Wynalazek niniejszy dotyczy wytwa¬ rzania zwiazków aromatycznych z kwasu selenowego i z anilkhi kwasu benzenosul- fonowego lub zwiazków aromatycznych o podobnym skladzie.Jezeli np. anilid kwasu benzenosulfo- nowego zaleje sie stezonym kwasem sele¬ nowym otrzymanym przez stopienie kry¬ stalicznego kwasu selenowego (H2Se04 . 2ffaO lub H2Se04 . 4H2OJ, reakcja przebie¬ ga bardzo energicznie. Anilid kwasu benze- nosulfonowego barwi sie na kolor szaro- fiolkowy, przy czym wydziela sie znaczna ilosc ciepla, a mieszanina reakcyjna wrze bardzo silnie. Jezeli jednak do stezonego kwasu selenowego dodaje sie anilidu kwa¬ su bentzenosudfonowego stopniowo malymi porcjami chlodzac lodem i wstrzasajac, to rozpuszcza sie on powoli barwiac sie na niebiesko. Po kilkudniowym, np. po 8-;mio- dniowym staniu w temperaturze pokojowej masa, poczatkowo ciagliwia, staje sie bar¬ dziej plynna i barwa przechodzi w ciemno¬ brazowa. Jezeli po uplywie tego czasu roz¬ cienczy sie woda mieszanine reakcyjna, to otrzymuje sie roztwór czerwono brazo¬ wy, z kitóregp wydziela sie ciemnobrazo¬ wy osad zawierajacy selen. Jezeli nadmiar kwasu selenowego straci sie weglanem ba¬ ru, a rozpuszczona sól baru otraci wegla-neih ftotasu i ciecz odparuje do malej obje¬ tosci, to po ostygnieciu krystalizuja zólto- brazowe plytki. Po oczyszczeniu weglem zwierzecym i pirzekrystalizowaniu zwiazku otrzymuje sie piekne plytki, silnie lamiace swiatlo, topniejace z rozkladem w tempera¬ turze 211° — 212° C, latwo rozpuszczalne w goracej wodzie, trudniej — w zimnej, nierozpuszczajace sie w eterze, alkoholu i benzenie. Zwiazek ten mozna dwuazowac.Analiza elementarna daje nastepujace war¬ tosci: znaleziono C : 56.40% H : 4.46,, N : 8.25,, Se: 15.50,, S : 6.10,, 90.71% obliczono wedlug wzo CziH23N&SeS03 C : 56.25% H : 4.49,, N : 8.39,, Se: 15.43,, S : 6.25,, 0 : 9.37 „ 100.18% Produkty te moga sluzyc do celów lecz¬ niczych.Przyklad I. Do 10 g stezonego ciekle¬ go kwasu selenowego dodaje sie malymi porcjami chlodzac lodem 5 g drobno sprosz¬ kowanego anilidu kwasu benzenosulfono* wego ustawicznie mieszajac. Stezony kwas selenowy otrzymuje sie przez stopienie krystalicznego kwasu selenowego i stop chlodzi sie; po rozpoczeciu sie krystalizacji rozgrzewa sie go jeszcze raz do zupelnego stopienia i poizwala powoli ostygnac. W ra¬ zie potrzeby postepowanie to mozna po¬ wtórzyc. Mieszanine reakcyjna pozostawia sie okolo 8 dni w temperaturze pokojowej w naczyniu zamknietym wstrzasajac je od czasu do czasu; po uplywie tego czasu roz¬ ciencza % litra wody, chlodzac poczatko¬ wo, i odsacza od czesci nierozpuszczonych.Odsaczony roztwór zadaje sie weglanem baru az do zaniku reakcji kwasnej na pa¬ pierku lakmusowym. Selenian baru odsa¬ cza sie, a bar, który przeszedl do roztwo¬ ru, wytracai sie weglanem potasu. Po prze¬ saczeniu odparowuje sie roztwór tak dlu- - go, az na powierzchni zacznie sie tworzyc powloka krystaliczna. Po ochlodzeniu zwia¬ zek krystalizuje. Z lugu pokrystalicznego, odparowanego do suchosci, mozna wydzie¬ lic alkoholem benzenosulfonian potasu.Wykrystalizowany zwiazek przekrystali- zowuje sie z wody z dodatkiem malej ilo¬ sci wegla zwierzecego. Zamiast anilidu kwasu benzenosulfonowego mozna uzyc i innych zwiazków aromatycznych o podob¬ nym skladzie, np. anilidu kwasu tolueno- sulfonowego, anilidu kwasu etylobenzeno- sulfonowego lub produktu otrzymanego z a- lub /? - naftyloaminy i sulfochlorku fe¬ nylu.Przyklad II. Do 10 czesci wagowych krystalicznego kwasu selenowego dodaje sie w temperaturze pokojowej malymi ilo¬ sciami 5 czesci wagowych anilidu kwasu benzenosulfonowego. Mieszanina powoli, z umiarkowanym wydzielaniem ciepla, za¬ barwia sie na niebiesko. Nastepnie zabar¬ wienie przechodzi w czarmohrazowe. Po u- plywie 24 godzin mieszanina staje sie plynna i zachowuje sie podobnie, jak przy uzyciu stopionego kwasu selenowego. Dal¬ sza przeróbke przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I.Przyklad III. 5 g o-toluidydu kwasu benzenosulfonowego dodaje sie malymi porcjami do 10 g stezonego cieklego kwa¬ su selenowego, przy czym mieszanine re¬ akcyjna najlepiej jest chlodzic lodem. Po ukonczeniu dodawania anilidu odstawia sie mieszanine na dluzszy czas chlodzac ja lodem. Po 8-mio dniowym staniu w naczy¬ niu zamknietym rozciencza sie mieszani¬ ne reakcyjna Mj do % litra wody i przera¬ bia dalej, jak podano w przykladzie I.Przy odparowywaniu roztworu wydziela sie brazowy olej, który po wydzieleniu z lugu pokrystalicznego krzepnie na powie¬ trzu na twarda, krucha mase. Produkt ten moze byc dwuazowany. — 2 - PL PL