Wspólczesny przemysl drozdzowniczy stosuje, jak wiadoma, surowce w stanie bardzo rozcienczonym. Melase rozciencza sie np. dwudziestopieciokrotnie. Ilosc droz¬ dzy, zawartych w tych bardzo rozcienczo¬ nych roztworach, jest równiez niewielka i wynosi mniej wiecej 3,2 do 3,8%, a wyjat¬ kowo mniej wiecej 5% gotowych drozdzy prasowanych na dana objetosc cieczy fer¬ mentacyjnej. Ponizej ilosc te nazwano ste¬ zeniem drozdzy. Znaczne przekroczenie tych stezen powodowalo niedogodnosci w praktyce, które uniemozliwialy racjonalny przebieg procesu fermentacji drozdzy.Wedlug wynalazku niniejszego mozna przerabiac z bardzo dobrym wynikiem roztwory o znacznie wiekszem stezeniu drozdzy. Roztwory te zasiewa sie bardzo duzemi ilosciami drozdzy, tak, iz stezenie drozdzy w roztworze jest juz bardzo duze od samego poczatku procesu. Stezenie to podczas calego przebiegu fermentacji po* zostaje duze, przyczem nalezy baczyc, aby nie przekroczylo pewnej okreslonej dolnej wartosci granicznej, nawet wówczas, gdy po rozmnozeniu stezenie drozdzy zmniej¬ sza sie przez dodanie swiezych roztworów do surowca.Ponizej opisany przyklad wykonania '; % tlomaez$ zasade sf^osobu ^wedlug wyna- I * hazku zriiiiejszego. Przytoczone dane liczbo- W I we <4rzfman&Jzó$Blf iapSmoca badan, przeprowadzonych w* skali fabrycznej, jed¬ nakze nie ograniczaja one zakresu wyna¬ lazku niniejszego, przyczem proces wedlug wynalazku moze byt wykonywany zarów¬ no w sposób ciagly, jak i okresowo.Urzadzenie do wykonywania wyna¬ lazku wedlug przykladu niniejszego skla¬ da sie z zespolu trzech naczyn fermenta¬ cyjnych. W pierwszem naczyniu umieszcza sie roztwór melasy, rozcienczony 12,5- krotnie, i nastawia go zapomoca zwyklych dodatków. Do nastawiania stosuje sie np. normalne drodze prasowane, pochodzace z poprzedniej produkcji, zmieszane uprzed¬ nio np. w stosunku 5 : 1 ze swiezemi droz¬ dzami zarodowemi (np. tak zwana matka drozdzowa „czwarta", to jest z czwartem pokoleniem, uzyskanem przez rozmnozenie czystej hodowli drozdzy, a wiec z drozdza¬ mi, bogatemi w azot). Ilosc tych drozdzy, uzytych do nastawienia, oblicza sie tak, aby stezenie drozdzy w nastawionym roztworze wynosilo mniej wiecej 18%. Bezposrednio potem rozpoczyna sie przewietrzanie droz¬ dzy. Po uplywie mniej wiecej 2 godzin spuszcza sie do drugiego naczynia czesc, np. 1/6, zawartosci pierwszego naczynia.Jednoczesnie zawartosc pierwszego naczy¬ nia uzupelnia sie do objetosci poczatko¬ wej równa iloscia swiezego, lecz bardziej stezonego roztworu melasy, np. 16 — 20% -owego. Do swiezo wprowadzonego stezonego roztworu melasy dodaje sie zwyklych preparatów odzywczych oraz swieza ,,matke drozdzowa" w ilosci mniej wiecej 4% ilosci roztworu doprowadzone¬ go. Pod koniec, pierwszych dwóch godzin stezenie drozdzy wzrasta w pierwszem na¬ czyniu o 2,5% i wynosi 20,5%. Przez po¬ nowne dodanie stezonego roztworu mela¬ sy zmniejsza sie stezenie drozdzy w pierw¬ szem naczyniu prawie do poczatkowego stezenia (18%), biorac juz w tern pod uwa¬ ge ilosc dodanej „matki drozdzowej". Po nastepnych dwóch godzinach stezenie droz¬ dzy wzrasta ponownie do 20,5 % ; 1/Q czesc roztworu, zawierajacego drozdze, spuszcza sie znowu, a zawartosc naczynia doprowa¬ dza do objetosci poczatkowej przez doda¬ nie swiezego stezonego roztworu melasy.Ten proces powtarza sie co 2 godziny.Roztwór o stezeniu drozdzy, wynosza- cem 20,5%, spuszczany co dwie godziny z pierwszego naczynia do drugiego, zawiera jeszcze mniej wiecej 2% weglowodanów, zdolnych do fermentacji. Resztki weglowo¬ danów ulegaja calkowitej przeróbce pod dzialaniem drozdzy i przewietrzania w cia¬ gu 2 godzin. Nastepuje przytern ponowne zwiekszenie stezenia drozdzy o 2,5 %, tak iz stezenie drozdzy w drugiem naczyniu wzrasta wlkoncu do 23%. Skladniki nie- fermentujace 16 — 20 % -owego roztworu melasy, dodawane wciaz do pierwszego na¬ czynia, zostaja w ten sposób calkowicie wprowadzone do drugiego naczynia, do którego mozna juz nie dodawac zwyklych preparatów odzywczych.Po uskutecznionem rozmnozeniu droz¬ dzy i zuzyciu pozywki, wprowadzonej do drugiego naczynia, przeprowadza sie jego zawartosc równiez co dwie godziny do trzeciego naczynia, w którem nastepuje dojrzewanie drozdzy. Trzecie naczynie, w przeciwienstwie do poprzednich, nie zawie¬ ra urzadzenia do przewietrzania. Wskutek tego drozdze dojrzewaja w niem bez wply¬ wów zewnetrznych. Polaczenie pomiedzy poszczególnemi komórkami rozluznia sie, sciany komórek odpowiednio sie rozwija¬ ja, ciala zasymilowane w plazmie komór¬ kowej ukladaja sie odpowiednio i osiagaja równowage. Po uplywie dwóch godzin za¬ wartosc trzeciego naczynia przeprowadza sie, w celu oddzielenia drozdzy, do oddzie¬ laczy (wirówek lub podobnych przyrza¬ dów).Sposób wedlug wynalazku niniejszegodaje nadzwyczaj korzystne wyniki. Przy¬ rost drozdzy w stosunku do ich stezenia jest coprawda napozór niewielki, gdyz stezenie drozdzy w roztworze poczatko¬ wym najpierw wzrasta z 18% tylko do 23%, a nastepnie wynosi mniej wiecej 27% w stosunku do wagi przerobionej melasy, jednakze ten przyrost drozdzy znacznie przekracza wydajnosc, wynoszaca mniej wiecej 80%, uzyskiwana dotychczas w obecnie znanych sposobach przy stosowa¬ niu roztworów bardzo rozcienczonych.Dane liczbowe, przytoczone w przykla¬ dzie opisanym, moga sie wahac wj pewnych granicach. Dobre wyniki uzyskano rów¬ niez miedzy innemi przy poczatkowem 12%-owem stezeniu drozdzy i 10%-owem stezeniu melasy. W opisanym powyzej przykladzie w ukladzie trójnaczyniowym mozna zmienic wartosc stosunkowa przy¬ rostu drozdzy, zarówno ogólna, jak i w sto¬ sunku do rozdzialu tego przyrostu na dwa pierwsze naczynia. Czasokresy oraz ilosci roztworu swiezego surowca, doprowadzane do pierwszego naczynia, wzglednie okresy, w jakich spuszcza sie czesciowo przefer- mentowana zawartosc pierwszego naczynia do drugiego, moga sie równiez zmieniac wzglednie moga byc przystosowywane do dowolnych warunków pracy.Wedlug jednej z najlepszych odmian Sposobu dopelnia sie stezenie drozdzy lub weglowodanu w pierwszem naczyniu do stezenia poczatkowego, co jednak nie sta¬ nowi cechy znamiennej wynalazku; jest na¬ tomiast rzecza wazna, aby zarówno steze¬ nie drozdzy, jak i stezenie weglowodanów, bylo stale wieksze od pewnej dolnej war¬ tosci granicznej. Rozmnazanie drozdzy mo¬ ze byc przeprowadzane nietylko w dwóch okresach, jak to powyzej opisano, ale rów¬ niez w jednym okresie lub tez w kilku okresach, to jest sposób wedlug wynalazku niniejszego mozna przeprowadzac zarów¬ no w jednem naczyniu, jak i w kilku (wie¬ cej niz w trzech). Swiezy roztwór surow¬ ca doprowadza sie zwykle do pierwszego naczynia, jednak zasada wynalazku nie u- legnie zmianie, jezeli doprowadzi sie czesc roztworu stezonego bezposrednio do dru¬ giego naczynia.Przy wykonywaniu sposobu niniejsze¬ go w skali fabrycznej uzyskano najlepsze wyniki, stosujac stezenie melasy i drozdzy 4—6-ciokrotnie wieksze od stosowanego obecnie stezenia 3,2 — 3,8%, jednakze juz przy stezeniu 8% nastepuje polepsze¬ nie wydajnosci.Zwykle zabiegi, stosowane w znanych dotychczas sposobach wyrobu drozdzy, mo¬ ga znalezc zastosowanie bez istotnych zmian w ramach wynalazku niniejszego.Wedlug sposobu niniejszego mozna oczywiscie do otrzymywania drozdzy sto¬ sowac nietylko melase, lecz równiez kaz¬ dy dowolny surowiec wzglednie mieszani¬ ny zwyklych surowców i melasy.Dzieki stosowaniu stezonych roztwo¬ rów surowca i wzglednie szybkiemu roz¬ mnazaniu sie drozdzy, sposób wedlug wy¬ nalazku niniejszego pozwala na bardzo do¬ bre zuzytkowanie pojemnosci naczyn. W przytoczonym powyzej przykladzie wyko¬ nania potrzebne jest naczynie o pojemno¬ sci, stanowiacej zaledwie ulamek pojem¬ nosci naczynia, uzywanego przy przeróbce zwykle uzywanych 25-krotnie rozcienczo¬ nych roztworów, Inina dodatnia cecha spo¬ sobu wedlug wynalazku niniejszego polega na tern, ze ogólna ilosc niezbednej swiezej matki drozdzowej jest mniejsza prawie o *4 od ilosci, stosowanej w zwyklych sposo¬ bach z zastosowaniem przewietrzania.Drozdze, otrzymywane wedlug sposobu ni¬ niejszego, posiadaja wszystkie dodatnie wlasciwosci dobrych drozdzy prasowanych, a zwlaszcza odznaczaja sie bardzo znacz¬ na sila pedna.Duza wydajnosc drozdzy, uzyskiwana wedlug sposobu niniejszego, jest prawdo¬ podobnie powodowana tern, ze silnie roz¬ drobnione drozdze natychmiast przyswaja- — 3 —ja tworzacy sie alkohol. Strefa wzrostu drozdzy jest, jak wiadomo, mniejsza od Strefy fermentacji, jednakze w sposobie wedlug wynalazku, w którym liczba ko¬ mórek drozdzowych w roztworze jest tak znaczna, ze przestrzenie pomiedzy poszcze- gólnemi komórkami nie sa wieksze od strefy wzrostu, nadmierna wielkosc pro¬ mienia strefy fermentacji nie ma takiego znaczenia, a z drugiej strony warunki przyswajania tworzacego sie alkoholu sa mozliwie najkorzystniejsze.W mysl wynalazku stezenie drozdzy dobiera sie tak, aby komórki drozdzy znaj¬ dowaly sie w roztworze w takiej liczbie, aby pomiedzy odstepem miedzy komórka¬ mi z jednej strony i wielkoscia strefy wzro¬ stu i fermentacji z drugiej strony panowal pewien najkorzystniejszy stosunek. Prak¬ tycznie stwierdzono, ze dolna granica ste¬ zenia drozdzy wynosi okolo 8%.Ponizej podane dwa przyklady sluza do porównania sposobu wedlug wynalazku ze sposobem obecnie znanym. Przyklad I dotyczy przypadku znanego sposobu „do¬ plywowego", przyklad II -— wykonania sposobu wedlug wynalazku niniejszego.Pryzklad I. 100 kg melasy z dodatkiem zwyklych soli pozywkowych zaciera sie ze 100 hi wody. Zacier nastawia sie 250 kg drozdzy i przewietrza w ciagu godziny, a nastepnie rozpoczyna „doplyw". W ciagu 12 godzin doprowadza sie do fermentuja¬ cego zacieru oprócz soli pozywkowych roz¬ twór 1150 kg melasy W 200 hi wody w spo¬ sób ciagly, przyczem zmienia sie od czasu do czasu w zwykly sposób zarówno steze¬ nie wodnego roztworu melasy, jak i szyb¬ kosc doplywu. W ciagu nastepnych trzech godzin proces fermentacji zostaje zakon¬ czony, a drozdze poddaje sie prasowa¬ niu.Objetosc koncowa zacieru wynosi 315 hi, a ciezar przerobionej melasy wynosi 100 + 1150 = 1250 kg. W stosunku do koncowej objetosci zacieru przecietne ste¬ zenie melasy wynosi 3,6%. Ciezar drozdzy prasowanych wynosi 1150 kg; od tej ilosci nalezy odjac uzyta do nastawienia ilosc = =^ 250 kg. Z 1250 kg melasy otrzymuje sie zatem 1150 — 250 = 900 kg drozdzy. Wy¬ dajnosc drozdzy w przeliczeniu na ilosc przerobionej melasy wynosi 900 : 1250 = = 72,5%.Przyklad II. 50 kg melasy z dodatkiem zwyklych soli pozywkowych zaciera sie z 14 hi wody. Zacier nastawia sie 250 kg drozdzy i przewietrza w ciagu godziny. Na¬ stepnie dodaje sie do fermentujacego za¬ cieru roztwór 41,5 kg melasy w 2,3 hi wo¬ dy, to jest 18%-owy roztwór melasy. Z po¬ wyzszego wynika, ze doprowadzona ilosc roztworu melasy wynosi mniej wiecej 1/6 ilosci cieczy fermentacyjnej. Po zmiesza¬ niu ze swiezo dodanym roztworem pozyw- kowym stezenie drozdzy w roztworze po¬ czatkowym, zwiekszone wskutek rozmnoze¬ nia, zmniejsza sie nastepnie do stezenia poczatkowego, to jest do 17 — 18%. Po nastepnych dwóch! godzinach dodaje sie do cieczy fermentacyjnej 18%-owego roztwo¬ ru melasy w ilosci 1/6 obecnej ilosci cieczy fermentacyjnej, wskutek czego przywraca sie poczatkowe stezenie drozdzy. Te ope¬ racje powtarza sie co dwie godziny, przy¬ czem za kazdym razem dodaje sie odpo¬ wiednia ilosc soli pozywkowych. Po 18 go¬ dzinach od chwili pierwszego dodania roz¬ tworu melasy zacier zwieksza sie do 64 hi.Po dojrzeniu drozdzy w ciagu 3 godzin poddaje sie je prasowaniu.Koncowa objetosc zacieru wynosi 64 hi, waga przerobionej melasy — 950 kg. Prze¬ cietne stezenie melasy w przeliczeniu na koncowa objetosc zacieru wynosi 14,8%.Waga prasowanych drozdzy wynosi 1150 kg, od czego nalezy odjac 250 kg drozdzy, uzytych do nastawienia. Z 950 kg otrzy¬ mano zatem 1150 — 250 = 900 kg droz¬ dzy. Wydajnosc drozdzy w stosunku do melasy przerobionej wynosi 900 : 950 = = 94,5%. W normalnej produkcji fabrycz- — 4 ^Tnej mozna nawet uzyskac wydajnosc powy¬ zej 100%; ilosci teoretycznej. PL