Wynalazek niniejszy dotyczy rozrusz¬ nika do silników spalinowych, a w szcze¬ gólnosci rozrusznika, dzialajacego na zasa¬ dzie wyzyskania bezwladnosci wirujacej masy kola rozpedowego. Rozrusznik ten posiada narzad, zapomoca którego energja, nagromadzona w kole rozpedowem, zostaje przekazywana w odpowiedniej chwili na¬ rzadowi silnika, podlegajacego rozruchowi.Narzad rozruchowy wykonany jest w postaci sprzegla ciernego, uruchomianego w stosownej chwili w celu przekazania mo¬ mentu obrotowego kola rozpedowego w jednym tylko kierunku, przy jednoczesnem zapobiezeniu moznosci przekazywania ob¬ rotu w kierunku przeciwnym, a mianowi¬ cie od silnika na narzad rozruchowy.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia osiowy przekrój pionowy przez rozrusznik w wykonaniu wedlug wynalazku, fig. 2 — perspektywiczny widok jednego ze szcze¬ gólów rozrusznika wedlug fig. 1, fig. 3 — poprzeczny przekrój przez rozrusznik wzdluz linji 3—3 na fig. 1, a fig. 4 — po¬ przeczny przekrój przez rozrusznik wzdluz linji 4—4 na fig. 1.Silnik, podlegajacy rozruchowi, jest za¬ opatrzony w wal 5, stanowiacy jedna ca¬ losc z walem korbowym silnika lub tez jest umocowany na tym wale wzglednie na narzadzie, sprzegnietym z tym walem.Rozrusznik jest zawarty w oslonie 6, siegajacej wgóre ponad koniec walu 5 sil-nika, przyczem oslona ta posiada górna po¬ krywe 8 z obrzezem 9, zwróconem naze- wnatrz i opierajacein sie na obrzezu 10 o- slony 6, zwróconem ku wewnatrz tej oslo¬ ny. Obrzeze 9 pokrywy 8 polaczone jest z obrzezem 10 oslony 6 zapomoca odpowied¬ nich narzadów laczacych, np. zapomoca srub 12. Górna czesc pokrywy 8 jest zaopa¬ trzona w piaste 13, posiadajaca w srodku otwór, przez który przechodzi cylindrycz¬ na piasta 14 obsady 15, sluzacej do umoco¬ wania obiegowych kól zebatych planetar¬ nej przekladni.Rozrusznik jest wyposazony w kolo roz- pedowe, które moze byc obracane z duza szybkoscia zapomoca odpowiedniej prze¬ kladni zebatej, sprzegnietej z korba, przy¬ czem przekladnia ta sklada sie z dwu lub kilku stopni. Obsada 15 jest zaopatrzona w szereg 'czopów 16, skierowanych wdól i podtrzymujacych pierscien 17, pomiedzy którym to pierscieniem a obsada 15 jest o- sadzona obrotowo zapomoca lozysk kulko¬ wych 19 odpowiednia liczba obiegowych kól zebatych 20 planetarnej przekladni, za¬ zebiajacych sie z glównem srodkowem ko¬ lem 21 oraz z wewnetrznym wiencem ze¬ batym kola zebatego 22, które jest przymo¬ cowane do oslony 8 np. zapomoca srub 23.Kola zebate 20, 21, 22 stanowia planetar¬ ny uklad kól zebatych, wprawiany w ruch podczas obrotu piasty 14 i napedzajacy z wielka szybkoscia kolo rozpedowe rozrusz¬ nika, przyczem kolo zebate 21 stanowi jed¬ na calosc z umieszczonym w srodku roz¬ rusznika walem 25.W rozruszniku, wykonanym w mysl wy¬ nalazku, wal 25 jest sprzegniety z drugim stqpniem przekladni zebatej, polaczonej zkolei z kolem rozpedowem, a mianowicie dolny koniec walu 25 zaopatrzony jest w tarcze 26, osadzona na tym wale w ten sposób, ze dolny koniec walu 25 ponizej tarczy 26 jest zwezony i zaopatrzony w gwint, na który nakrecona jest nakretka 27, zabezpieczona podkladka 28, opieraja¬ ca sie o piaste tarczy 26. Wpoblizu ze¬ wnetrznego obwodu tarczy 26 umieszczo¬ ny jest szereg czopów 30 (na rysunku przedstawiono tylko dwa, fig. 3), których dolne konce 31 sa nagwintowane, na tych czopach zas w ich górnych czesciach, jest osadzona odpowiednia liczba obiegowych kól zebatych 32 drugiego stopnia prze¬ kladni planetarnej. Czopy te posiadaja w górnych koncach zgrubienia w postaci lbów 33, zapobiegajacych wysuwaniu sie kól ze¬ batych ku górze, przyczem pomiedzy temi czopami a piastami tych kól zebatych 32 sa zastosowane kulkowe lozyska 34. Obie¬ gowe kola zebate 32 zazebiaja sie z nieru¬ chomym wewnetrznym wiencem zebatym kola zebatego 36, które w stosunku do o- biegowych kól zebatych 32 wzglednie oslo¬ ny 6 rozrusznika moze byc obrócone o pe¬ wien kat zapomoca odpowiednich urzadzen, opisanych ponizej.Obiegowe kola zebate 32 tej przeklad¬ ni planetarnej zazebiaja sie z drugiej stro¬ ny z glównem srodkowem kolem zebatem 37, które jest przez te kola obracane, przy¬ czem srodkowe kolo zebate 37 jest sztyw¬ no osadzone na obrotowej piascie 38 np. zapomoca zebów 39, na dolny zas koniec piasty 38 nakrecona jest nakretka 40, u- trzymujaca srodkowe kolo zebate 37 we wlasciwem polozeniu. Piasta 38 moze sie swobodnie obracac wzgledem pedzacego walu 25, przyczem obrót piasty 38 wzgle¬ dem walu 25 jest ulatwiony zapomoca od¬ powiedniego lozyska kulkowego 42. Pia¬ sta 38 zaopatrzona jest równiez w górnym swym koncu w skierowane nazewnatrz o- brzeze 43, na którem jest umocowane ko¬ lo rozpedowe 44 rozrusznika np. zapomoca szeregu nitów 45, które lacza obrzeze 43 z wewnetrznem pierscieniowem obrzezem 46, wykonanem z jednej czesci z kolem roz¬ pedowem 44.Obrót o pewien kat kola zebatego 36 z wewnetrznym wiencem zebatym w stosun¬ ku do oslony 6 umozliwia pochlanianie u- — 2 —derzen, powstajacych w chwili sprzegania rozrusznika z silnikiem, a z drugiej strony obrót ten umozliwia niezawodny ruch obie¬ gowych kól planetarnych 32 oraz innych czesci rozrusznika, bioracych udzial w ru¬ chu podczas rozruchu silnika. Urzadzenie, umozliwiajace obrót kola zebatego 36 o pe¬ wien kat wzgledem oslony 6, sklada sie z szeregu poduszek 48 (fig. 3), wykonanych z odpowiedniego sprezystego materjalu i osadzonych w wycieciach, ograniczonych przez promieniowe wystepy 49 na ze¬ wnetrznym obwodzie wienca kola zebate¬ go 36, przyczem te poduszki 48 sa przy¬ mocowane do oslony 6 w dowolny odpo¬ wiedni sposób, np. zapomoca srub 12 (fig. 1). Sruby 12 sluza równiez do ustalenia po¬ lozenia poprzecznie umieszczonej plytki 51, która podtrzymuje lozysko kulkowe 52, na ktdrem obraca sie^ kolo rozpedowe 44 i piasta 38, przyczem lozysko kulkowe 52 jest umocowane sztywno w piascie plyt¬ ki 51 miedzy wewnetrznem obrzezem plyt¬ ki 51 a plytka 53 np. zapomoca srub 54i Do obracania piasty 14 i nagromadze¬ nia w ten sposób energji kinetycznej w ko¬ le rozpedoWem 44 sluzy specjalne urza¬ dzenie. W wykonaniu wedlug fig. 1 urza¬ dzenie to stanowi nagwintowana wewnatrz pochwa 55, wkrecona na górny nagwinto¬ wany koniec piasty ii, przyczem pochwa ta posiada z zewnatrz wieniec w ksztalcie tulei 56, której dolny brzeg jest przymo¬ cowany do cylindrycznej oprawy 57, za¬ opatrzonej na górnym brzegu z jednej stro¬ ny w wystajace poziomo ramie 58 z otwo¬ rem 59, przez który wsuniety jest trzonek 60, tworzacy razem z tulejka 61 rekojesc, zapomoca której mozna nadawac ruch ob¬ rotowy tulei 56, a tern samem i piascie 14, przymocowanej do tej tulei.Trzonek 60 moze byc umocowany na zewnetrznym koncu ramienia korbowego 58 zapomoca dowolnych narzadów, np. za¬ pomoca wystepu 62 (fig. 1), tuleja 61 zas moze byc równiez w dowolny sposób umo¬ cowana na trzonku 60, np. zapomoca pod- kladki 63, wsunietej w okragly rowek, wy¬ konany wpoblizu górnego konca trzon¬ ka 60.Po nagromadzeniu dostatecznej ilosci energji kinetycznej w kole rozpedowem 44 zapomoca obracania opisanej wyzej korby uruchomia sie urzadzenie, zapomoca którego uskutecznia sie zlaczenie tego ko¬ la rozipedowego 44 z walem 5 silnika w ce¬ lu jego uruchomienia. Urzadzenie to skla¬ da sie z bebna 65, umocowanego nierucho¬ mo na wale 5, i z kilku szczek 66 i 67 (fig. 1, 2 i 4), wyposazonych w lukowe po¬ wierzchnie cierne, które to szczeki moga wykonywac ruch w kierunku promienio¬ wym az do zetkniecia sie z wewnetrzna powierzchnia bebna 65.Przesuwane w kierunku promietiiowym szczeki 66 i 67 obracaja sie razem z tarcza 26, na której szczeki te osadzone sa wahli- wie, np. zapomoca poprzecznych ramion 69 z otworami 70 (fig. 2), przez które przepu¬ szczone sa sworznie 68, ustalone w swem polozeniu np. zapomoca nacietej nakretki 72 (fig. 1 i 4), nakreconej na nagwintowany dolny koniec tego sworznia. Na wypu¬ klych lukowych wiencach szczek 66 i 67 sa umocowane odpowiednio uksztaltowane pa¬ sma 74 ze stosownego materjalu ciernego, przyczem krzywizna tych pasm winna byc najlepiej tak obrana, aby szczeki 66 i 67 byly samohamówne, to jest, aby z chwila wyprowadzenia tych szczek z normalnego polozenia, jak na fig. 1, w kierunku pro¬ mieniowym szczeki te przylgnely do we¬ wnetrznej powierzchni bebna 65.W celu utrzymania szczek 66 i 67 w po¬ lozeniu wylaczonem w stosunku do bebna 65 pomimo daznosci tych narzadów do rozsuniecia sie w kierunku promieniowym pod wplywem sily odsrodkowej, .powsta¬ jacej podczas obrotu tych szczek podczas rozruchu silnika, stosuje sie specjalne u- rzadzenie, skladajace sie z szeregu spre¬ zyn, umieszczonych wzgledem tych szczek — 3 —w ten sposób, aby przeciwdzialaly sile od¬ srodkowej, oraz z odpowiednich przeciw¬ wag, równiez przeciwdzialajacych sile od¬ srodkowej. Sprezyn tych jest dwie 77 i 78 (fig. 1 i 4), przyczem pierwsza umocowana jest jednym koncem na jednej szczece 67, a drugim na dolnym koncu czopa 30, dru¬ ga zas umocowana jest jednym koncem na drugiej szczece 66, drugim zas koncem — do konca czopa 31, przyczem punkty za¬ czepienia sprezyn sa tak rozmieszczone w stosunku do sworzni 68 i w stosunku do osi obrotu tych szczek, na których sa one osa¬ dzone, ze sila napiecia tych sprezyn prze¬ ciwdziala sile odsrodkowej, powstajacej podczas obrotu tych szczek.Przeciwwagi, które dzialaja lacznie z wymienionemi wyzej sprezynami, przeciw¬ dzialajac sile odsrodkowej, wytworzonej podczas obrotu szczek 66 i 67, oraz utrzy¬ muja te szczeki w polozeniu wylaczonem podczas rozruchu, skladaja sie z pary od¬ cinków wienców 79 i 80, umocowanych sztywno, np. zapomoca nitów 81, na prze¬ ciwleglych koncach odnosnych ramion 69, przyczem przeciwwagi te sa umieszczone srednicowo przeciwlegle wzgledem szczek 66 i 67, które ze swej strony sa umieszczo¬ ne niesymetrycznie w stosunku do osi od¬ nosnego ramienia 69, (fig. 2 i 4). Takie niesymetryczne umocowanie szczek cier¬ nych i przeciwwag 79, 80 posiada te zalete, ze umozliwia równolegle umieszczenie oby¬ dwu ramion 69, jak w wykonaniu wedlug fig. 4.Aby przesunac szczeki cierne 66 i 67 w kierunku promieniowym do zetkniecia sie z cierna powierzchnia bebna 65, stosu¬ je sie specjalne urzadzenie, które umozli¬ wia równiez ciagle obracanie recznej kor¬ by 58. W tym celu ramiona 69 szczek 66, 67 sa zaopatrzone w skosne sciecia 82, wspólpracujace z pionowym trzpieniem 83, posiadajacym na dolnym koncu 84 ksztalt stozka, którego kat wierzcholkowy odpowiada katowi pochylenia powierzchni sciec 82 ramion 69, tak iz podczas przesu¬ wu trzpienia 83 wdól ramiona 69 zostaja rozsuniete, a szczeki cierne 66 i 67 zostaja docisniete do ciernej powierzchni bebna 65.Ruch trzpienia 83 wdól otrzymuje sie zapomoca urzadzenia, polaczonego z recz¬ na korba 58; urzadzenie to sklada sie z trzpienia 85 z przyciskiem 86, umocowa¬ nym na górnym koncu tego trzpienia, przy¬ czem normalnie polozenie trzpienia i przy¬ cisku, przy wylaczonem sprzegle ciernem 65, 66, 67, utrzymywane jest w polozeniu górnem np. zapomoca sprezyny 87, umie¬ szczonej we wglebieniu, wykonanem w trzonku 60. Na dolnym koncu trzpienia 85 jest wahliwie osadzone ramie 88, które znajduje sie pod ramieniem korby 58 i jest zagiete wgóre poprzez otwór w narzadzie 89, nastepnie przechodzi ponad górna cze¬ scia oslony rozrusznika i wreszcie jest za¬ giete wdól i ku wewnatrz, tworzac haczy¬ kowaty koniec 91, siegajacy luzno w otwór oprawy 57 oraz w otwór wystajacej czesci tulei 56, jak przedstawiono iia fig. 1.Ze srodkowa czescia 92 ramienia 88 wspólpracuje kolpak 94, zaopatrzony w srodku w przycisk 95, umocowany zapo¬ moca klina 96 na górnym koncu 97 trzpie^ nia 83, przyczem trzpien i przycisk sa nor¬ malnie wysuniete wgóre pod naciskiem si¬ ly napiecia sprezyny 99, ktpra utrzymuje trzpien 83 normalnie w górnem polozeniu, przedstawionem na fig. 1. Sprezyna 99 jest osadzona w gniezdzie 100 sztywno pola- czonem z walem 25, który jest osadzony w srodkowym pierscieniu kulkowego lozyska 101, na którem obraca sie wal 14, przy¬ czem wspomniane lozysko 101 podtrzymy¬ wane jest zkolei przez kolnierz 102 na gór¬ nym koncu walu 25, który zaopatrzony jest nizej w drugi kolnierz 104, opierajacy sie na kulkowem lozysku 42, opisanem wyzej.Opisany powyzej przyklad wykonania rozrusznika wedlug wynalazku, dziala w nastepujacy sposób.Chcac, uruchomic pilniki nalezy obracac — 4 —korbe 58 zapomoca rekojesci 61. Obrót ten powoduje obracanie sie kola rozpedowego 44 i gromadzenie w nim energji kinetycz¬ nej, przyczera ruch obrotowy korby 58 po¬ ciaga za soba obracanie sie oprawy 57, a z nia tulei 56; nastepnie tuleja 56 pociaga za soba wal 14 z obsada 15 i planetarnemi obiegowemi kolami zebatemi 20, przekazu- jacemi zkolei swój ruch obrotowy na glówne srodkowe kolo zebate 21, osadzone na wale 25, nastepnie z walu 25 obrót zo¬ staje przekazany na tarcze 26, a wraz z nia na obiegowe kola planetarne 32 drugiej planetarnej przekladni, a z tych kól na glówne srodkowe kolo zebate 37 i piaste 38 i wreszcie z tej piasty na kolo rozpedo- we 44.Skoro tylko kolo rozpedowe 44 zosta¬ nie wprawione w powyzszy sposób w ruch obrotowy o takiej szybkosci, ze kinetyczna energja, nagromadzona w tern kole, wystar¬ czy do rozruchu silnika, wówczas nalezy nacisnac wdól przycisk 86, wskutek czego zostaje wywarty nacisk na przycisk 95, który sciska sprezyne 99 i przesuwa wdól trzpien 83, którego stozkowy koniec 84 po¬ woduje odpowiedni przesuw promieniowy ciernych szczek 66 i 67, slz do zetkniecia sie z cierna powierzchnia bebna 65, a tetm samem zostaje spowodowane wprawienie w ruch obrotowy walu 5 silnika, nadajac mu szybkosc, wystarczajaca do jego roz¬ ruchu, poczem silnik zaczyna biec o wla¬ snej sile. Oczywiscie, o ile silnik nie za¬ skoczy, mozna w razie zyczenia obracac nadal korbe 58 nawet po wlaczeniu sprze¬ gla ciernego, w celu utrzymywania lub przyspieszania szybkosci kola rozpedowe- go i uskutecznienia rozruchu silnika.Niezaleznie od tego, czy korba 58 jest obracana w dalszym ciagu, czy tez zostanie zatrzymana, energja kinetyczna, nagroma¬ dzona w kole rozpedowem 44, przenosi sie po nacisnieciu przycisku 86 na wal 5 silni¬ ka tylko przez drugi, dolny uklad zebatej przekladni planetarnej 32, 36 i 37. Jest to szczególnie korzystne pod tym wzgledeni, ze istnieje moznosc obracania silnika z szybkoscia posrednia miedzy szybkoscia poczatkowa, jaka jest niezbedna przy roz¬ ruchu silnika, a szybkoscia kola rozpedo- wego. W ten sposób zapewniona jest do¬ stateczna szybkosc obrotu silnika przez dluzszy przeciag czasu, potrzebny do uru¬ chomienia silnika.Rozrusznik w wykonaniu wedlug wyna¬ lazku moze byc osadzony wprost na prze¬ dluzeniu oslony silnika, a wewnetrzny me¬ chanizm rozrusznika moze byc podtrzy¬ mywany przez wal uruchomianego sil¬ nika.W odmianie wykonania rozrusznika we¬ dlug wynalazku górne przedluzenie bebna 65 moze stanowic oslone calego rozruszni¬ ka, przyczem wówczas staja sie zbedne czesci oslony rozrusznika, oznaczone cy¬ frami 6 i 8. PL