Najdluzszy czas trwania patentu do dnia 30 grudnia 1962 r.Wynalazek dotyczy otrzymywania azotanu amonu w postaci sypkiej wykazujacej tylko w bardzo nieznacznym stopniu sklonnosc do skawalania sie.W patencie nr 34577 zastrzezono tego rodzaju azotan amonowy, stanowiacy mieszanine 100 cze¬ sci azotanu amonowego oraz 0,01 —1,0 czesci mieszaniny soli sodowej lub amonowej kwasów dwu- oraz trójsulfonowych pararozaniliny oraz rozaniliny znanej w handlu jako barwnik pur¬ pura kwasna (Acid Magenta Colour Index 692).W patencie tym stwierdzono, ze ilosc tego barw¬ nika jest najkorzystniejsza jesli wynosi 0,05 — 0,10 czesci na 100 czesci azotanu amonowego.Stwierdzono obecnie, ze pewne sulfonowane barwniki aromatyczne podobne do purpury kwasnej, rozmieszczone w ilosci okolo 0,10 °/o na powierzchni azotanu amonowego w postaci kry¬ stalicznej albo dodane podczas krystalizacji przez rozpylanie, zwiekszaja równiez odpornosc azo¬ tanu amonowego na skawalanie sie i zlepianie.Barwniki te oddzialywuja na zwykle kryszta¬ ly azotanu amonu, który jest trwaly w tempe¬ raturze od —18° C do +32°C i krystalizuje w postaci graniastoslupów (110) lub igiel. Stwier¬ dzono równiez, ze dzialanie to, wyrazajace sie zmniejszaniem sie sklonnosci azotanu amonu do skawalania sie, jest zwiazane z wielkoscia kry¬ sztalów, które wydzielaja sie z nasyconego roz¬ tworu azotanu amonu w obecnosci wspomnia¬ nych barwników. Rozpuszczalnosc barwnika w nasyconym roztworze azotanu amonu w tem¬ peraturze zwyklej posiada przy tym doniosle znaczenie, równiez doniosle znaczenie posianaliczba podstawników w pierscieniu aromatycz¬ nym jak i miejsce zajmowane przez te podstaw¬ niki.Skawalanie sie i zlepianie azotanu amonu na- ? stepuje wskutek krystalizacji azotanu amonu z jego nasyconego roztworu znajdujacego sie na powierzchni krysztalów wystawionych na dzia¬ lanie atmosfery. Obecnosc sulfonowanego barw¬ nika aromatycznego w roztworze krystalizacyj- nym powoduje krystalizacje azotanu amonu w postaci cieniutkich lusek lub lamliwych ply¬ tek, co zmniejsza znacznie sklonnosc azotanu amonu do skawalania sie. Azotan amonu krysta¬ lizujacy normalnie w ukladzie krystalograficz¬ nym IV, w postaci wydluzonych graniastoslupów (110) lub igiel, krystalizuje w obecnosci sulfono¬ wanych barwników aromatycznych w postaci graniastoslupów (010), plytek lub lusek.Wynalazek polega na wytworzeniu azotanu amonu zawierajacego na 100 czesci azotanu amo¬ nu 0,01 —1,0 czesci sulfonowanego barwnika aromatycznego, rozpuszczalnego co najmniej w ilosci 0,01 °/o w nasyconym roztworze azotanu amonu w temperaturze 20° C i powodujacego tworzenie sie graniastoslupów (0,10), platków lub lusek zamiast zwyklych graniastoslupów (110) lub igiel.Jako sulfonowane barwniki aromatyczne na¬ daja sie np. sulfonowany jednoazowy amarant (Colour index nr 184) barwnik trójfenylometano- wy blekit dwusulfinowy V (Colour index nr 712) i sól amonowa dwusulfonowanego fioletu mety¬ lowego. Ponadto okazalo sie, ze do tego celu nadaja sie równiez inne sulfonowane barwnik] aromatyczne, przy czym dzialanie ich moze byc tylko sporadyczne, w zaleznosci od warunków prowadzenia krystalizacji.Azotan amonowy o zmniejszonej sklonnosci do skawalania sie i zlepiania wedlug wynalazku mozna wytwarzac przez bezposrednia krystali¬ zacje wodnego roztworu azotanu albo przez kry¬ stalizacje lub granulacje, np. w granulatorze albo w mieszalniku, w obecnosci dostatecznej ilosci wspomnianego barwnika. Przy bezposred¬ niej krystalizacji goracy roztwór azotanu winien zawierac dostateczna ilosc wody tworzacej lug macierzysty stykajacy sie z krysztalami wydzie¬ lajacymi sie przy chlodzeniu, przy czym barwnik przewaznie znajduje sie w lugu macierzystym, który czesciowo oddziela sie, czesciowo zas od¬ parowuje.Równiez przy krystalizacji przez rozpylanie dodanie np. 0,5 —1,0 czesci wspomnianych barw¬ ników do 100 czesci azotanu amonowego obniza jego sklonnosc do skawalania sie lub zlepiania.W nizej podanych przykladach czesci ozna¬ czaja czesci wagowe.Przyklad I. Drobne krysztalki azotanu amonu otrzymuje sie przez krystalizacje jego na¬ syconych roztworów zawierajacych sól amonowa dwusulfonowanego fioletu metylowego.Fiolet metylowy (Colour index nr 680) jest barwnikiem trójfenylornetanowym bardzo malo rozpuszczalnym w nasyconych roztworach azp- tanu amonu i nie wywierajacym wplywu na strukture krysztalów azotanu amonu. Nie nadaje sie on do celów wedlug wynalazku. Natomiast sól amonowa dwusulfonowanego fioletu mety¬ lowego jest o wiele bardziej rozpuszczalna w na¬ syconym roztworze azotanu amonu, niz barwnik niesulfonowany i przy uzyciu jej do krystaliza¬ cji azotanu amonu otrzymuje sie ten ostatni w postaci cienkich platków (010).Azotan amonu w postaci odpornej na skawa- lenie i sypkiej mozna równiez wytwarzac przez dodanie do azotanu amonu, który ma byc pod¬ dany granulacji w temperaturze 100 —130° C w mieszalniku lub granulatorze najmniej 0,1 czesci dwusulfonowanego fioletu metylowego na kazde 100 czesci azotanu amonowego, Obecna woda zostaje odparowana dzieki cieplu krystali¬ zacji i cieplu wydzielajacemu sie przy zmianie struktury krystalicznej azotanu amomowego pod¬ czas ostygania. Produkt jest zabarwiony na jasny kolor lawendowy, jest sypki i nie skawala sie na twarde bryly nawet po wysuszeniu w tempe¬ raturze 20° C i pochlonieciu l°/o wilgoci.Przyklad II. .100 czesci granulek azotanu amonowego, wytworzonych przez krystalizacje za pomoca rozpylania, o wielkosci czastek prze¬ chodzacych przez sito o oczkach o srednicy 0,05 — 0,015 cm, ogrzewa sie do temperatury 100° C w mieszalniku i dodaje 0,10 czesci soli amonowej dwusulfonowanego fioletu metylo¬ wego oraz 0,8 czesci goracej wody. Sól amonowa dwusulfonowanego fioletu metylowego rozpusz¬ cza sie w wytworzonym goracym roztworze azo¬ tanu amonowego i osiada na powierzchni gra¬ nulek w miare ulatniania pie wody. Suchy pro¬ dukt zachowuje swa pierwotna postac granulek, które sa sypkie i nie skawalaja sie.Przyklad III. 100 czesci azotanu amonu rozpuszczonego w 5 czesciach wody w tempe¬ raturze 120 —130° C w granulatorze ogrzewa sie z 0,1 czesci sulfonowanego blekitu dwusulfino- wego V (Colour Index nr 712). Po odparowaniu wody, która ulatnia sie podczas ochladzania, otrzymuje sie ciemno blekitno zabarwiony pro¬ szek, który nie wykazuje sklonnosci do skawala- — 2 —nia sie po umieszczeniu go w zamknietym zbior¬ niku, i który wykazuje wieksza odpornosc na zlepianie sie niz nieobrobiony azotan amonowy po umiarkowanym pochlonieciu wilgoci i naste¬ pujacym po tym wysuszeniu.Przyklad IV. Postepuje sie wedlug przy¬ kladu III, z ta róznica, ze zamiast sulfonowa¬ nego blekitu dwusulfinowanego V stosuje sie sulfonowany amarant (Colour Index nr 184).Otrzymuje sie przy powolnym studzeniu nasy¬ conego roztworu barwnika w nasyconym roz¬ tworze azotanu amonu krysztalki w postaci cienkich lusek lub plaskich plytek (010). PL PL