Maszyny uzywane najczesciej przy wy¬ robie butelek sa bezwatpienia te, które, we¬ dlug podanej poczatkowo przez Aschley'a zasady, skladaja sie z formy przygotowaw¬ czej, glównej i ostatecznej, przy których badz forma przygotowawcza i glówna za¬ razem, badz tylko forma glówna obracaly sie okolo poziomej osi, W ogólnosci kazda maszyna skladala sie poczatkowo z pewnej jednostki robo¬ czej t. j. z jednego zespolu form (formy przygotowawczej, glowicowej i ostatecz¬ nej).Kilka takich jednostek, zlaczonych w grupy po dwie i trzy zestawiano przy piecu do topienia szkla, przyczem do kazdej gru¬ py potrzebny byl osobny napelniacz, a do obsluzenia kazdej maszyny osobny robot¬ nik. Czynnosc obslugujacych maszyne ro¬ botników polegala na skierowywaniu (wci¬ naniu) szkla do formy przygotowawczej, w oswobodzaniu banki przez otwarcie for¬ my przygotowawczej oraz obrocie, zamknie¬ ciu formy ostatecznej i regulowaniu po¬ wietrza sprezonego, sluzacego do wydy¬ mania butelki. Gdy rozzarzona banka szklana zostala otoczona przez forme i po¬ wietrze sprezone wpuszczone, to obslugu¬ jacy maszyne robotnik nie mial na razie nic wiecej do czynienia. Krzepniecie butelki w formie ostatecznej az do jej wyjecia z takowej i ponowne ustawienie formy glo¬ wicowej i przygotowawczej w polozenie robocze zabieralo duzo czasu, prawie po¬ lowe czasu, potrzebnego do zupelnego wy¬ konczenia butelki.Próbowano róznych srodków do lepsze¬ go wykorzystania sily roboczej robotnika, obslugujacego maszyne, lub, w miare ^moz¬ nosci, zupelne usuniecie jego i przeto u- rzadzono pewna ilosc jednostek roboczych obrotowo naokolo prostopadlej osi tak, ze kazdorazowo mogly byc napelniane i ob¬ slugiwane jedna po drugiej dwie jednostki robocze, lub tez pomnozono wielokrotnie ilosc oddzielnych czesci formy, jak to mia¬ lo miejsce przy maszynach Boucher'a, Se- verin'a i Llestnerfaf przy zachowaniu jednej tylko formy ostatecznej, przygoto¬ wawczej i glowicowej lub tez zdwajano tylko te ostatnia.Oba sposoby posiadaja swe wady. Je¬ zeli jednostki robocze obracaja sie okolo prostopadlej osi, to forma przygotowawcza, która ma byc napelniona, znajduje sie na stronie przeciwleglej robotnika obsluguja¬ cego, t. j. na stronie oddalonej, a przez to prawidlowe wciecie szkla sprawia trudno¬ sci. Przy zdwojeniu ilosci form glowico¬ wych i przy zachowaniu tylko jednej for¬ my przygotowawczej i ostatecznej, forma ostateczna pozostaje wprawdzie dosc cie¬ pla, lecz forma przygotowawcza i takze czesto glowicowa (zwlaszcza zas przy ciez¬ kich butelkach) maja za malo czasu do ostygniecia tak, ze dla unikniecia przysta¬ wania plynnego szkla do zbyt gorapych scianek tej formy, konieczne sa zlozone i nie zawsze prawidlowo dzialajace urzar dzenia chlodzace.Wynalazek niniejszy ma za zadanie u- suniecie tych wad przy zachowaniu zalety wzmozonego wykorzystania pracy, przez polaczenie specjalne dwóch maszyn zna¬ nego rodzaju, przy których forma glowi¬ cowa, urzadzona mimosrodowo na pozio- nym wale, kolysze sie okolo osi walu, a utworzona w odwróconej formie przygo¬ towawczej banka zostaje przeniesiona do pionowej nieruchomej formy ostatecznej, przez to, ze takowa nasuwa sie na nia. Obie maszyny zostaja ustawione obok siebie tak. ze formy ostateczne znajduja sie z tej stro¬ ny, z której stoi obslugujacy je robotnik, i waly maszyn zostaja sprzezone na prze¬ ciwbiezny obrót. Przeto, podczas gdy for¬ ma glowicowa, a niekiedy i przygotowaw¬ cza, jednego walu zostanie obrócona ku przodowi nad forme ostateczna, to otwarta tymczasem forma glowicowa drugiego walu zostanie cofnieta w polozenie do napelnia¬ nia.Znane sa maszyny do decia szkla, przy których praca odbywa sie kolejno z dwie¬ ma kolyszacemi sie okolo poziomego walu formami glowicowemi i przygotowawczemi, wspóldzialajacemi z kilku formami osta- tecznemi tak, ze gotowa juz butelka moze pozostac w swej formie, podczas gdy do przyjecia przygotowanej przy deciu osta- tecznem banki, zostaje podstawiona nowa forma ostateczna. Przytem wszystkie for¬ my ostateczne dzialaja kolejno w jednem i tern samem polozeniu roboczem a przeto musza byc umieszczone na obracajacym sie wsporniku, która to budowa w porównaniu z nieruchomem urzadzeniem, wedlug wy¬ nalazku, posiada pewne wady.Wynalazek przedstawiony na rysunku jest zastosowany do maszyny, przy której obracaja sie formy przygotowawcze; rów¬ niez jednak moze byc zastosowany gdy forma przygotowawcza pozostaje, w zna¬ ny sposób , na miejscu vyr ramie i tylko for¬ ma glówna obraca sie wraz z banka.Fig. 1 przedstawia rzut poziomy ma¬ szyny.Fig. 2 — prostopadly przekrój, wedlug a — b fig. 1.Fig. 3 — prostopadly przekrój przez forme przygotowawcza.Budowa przedstawionej na fig. 1 i 2 ma¬ szyny jest nastepujaca: Na podstawie A sa ustawione trzy ko¬ zly lozyskowe 5lf B2 i B3. Miedzy kozlami B1 i B2 jest osadzony wal D1 miedzy 52 i 53 wal Z)2. Na wewnetrznych koncach obu walów znajduja sie kola stozkowe — 2 —E1 i E2, za które zaczepia kolo stozko¬ we F, zaopatrzone w przymocowana don korbe reczna G, opierajaca sie, stosownie do polozenia, o opory gx i g2.Kazdy z tych walów jest wygiety w srodku pod katem prostym i posiada wspornik do formy glowicowej C1 ewentu¬ alnie C2, w przeciwleglem wzajemnie polo¬ zeniu. Do wspornika tego przymocowana jest forma glowicowa Kl9 K2, podczas gdy dwupolówkowa forma przygotowawcza o- braca sie na trzonach zawiasowych 1 (patrz fig. 3) i przedstawiona jest na fig. 1 przy H1 w polozeniu otwartem, zas przy H2l— zamknietem.Forma ostateczna «// ewentualnie J2 obraca sie okolo sworzni i± i i2 i jest tak urzadzona, ze moze byc wstawiona zgóry w Wygiecie walów, powstale wskutek ekscentrycznego urzadzenia wspornika do formy glowicowej.W rurze 5 (fig. 3) przesuwa sie stempel glowicowy 6, zaopatrzony u dolu (fig. 2) w plyte 8 i przytrzymywany zwykle spre¬ zyna 7 w przedstawionem na fig. 3, cofnie- tem polozeniu. Na rurze 5 jest przymoco¬ wany tlok 4, na którego dolnej i górttej Stronie znajduje sie po jednym z dwóch otworów 31, 39, Urzadzonych w sciance ru¬ ry. Tlok 4 jest umieszczony w cylindrze 3, który, stosownie do doprowadzania po¬ wietrza do jednej lub drugiej strony tloka, przesuwa sie na rurze tam i zpowrotem, wywolujac przytem za posrednictwem kor- bowodów 2 otwieranie i zamykanie polówek formy H.Gdy forma glowicowa znajduje sie w polozeniu do napelniania, to plyta trzona 8 spoczywa na jednym koncu dwuramienne- go drazka noznego 30.Otwieranie i zamykanie formy ostatecz¬ nej zostaje wywolane przez ramiona draz¬ kowe i8, polaczone z polówkami form przez wodziki. Wal 19 posiada na dole ramiona drazkowe 20, przesuwane naksztalt nozyc tam i zpowrotem przez przeguby 21 za po¬ srednictwem tloka 22 tak, ze stosownie do tego czy powietrze dochodzi przez rury 36 i 40 do strony przedniej czy tylnej tlo¬ ka Z2, forma ostateczna zostaje otwarta lub zamknieta. Sterowanie tloka 22 odbywa sie zapomoca kurka 23, zasilanego z rury 24 przez przewód 41.Dwupolówkowa obracajaca sie okolo trzona K forma glowicowa K jest polaczo¬ na z dwurauniertnym drazkiem 13 za po¬ srednictwem wodzików 11, który to drazek jest zwykle odsuwany przez sprezyne 12 tak, ze forma glowicowa zostaje zamknie¬ ta. Jezeli drazek zostanie obrócony prze¬ ciw dzialaniu sprezyny, to forma glówna zostaje otwarta.Srodkowy koziol lozyskowy B2 podtrzy¬ muje jednoczesnie pochwe M, W której U- mieszczony jest, w znany sposób, wytlok L tak, ze takowy moze zostac odchylony nad forme przygotowawcza Hlf jak równiez itad ff2, jak tylko jedna lub druga znajdzie sie w polozeniu do napelniania. Wytlok L zaopatrzony jest w rure 31, doprowadzaja¬ ca powietrze tloczne z rury 24 przez prze¬ wód 42.Rura 24 sluzy do rozdzielania powietrza w maszynie i doprowadza powietrze spre¬ zone, niezbedne do uruchomienia cylnl^ ?drów, do oddzielnych czesci sterowniczych, a takze powietrze wydmuchowe do kurków wydmuchowych 25.Zewnetrzne konce walów Dt 1 D2 sa wydrazone, i wydrazenia te 35 i 38 wioda bezposrednio do formy glowicowej. Wal jest zamkniety przez kurek 25, przez który zostaje przepuszczone powietrze w wiek^- szej lub mniejszej ilosci, stosownie do jego polozenia, do wydmuchu banki szklanej i butelki w formie glowicowej.Równiez i wewnetrzne konce walów D± i D2 posiadaja krótkie wydrazenia 43 i 44, do których doprowadza sie powietrze spre¬ zone do nasadzonych na *waly kurków 14.Kurki te lacza sie za posrednictwem prze¬ wodów 33, 46 z tlokiem 4, otwierajacym i — 3 —zamykajacym forme przygotowawcza, i sa sterowane zapomoca widelek 17, osadzo¬ nych na osi stozka kurkowego, W poloze¬ niu do napelniania, widelki kurka zacze¬ piaja sie za sworzen 16, przymocowany przestawialnie na luku kolowym 15, umie¬ szczonym na ramie maszyny. Przy obrocie walu ku przodowi, w polozenie wydmucho¬ we, Kurek zostaje obrócony i odpowiednio do tego forma przygotowawcza otwarta; przy wstecznym obrocie walu kurek zostaje zamkniety.Sworzen 15 jest przestawialny na luku 15 dlatego, azeby otwieranie formy przy¬ gotowawczej odbywalo sie nie na poczatku obrotu, lecz w czasie obrotu. Mozna na¬ wet usunac zupelnie sworzen 16 i obracac kurek recznie, przez co forma przygotowaw¬ cza zostaje otwarta przed obrotem.Kurki 23 otrzymuja powietrze równiez z rury glównej 24, za posrednictwem prze¬ wodu 41 i doprowadzaja je do tloka 22, uruchamiajac forme ostateczna. Sam ku¬ rek jest sterowany recznie.Tlok jest umieszczony, w znany sposób, tak, ze w polozeniu srodkowem zamyka po¬ wietrze, lecz jak tylko zostanie obrócony ku formie przygotowawczej, to odprowa¬ dza do niej powietrze i przez to wtlacza plynne szklo do formy glównej. « Dzialanie maszyny jest nastepujace: Robotnik, obslugujacy maszyne, podcho¬ dzi do formy przygotowawczej, znajdujacej sie w polozeniu do napelniania, a wiec do prawej formy przygotowawczej na fig. 1, zas robotnik, znajdujacy sie od strony pie¬ ca i napelniajacy maszyne, napelnia te forme przygotowawcza plynnem szklem (na- pelniacz moze równoczesnie napelniac szklem kilka maszyn). Przy napelnianiu ro¬ botnik, obslugujacy maszyne, wtlacza, za¬ pomoca pedalu 30, wycisk glowicowy 6 w plynna mase szklana. Gdy fGrma jest pel¬ na, wówczas odcina on szklo, w znany spo¬ sób, odchyla ramie wytloku L na forme przygotowawcza i przez przewód 31 dziala przez pewien czas powietrzem sprezonem na plynna mase szklana, azeby forma glo¬ wicowa zostala nalezycie wypelniona. Na¬ stepnie cofa on ramie tloka w polozenie srodkowe, przez co równoczesnie zostaje zamkniety przewód 31 do sprezonego po¬ wietrza w tloku, cofa wycisk glowicowy w poczatkowe polozenie, przez zwolnienie pedalu i wydyma banke, zapomoca otwarcia kurka 25 przewodu 32.Nastepnie korba G przeklada sie z wy¬ stepu g1 na wystep g2. Wskutek tego waly Dr i D2 zostaja obrócone w przeciwnym kie¬ runku i wydeta uprzednio banka zostaje przeprowadzona w polozenie wydmuchowe, zas forma glowicowa i przygotowawcza le¬ wej strony w polozenie do napelniania.Gdy znajdujaca sie w robocie ban¬ ka jest obracana, jej forma przygoto¬ wawcza H2, wskutek sterowania kurka 14 przy tym obrocie, wpuszczajacego powietrze tloczne przez przewód 33 i wydrazenie 34 do górnej strony tloka 4, zostaje otwarta i utrzymywana teraz tylko w formie glowico¬ wej banka zostaje przez nowa dawke po¬ wietrza przez przewód 33 i wydrazenie 35, przez otwarcie kurka 25, dalej wydeta i wy¬ ciagnieta i wreszcie umieszczona w formie ostatecznej J2, która wskutek otwarcia kurka 23, doprowadzajacego srodek tlocz¬ ny przez przewód 36 do tloka 229 pozostaje zamknieta.Robotnik przechodzi teraz na lewa stro¬ ne maszyny, gdzie forma przygotowawcza H znajduje sie w polozeniu do napelniania.Teraz szklo zostaje wpuszczone, wycisk glowicowy oraz tlok uruchomiony, rozpo¬ czete decie przygotowawcze za posrednic¬ twem kurka 25A przewodu 37 i wydrazenia 38 i, zanim robotnik przelozy lewa reka korbe G od oporu g2 do oporu gj i obróci przez to na lewej stronie maszyny banke i przesunie na prawej stronie maszyny forme przygotowawcza i glowicowa H2 i K2 w po¬ lozenie do napelnienia, prawa reka ujmie równoczesnie odchylony ku przodowi dra- — 4 —zek 13 prawej formy glównej K2, napreza jego sprezyne 12 i odlacza przez to forme glowicowa od butelki. Podczas obrotu for¬ my glowicowej, drazek 13 przesuwa sie tak, ze sprezyna 12 zamyka forme glówna.Gdy robotnik umiescil banke w formie ostatecznej z lewej strony maszyny, otwo¬ rzyl dla decia kurek 25 i zamknal forme o- stateczna, wówczas przechodzi na prawa strone maszyny, zamyka kurek 25 i dziala¬ nie rozpoczyna sie na nowo.Otwieranie formy ostatecznej i wyjecie butelki odbywa sie ze wzgledów oszczed¬ nosciowych przez chlopca, który przekre¬ ca tylko kurek 23 i odnosi wyjeta z formy ostatecznej butelke, która w miedzyczasie dostatecznie stwardniala, do pieca chlo- , dzacego. PL