PL195972B1 - Kompozycja zapachowa, jej zastosowanie oraz sposób obróbki przędzy lub nieużywanej tkaniny - Google Patents

Abstract

1. Kompozycja zapachowa, stanowiaca mieszanine substancji zapachowych, znamienna tym, ze zawiera co naj- mniej 60% wagowych w calosci skladników, które oznaczaja substancje zapachowe wybrane z obu kategorii l i II, gdzie kategoria l oznacza substancje hydroksylowe, którymi sa alkohole, fenole lub salicylany, wykazujace wartosci wspól- czynnika podzialu (P) miedzy oktanol i wode, których logarytmy dziesietne (log 10P) wynosza 2,5 lub wiecej, oraz wykazujace wartosci wskaznika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierajace sie w granicach od 1100 do 1600, zas zawartosc skladników kategorii l w kompozycji wynosi co najmniej 33% wagowych, oraz kategoria II oznacza estry, etery, nitryle, ketony lub aldehydy, wykazujace wartosci wspólczynnika podzialu (P) miedzy oktanol i wode, których logarytmy dziesietne (log 10P) wynosza 2,5 lub wiecej, oraz wykazujace wartosci wskaznika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierajace sie w granicach od 1300 do 1600. 8. Zastosowanie kompozycji zapachowej w obróbce przedzy lub tkaniny zawierajacej wlókna poliuretanowe, która to kompozycja zapachowa stanowi mieszanine substancji zapachowych, zawierajaca co najmniej 60% wagowych w calosci skladników, które oznaczaja substancje zapachowe wybrane z obu kategorii l i II, gdzie kategoria l oznacza substancje hydroksylowe, którymi sa alkohole, fenole lub salicylany, wykazujace wartosci wspól- czynnika podzialu (P) miedzy oktanol i wode, których logarytmy dziesietne (log 10P) wynosza 2,5 lub wiecej, oraz wykazujace wartosci wskaznika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierajace sie w granicach od 1050 do 1600, zas zawartosc skladników kategorii l w kompozycji wynosi co najmniej 33% wagowych, oraz kategoria II oznacza estry, etery, nitryle, ketony lub aldehydy, wykazujace wartosci wspólczynnika podzialu (P) miedzy oktanol i wode, których logarytmy dziesietne (log 10P) wynosza 2,5 lub wiecej, oraz wykazujace wartosci wskaznika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierajace sie w granicach od 1300 do 1600. 13. Sposób obróbki przedzy lub nieuzywanej tkaniny, polegajacy na obróbce przedzy lub tkaniny kompozycjami do wykanczania tkanin, znamienny tym, ze do stosowanej kompozycji do wykanczania tkanin wprowadza sie srodki zapachowe okreslone w zastrz. 1. PL PL PL PL

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest kompozycja zapachowa, jej zastosowanie oraz sposób obróbki przędzy lub nieużywanej tkaniny. W szczególności, przedmiotem wynalazku jest kompozycja zapachowa stosowana do obróbki przędzy lub tkaniny zawierającej włókna poliuretanowe.

Zastosowanie środków zapachowych w produktach do prania ustaliło się od wielu lat. Środki zapachowe stosuje się do maskowania podstawowej woni oraz dla zapewnienia odcieni zapachowych, które są atrakcyjne lub przyjemne dla konsumenta. Wymaga się, aby środki zapachowe były zdolne dobrze pachnieć w licznych etapach użytkowania, np. od produktu w opakowaniu, podczas stosowania tego produktu, na wilgotnej tkaninie po praniu oraz na tkaninie suchej (tj. po wysuszeniu tkaniny wilgotnej). Niektóre środki zapachowe wykazują zdolność zapewnienia działania odwaniającego w stosunku do woni ciała, albo gdy stosuje się je bezpośrednio na ludzką skórę, albo gdy włącza się je do produktów piorących. Takie środki zapachowe przedstawiono w opisach EP-B-3172, US-A-4,304,679, US-A-4,278,658, US-A-4,134,838, US-A-4,288,341 oraz US-A-4,289,641, US-A-5,482,635 i US-A-5,554,588.

Ważne jest przeniesienie na tkaninę na tyle dostatecznej ilości zapachu, aby był on wyczuwalny po praniu albo (jeśli dany środek zapachowy wykazuje własności odwaniające) dawał skutki dezodorujące.

Proponowano liczne sposoby postępowania dla zwiększenia wprowadzania środków zapachowych do podłoży, takich jak skóra, włosy, tkaniny i twarde powierzchnie, i/lub dla zwiększenia długotrwałości przebywania środków zapachowych na tych podłożach. Obejmują one stosowanie substancji utrwalających w środkach zapachowych w celu obniżenia prężności cząstkowych składników środków zapachowych (np. GB 1534231), zmniejszając w ten sposób straty przez parowanie, oraz stosowanie nośników (np. EP 332259) lub mikrokapsułek (np. EP 376385) w celu wprowadzania środków zapachowych do tkanin. Te techniki mogą podwyższać obecność środków zapachowych w suchych tkaninach, ale pociągają za sobą dalsze etapy przeróbki i/lub koszty materiałów.

Kompozycje mające na celu poprawienie retencji odpowiednio „nie-lotnych lub „trwałych składników zapachowych, ujawniono w opisie US-A-5,500,138 oraz w publikacji WO 97/31097.

Wiele odzieży wytwarza się z tkanin, które zawierają mieszaniny włókien, przy czym część z nich jest elastyczna, toteż tkaniny te wykazują zdolności rozciągania się i powracania ze stanu rozciągniętego. W tym celu powszechnie używa się włókna poliuretanowe (spandeks). Pojęcie spandeks jako termin określający rodzaj włókna przyjęła Federalna Komisja Handlowa USA (United States Federal Trade Commission) na oznaczenie wytwarzanych włókien, w których substancją tworzącą włókna jest długołańcuchowy syntetyczny polimer, składający się przynajmniej w 85% z blokowego poliuretanu. Omówienie takich włókien można znaleźć w artykule History of Spandex Elastomeric Fibres (Historia elastomerycznych włókien poliuretanowych) A.J. Ultee, który stanowi rozdział zaczynający się od strony 278 w książce Man-Made Fibres: Their Origin and Development (Włókna wytwarzane przez człowieka: Ich początki i rozwój), wydanej przez R.V. Seymoura i R.S. Portera, Elsevier 1993. Włókna poliuretanowe nazywa się też elastanami lub włóknami elastanowymi (elastomerycznymi).

Inne omówienie takich włókien znajduje się pod tytułem Blokowe poliuretany (Segmented Polyurethanes) na stronie 613 Podręcznika włókien dla włókiennictwa (Handbook of Textile Fibres) J. Gordona Cooka, 5. wyd., Merrow Publishing Company 1984. Dalszy opis elastanów i ich zastosowań można znaleźć w książce Włókna syntetyczne: podstawy, technologia, wytwarzanie i stosowanie (Synthesefasern: Grundlagen, Technologie, Verarbeitung und Anwendung), wydawca: B von Falkei, Verlag Chemie (1981). Dostępne w handlu elastany są powszechnie znane, zwłaszcza sprzedawane pod nazwą LYCRA®, znakiem towarowym firmy Du Pont de Nemours and Company. Włókna takie są znane z opisów US-A-5,000,899, US-A-5,288,779 i US-A-5,362,432.

Celem wynalazku jest opracowanie kompozycji zapachowej, która zapewnia dobre osadzanie i/lub znacznie polepszoną skuteczność działania odwaniającego na materiałach włókienniczych, zwłaszcza zawierających włókna poliuretanowe.

Według wynalazku, kompozycja zapachowa, stanowiąca mieszaninę substancji zapachowych, znamienna tym, że zawiera co najmniej 60% wagowych w całości składników, które oznaczają substancje zapachowe wybrane z obu kategorii l i II, gdzie kategoria l oznacza substancje hydroksylowe, którymi są alkohole, fenole lub salicylany, wykazujące wartości współczynnika podziału (P) między oktanol i wodę, których logarytmy dziesiętne (log10P) wynoszą 2,5 lub więcej, oraz wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa chromatografii gazoPL 195 972 B1 wej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierające się w granicach od 1100 do 1600, zaś zawartość składników kategorii l w kompozycji wynosi co najmniej 33% wagowych, oraz kategoria II oznacza estry, etery, nitryle, ketony lub aldehydy, wykazujące wartości współczynnika podziału (P) między oktanol i wodę, których logarytmy dziesiętne (log10P) wynoszą 2,5 lub więcej, oraz wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierające się w granicach od 1300 do 1600.

Korzystnie, kompozycja zawiera co najmniej 20% wagowych, a zwłaszcza co najmniej 30% wagowych składników kategorii II.

Korzystnie, kompozycja zawiera co najmniej 20% wagowych składników kategorii l, wybranych z grupy obejmującej:

1-(2'-tert-butylocykloheksyloksy)-butan-2-ol

3-metylo-5-(2',2',3'-trójmetylocyklopent-3-enylo)-pentan-2-ol

4-metylo-3-decen-5-ol

salicylan amylowy

2-etylo-4-(2',2',3'-trójmetylocyklopent-3-enylo)-but-2-enol

borneol

karwakrol

cytronellol

9-decenol

dwuwodoroeugenol

dwuwodorolinalol

dwuwodoromyrcenol

dwuwodoroterpineol

geraniol

hydroksycytronellal

salicylan izoamylowy

salicylan izobutylowy

izoeugenol

linalol

mentol

nerolidol

nerol

para-tert-butylo-cykloheksanol

fenoksanol

terpineol

czterowodorogeraniol

tymol

(4-izopropylocykloheksylo)-metanol

Korzystnie, kompozycja zawiera co najmniej 33% wagowych składników z grupy wymienionej powyżej.

Korzystnie, kompozycja zawiera co najmniej 20% wagowych składników kategorii II, wybranych z grupy obejmującej:

PL 195 972 B1

1-metylo-4-(4-metylo-3-pentenylo)-3-cyklohekseno-1-karbaldehyd

1 -(5',5'-dwumetylocykloheksenylo)-pent-en-1-on

2-heptylo-cyklopentanon

2-metylo-3-(4'-tert-butylofenylo)-propanol

2-metyloundekanal

2-undecenal

2,2-dwumetylo-3-(4'-etylofenylo)-propanal

3-(4'-izopropylofenylo)-2-metylopropanal

octan 4-metylo-4-fenylopent-2-ylowy

cykloheksylopropionian allilowy

cykloheksyloksyoctan allilowy

benzoesan amylowy

trimer ketonu metylo-etylowego

benzofenon

3-(4'-tert-butylofenylo)-propanal

kariofilen

cis-jasmon

cytralo-dwuetylo-acetal

cytronellalo-dwuetylo-acetal

octan cytronellilu

eter fenyloetylo-butylowy

alfa-damaskon

beta-damaskon

delta-damaskon

gamma-dekalakton

dwuwodoroizojasmonian

dwuwodorojasmon

octan dwuwodoroterpinylu

antranilan dwumetylowy

tlenek dwufenylu

dodekanal

dodecen-2-al

dodekanonitryl

1 -etoksy-1-fenoksyetan

3-(1'-etoksyetoksy)-3,7-dwumetylookta-1,6-dien

4-(4'-metylopent-3'-enylo)-cykloheks-3-enal

trójcyklo[5.2.1.0-2,6]dekano-2-karboksylan etylowy

1-(7-izopropylo-5-metylodwucyklo[2.2.2]okt-5-en-2-ylo)-1-etanon

eter allilo-trójcyklodecenylowy

propionian trójcyklodecenylowy

gamma-undekalakton

PL 195 972 B1 ciąg dalszy

izomaślan trójcyklododecenylowy

octan geranylowy

benzoesan heksylowy

alfa-jonon

beta-jonon

cynamonian izobutylowy

octan izoeugenylowy

2,2,7,7-czterometylotrójcykloundekan-5-on

octan trójcyklodecenylowy

2-heksylocyklopentanone

4-acetoksy-3-pentyloczterowodoropiran

2-heksyloacetooctan etylowy

8-izopropylo-6-metylodwucyklo[2.2.2]okt-5-eno-2-karbaldehyd

4-izopropylo-1-metylodwucyklo[2.2.2]okt-5-eno-2-karboksylan metylowy

cynamonian metylowy

alfa-izo-metylo-jonon

keton metylonaftylowy

nerolina

gamma-nonalakton

octan nonylowy

octan para-tert-butylo-cykloheksylowy

izomaślan fenoksyetylowy

eter fenyloetylo-izoamylowy

izomaślan fenyloetylowy

piwalinian trójcyklodecenylowy

piwalinian fenyloetylowy

acetal-fenyloacetaldehydo-heksyleno-glikolu

2,4-dwumetylo-4-fenyloczterowodorofuran

aceton różany

octan terpinylowy

yara

mrówczan (4-izopropylocykloheksadienylo)-etylowy

Korzystnie, kompozycja stanowi odwaniający środek zapachowy, wykazujący wartości zmniejszenia brzydkiego zapachu od 0,5 do 3,0, mierzone próbą zmniejszenia brzydkiego zapachu, przeprowadzaną z zastosowaniem tkaniny ze 100% bawełny w przypadku obydwu kawałków, badanego i kontrolnego.

Według wynalazku, kompozycję zapachową stosuje się w obróbce przędzy lub tkaniny zawierającej włókna poliuretanowe, przy czym kompozycja zapachowa stanowi mieszaninę substancji zapachowych, zawierającą co najmniej 60% wagowych w całości składników, które oznaczają substancje zapachowe wybrane z obu kategorii l i II, gdzie kategoria l oznacza substancje hydroksylowe, którymi są alkohole, fenole lub salicylany, wykazujące wartości współczynnika podziału (P) między oktanol i wodę, których logarytmy dziesiętne (log10P) wynoszą 2,5 lub więcej, oraz wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierające się w granicach od 1050 do 1600, zaś zawartość składników kategorii l w kompozycji wynosi co najmniej 33% wagowych, oraz

PL 195 972 B1 kategoria II oznacza estry, etery, nitryle, ketony lub aldehydy, wykazujące wartości współczynnika podziału (P) między oktanol i wodę, których logarytmy dziesiętne (log10P) wynoszą 2,5 lub więcej, oraz wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierające się w granicach od 1300 do 1600.

Korzystnie, stosuje się kompozycje zawierające substancje kategorii l wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa chromatografii gazowej zawierające się w granicach od 1100 do 1600, a zwłaszcza stosuje się powyżej określone korzystne kompozycje zapachowe.

Korzystnie, stosuje się kompozycję środków piorących do prania tkanin, zawierającą od 2% do 50% wagowych środków powierzchniowo czynnych oraz od 0,1% do 5% wagowych kompozycji zapachowej.

Korzystnie, stosuje się kompozycję płuczących środków kondycjonujących, zawierającą wodne zawiesiny, które zawierają od 1% do 40% wagowych środków zmiękczających tkaniny oraz od 0,1% do 10% wagowych kompozycji zapachowej.

Według wynalazku, sposób obróbki przędzy lub nieużywanej tkaniny, polegający na obróbce przędzy lub tkaniny kompozycjami do wykańczania tkanin, charakteryzuje się tym, że do stosowanej kompozycji do wykańczania tkanin wprowadza się kompozycję zapachową określoną powyżej.

Korzystnie, do kompozycji do wykańczania tkanin wprowadza się określone powyżej korzystne kompozycje zapachowe.

Nieoczekiwanie stwierdzono, że kompozycje zapachowe według wynalazku wykazują dobre osadzanie i/lub znacznie polepszoną skuteczność działania odwaniającego na materiałach włókienniczych, zawierających włókna poliuretanowe.

Szczególnie korzystne są substancje kategorii l, wykazujące wartości współczynnika podziału, których logarytmy dziesiętne wynoszą 3,0 lub więcej, oraz wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa od 1100 do 1600, i substancje kategorii II, które oznaczają etery, estry lub ketony, wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa od 1350 do 1600 i zawierające jeden lub więcej pierścieni w swych strukturach cząsteczkowych.

Stwierdzono, że powyżej wymienione środki zapachowe można wprowadzać do kompozycji, stosowanych do obróbki przędzy lub nowych tkanin w celu zapewnienia korzystnego zapachu nowej odzieży, a zwłaszcza do kompozycji piorących lub innych kompozycji do obróbki tkanin. Mogą to być kompozycje środków piorących lub kompozycje do namaczania przy praniu tkanin, albo kompozycje zmiękczające do zmiękczania wypranych tkanin podczas płukania i suszenia.

Stwierdzono też, że kompozycje zapachowe według wynalazku wykazują dobre osadzanie lub zatrzymywanie substancji zapachowych na tkaninach. W szczególności, stwierdzono dobre osadzanie szeregu substancji zapachowych, zwłaszcza takich substancji zapachowych, które wykazują średnią lotność (tj. pośrednią między lotnymi substancjami zapachowymi, stosowanymi jako górne odcienie, i substancjami o niskiej lotności, które są zwykle stosowane jako podstawowe odcienie w środkach zapachowych. Te substancje o średniej lotności często nie są dostrzegalne na innych tkaninach, takich jak bawełniane, poliamidowe i poliestrowe, po praniu i wysuszeniu.

Te środki zapachowe korzystnie oznaczają odwaniające środki zapachowe, wykazujące wartości zmniejszania brzydkich zapachów na bawełnie, wynoszące przynajmniej 0,25, korzystnie przynajmniej 0,5, w opisanych niżej próbach wartości zmniejszania brzydkich zapachów, które ogólnie przedstawiono w EP-A147191 i odpowiadającym mu US-A-4663068.

W przypadku takich środków zapachowych stwierdziliśmy, że występuje korzystnie podwyższone działanie odwaniające, gdy tkaniny zawierają włókna poliuretanowe, w porównaniu z konwencjonalnymi tkaninami, takimi jak bawełniane, poliamidowe i poliestrowe bez włókien poliuretanowych. Można je zmierzyć, stosując próbę wartości zmniejszenia brzydkich zapachów, modyfikowaną przez zmianę badanej tkaniny zamiast zmiany środka zapachowego.

Próba wartości zmniejszenia brzydkich zapachów

W próbie tej wartość zmniejszenia brzydkich zapachów dla odwaniających środków zapachowych mierzy się przez ocenę ich skuteczności działania, po zastosowaniu na tkaninę, w zmniejszaniu brzydkich zapachów ciała, gdy tkaniny poddane takiej obróbce umieści się pod pachami zespołu osób i przetrzyma tam przez standardowy okres czasu. Z następującej potem węchowej oceny, dokonanej przez wyszkolone osoby oceniające, można obliczyć wartości zmniejszania brzydkich zapachów, określając w ten sposób miarę skuteczności działania badanych środków zapachowych jako środków odwaniających.

Etap 1 stanowi przygotowanie tkanin poddawanych działaniu środków zapachowych.

PL 195 972 B1

Wybiera się tkaninę do prób i tnie na kwadraty 20 cm x 20 cm. Kontrolną tkaniną podobnie tnie się na kwadraty. Następnie obydwie tkaniny pierze się w załadowywanej z przodu pralce bębnowej z użyciem znormalizowanego proszku do prania bez środków zapachowych, zawierającego następujące składniki:

Składnik	Części wagowe
Dodecylobenzenosulfonian sodowy	9,0
Alkohol 7EO C13-25	4,0
Trójpolifosforan sodowy	33,0
Zasadowy krzemian sodowy	6,0
Karboksymetyloceluloza sodowa	1,0
Krzemian magnezowy	1,0
Kwas etylenodwuaminoczterooctowy	0,2
Siarczan sodowy	15,0
Woda	10,8

Wyprane kawałki tkanin płucze się następnie zimną wodą i suszy. Otrzymane w ten sposób kwadratowe kawałki tkanin oznaczają tkaninę nie poddawaną obróbce, tj. tkaninę pozbawioną środków zapachowych, innych substancji odwaniających, substancji klejących i innych rozpuszczalnych w wodzie, które później mogłyby ujemnie wpływać na próbę wartości zmniejszania brzydkich zapachów.

Nie poddawane obróbce kawałki tkanin dzieli się na dwie grupy, z których jedna nie jest poddawana dalszej obróbce pralniczej i oznacza później w próbie tkaninę kontrolną. Drugą grupę kawałków tkanin ponownie pierze się w pralce z użyciem tego samego znormalizowanego proszku do prania tkanin, do którego dodano 0,2% wagowych badanego środka zapachowego. Następnie kawałki tkanin poddane obróbce środkiem zapachowym płucze się zimną wodą i ponownie suszy. Otrzymane w ten sposób kwadratowe kawałki tkanin oznaczają badaną tkaninę, tj. tkaninę, do której wprowadzono badany środek zapachowy.

Gdy celem prób jest badanie własności środków zapachowych, to tkaniny kontrolne i badane są te same, np. poliestrowe lub bawełniane tkaniny koszulowe i tkaniny nie poddawane obróbce służą jako kontrolne bez dalszego prania. W celu badania osadzania na różnych tkaninach badana tkanina może różnić się od tkaniny kontrolnej i obydwie tkaniny można prać z użyciem proszku do prania, zawierającego środek zapachowy.

Etap 2 stanowi przeprowadzenie próby. Wybiera się zespół trzech osób oceniających, stanowiących kobiety kaukaskie w wieku w granicach od 20 do 40 lat, dla oceny węchowej, natej zasadzie, że każda z nich jest zdolna do prawidłowego uszeregowania poziomów zapachu w serii standardowych, wyszczególnionych niżej wodnych roztworów kwasu izowalerianowego i każda jest zdolna do przypisywania liczbowej punktacji, odpowiadającej natężeniu zapachu jednego z tych roztworów, brzydkiemu zapachowi ciała wszywki do koszuli po jej noszeniu w obszarze pachy przez mężczyzn w ciągu znormalizowanego okresu czasu.

Zespół 40 mężczyzn do wykorzystania w tych próbach zbiera się spośród kaukaskich mężczyzn w wieku w granicach od 20 do 55 lat. Przez selekcję wybiera się osoby, które wydzielają z pachy brzydki zapach ciała, który nie jest niezwykle silny, i które nie wydzielają silniejszego brzydkiego zapachu ciała z jednej pachy w porównaniu z drugą. Osób, które wydzielają niezwykle silny brzydki zapach ciała, np. w wyniku diety, zawierającej indyjskie potrawy z ostrą przyprawą korzenną lub czosnek, nie wybiera się do tego zespołu.

Dwa tygodnie przed rozpoczęciem próby osobom uczestniczącym w tym zespole przydziela się kawałki mydła, nie zawierającego środków zapachowych ani odwaniających, do wyłącznego stosowania przy myciu i zobowiązuje do powstrzymywania się od stosowania wszelkich innych rodzajów dezodorantów lub środków hamujących pocenie się. Pod koniec tego okresu tych 40 mężczyzn dzieli się na dwie grupy po 20.

PL 195 972 B1

Następnie badane i kontrolne kawałki tkanin wszywa się do 40 czystych koszul bawełnianych lub poliestrowo-bawełnianych w obszarze podramienia w ten sposób, że w 20 koszulach kontrolne kawałki tkanin przyczepia się w obszarze lewego podramienia, a badane kawałki tkanin przyczepia się w obszarze prawego podramienia. W pozostałych 20 koszulach umiejscowienie kontrolnych i badanych kawałków tkanin jest odwrotne.

Koszule zawierające wszyte wszywki tkanin nosi następnie 40 członków zespołu przez okres 5 godzin, przy czym przez ten okres czasu każdy członek zespołu wykonuje swoją normalną pracę bez niepotrzebnego wysiłku.

Po tym pięciogodzinnym okresie czasu koszule te zdejmuje się, odczepia wszywki i umieszcza je w polietylenowych torebkach przed dokonaniem oceny przez wyszkolony zespół osób oceniających.

Natężenie brzydkiego zapachu każdej wszywki tkaniny oceniają wszystkie trzy osoby, które pracując bez wiedzy, które wszywki są badane, a które kontrolne, oraz bez znajomości punktacji przypisanych przez ich koleżanki oceniające, wąchają każdy kawałek tkaniny i przypisują mu punktację, odpowiadającą mocy woni, w skali od 0 do 5, przy czym 0 oznacza brak woni, a 5 oznacza bardzo silną woń.

Do pomocy osobom oceniającym w ocenie brzydkich zapachów ustanowiono wzorcowe wodne roztwory kwasu izowalerianowego, które odpowiadają punktacjom 1, 2, 3, 4 i 5. Przedstawiono je niżej:

Punktacja	Poziom woni	Stężenie wodnego roztworu kwasu izowalerianowego (cm3/dm3)
0	Brak woni	0
1	Słaby	0,013
2	Wyraźny	0,053
3	Średni	0,22
4	Silny	0,87
5	Bardzo silny	3,57

Punktacje zarejestrowane przez każdą oceniającą osobę dla każdego kawałka tkaniny uśrednia się. Średnie punktacje badanych kawałków tkanin odejmuje się od średnich punktacji nie poddawanych obróbce kontrolnych kawałków tkanin, otrzymując wartości zmniejszenia brzydkich zapachów.

Sprawdzianem, czy wybór osób do zespołu jest zadowalający dla przeprowadzenia próby, jest to, że średnia punktacja nie poddawanych obróbce kawałków tkanin powinna zawierać się między 2,5 oraz 3,0.

Korzystnymi odwaniającymi środkami zapachowymi są takie środki, które wykazują wartości zmniejszenia brzydkich zapachów, wynoszące przynajmniej 0,50, albo 0,70, albo 1,00. Im wyższa jest minimalna wartość, tym bardziej skutecznie działa dany środek zapachowy jako środek odwaniający, zarejestrowany przez osoby oceniające w próbie wartości zmniejszenia brzydkich zapachów. Stwierdzono również, że konsumenci, którzy nie są wyszkolonymi osobami oceniającymi, mogą we własnej ocenie wykrywać znaczne zmniejszenie brzydkich zapachów zabrudzonych tkanin, takich jak koszule i bielizna, gdy wartości zmniejszenia brzydkich zapachów wynoszą przynajmniej 0,30, a im wyższa jest wartość zmniejszenia brzydkich zapachów powyżej tej liczby, tym znaczniejszy jest skutek działania odwaniającego.

Substancje zapachowe i ich korzystności

Zaznaczono wyżej, że środki zapachowe według niniejszego wynalazku muszą zawierać szereg substancji zapachowych, określonych przez obecność w nich grup o odpowiedniej budowie chemicznej, współczynnik podziału (P) między oktanol i wodę oraz wskaźnik Kovatsa.

Współczynnik podziału między oktanol i wodę (lub jego dziesiętny logarytm log P) jest powszechnie znany w literaturze jako wskaźnik hydrofobowości i rozpuszczalności w wodzie (patrz Hansch i Leo, Chemical Reviews, od 526 do 616, (1971), 71; Hansch, Ouinlan i Lawrence, J. OrganicChemistry, od 347 do 350 (1968, 33). Jeśli takie wartości są niedostępne w literaturze, to można je bezpośrednio zmierzyć, albo ocenić w przybliżeniu, wykorzystując matematyczne algorytmy. Programy umożliwiające takie oceny są dostępne w handlu, np. log P z firmy Advanced Chemistry Design Inc.

PL 195 972 B1

Wymaganie, aby log10P wynosił 2,5 lub więcej, odnosi się do substancji, które są dość znacznie hydrofobowe.

Wskaźniki Kovatsa oblicza się z czasów zatrzymania w pomiarach chromatografii gazowej, odniesionych do czasów zatrzymania dla alkanów [patrz Kovats, Helv. Chim. Acta, 1915 (1958)]. Wskaźniki bazujące na stosowaniu niepolarnych faz stacjonarnych stosuje się w przemyśle środków zapachowych od szeregu lat jako określające związek z rozmiarami cząsteczek i temperaturą wrzenia składników. Przegląd wskaźników Kovatsa w przemyśle środków zapachowych podaje T. Shibamoto w Capillary Gas Chromatography in Essential Oil Analysis (Kapilarna chromatografia gazowa w podstawowej analizie olejów), P. Sandra i C. Bicchi (wydawcy), Huething (1987), strony od 259 do 274. Zwykle stosowaną odpowiednią niepolarną fazą jest 100% polisiloksan dwumetylowy, dostarczany np. pod różnymi nazwami handlowymi, takimi jak HP-1 (Hewlett-Packard), CP Sil S CS (chrompack), OV-1 (Ohio Valley) i Rtx-1 (Restek).

Substancje zapachowe dzielą się na dwie grupy, zwane kategoriami l i II, różniące się minimalnymi wartościami wskaźnika Kovatsa.

Kategoria l obejmuje alkohole o ogólnym wzorze ROH, w których grupa hydroksylowa może być pierwszorzędowa, drugorzędowa lub trzeciorzędowa, a grupa R oznacza grupę alkilową lub alkenylową, ewentualnie rozgałęzioną lub podstawioną, cykliczną lub acykliczną, takie że ROH wykazuje określone wyżej współczynniki podziału oraz własności Kovatsa. Najczęściej grupa ta obejmuje jednofunkcyjne alkohole alkilowe lub aryloalkilowe o masie cząsteczkowej, zawartej w zakresie od 150 do 230.

Kategoria l obejmuje także fenole o ogólnym wzorze ArOH, w których grupa Ar oznacza pierścień benzenowy, który może być podstawiony jedną lub większą liczbą grup alkilowych lub alkenylowych, albo ugrupowaniem estrowym -CO2A, w którym A oznacza rodnik węglowodorowy. Jeśli związek jest podstawiony w położeniu orto względem grupy hydroksylowej, to oznacza on salicylan. ArOH wykazują wyżej określone współczynniki podziału i wskaźniki Kovatsa. Najczęściej grupa ta obejmuje fenole jednohydroksylowe o masie cząsteczkowej, zawartej w zakresie od 150 do 210.

Szczególnie korzystnymi składnikami są składniki, wykazujące współczynnik podziału 1000 lub więcej, tj. log10P 3 lub więcej, a parametr Kovatsa od 1100 do 1600.

Niektóre składniki hydroksylowe, które spełniają wyżej wymienione kryteria, z kategorii l wymieniono niżej w tabeli. Substancje, które występują w korzystnej podgrupie, zaznaczono gwiazdkami. Ich półzwyczajowe nazwy stosuje się w standardowych tekstach i są one znane w przemyśle środków zapachowych, zwłaszcza z książki Common Fragrance and Flavor Materials (Powszechnie stosowane substancje zapachowe i smakowe), Bauer, Garbe i Surburg, VCH Publ., 2. wydanie (1990), oraz Perfume and Flavour Materials (Substancje zapachowe i smakowe), Steffen Arctander, opublikowanej w dwóch tomach przez autora (1969).

Przykłady substancji zapachowych l kategorii

1-(2'-tert-butylocykloheksyloksy)-butan-2-ol*

3-metylo-5-(2',2',3'-trójmetylocyklopent-3-enylo)-pentan-2-ol*

4-metylo-3-decen-5-ol*

Salicylan amylowy*

2-etylo-4-(2',2',3'-trójmetylocyklopent-3'-enylo)-but-2-enol* (Bangalol, TM)

Borneol*

Karwakrol*

Cytronellol*

9-decenol*

Dwuwodoroeugenol*

Dwuwodorolinalol*

Dwuwodoromyrcenol*

Dwuwodoroterpineol*

PL 195 972 B1 ciąg dalszy

Eugenol

Geraniol*

Hydroksycytronellal*

Salicylan izoamylowy*

Salicylan izobutylowy*

Izoeugenol*

Linalol*

Mentol*

Nerolidol*

Nerol*

Para-tert-butylo-cykloheksanol*

Fenoksanol*

Terpineol

Czterowodorogeraniol*

Czterowodorolinalol

Czterowodoromyrcenol

Tymol*

2-metoksy-4-metylofenol (Ultravanil, TM)

(4-izopropylocykloheksylo)-metanol*

Kategorię II stanowią estry, ketony, nitryle, aldehydy lub etery, które wykazują współczynniki podziału oktanol-woda, których dziesiętny logarytm (log10P) wynosi przynajmniej 2,5, a wskaźnik Kovatsa od 1300 do 1600 (niepolarna faza).

Składniki kategorii II odpowiadają ogólnemu wzorowi RX, gdzie X może występować w położeniu pierwszorzędowym, drugorzędowym lub trzeciorzędowym i oznacza jedną z następujących grup: -COA, -OA, -CO2A, -CN lub -CHO. R oraz A oznaczają rodniki węglowodorowe, cykliczne lub niecykliczne i ewentualnie podstawione. W niektórych formach niniejszego wynalazku kategoria II wyklucza substancje z wolnymi grupami hydroksylowymi, toteż jeśli występuje grupa hydroksylowa, to dana substancja powinna być uważana wyłącznie za członka kategorii l. Najczęściej substancje kategorii II oznaczają jednofunkcyjne związki o masie cząsteczkowej w granicach od 160 do 230.

Szczególnie korzystne są te składniki, które wykazują parametr Kovatsa w granicach od 1350 do 1600 oraz strukturą cząsteczkową zawierającą pierścień, taki jak fenyl lub cykloalkil.

Szereg substancji zapachowych, które spełniają powyższe kryteria dla kategorii II, przedstawiono niżej w następującej tabeli. Substancje, które należą do korzystnej podgrupy, zaznaczono gwiazdkami. TM - znak towarowy

Przykłady substancji zapachowych II kategorii

1-metylo-4-(4-metylo-3-pentenylo)-3-cyklohekseno-1-karbaldehyd*

1-(5',5'-dwumetylocykloheksenylo)-pent-en-1-on*

2-heptylo-cyklopentanon*

2-metylo-3-(4'-tert-butylofenylo)-propanol

2-metyloundekanal

2-undecenal

2,2-dwumetylo-3-(4'-etylofenylo)-propanal

3-(4'-izopropylofenylo)-2-metylopropanal

PL 195 972 B1 ciąg dalszy

Octan 4-metylo-4-fenylopent-2-ylowy*

Cykloheksylopropionian allilowy*

Cykloheksyloksyoctan allilowy*

Benzoesan amylowy*

Trimer ketonu metylo-etylowego (Azarbre, TM)

Benzofenon*

3-(4'-tert-butylofenylo)-propanal (Bourgeonal, TM)

Kariofilen*

Cis-jasmon*

Cytralo-dwuetylo-acetal

Cytronellalo-dwuetylo-acetal

Octan cytronellilu

Eter fenyloetylo-butylowy (Cressanther, TM)

Alfa-damaskon*

Beta-damaskon*

Delta-damaskon*

Gamma-dekalakton*

Dwuwodoroizojasmonian*

Dwuwodorojasmon*

Octan dwuwodoroterpinylu

Antranilan dwumetylowy*

Tlenek dwufenylu*

Dwufenylometan*

Dodekanal

Dodecen-2-al

Dodekanonitryl

1-etoksy-1-fenoksyetan (Efataal, TM)

3-(1'-etoksyetoksy)-3,7-dwumetylookta-1,6-dien (Elintaal Forte, TM)

4-(4'-metylopent-3'-enylo)-cykloheks-3-enal (Empetaal, TM)

Trójcyklo[5.2.1.0-2,6]dekano-2-karboksylan etylowy*

1 -(7-izopropylo-5-metylodwucyklo[2.2.2]okt-5-en-2-ylo)-1 -etanon* (Felvinone, TM)

Eter allilo-trójcyklodecenylowy* (Fleuroxene, TM)

Propionian trójcyklodecenylowy* (Florocyclone, TM)

Gamma-undekalakton*

n-metylo-n-fenylo-2-metylobutanamid Gardamide, TM)

Izomaślan trójcyklododecenylowy* (Gardocyclene, TM)

Octan geranylowy

Benzoesan heksylowy*

Jonon alfa*

Jonon beta*

PL 195 972 B1 ciąg dalszy

Cynamonian izobutylowy*

Izobutylochinolina*

Octan izoeugenylowy*

2,2,7,7-czterometylotrójcykloundekan-5-on* (Isolongifolanone, TM)

Octan trójcyklodecenylowy* (Jasmacyclene, TM)

2-heksylocyklopentanone (Jasmatone, TM)

4-acetoksy-3-pentyloczterowodoropiran* (Jasmopyrane, TM)

2-heksyloacetooctan etylowy (Jessate, TM)

8-izopropylo-6-metylodwucyklo[2.2.2]okt-5-eno-2-karbaldehyd (Maceal, TM)

4-izopropylo-1-metylodwucyklo[2.2.2]okt-5-eno-2-karboksylan metylowy*

Cynamonian metylowy

Alfa-izo-metylo-jonon*

Keton metylonaftylowy*

Nerolina

Nonalakton gamma

Octan nonylowy*

Octan para-tert-butylo-cykloheksylowy

4-izopropylo-1-metylo-2-[1'-propenylo]-benzen* (Pelargene, TM)

Izomaślan fenoksyetylowy*

Eter fenyloetylo-izoamylowy*

Izomaślan fenyloetylowy*

Piwalinian trójcyklodecenylowy* (Pivacyclene, TM)

Piwalinian fenyloetylowy* (Pivarone, TM)

Acetal fenyloacetaldehydo-heksyleno-glikolu*

2,4-dwumetylo-4-fenyloczterowodorofuran (Rhubafuran, TM)

Aceton różany*

Octan terpinylowy

4-izopropylo-1-metylo-2-[1'-propenylo]benzen (Verdoracine, TM)

Yara*

Mrówczan (4-izopropylocykloheksadienylo)-etylowy

Wybór połączeń substancji zapachowych, aby uzyskać działanie odwaniające, objaśniono w patentach, takich jak przytoczony tu wcześniej US-A-430679. Dalsze układy tego wyboru podano w US-A-5482635 oraz US-A-5554588, również wymienionych wyżej.

Takiego wyboru można dokonywać, używając substancji o korzystnych wartościach współczynnika podziału i wskaźnika Kovatsa, jak to omówiono wyżej.

Kompozycje zapachowe według niniejszego wynalazku mogą nadawać zapach, albo - z użyciem odpowiednich środków zapachowych - zapewnić korzystne odwanianie w przypadku szeregu tkanin, ale korzyści te są szczególnie wyraźne na tkaninach, zawierających włókna poliuretanowe.

Polimer, który znajduje się w przędzy z włókien poliuretanowych, oznacza blokowy poliuretan, tj. kopolimer zawierający wiązania poliuretanowe. Polimer ten zawiera najczęściej tzw. miękkie (tj. topiące się w niższych temperaturach) bloki, które mogą stanowić polietery alkilenowe lub poliestry, oraz tzw. twarde (tj. topiące się w wyższych temperaturach) bloki, które stanowią części, pochodzące z reakcji izocyjanianów i przedłużaczy łańcuchów, którymi zwykle są dwuaminy.

PL 195 972 B1

Miękkie bloki mogą oznaczać poli(czterometyleno)etery, ewentualnie zawierające podstawione rodniki czterometylenoglikolowe, jak to przedstawiono w US-A-5000899. Organiczne dwuizocyjaniany, które można tu stosować, obejmują konwencjonalne dwuizocyjaniany, takie jak dwufenylometano-4,4-dwuizocyjanian, znany też jako metyleno-dwu-(4-fenyloizocyjanian) lub MDI, 2,4-tolileno-dwuizocyjanian, metylenodwu-(4-cykloheksyloizocyjanian), dwuizocyjanian izoforonu, czterometyleno-p-ksylileno-dwuizocyjanian itp. Korzystny jest MDI.

Przedłużacze łańcucha, stosowane przy wytwarzaniu twardych bloków tych włókien, korzystnie obejmują jedną lub więcej spośród etylenodwuaminy (EDA), 1,3-propylenodwuaminy, 1,4-cykloheksanodwuaminy, uwodornionej m-fenylenodwuaminy (HPMD), 2-metylopięciometyleno-dwuaminy (MPMD) oraz 1,2-propyleno-dwuaminy. Bardziej korzystnie przedłużacze łańcucha oznaczają jedną lub więcej spośród etylenodwuaminy, 1,3-propylenodwuaminy i 1,4-cykloheksanodwuaminy, ewentualnie zmieszanych z HPMD, MPMD i/lub 1,2-propylenodwuaminą.

Włókna poliuretanowe, zawierające poli(czterometyleno)etery jako miękkie bloki, sprzedaje firma Dupont de Nemours International S.A. pod znakiem towarowym LYCRA® firmy Dupont de Nemours and Company.

Włókna poliuretanowe najczęściej miesza się z innymi włóknami, takimi jak bawełniane, poliamidowe, wełniane, poliestrowe i akrylowe i tworzy z nich przędzę, z której następnie wytwarza się tkaniny. Zawartość włókien poliuretanowych zawiera się zazwyczaj w zakresie od 0,5% wagowych przędzy lub tkaniny aż do 50%, najczęściej od 1% do 30% wagowych przędzy lub tkaniny.

Bardzo różnorodna odzież może zawierać włókna poliuretanowe w tkaninach, w tym noszona w czynnych sportach, bielizna osobista, trykotaże i rozmaita odzież do okolicznościowego noszenia.

Kompozycje do obróbki tkanin

Kompozycje środków zapachowych według niniejszego wynalazku można wprowadzać do produktów do obróbki tkanin, stosowanych w praniu, płukaniu, suszeniu lub w innej obróbce tkanin.

Takimi produktami mogą być dowolne produkty spośród: kompozycji środków piorących do prania tkanin, kompozycji do wstępnej obróbki do stosowania na wybrane powierzchnie odzieży przed praniem, kompozycji do wstępnej obróbki, stosowanych do namaczania całej odzieży przed praniem, kompozycji środków kondycjonujących płukanie do zmiękczania upranych tkanin podczas etapu płukania, dodatkowych kompozycji do stosowania łącznie z dowolnymi wyżej wymienionymi kompozycjami, artykułów kondycjonujących tkaniny, które mają być umieszczane wraz z tkaninami podczas suszenia, albo płynów do rozpylania do stosowania bezpośrednio na suchą odzież.

Takie produkty mogą przyjmować różnorodne postacie, obejmujące proszki, laski, pałeczki, tabletki, pianki, żele, ciecze, płyny do rozpylania, a także płytki kondycjonujące tkaniny do umieszczania z tkaninami w suszarkach bębnowych. Ilość środków zapachowych w takich produktach może zawierać się w granicach od 0,1% do 10% wagowych tych produktów. Wprowadzanie środków zapachowych do produktów tego rodzaju jest znane i do wprowadzania środków zapachowych według niniejszego wynalazku można stosować istniejące sposoby postępowania. Możliwe jest wprowadzanie środków zapachowych bezpośrednio do produktu, ale inną możliwością jest absorbowanie środków zapachowych na materiale nośnikowym, a następnie domieszkowanie mieszaniny środków zapachowych i nośnika do produktów do obróbki tkanin. Takie podejście może być stosowane zwłaszcza w przypadku stałych produktów do obróbki tkanin i jednorodnych obojętnych nośników.

Kompozycje środków piorących, które mają być nasycane zapachem z użyciem kompozycji zapachowych według niniejszego wynalazku, będą zwykle zawierały piorące środki powierzchniowo czynne w ilościach od 2% do 50%, korzystnie od 5 do 40% wagowych tych kompozycji, oraz środki zwiększające zdolność piorącą w ilościach od 5 do 80% wagowych tych kompozycji. Bilans tych kompozycji, jeśli trzeba, może obejmować różne składniki, których wprowadzanie do środków piorących tkaniny jest znane, w tym substancje bielące. Środki powierzchniowo czynne mogą oznaczać jedno lub więcej mydeł lub nie będących mydłami anionowych, niejonowych, kationowych, amfoterycznych lub dwubiegunowojonowych środków powierzchniowo czynnych albo ich mieszaniny. Korzystnymi środkami powierzchniowo czynnymi, które można tu stosować, są mydła oraz syntetyczne, nie będące mydłami, związki anionowe i niejonowe. Mieszaniny środków

PL 195 972 B1 powierzchniowo czynnych, np. mieszaniny związków anionowych lub mieszaniny związków anionowych i niejonowych, często stosuje się w kompozycjach środków piorących.

Środkami zwiększającymi zdolność piorącą są substancje, które działają zmiękczająco na twardą wodę przez solubilizacjęlub usuwanie w inny sposób wapnia oraz zmniejszają poziom soli magnezu, odpowiedzialnych za twardość wody. Najpospolitszym rozpuszczalnym w wodzie, nieorganicznym środkiem zwiększającym zdolność piorącą jest trójpolifosforan sodowy. Dalszym rozpuszczalnym w wodzie, nieorganicznym związkiem zwiększającym zdolność piorącą jest węglan sodowy, który powszechnie stosuje się w połączeniu z zarodkami kryształów do przyspieszania strącania węglanu wapnia. Zwykle stosowanymi nieorganicznymi środkami zwiększającymi zdolność piorącą są zeolity i warstwowe krzemiany. Można również stosować organiczne środki zwiększające zdolność piorącą, takie jak cytrynian sodowy i poliakrylany.

Niektóre kompozycje środków piorących, zwykle ciecze, komponuje się w ten sposób, aby zawierały od 5 do 50% wagowych środków powierzchniowo czynnych, ale zawierały mało lub wcale nie zawierały środków zwiększających zdolność piorącą.

Inne składniki, które zwykle występują w kompozycjach środków piorących, chociaż niekoniecznie wszystkie razem, obejmują krzemiany alkaliczne, nadtlenkowe lub chlorowe wybielacze, środki uwalniające brud, odczynniki maskujące ciężkie metale, środki przeciw wtórnemu osadzaniu się, takie jak karboksymetyloceluloza sodowa, enzymy, stabilizatory enzymów, środki zmiękczające tkaniny, w tym gliny zmiękczające, rozjaśniacze fluoroscencyjne, środki przeciwpieniące lub, odwrotnie, środki wzmagające pianę oraz napełniacze, takie jak siarczan sodowy.

Kompozycje do wstępnej obróbki, stosowane do namaczania zabrudzonych tkanin przed głównym etapem prania, mogą zawierać od 5 do 80% wagowych środków zwiększających zdolność piorącą z małą ilością środków powierzchniowo czynnych lub bez nich. Takie kompozycje często zawierają enzymy.

Ilości środków zapachowych w kompozycjach środków piorących lub w kompozycjach do wstępnego namaczania są podobne i zawierają się w granicach od 0,1 do 2% wagowych tych kompozycji.

Kompozycje kondycjonujące tkaniny mogą zawierać od 1% do 40% wagowych środków kondycjonujących tkaniny, którymi mogą być środki zmiękczające tkaniny, ale mogą zawierać wyższe poziomy w bardzo zatężonych produktach. Środkami zmiękczającymi tkaniny często są niejonowe lub kationowe związki organiczne, zawierające przynajmniej jedną grupą alkilową, alkenylową lub acylową o 8 lub większej liczbie atomów węgla. Obejmują one (ale nie ograniczają się do nich):

(1) czwartorzędowe związki amoniowe i imidazoliniowe oraz odpowiadające im trzeciorzędowe aminy i imidazoliny, zawierające przynajmniej jedną, a korzystnie dwie grupy alkilowe lub alkenylowe od C8 do C30, obejmując także grupy alkilowe zawierające wiązania eterowe, estrowe, węglanowe lub amidowe, pochodne etoksylowane i analogi takich związków, a także obejmujące związki, zawierające więcej niż jeden trzeciorzędowy lub czwartorzędowy atom azotu, (2) alifatyczne alkohole, estry, aminy lub kwasy karboksylowe, zawierające grupy alkilowe, alkenylowe lub acylowe od C8 do C30, włącznie z estrami sorbitanu oraz alkoholami wielowodorotlenowymi, (3) silikony, oleje mineralne i poliole, takie jak poliglikol etylenowy.

Szereg związków kondycjonujących tkaniny zamieszczono w US-A-4137180 i EP-A-239910.

Kompozycje kondycjonujące tkaniny, dodawane do płuczących cieczy, często występują w postaci wodnych zawiesin środków kondycjonujących. Można je również wytwarzać w postaci proszków.

Ilości środków zapachowych w takich kondycjonujących cieczach i proszkach wynoszą zwykle od 0,1% do 2% wagowych. Korzystne poziomy mogą różnić się w zależności od stężenia środków zmiękczających oraz wymagań rynku.

Ilości środków zapachowych w bardzo zatężonych środkach kondycjonujących mogą zawierać się w szerszym zakresie, od 0,1% do 10% wagowych, korzystnie od 2% do 8% wagowych.

Płytki kondycjonujące tkaniny mają być umieszczane w suszarkach bębnowych z wilgotnym, wypłukanym praniem. Takie produkty zawierają środki kondycjonujące tkaniny, którymi mogą być wymienione wyżej związki niejonowe, mydła i/lub kwasy tłuszczowe, które topią się w temperaturach, występujących w suszarkach bębnowych. Są one naniesione na porowate płytki. Mogą zawierać olej silikonowy. Ilości środków zapachowych, zawarte w takich produktach, wynoszą

PL 195 972 B1 zwykle od 2% do 10% tych produktów, a często od 2% lub 4% do 7% lub 8% wagowych tych produktów.

Inną postać produktów do obróbki tkanin stanowią ciecze nośnikowe zawierające środki zapachowe i pakowane do aplikatorów, które doprowadzają te kompozycje w postaci rozpylonej cieczy. Takie ciecze do rozpylania można wprowadzać na rynek jako odświeżające ciecze do rozpylania do odzieży. W takich produktach zawartości środków zapachowych będą zazwyczaj zawierały się w zakresie od 0,1% do 10% wagowych tych ciekłych kompozycji.

Dalszą możliwością jest stosowanie środków zapachowych w obróbce przędzy, albo przy wykańczaniu nowych tkanin. Jest to etap wilgotnej obróbki tkanin w celu polepszenia wyglądu powierzchni tkaniny. Tkaniny te będą najczęściej poddawane obróbce w kąpieli do obróbki wodnej, zawierającej środek zmiękczający tkaniny do osadzania na poziomie do 3% wagowych tych tkanin. Środki zapachowe według niniejszego wynalazku mogą być zawarte w tej samej kąpieli w celu osadzania się na poziomie od 0,001% do 1% wagowego tych tkanin.

P r z y k ł a d 1

Wytworzono mieszaninę składników zapachowych i dodano do nie zawierającego środków zapachowych, ale poza tym konwencjonalnego proszku do prania, tak aby zapewnić stężenie środków zapachowych, wynoszące 0,5% wagowego.

Ten proszek, zawierający środki zapachowe, zastosowano do prania próbnych tkanin, które nigdy przedtem nie były poddawane obróbce środkami zapachowymi. Były one albo całkowicie bawełniane, albo zawierały 95% bawełny i 5% włókien poliuretanowych. Po wypraniu tkaniny te wypłukano, a następnie wysuszono na sznurze przez noc.

Środki zapachowe ekstrahowano z wysuszonych tkanin organicznym rozpuszczalnikiem i oznaczano zawartość składników zapachowych w ekstraktach rozpuszczalnika przez chromatografię gazową. Jeśli stężenie danego składnika, wyekstrahowanego z tkaniny zawierającej włókno poliuretanowe, było większe od wyekstrahowanego z tkaniny całkowicie bawełnianej z współczynnikiem od 5 do 20, to wynik odnotowywano jako średnio podwyższony (M). Jeśli to stężenie było większe 20-krotnie lub jeszcze bardziej, odnotowywano go jako wysoki (H), a jeśli było większe z współczynnikiem niższym od 5 lub niemierzalnym, odnotowywano go jako (L).

Otrzymano następujące wyniki:

Składnik	K*	logP**	Wzrost	Kategoria
Boisambrene Forte	1714	5,5	M	-
Benzyloaceton	1206	2,0	M	-
Cytronellol	1209	3,6	H	l
2,6-dwumetylo-heptan-2-ol 975	2,9	L	-
Jasmacyclene	1394	2,9	H	II
Salicylan metylowy	1167	2,3	L	-
2-fenyloetanol	1087	1,4	L	-
Octan terpinylowy	1331	4,0	H	II
Czterowodorogeraniol	1180	3,6	H	l
Czterowodorolinalol	1083	3,5	H	l
Tonalid	1840	6,4	M	-
Yara	1416	3,2	H	II

* Zmierzone na fazie OV1 z zastosowaniem kapilarnej chromatografii gazowej ** Zmierzone lub ocenione z zastosowaniem programu logP z ACD Inc.

P r z y k ł a d II

Dwie kompozycje zapachowe według niniejszego wynalazku oraz porównawcza kompozycja zawierały następujące składniki zapachowe wyszczególnionych kategorii:

PL 195 972 B1

Środek zapachowy	Kategoria I	Kategoria II	Inne
A	35,1	46,6	18,3
B	41,8	43,8	14,4
C	27,6	29,0	43,4

Zastosowano je w procedurze próby wartości zmniejszenia brzydkiego zapachu, jak wyżej, stosując badane tkaniny, które zawierały 95% bawełny i 5% włókien poliuretanowych. W przypadku kontrolnego proszku do prania, nie zawierającego środków zapachowych, zastosowano tkaniny próbne całkowicie bawełniane. Uzyskano następujące wyniki:

Środek zapachowy	A	B	C
Średnia punktacja zespołu	1,04	1,29	1,57
Punktacja zespołu kontrolnego	2,46	2,46	2,46
Wartość zmniejszenia brzydkiego zapachu	1,42	1,17	0,89
Wartość zmniejszenia brzydkiego zapachu jako % punktacji kontrolnej	57,7	47,4	36,1

Zastrzeżenia patentowe

1. Kompozycja zapachowa, stanowiąca mieszaninę substancji zapachowych, znamienna tym,

Claims (14)

1. Kompozycja zapachowa, stanowiąca mieszaninę substancji zapachowych, znamienna tym, że zawiera co najmniej 60% wagowych w całości składników, które oznaczają substancje zapachowe wybrane z obu kategorii l i II, gdzie kategoria l oznacza substancje hydroksylowe, którymi są alkohole, fenole lub salicylany, wykazujące wartości współczynnika podziału (P) między oktanol i wodę, których logarytmy dziesiętne (log10P) wynoszą 2,5 lub więcej, oraz wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierające się w granicach od 1100 do 1600, zaś zawartość składników kategorii l w kompozycji wynosi co najmniej 33% wagowych, oraz kategoria II oznacza estry, etery, nitryle, ketony lub aldehydy, wykazujące wartości współczynnika podziału (P) między oktanol i wodę, których logarytmy dziesiętne (log10P) wynoszą 2,5 lub więcej, oraz wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierające się w granicach od 1300 do 1600.

2. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera co najmniej 20% wagowych składników kategorii II.

3. Kompozycja według zastrz. składnikówkategorii II.

4. Kompozycja według zastrz.

1, znamienna tym, że zawiera co najmniej 30% wagowych 1, znamienna tym, że zawiera co najmniej 20% wagowych składników kategorii l, wybranych z grupy obejmującej:

1- (2'-tert-butylocykloheksyloksy)-butan-2-ol

3- metylo-5-(2',2',3'-trójmetylocyklopent-3-enylo)-pentan-2-ol

4- metylo-3-decen-5-ol salicylan amylowy

2- etylo-4-(2',2',3'-trójmetylocyklopent-3'-enylo)-but-2-enol borneol karwakrol cytronellol

9-decenol

PL 195 972 B1 ciąg dalszy dwuwodoroeugenol dwuwodorolinalol dwuwodoromyrcenol dwuwodoroterpineol geraniol hydroksycytronellal salicylan izoamylowy salicylan izobutylowy izoeugenol linalol mentol nerolidol nerol para-tert-butylo-cykloheksanol fenoksanol terpineol czterowodorogeraniol tymol (4-izopropylocykloheksylo)-metanol

5. Kompozycja według zastrz. 4, znamienna tym, że zawiera co najmniej 33% wagowych składników z grupy wymienionej w zastrz. 4.

6. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera co najmniej 20% wagowych składników kategorii II, wybranych z grupy obejmującej:

1-metylo-4-(4-metylo-3-pentenylo)-3-cyklohekseno-1-karbaldehyd 1 -(5',5'-dwumetylocykloheksenylo)-pent-en-1 -on 2-heptylo-cyklopentanon 2-metylo-3-(4'-tert-butylofenylo)-propanol 2-metyloundekanal 2-undecenal 2,2-dwumetylo-3-(4'-etylofenylo)-propanal 3-(4'-izopropylofenylo)-2-metylopropanal octan 4-metylo-4-fenylopent-2-ylowy cykloheksylopropionian allilowy cykloheksyloksyoctan allilowy benzoesan amylowy trimer ketonu metylo-etylowego benzofenon 3-(4'-tert-butylofenylo)-propanal kariofilen cis-jasmon

PL 195 972 B1 ciąg dalszy cytralo-dwuetylo-acetal cytronellalo-dwuetylo-acetal octan cytronellilu eter fenyloetylo-butylowy alfa-damaskon beta-damaskon delta-damaskon gamma-dekalakton dwuwodoroizojasmonian dwuwodorojasmon octan dwuwodoroterpinylu antranilan dwumetylowy tlenek dwufenylu dodekanal dodecen-2-al dodekanonitryl 1 -etoksy-1-fenoksyetan 3-(1'-etoksyetoksy)-3,7-dwumetylookta-1,6-dien 4-(4'-metylopent-3'-enylo)-cykloheks-3-enal trójcyklo[5.2.1.0-2,6]dekano-2-karboksylan etylowy 1-(7-izopropylo-5-metylodwucyklo[2.2.2]okt-5-en-2-ylo)-1-etanon eter allilo-trójcyklodecenylowy propionian trójcyklodecenylowy gamma-undekalakton izomaślan trójcyklododecenylowy octan geranylowy benzoesan heksylowy alfa-jonon beta-jonon cynamonian izobutylowy octan izoeugenylowy 2,2,7,7-czterometylotrójcykloundekan-5-on octan trójcyklodecenylowy 2-heksylocyklopentanone 4-acetoksy-3-pentyloczterowodoropiran 2-heksyloacetooctan etylowy 8-izopropylo-6-metylodwucyklo[2.2.2]okt-5-eno-2-karbaldehyd 4-izopropylo-1-metylodwucyklo[2.2.2]okt-5-eno-2-karboksylan metylowy cynamonian metylowy alfa-izo-metylo-jonon

PL 195 972 B1 ciąg dalszy keton metylonaftylowy nerolina gamma-nonalakton octan nonylowy octan para-tert-butylo-cykloheksylowy izomaślan fenoksyetylowy eter fenyloetylo-izoamylowy izomaślan fenyloetylowy piwalinian trójcyklodecenylowy piwalinian fenyloetylowy acetal fenyloacetaldehydo-heksyleno-glikolu 2,4-dwumetylo-4-fenyloczterowodorofuran aceton różany octan terpinylowy yara mrówczan (4-izopropylocykloheksadienylo)-etylowy

7. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że stanowi odwaniający środek zapachowy, wykazujący wartości zmniejszenia brzydkiego zapachu od 0,5 do 3,0, mierzone próbą zmniejszenia brzydkiego zapachu, przeprowadzaną z zastosowaniem tkaniny ze 100% bawełny w przypadku obydwu kawałków, badanego i kontrolnego.

8. Zastosowanie kompozycji zapachowej w obróbce przędzy lub tkaniny zawierającej włókna poliuretanowe, która to kompozycja zapachowa stanowi mieszaninę substancji zapachowych, zawierającą co najmniej 60% wagowych w całości składników, które oznaczają substancje zapachowe wybrane z obu kategorii l i II, gdzie kategoria l oznacza substancje hydroksylowe, którymi są alkohole, fenole lub salicylany, wykazujące wartości współczynnika podziału (P) między oktanol i wodę, których logarytmy dziesiętne (log10P) wynoszą 2,5 lub więcej, oraz wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierające się w granicach od 1050 do 1600, zaś zawartość składników kategorii l w kompozycji wynosi co najmniej 33% wagowych, oraz kategoria II oznacza estry, etery, nitryle, ketony lub aldehydy, wykazujące wartości współczynnika podziału (P) między oktanol i wodę, których logarytmy dziesiętne (log10P) wynoszą 2,5 lub więcej, oraz wykazujące wartości wskaźnika Kovatsa chromatografii gazowej, oznaczane na polidwumetylosiloksanie jako niepolarnej silikonowej fazie stacjonarnej, zawierające się w granicach od 1300 do 1600.

9. Zastosowanie według zastrz. 8, znamienne tym, że stosuje się kompozycję określoną w zastrz. 1.

10. Zastosowanie według zastrz. 9, znamienne tym, że stosuje się kompozycję określoną w dowolnym spośród zastrz. 2 do 7.

11. Zastosowanie według zastrz. 9 albo 10, znamienne tym, że stosuje się kompozycję środków piorących do prania tkanin, zawierającą od 2% do 50% wagowych środków powierzchniowo czynnych oraz od 0,1% do 5% wagowych kompozycji zapachowej.

12. Zastosowanie według zastrz. 9 albo 10, znamienne tym, że stosuje się kompozycję płuczących środków kondycjonujących, zawierającą wodne zawiesiny, które zawierają od 1% do 40% wagowych środków zmiękczających tkaniny oraz od 0,1% do 10% wagowych kompozycji zapachowej.

13. Sposób obróbki przędzy lub nieużywanej tkaniny, polegający na obróbce przędzy lub tkaniny kompozycjami do wykańczania tkanin, znamienny tym, że do stosowanej kompozycji do wykańczania tkanin wprowadza się środki zapachowe określone w zastrz. 1.

14. Sposób według zastrz. 13, znamienny tym, że wprowadza się środki zapachowe określone w dowolnym spośród zastrz. 2 do 7.