, okaze sie tak wielka, iz kly 14,15 zaczna slizgac sie, zlobiac w brnc- gach rowki, bedzie to wskazówka, ze walki 17, 18 przestaja przy tern przetaczac aierpo powierzchni 28, 29, wobec czego kly nalecy glebiej wtloczyc, aby zapobiec dalszemu ich slizganiu sie.Fig. 4 i 5 przedstawiaja inny przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku.Czesc 5 górnej szczeki wyposazona jest w ucha 30, 31, obejmujace ?leb 32 sruby 25.Przez to osiaga sie, ze podczas odkrecania sruby 25 czesc 5 szczeki posuwa sie ™raz ze sruba. Ulatwia to usuwanie urzadzenia z przedmiotu spawanego oraz przesuwanie urzadzenia wzdluz spawanej szczeliny. — 3 —Urzadzenie moze w tym przypadku sluzyc równiez do rozsuwania brzegów szczeliny.Jak wzmiankowano juz powyzej, wiel¬ ka zalete wynalazku stanowi tof ze do na¬ stawiania brzegów szczeliny, wzglednie za¬ bezpieczenia urzadzenia przed przesuwa¬ niem sie wystarczy obracanie jednej tylko sruby. Tylko wtedy, gdy urzadzenie ma byc zastosowane do spawania blach innej gru¬ bosci, musza byc nastawiane odpowiednio sruby 6 i 7. Bardzo wazna jest ta okolicz¬ nosc, ze urzadzenie wedlug wynalazku mo¬ ze byc usuwane z przedmiotu spawanego przez szczeline. Mianowicie, po odpowied- niem wykreceniu sruby 25 mozna odsunac od siebie jezyczki 10 i U oraz usunac czesci 4 i 5 górnej szczeki urzadzenia. Po¬ zostaje wtedy tylko jarzmo 12 z poprzecz¬ ka 16 oraz walkami 17, 18. Poniewaz jarz¬ mo jest wykonane z cienkiej stosunkowo blachy, wiec mozna je wsuwac przez szcze¬ line do wnetrza przedmiotu oraz wyjmo¬ wac przez te szczeline.Przesuwanie urzadzenia uskutecznia sie w ten sposób, ze najpierw wykreca sie sru¬ be 25 tak daleko, aby kly 14, 15 zaledwie stykaly) sie z brzegami szczeliny. Nastepnie naciska sie reka skrzydelka 8, 9 ku sobie, poczem urzadzenie daje sie przesunac jedna reka z latwoscia.Przy poslugiwaniu sie w praktyce urza¬ dzeniem, opisanem powyzej, okazalo sie, ze przesuwanie brzegów szczeliny przez po¬ krecanie jednej tylko sruby moze byc uskuteczniane z dosc duza dokladnoscia, z drugiej jednak strony powoduje pewne trudnosci, poniewaz robotnik spawajacy musi jedna reka obslugiwac urzadzenie we¬ dlug wynalazku, a druga — musi regulowac szybkosc przesuwu maszyny spawajacej.Maszyny zas do spawania sa prawie wy¬ lacznie wyposazone w rozrzad zapomoca dzwigni recznych wzglednie raczek, które przestawia sie w tym lub innym kierunku w zaleznosci od pozadanej szybkosci dopro¬ wadzania lutu, uzywanego do spawania, i t. d. Z drugiej strony jest rzecza znana, ze przy jednoczesnem regulowaniu jednego czynnika jedna reka, a drugiego czynnika— druga reka, ruchy obydwóch rak wskutek ujawniania sie tak zwanego dzialania re¬ fleksów staja sie bardzo nierównomierne- mi, zwlaszcza jezeli ruchy te maja znacznie róznic sie. Aby osiagnac mozliwie najbar¬ dziej równomierne ruchy rak robotnika spa¬ wajacego, nalezy urzadzenie, sluzace do ustalania polozenia brzegów szczeliny, wy¬ posazyc w dzwignie rozrzadcza, która po¬ siadalaby takaz wielkosc i takiz kierunek ruchu, jakie posiada dzwignia rozrzadcza zwyklej maszyny do spawania.Urzadzenie, przy którego uzyciu calko¬ wicie zadawalajace i skuteczne ustalanie, czyli zamocowywanie brzegów szczeliny we wlasciwej odleglosci od siebie moze byc wykonywane zapomoca jednej dzwigni, przesuwanej w kierunku prostopadlym do szczeliny szwu, jest uwidocznione na fig. 7 i 8, a mianowicie fig. 7 przedstawia urza¬ dzenie to w widoku zboku, a fig. 8 — widok urzadzenia w kierunku prostopadlym do szczeliny szwu.Urzadzenie sklada sie w tym przypad¬ ku równiez z dwóch szczek, umieszczanych z obydwóch stron spawanych ze soba blach.Szczeki te sa oznaczone na rysunku liczba¬ mi 33 i 34. Szczeki te sa sprzezonej ze soba zapomoca przesunietego przez szczeline szwu lacznika 35, przyczem lacznik ten jest polaczony sztywno ze szczeka 33. Lacznik 35 posiada otwór 36, przez który górna szczeka urzadzenia moze byc przesunieta w ten sposób, ze górna krawedz otworui 36 wchodzi w rowek 37, wykonany w górnej powierzchni szczeki 34, tworzac polaczenie ruchome. Dzieki temu górna szczeka 34 mo¬ ze sie wahac w plaszczyznie pionowej do¬ okola osi, równoleglej do szczeliny 38 szwu spawanego.W szczece dolnej umieszczona jest jed¬ na lub kilka srub 39, 40, sluzacych do umo¬ cowywania urzadzenia; odpowiednio dk — 4 —! tych sarrib umieszczona, jjest w górnej szczece jedna lub kilka srub 41. Ostatnio wymienione sruby sa umieszczone- wszyst¬ kie w jednej polowie górne) szczeki urza¬ dzenia, podczas gdy druga polowa tej szczeki fest zaopatrzona w naciete lub uzebione kólka 42, osadzone obrotowo na osi 43 i umieszczone w takiej odleglosci od powierzchni blach, podlegajacych spojeniu ze soba, ze zabki tego kólka zaglebiaja sie w te powierzchnie. Zamiast kólka 42 dobrze fest zastosowac odpowiednio uzebiony ko¬ niec dzwigni 44, na którym zabki sa roz¬ mieszczone tak, iz w razie obracania dzwi- gm 44 ido góry dookola osi' 43 uzebienie tej dzwigni, wskutek zaglebiania sie w blache 45, bedzie odsuwalo te blache do przeciw- lezacej blachy 46 (wzglednie do niej przy¬ suwalo), która jest polaczona sztywno za- pomoca srub 39, 40, 41 z urzadzeniem.Wskutek powyzszego zmienia sie odpo¬ wiednio szerokosc szczeliny 38.Przy uzyciu opisanego urzadzenia jest rzecza niezbedna, aby urzadzenie dawalo sie dopasowywac do blach kazdej grubosci.Powyzsze osiaga sie w najprostszy sposób przez to, ze pomiedzy arkusze blachy, podlegajace spojeniu, i szczeke dolna 33 urzadzenia wsuwa sie podkladki 47. Pod¬ kladki te powinny byc uksztaltowane tak, aby pozostawialy wolne miejsce na umie¬ szczenie srub 39 i 40; w tym celu moga one byc wykonane w postaci podków lub tez moga byc wyposazone w odpowiednie, otwarte zboku otwory na te sruby. Pierwsza ze wzmiankowanych postaci wykonania podkladek jest bardziej dogodna, poniewaz przy takim ksztalcie podkladka daje sie latwo wymienic na inna przez wysuniecie jej wbok.Ponadto polozenie dzwigni 44 powinno dawac sie ustalac zapomoca prostego chwy¬ tu reka. Jest to rzecza konieczna zwlaszcza wtedy, gdy brzegi szczeliny sprezynuja tak, ze przy zmianie szerokosci szczeliny po¬ wstaje sila, która dazy do przesuniecia brzegów szczeKny zpowroteafr w kh polo¬ zenie poprzednie.Aby mozna bylo urzadzenie zamocowy- wac w nadawanych mu polozeniach górna szczeka 34 urzadzenia jest wyposazona w tarcze kciukowa 49, osadzona wspólsrod- kowo na osi 43. Do tej tarczy przylega ko¬ niec dzwigni 5& Dzwignia 5# fes$ umoco¬ wana obrotowo na dzwigni 44 zapomoca sworznia SI. Koniec dzwigni 5ft, skierowa¬ ny ku pozostalym czesciom urzadzenia, po¬ siada taka dlugosc, ze tarcza kciukowa 49 nie styka sie z powierzchnia czolowa tego konca dzwigni 50, gdy obie dzwignie 44 i 50 sa ustawione równolegle do siebie. Gdy dzwignia 50 zostanie obrócona na sworzniu 51 wzgledom dzwigni 44, to powiwzchswa czolowa konca te} dzwigni zetknie sie pad katem z powierzchnia robocza tarczy 49 tak, iz oba te narzady zakleszcza sie wza¬ jemnie i urzadzenie zostanie zamocowane w nadanem mu polozeniu.Wynalazek nie ogranicza sie, oczywiscie, do przykladu wykonania, przedstawionego na rysunku; moga w nim byc poczynione liczne drobne zmiany, nie odbiegajace od zasady wynalazku. PL