Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do nastawiania zapalników czasowych do pocisków artyleryjskich.Przyrzad wedlug wynalazku jest zao¬ patrzony w srodki, przeznaczone do unie¬ ruchomiania pocisku podczas nastawiania zapalnika oraz w srodki do sprzegania za¬ palnika z tym przyrzadem, powodujace zacisniecie w dowolnem polozeniu kato- wem ruchomej i dajacej sie regulowac cze¬ sci zapalnika; poza tern przyrzad posiada srodki, powodujace jednoczesnie zakle¬ szczanie pocisku i sprzeganie zapalnika, przyczem przyrzad moze byc uruchomiany recznie lub w inny dowolny sposób.Na rysunkach przedstawiono dla przy¬ kladu przyrzad weldlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia w widoku perspekty¬ wicznym narzad napedowy przyrzadu, zao¬ patrzony w narzady sprzegajace, umie¬ szczone przy ruchomym koncu podlegajace¬ go nastawieniu zapalnika pocisku; fig. 2 — widok odpowiedniego szczególu; fig. 3 i 4 przedstawiaja dwie odmiany ruchomego konca zapalnika, które moga byc stosowa¬ ne w celu ulatwienia jego sprzegania z na¬ rzadem napedowym przyrzadu; fig. 5 — przekrój poziomy calkowitego urzadzenia; fig. 6 — odmiane narzadu napedowego, pozwalajaca na ewentualne mimosrodowe ustawienie zapalnika w otworze tego narza¬ du; fig. 7 — widok odpowiedniego szcze¬ gólu.Narzady sprzegajace, przedstawione na fig. 1, skladaja sie z czterech krazków /, z których trzy sa widoczne; tuleja 2 jest cze¬ sciowo odlamana w celu lepszego uwidocz¬ nienia polozenia dwóch z tych krazków.Krazki te sa umieszczone w dwóch wza¬ jemnie prostopadlych plaszczyznach, mia¬ nowicie w szczelinach, wykonanych równo¬ legle do tych plaszczyzn w tulei 2, w której krazki te sa osadzone zapomoca swych czo¬ pów 3.Tuleja 2 moze sie obracac wokolo swej osi o dajacy sie regulowac kat, okreslajacy nastawienie na czas zapalnika.Zapalnik pocisku 4, którego czesc jest przedstawiona na fig- 1, jest zakonczony czescia wakjowa 5, która moze sie obracac wokolo swej osi, pokrywajacej sie z osia pocisku, i której obrót powoduje nakrecenie mechanizmu zegarowego, czyli nastawienie zapalnika pocisku.Jak widac z fig. 2, która przedstawia czesc walcowa 5 w widoku zprzodu oraz u- widocznia pdlozenie czterech krazków 1 wokolo tej czesci, odleglosc miedzy ostrza¬ mi dwóch przeciwleglych krazków jest mniejsza od srednicy czesci walcowej 5, wskutek G3?go przy wkuwaniu pecaku do narzadu sprzegajacego tak, aby pocisk ten zajal polozenie, uwidocznione na fig. 1, czte¬ ry krazki lekko nacinaja te czesc walcowa 5, pozostawiajac na niej cztery rowki.Oczywiscie, ze kazdy ruch obrotowy na¬ rzadu sprzegajacego powoduje scisle taki sam ruch przymusowy walcowej czesci 5.Sprzezenie jest zupelnie sztywne dla prze¬ noszenia ruchu obrotowego, podczas gdy w kierunku osiowym pocisk moze byc wklada¬ ny i wyjmowany z tulei 2 bez wielkiego wy¬ silku* W celu zmniejszenia tego wysilku, a jednoczesnie otrzymania jeszcze lepszego sprzezenia, najlepiej jest wykonac czesc walcowa 5 wedlug jednej z odmian, uwi¬ docznionych na fig. 3 i 4. Czesc walcowa 6 wedlug fig. 3 jest zaopatrzona w pierscie¬ niowe rowki, ulatwiajace zaglebianie sie ostrzy krazków; pierscieniowe rowki wedlug fig. 3 mozna zastapic gwintem 7 (fig. 4), któ¬ ry latwiej jest wykonac.Fig. 5 przedstawia czesc przyrzadu do nastawiania, którego narzady do regulowa¬ nia i narzady napedowe, nie przedstawione na rysunku, znajduja sie po lewej stronie tej figury; te narzady napedowe posiadaja na koncu wal 8, osadzony w lozysku kulko- wean. Wal ten na koncu, zwróconym ku po¬ ciskowi, posiada zlobki 9, wzdluz których moze sie przesuwac narzad sprzegajacy 10, podobny do narzadu 2 na fig. 1, w którym sa osadzone krazki 11, wspóldzialajace z koncem 12 zapalnika pocisku 13, oznaczo¬ nego linjami przerywanemi. Narzad 10 mo¬ ze wiec przesuwac sie po wale 8 w kierun¬ ku osiowym, jednak „musi obracac sie wraz z tym walem; to przesuwanie sie narzadu 10 umozliwia wcisniecie krazków na na¬ rzad nastawniczy zapalnika.Na fig. 5 przedstawione jest równiez u- rzadzenie do unieruchomiania pocisku pod¬ czas sprzegania zapalnika z walem 8 przy¬ rzadu do nastawiania; urzadzenie to sta¬ nowi mimosród 14, opierajacy sie o tulów pocisku i w ten sposób zakleszczajacy go w gniezdzie 15 przyrzadu do nastawiania.Równoczesnosc dzialania mimosrodu 14 i narzadu sprzegajacego 10 mozna osiagnac w rozmaity sposób, np. zapomoca dzwigni, lindk i t. d., laczacych ze soba te dwa na¬ rzady. Jedno z takich urzadzen przedsta¬ wiono na fig. 5; sklada sie ono z dzwigni 16, przeznaczonej do obracania mimosrodu 14, przyczem dzwignia ta polaczona fest draz¬ kiem 17 z dzwignia 18, która moze sie obra¬ cac na czopie 19 narzadu sprzegajacego 10; jeden koniec 20 tej dwuramiennej dzwigni, z która jest polaczony drazek 17, moze prze¬ suwac sie w jarzmie 21, podczas gdy drugi jej koniec 22 sluzy,do uruchomiania calego zespolu. Nalezy zaznaczyc, ze czop 19 na¬ rzadu sprzegajacego przesuwa ten narzad za posrednictwem szyjki pierscieniowej 23 w taki sposób, jak przesuwa sie sprzeglo, czyli zapomoca czesci, które powoduja prze¬ suniecie osiowe narzadu 10, a jednoczesnie nie przeszkadzaja mu do obracania sie do¬ okola swej osi. — 2 -~Jezeli po wlozeniu pocisku do przyrza¬ du do nastawiania dzialac na koniec 22 dzwigni 18 w kierunku strzalki 24, to znaczy tak, iz dzwignia ta bedzie sie obracala w kierunku odwrotnym do kierunku ruchu wskazówki zegarowej, to ruch ten spowo¬ duje dosuniecie sie krazków do konca za¬ palnika pocisku, gdzie one chwilowo za¬ trzymaja sie, przyczem dzwignia obróci sie na unieruchomionym w ten sposób narza¬ dzie 10, co wywola dzialanie na drazek 17 sily ciagnacej, potrzebnej do zakleszczenia pocisku zapomoca mimosrodu 14. Podczas teigo, gdy mimosród 14 coraz mocniej za¬ kleszcza pocisk, opór, powstajacy przy przesuwaniu sie drazka 17, wzrasta tak, ze dzwignia 18, obracajac sie wówczas na czo¬ pie 20, powoduje jednoczesnie zaglebianie sie ostrzy kólek w materjal konca za¬ palnika, który ma byc sprzezony z wa¬ lem 8.Poszczególne narzady sa przedstawione na fig. 5 w polozeniu koneowem zakleszcza¬ nia i sprzegania, przyczem niezbedny do te¬ go przesuw tych narzadów moze byc usku¬ teczniany np. recznfe zapomoca uchwytu (nieprzedstawionego na rysunku), umie¬ szczonego na koncu 22 dzwigni 18.W przykladzie wykonania, przedstawio¬ nym na fig. 5, taki naped reczny jest zasta¬ piony szybszym i prostszym napedem sa¬ moczynnym, majacym postac rdzenia 25, przyciaganego przez uzwojenie 26 pod dzialaniem pradu elektrycznego wbrew dzialaniu sprezyny 27, której koniec, nie- uwiidoczniony na rysunku, jest umocowany w stalym punkcie oslony przyrzadu do na¬ stawiania.Prad, zasilajacy uzwojenie, jest dopro¬ wadzany przewodem 28 i przeplywa przez uzwojenie i przewód 29 do ziemi, która przedstawia oslona przyrzadu do nastawia¬ nia, z która przewód 29 zostaje polaczony zapomoca pocisku.Dopóki pocisk nie jest wlozony do przy¬ rzadu, na rdzen 25 nie dziala uzwojenie, a dziala tylko sprezyna 27. Gdy jednak po¬ cisk zostanie wlozony do przyrzadu, rdzen zostaje przyciagniety pod dzialaniem pra¬ du, przeplywajacego przez uzwojenie, a po¬ cisk natychmiast zostaje zakleszczony i sprzezony. Pocisk pozostaje zakleszczony i sprzezony dopóty, dopóki obwód elektrycz¬ ny uzwojenia 26 jest zamkniety, wskutek tego nalezy zastosowac przerywacz pradu, umozliwiajacy zwolnienie pocisku, juz na¬ stawionego; taki przerywacz moze byc np. tak umieszczony na przyrzadzie do nasta¬ wiania, iz obwód zostaje samoczynnie prze¬ rwany z chwila, gdy nastawianie jest ukon¬ czone.Duza zaleta opisanego powyzej urza¬ dzenia jest to, ze pocisk moze byc wkladany do przyrzadu do nastawiania bez zachowa¬ nia warunku, by zapalnik i narzady sprze¬ gajace znajdowaly sie nawprost siebie, jak srubokret i sruba, która ma on obracac, co znacznie skraca czas, potrzebny do nasta¬ wienia mechanizmu zegarowego zapalni¬ ka.Fig. 6 i 7 przedstawiaja odmiane wyko¬ nania urzadzenia do uruchomiania. Urza¬ dzenie to jest tak zbudowane, iz moze sie dostosowywac do ewentualnego przesunie¬ cia osi zapalnika w otworze przyrzadu do nastawiania.Na fig. 6 rysunku pocisk 30 jest przed¬ stawiony w polozeniu, przy którem nasta¬ wianie zapalnika moze byc juz dokonywane.W tern polozeniu nagwintowana czesc 31 zapalnika znajduje sie miedzy czterema krazkami 32, z których kazda para jest srednicowo przeciwlegle umieszczona w glowicy 33 urzadzenia.', glowica ta przy na- stawiainilu .zapalnika jest obracania zapomo¬ ca walu 34, polaczonego z mechanizmem do¬ wolnego przyrzadu do nastawiania.Za sprzeglo miedzy glowica 33 a walem 34 sluzy czesc posrednia 35 i nasada 36.Gzesc posrednia 35, przedstawiona w wido¬ ku perspektywicznym na fig. 7* posiada dwa zebra prowadnicze 37 i 38 o przekroju po- — 3 —przecznym w ksztalcie ogona jaskólczego.Glowica 33 posiada zloMc, odpowiadajacy zebru 37, a nasada 36 — zlobek, odpowia¬ dajacy zebru 38, przyczem ten ostatni zlobek jest oznaczony na rysunku licz¬ ba 39.Glowica 33, a wiec i nasada 36, które tworza sztywny zespól w kierunku osiowym, moga byc przesuwane po wale 34, w celu nasuniecia krazków 32 na nagwintowana czesc 31 zapalnika, gdy pocisk znajduje sie przed temi krazkami, i w celu zwolnienia pocisku, gdy nastawianie zapalnika jest juz ukonczone, jak to juz powyzej opisano.Dzieki wspóldzialaniu zeber 37 i 38 na czesci 35 oraz odpowiednich zlobków w glo¬ wicy 33 i w nasadzie 36 obie te czesci moga sie przesunac jedna wzgledem drugiej w plaszczyznach, prostopadlych do ich osi ob¬ rotu, w dowolnym kierunku. Gdy krazki 32 maja nasunac sie na czesc gwintowana 31 zapalnika pocisku 30, a ta czesc nagwinto¬ wana nie znajduje sie dokladnie na osi glo¬ wicy 33, to glowica ta przesuwa sie tak, iz umozliwia nasuniecie sie krazków na gwin¬ towana czesc 31. Oczywiscie, ze chodzi tu¬ taj o ruchy bardzo male.Gdy nastawianie jest juz ukonczone i po¬ cisk jest zwolniony, to potrzeba, aby glo¬ wica 33, ewentualnie odchylona przy po- przedniem nastawianiu, zajela zpowrotem polozenie wspólosiowe z nasada 36 i walem 34. W tym celu glowica 33, nasada 36 oraz czesc posrednia 35 posiadaja ksztalt wal¬ cowy o jednakowej srednicy, tak iz tworza jeden walec, gdy te wszystkie trzy czesci sa dokladnie scenlrowane. Ten walec jest otoczony sprezynujacym narzadem, w da¬ nym przykladzie sprezyna srubowa 43, któ¬ ra przy nieznacznem przesunieciu sie wbok wspomnianych powyzej czesci zostaje od¬ ksztalcona i wskutek tego doprowadza je zpowrotem do polozenia wspólosiowego.Jasne jest, ze w czesci posredniej 35 moze byc wykonany jeden albo nawet dwa zlobki, a glowica 33 lub nasada 36 albo o- bydwie te czesci moga byc zaopatrzone w odpowiednie zebra. PL