pierwszenstwo: 4 lipca 1931 r. (Niemcy).Ki. 15 d, 42/11.W adresarkach zadanie odbijania tylko pewnych klisz lub szablonów, wzglednie grup klisz, zostaje rozwiazane zwykle w ta¬ ki sposób, ze same klisze nastawiaja maszy¬ ne w polozenie odbijania lub nieodbijania zapomoca znaków, znajdujacych sie na tych kliszach, np, wystepów, otworków lub koników. Wstepne wlaczenie obwodów pra¬ du, sterowanych zapomoca klisz, nastepuje zapomoca wylaczników recznych lub zapo¬ moca karty rozrzadczej, posiadajacej zwy¬ kle otworki rozrzadcze.Takie wykonanie adresarki wymaga ste¬ rowania zlozonych wylaczników wielokrot¬ nych, które sa rozrzadzane zapomoca klisz, przyczem do umieszczenia takiego wylacz¬ nika w maszynie potrzebne jest specjalne miejsce. Liczba znaków, umieszczonych na kartach, jest takze ograniczona, wskutek czego mozliwosc podzialu klisz na grupy jest stosunkowo mala, o ile nie stosuje sie bardzo zlozonych urzadzen przelaczaja¬ cych.Znane jest takze urzadzenie do wybie¬ rania klisz zaleznie od kolejnosci przesu¬ wania ich przez maszyne, zapomoca okrez¬ nej lub tasmowej karty rozrzadczej, wspól¬ dzialajacej z przyrzadem czujnikowym.Zapomoca takiego znanego urzadzenia moz¬ na jednakze odbijac tylko jedna grupe klisz, czyli dzielic klisze na odbijane i nie- odbijane.Wynalazek rozwiazuje zadanie wybie¬ rania kilku grup klisz, przyczem klisze sa¬ me nie maja zadnych wystepów. Odpowia¬ dajaca liczbie klisz liczba kart rozrzad- czych zostaje w danym okresie roboczym przesunieta przed przyrzadem czujniko¬ wym, który jest zaopatrzony w kontakty czujnikowe, rozrzadzajace obwód pradu u-rzadzetia odbijajacego, w tylu miejscach, ile miejsc rozrzadzajacych posiadaja karty rozrzadcze.W razie odpowiedniego dobrania kon¬ taktów czujnikowych lub wlaczenia odpo¬ wiednich kontaktów mozna odbijac jedno¬ czesnie rózne grupy klisz oraz mozna po¬ dzielic klisze na wielka liczbe grup, ponie¬ waz kazda karta rozrzadcza moze byc w bardzo wielu miejscach zaopatrzona w zna¬ ki rozrzadzajace, Istotne dla urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku jest wiec to, ze kazdej kliszy, przesuwa¬ nej przez maszyne, odpowiada karta, wy¬ konana np. z tektury, która posiada wyste¬ py, otworki lub inne znaki, których sama klisza zatem juz nie ma, Karty sa przecho¬ wywane w ten sam sposób, jak klisze, i w tej samej kolejnosci, a w maszynie umie¬ szczane sa w zbiorniku i przesuwane kolej¬ no przez maszyne, poczem w tej samej ko¬ lejnosci, jak poprzednio, sa ukladane w szu¬ fladzie lub skrzynce.Karty rozrzadcze urzadzenia wedlug wynalazku moga byc uzyte nietylko do roz¬ rzadzania klisz, lecz takze jako zwykle kar¬ ty kartotekowe do zapisów, co w pewnych przypadkach jest korzystne. Wykonanie urzadzenia wybierajacego wedlug wynalaz¬ ku powoduje jego uproszczenie oraz, jak Juz wspomniano, umozliwia scisly podzial kKsz.W urzadzeniu wedlug wynalazku moz¬ na zastosowac do jednego zespolu klisz kilka zespolów kart rozrzadczych, które sa podzielone w rózny sposób, co stanowi dalsza fcalete wynalazku, poniewaz klisze ze znakami moga byc szeregowane tylko w jeden sposób.W urzadzeniu wedlug wynalazku moga byc odbijane klisze, wybrane zapomoca u- rzadzenia czujnikowego, lub klisze te moga byc nieodbijane, natomiast wszystkie po¬ zostale klisze sa wtedy odbijane.Wreszcie mozna urzadzenie wedlug wy¬ nalazku zaopatrzyc w przyrzad do kontro¬ lowania jednoczesnosci przesuwu kart i klisz.Rysunek przedstawia przyklad wykona¬ nia adresarki z urzadzeniem wedlug wyna¬ lazku. Fig. 1 przedstawia widok perspekty¬ wiczny adresarki z urzadzeniem do wybie¬ rania; fig. 2 — przyklad wykonania sche¬ matu polaczen; fig. 3 — przekrój wzdluz linji /// — /// na fig. 2; fig. 4 i 5 — prze¬ kroje wzdluz linji IV — IV i V — V na fig- 2; fig. 6 — przyklad wykonania urzadze¬ nia kontrolnego; fig. 7 —klisze, sluzaca ja¬ ko plytka kontrolna, w widoku zgóry, a fig. 8 -—ka^rte rozrzadcza w widoku zgóry.Przedstawiona na lig. 1 adresarka po¬ siada rame 1, na której opiera sie stól 2.Klisze 8, umieszczone w zbiorniku 3, sa przesuwane kolejno przez prowadnice 4 su¬ wakiem 5, uruchomianym drazkami nape- dowemi 6, 7. Klisze 8 docieraja kolejno do miejsca odbijania 9, gdzie nastepuje ich od¬ bicie zapomoca poduszki 11, umocowanej na ramieniu 10. Ramie 10 jest osadzone wy- chylnie wgóre i wdól i zaopatrzone w zna¬ ny sposób w urzadzenie do nastawiania po¬ duszki w polozenie odbijania lub nieodbi- jania; w polozeniu odbijania nastepuje od¬ bicie kKszy 8, znajdujacej sie w miejscu ód- bijatfia 9. Przestawianie poduszki 11, przy opuszczaniu sie ramienia 10, W potezenfe nieodbijania odbywa sie w znany sposób za¬ pomoca elektromagnesu 14, który w stanie wzbudzonym przyciaga klape 15 i ustawia ja na drodze dzwigni 16.Wzbudzenie magnesu rozrzadczego 14 nastepuje w uwidocznionym przykladzie wykonania wtedy, gdy odbijana klisza S znajduje sie w miejscu odbijania. Maszyna moze byc równiez zaopatrzona w znane u- rzadzenie do wielokrotnego odbijania klisZf w urzadzeniu takiem przesuwanie sie klisz 8 zostaje zatrzymane suwakiem 5 przy pod¬ noszeniu lub opuszczaniu sie ramienia 19.Urzadzenie, sluzace do wybierania kfisz w zaleznosci od ich kolejnosci, jest na ry¬ sunku oznaczone litera A; urzadzenie to po- — Z —siada na karty rozrzadcze zbiornik 17, wy¬ konany w podobny sposób, jak zbiornik 3 na klisze. Karty rozrzadcze 18 (fig. 8) mo¬ ga byc wykonane z tektury i sa np. na dol¬ nym brzegu zaopatrzone w kilka rzedów znaków irozrzadczych 19. Przedstawiona karta 18 jest zaopatrzona w dwa otworki rozrzadcze 20, poniewaz klisza odpowied¬ nia nalezy do dwóch grup. Jedno miejsce rozrzadcze 21 na kazdej karcie jest prze¬ znaczone do celów kontroli i wspóldziala¬ nia kliszy 8 i karty 18.Karty, znajdujace sie w zbiorniku 17, sa suwakiem 22 kolejno posuwane w prowad¬ nicy 23 i przesuwaja sie przytem przed czujnikiem B, który w przedstawionym przykladzie jest nieruchomy. Karty 18 opa¬ daja nastepnie otworem 24 do skrzynki zbiorczej* Czujnik B sklada sie wedlug fig. 1 z u- mieszczonej pod prowadnica 23 plyty 25 z materjalu, przewodzacego prad, oraz ze znajdujacej sie nad ta prowadnica plyty 26 z materjalu izolujacego; plyta 26 jest zaopatrzona w liczbe otworów, odpowiada¬ jaca miejscom rozrzadczym na karcie.Przez kazdy otwór mozna przesunac szczotke kontaktowa 27. W przykladzie we¬ dlug fig. 1 przez plyte 26 sa przesuniete, o- prócz szczotki kontrolnej 28, dwie szczotki kontaktowe 27, sluzace do dotykania kart 18 i rozrzadzania obwodu pradu elektro¬ magnesu 14.W przedstawionym przykladzie przyje¬ to, ze kazda szczotka kontaktowa 27 jest polaczona zapomoca wtyczki z tablica roz¬ dzielcza, która jest wykonana z materjalu, przewodzacego prad. Ta tablica 29 jest po¬ laczona przewodem 30 z dodatnim biegu¬ nem zródla pradu, natomiast plyta metalo¬ wa 25 jest polaczona przewodem 31 z elek¬ tromagnesem 14A od którego przewód 32 prowadzi do kontaktu 33 wylacznika 33, 34, którego drugi kontakt 34 jest polaczony przewodem 35 z drugim biegunem zródla pradu. Kontakt 34 znajduje sie na dzwigni 36, odciaganej stale ku górze sprezy¬ na 37.Do opuszczania dzwigni 36 i zwierania kontaktów 33, 34 sluzy dolny wystep 38 su¬ waka 22. Na dolnym koncu wystepu 38 znajduje sie zapadka 39, która moze sie obracac tylko w kierunku, oznaczonym strzalka 40. Z wystepem 38 jest polaczony drazek 41, laczacy sie z drazkiem 7 ukla¬ du drazków napedowych suwaka 5.Zapomoca urzadzenia, uwidocznionego na fig. 1, mozna wybierac do odbijania kli¬ sze pewnej grupy lub kilku grup. Przyjmu¬ jac, ze maja byc odbite klisze, nalezace do jednej z dwóch grup, oraz klisze, nalezace do obydwóch grup, nalezy zalozyc dwie szczotki kontaktowe 27 w odpowiednich o- tworkach plyty 28 i polaczyc je zapomoca wtyczek z plyta 29. Nastepnie maszyna zo¬ staje uruchomiona, wskutek czego przesu¬ waja sie przez nia karty 18 w tej samej ko¬ lejnosci, jak klisze 8, bowiem obydwa suwa¬ ki 5 i 22 sa uruchomiane zapomoca jednego ukladu dzwigni napedowych. Za kazdem podnoszeniem sie ramienia 10 przesuwa sie na miejsce odbijania 9 jedna klisza 8, a jednoczesnie odpowiednia karta 18 zostaje wsunieta do urzadzenia czujnikowego B; jezeli dana karta 18 nie posiada otworka rozrzadczego w miejscu, znajdujacem sie naprzeciw jednej ze szczotek 27, to po o- puszczeniu sie ramienia 10 obwód pradu e- lektromagnesu 14 pozostaje otwarty, ko¬ twica 15 nie zostaje przyciagnieta, wobec czego klisza, znajdujaca sie w miejscu od¬ bijania, nie zostaje odbita.Natomiast gdy dana karta ma otworek w jednem lub w dwóch miejscach, przeciw¬ leglych szczotkom kontaktowym 27, naste¬ puje w okresie roboczym ramienia 10 za¬ mkniecie obwodu pradu elektromagnesu 14, przy posuwie suwaka 22 w kierunku strzalki 22 wsuwa sie bowiem zapadka 39 za wystep 36* dzwigni 36, a przy nastepuja- cem cofaniu sie suwaka 22 dzwignia 36 zo¬ staje zapadka 39 przechylona wdól, a kon- — 3 —takty 33, 34 zostaja zwarte ze soba, wsku¬ tek czego elektromagnes 14 zostaje wzbu¬ dzony, poniewaz obwód pradu, przechodza¬ cy przez ten elektromagnes, jest takze zwar¬ ty zapomoca co najmniej jednej ze szczo¬ tek kontaktowych 27 i plyty kontaktowej 29.Oczywiscie, zamiast dwóch szczotek kontaktowych 27 mozna osadzic w plycie 28 wieksza liczbe tych szczotek, które zo¬ staja polaczone przewodzaco z plyta 29, wskutek czego sa odbijane zawsze te klisze, które naleza co najmniej do jednej z wy¬ branych grup.Oczywiscie, plyta 28 moze byc zaopa¬ trzona stale we wszystkie szczotki, z któ¬ rych jednak tylko te szczotki zostaja wla¬ czone w obwód, które odpowiadaja wybra¬ nym grupom.Przedstawione urzadzenie mozna takze latwo zmienic w ten sposób, ze klisze, któ¬ rych karty rozrzadcze posiadaja otworki naprzeciw wlaczonych szczotek kontakto¬ wych 27, nie sa odbijane, natomiast odbija¬ ne sa wszystkie inne klisze. W tym celu na¬ lezy np. wlaczyc w obwód pradu 31, 32 za¬ miast elektromagnesu wylacznik elektro¬ magnetyczny, który przerywa obwód pradu o ile jest on zwarty co najmniej zapomoca jednej szczotki kontaktowej i lacznika 33, 34. Zamiast stosowania nieruchomych szczo¬ tek kontaktowych mozna osadzic plyte 28 przesuwnie wgóre i wdól, przyczem plyta ta jest uruchomiana zapomoca napedu ma¬ szyny w taki sposób, ze zwarcie pradu mo¬ ze nastapic tylko w czasie przesuwu wdól plyty 28 we wlasciwej chwili, gdy ramie 10 sie opuszcza, przyczem stosowanie wylacz¬ nika 33, 34 jest zbedne.Urzadzenie czujnikowe B moze byc tak¬ ze wykonane w ten sposób, aby szczotki by¬ ly laczone tak równolegle, jak i szeregowo.Przyklad wykonania w ten sposób zmienio¬ nego urzadzenia przedstawiaja fig. 2 — 5.Plyta 28 z materjalu izolujacego sluzy do zakladania szczotek kontaktowych 27. Ply¬ ta 25 nie jest wykonana w tym przypadku z materjalu, przewodzacego prad, lecz z materjalu izolujacego, i jest zaopatrzona w miejscach, znajdujacych sie pod miejscami rozrzadczemi, w czopy kontaktowe 43 z materjalu, przewodzacego prad.Kazdy czop kontaktowy 43 jest pola¬ czony stale z tulejka kontaktowa 44 tablicy rozdzielczej 45, wykonana z materjalu izo¬ lujacego, a ta tablica 45 jest umieszczona w odpowiedniem miejscu na stole 2 maszyny.Poszczególne tulejki 44 tablicy 45 moga byc polaczone przewodzaco zapomoca podwój¬ nych wtyczek 46; mozna takze polaczyc przewodzaco szczotki kontaktowe z tulej¬ kami 44 zapomoca wtyczek.Do urzadzenia czujnikowego nalezy je¬ szcze trzecia tablica 47 z materjalu izoluja¬ cego, która jest takze umieszczona na stole maszyny w odpowiedniem miejscu. Ta ta¬ blica posiada w przedstawionym przykla¬ dzie liczbe par tulejek kontaktowych 48, 49, odpowiadajaca stosowanej liczbie szczotek 27. Tulejki 48, 49 kazdej pary sa ze soba polaczone przewodzaco. Poszczególne tu¬ lejki moga byc laczone zapomoca podwój¬ nych wtyczek lub sluzyc do zakladania wtyczek 50 szczotek 27.Wreszcie naleza do urzadzenia dwie plytki 51, 52, które sa stale wlaczone w ob¬ wód pradu elektromagnesu 14, przyczem kazda z tych plytek jest zaopatrzona w kil¬ ka gniazdek na wtyczki.Wedlug fig. 2 trzy szczotki kontaktowe 27a, 27b i 27c sa polaczone szeregowo, czyli maja byc odbijane tylko klisze, nalezace do trzech grup, którym odpowiadaja szczotki 27a, 27b, 27c.Jezeli w urzadzeniu znajduje sie karta, posiadajaca otworki w wybranych miej¬ scach, to plytka 52 jest polaczona przewo¬ dem 53 z tulejka 49a, dalej obwód pradu stanowia tulejka 48a, przewód 54, szczot¬ ka 27a, czop kontaktowy 43a w plycie 25, przewód 55 i tulejka 44a w tablicy 45. Tu- "• lejka 44a jest polaczona przewodeni 554 z - 4 —tulejka 44b, która zapomoca przewodu 56 jest polaczona z czopem kontaktowym 43b, od którego prad przeplywa szczotka 276 i przewodem 56 do tulejki 48b w plycie 47, skad jest doprowadzany tulejka 49b, prze¬ wodem 57 do tulejki 49c, a od niej przez tulejke 48c, przewód 58 prad plynie do szczotki 27c, której czop kontaktowy 43c jest polaczony przewodem 59 z tulejka 44c, polaczona zapomoca przewodu 60 z druga plytka 51. Szczotki 27a, 27b, 27c sa wiec po¬ laczone szeregowo, wskutek czego elektro¬ magnes 14 moze byc wzbudzony tylko wte¬ dy, gdy wszystkie trzy szczotki 27a, 276, 27c maja polaczenie z kontaktami 43a, 43b, 43c.Oprócz uwidocznionego obwodu pradu z trzema szeregowo polaczonemi szczot¬ kami, mozna tworzyc dalsze obwody pra¬ du, z których kazdy zawiera jedna szczot¬ ke, lub dalsze obwody pradu, w których jest szeregowo wlaczonych kilka szczotek. Gdy np. oprócz klisz, nalezacych do wszystkich trzech grup, odpowiadajacych szczotkom 27a, 27bf 27c, maja byc odbijane klisze, na¬ lezace do grupy, której szczotka 27 znajdu¬ je sie naprzeciw czopa 43, to nalezy pola¬ czyc jedno z wolnych gniazdek plytki 51 z tulejka kontaktowa 44; szczotke 27x, nale¬ zaca do czopa 43, nalezy polaczyc z tulejka 48x, a tulejke 49x przylaczyc do plyty 52.Zapomoca opisanego urzadzenia czujniko¬ wego mozna wiec osiagnac bez trudnosci wiele ukladów do wybierania klisz.Urzadzenie mozna nastawic w ten spo¬ sób, aby podobnie, jak wedlug fig. 1, szczotki kontaktowe byly wlaczone równo¬ legle, wskutek czego sa odbijane te klisze, których karty rozrzadcze maja przynaj¬ mniej jeden z wybranych zapomoca szczo¬ tek 27 otworków rozrzadczych.Do kontrolowania wspólczesnego prze¬ suwania sie kart i klisz sluzy urzadzenie, uwidocznione na fig. 6. Urzadzenie to po¬ siada szczotke kontaktowa, znajdujaca sie stale nad miejscem rozrzadczem 21 karty 18; naprzeciw szczotki znajduje sie czop kontaktowy 61, który jest izolowany wzgle¬ dem plyty 25 lub czopa 43.Jezeli przy kazdej dziesiatej kliszy ma byc kontrolowana wspólczesnosc przesuwu dziesiatej karty 18, to kazda dziesiata karta 18 powinna byc zaopatrzona w otwór 21, a kazda dziesiata klisza w konik 63 (fig. 7).W tern miejscu, w którem znajduje sie ko¬ nik 63 na miejscu odbijania kliszy, jest osa¬ dzona wahliwa dzwignia 64, z która jest po¬ laczona sprezyna 65, której drugi koniec jest polaczony z drazkiem 66', polaczonym z dolnem przedluzeniem ramienia 10. W podluznym otworze 67 drazka 66 znajduje sie trzpien 68 dzwigni 64. Do dzwigni jest przytwierdzona izolowana sprezyna kon¬ taktowa 69, polaczona przewodem 70 ze zródlem pradu. Drugi kontakt 71, wspól¬ dzialajacy ze sprezyna 69, jest polaczony przewodem 72 z elektromagnesem 73, pola¬ czonym przewodem 74, 75 z drugim biegu¬ nem zródla pradu.Naprzeciw elektromagnesu 73 znajduje sie taki sam elektromagnes 76, polaczony przewodem 77, 75 z tym samym biegunem zródla pradu, a oprócz tego przewodem 78 z kontrolna szczotka kontaktowa 62. Czop 61 szczotki 62 jest polaczony przewodem 79 z drugim biegunem zródla pradu.Miedzy elektromagnesami 73, 76 znaj¬ duje sie kotwica 80, która jest polaczona przewodem 75 z biegunem ujemnym i która po wychyleniu sie z przedstawionego na fig. 6 polozenia wyjsciowego laczy kontakt 81 lut kontakt 82 przewodu 83 z biegunem u- jemnym. Przewód 83 jest polaczony z elek¬ tromagnesem 84, przylaczonym zapomoca przewodu 85 do bieguna dodatniego, który wobec tego zostaje wzbudzony, gdy kontakt 81 lub kontakt 82 jest polaczony z biegu¬ nem ujemnym.Dopóki karta 18 z otworkiem kontrol¬ nym 21 nie zostanie wsunieta do urzadze¬ nia czujnikowego, a klisza 8' z konikiem 63 — do miejsca odbijania, to przy opu- — 5 —szczaniu ramienia 10 obydwa elektroma¬ gnesy 73, 76 sa bez pradu, poniewaz dzwi¬ gnia 64 jest cofnieta w kierunku strzalki 86 drazkiem 66 i sprezyna 65. Obwód pradu e- Iektromagnesu 73 jest wiec przerwany, a tak samo karta, nie posiadajaca otworu 21, przerwany jest obwód pradu elektromagne¬ su 76 miedzy wtyczka 61 i szczotka 62. Ko¬ twica 80 miedzy elektromagnesami 73, 76 zajmuje wskutek tego uwidocznione poloze¬ nie srodkowe, a elektromagnes 84 nie jest wzbudzony.Gdy karta 18 z otworkiem 21 zostaje Wsunieta do urzadzenia czujnikowego, a jednoczesnie klisza 8' z konikiem 63 dosta¬ je sie na miejsce odbijania, to dzwignia 64 nie moze przy opuszczaniu ramienia 10 wy¬ sunac sie w kierunku strzalki 86 z poloze¬ nia wedlug fig. 6, w które zostala wprowa¬ dzona przy poprzedniem podnoszeniu sie ramienia 10; dzwignia 64 dosuwa sie zatem pod dzialaniem sprezyny 65 elastycznie do konika 63. Wskutek tego kontakt 69, 71 zo¬ staje zwarty, a elektromagnes 73 — wzbu¬ dzony. Jednoczesnie zostaje takze wzbu¬ dzony elektromagnes 76 wskutek polacze¬ nia szczotki 62 z czopem kontaktowym 61.Poniewaz obydwa elektromagnesy 73, 76 sa wzbudzone, pozostaje kotwica 80 w po¬ lozeniu srodkowem, wskutek czego nawet w przypadku, gdy, jak to sie dzieje przy nalezytem dzialaniu urzadzenia, karta 18 z otworkiem kontrolnym zostanie wsunieta do urzadzenia czujnikowego a jednoczesnie klisza 8' z konikiem do miejsca odbijania, elektromagnes 84 zostaje niewzbudzony.Gdy natomiast wspóldzialanie miedzy kartami 18 i kliszami 8 zostanie przerwane, czyli karta 18 z otworkiem 21 nie znajduje sie w Urzadzeniu czujnikówem wtedy, gdy klisza 8' z konikiem 63 jest w miejscu odbi¬ jania, to zostaje wzbudzony tylko jeden z elektromagnesów 73 wzglednie 76, wskutek czego elektromagnes 84 zostaje wlaczony kontaktem 81 albo kontaktem 82. Wzbudzo¬ ny elektromagnes 84 moze dawac sygnaly optyczne lub akustyczne, które ostrzegaja pracownika, ze maszyna nie dziala w spo¬ sób wlasciwy; wzbudzony elektromagnes 84 moze równiez zatrzymywac maszyne w dowolny znany sposób. W przedstawionym przykladzie przyjeto, ze elektromagnes 84 przy wzbudzeniu otwiera wylacznik 93, któ¬ ry jest wlaczony w obwód 85, 87, 88 elek¬ tromagnesu 89, który wraz z ramieniem 10 jest obracany na osi tego ramienia. Dopóki elektromagnes 89 jest wzbudzony to przy¬ trzymuje on haczyk 90 przy ramieniu 10 w uwidocznionem polozeniu. Po przerwaniu obwodu pradu elektromagnesu 89 wskutek otwarcia lacznika 93, haczyk przesuwa sie pod dzialaniem wlasnego ciezaru lub pod dzialaniem sprezyny w polozenie, uwidocz¬ nione linja przerywana, w którem zachodzi pod dzwignie 91, wskutek czego, przy opu¬ szczaniu ramienia 10 podnosi* dzwignie 91, powodujaca unieruchomienieRaszyny za- pomoca dzwigni 92. PL