Do usuwania mulu z kotlów parowych stosuje sie najczesciej zawory zwrotne, poniewaz pozwalaja one na dogodne i szybkie usuwanie mulu przez nacisniecie w miejscu, przeznaczonem dla palacza, stop¬ nia noga lub tez przez pociagniecie lan¬ cucha recznego.W tych zaworach zamykanie uskutecz¬ nia sie zapomoca sily cisnienia wody kotlo¬ wej, dzialajacej na grzybek zwrotny. Jak wykazala praktyka, sila cisnienia czesto jednak nie wystarcza do uzyskania szczel¬ nego zamkniecia zaworu. Zawory takie staja sie nieszczelne zwlaszcza wtedy, gdy kociol znajduje sie pod nieznacznem tylko cisnieniem, np. w nocy przy ogniu tlumio¬ nym. W tego rodzaju przyrzadach do usu¬ wania mulu zdarza sie takze, ze miedzy gniazdem a grzybkiem zaciskane sa twarde kawalki kamienia kotlowego, które nie mo¬ ga byc rozgniecione przez grzybek, znajdu¬ jacy sie jedynie pod cisnieniem, panujacem w kotle. Wtedy zawór nie zamyka sie wo- góle i moze powstac niebezpieczna strata wody. Inne niebezpieczenstwo polega w ta¬ kich zaworach zwrotnych na tern, ze przy calkowitym braku cisnienia w kotle zawór otwiera sie, jezeli w przewodzie wyloto¬ wym powstaje pewne cisnienie, wskutek np. usuwania mulu z sasiednego kotla.Poniewaz moze to powodowac powazne nieszczesliwe wypadki np. przy naprawieWewnetrznej kotla, dozór kotlowy wyma¬ ga, aby przed kazdym zawqrem do usuwa¬ nia mulu byl wlaczony zwykly zawór sru¬ bowy. Te zawory zwrotne posiadaja zatem powazne niedogodnosci w porównaniu z zaworami srubowemi. W tych ostatnich da¬ je sie uzyskac znacznie wieksza sile doci¬ sku, wskutek czego takie zawory srubowe sa wogóle szczelniejsze. Zawory srubowe nie moga byc równiez otwierane przez ci¬ snienie zwrotne. Poniewaz jednak zakre¬ canie i odkrecanie wrzeciona srubowego wymaga dluzszego czasu, a oprócz tego nie moze on byc obslugiwany ze stanowiska palacza, przeto zawory srubowe nie nada¬ ja sie w praktyce do usuwania mulu.Starano sie szczelne zamkniecie, jakie daje zawór srubowy, osiagnac takze i w zaworach zwrotnych, zaopatrujac je w sprezyny do zwiekszania sily zamykania.Sila zamykania, rozwijana przez sprezyny zwyklych wymiarów, jest jednak równiez niedostateczna. Odpowiednio zas silna sprezyna utrudnilaby wzglednie nawet u- niemozliwila uruchomianie zaworu.Zapomoca niniejszego wynalazku usu¬ wa sie wspomniane niedogodnosci znanych zaworów zwrotnych, przyczem konstrukcja wedlug wynalazku, zachowujac latwe uru¬ chomianie zaworu pozwala uzyskac szczel¬ ne zamkniecie tegoz. Dzialanie to osiaga sie wedlug wynalazku dzieki zastosowaniu sprezyny, dzialajacej na grzybek nie bez¬ posrednio, lecz zapomoca ukladu dzwigni kolankowej. Przez zastosowanie dzwigni kolankowej sila sprezyny zostaje wielo¬ krotnie powiekszona w chwili zamykania, nie powodujac jednakze duzego oporu przy otwieraniu zaworu. Przy odpowiedniem wykonaniu dzwigni kolankowej mozna za¬ pomoca stosunkowo slabej sprezyny osia¬ gac dosc znaczny nacisk zamykania, prze¬ wyzszajacy nawet sile zamykania zaworów srubowych. Zapomoca tego ukladu dzwig¬ niowego uzyskuje sie jednoczesnie bloko¬ wanie wrzeciona zaworu, wskutek czego grzybek nie moze byc otwierany przez ci¬ snienie zwrotne, co moze miec miejsce w zwyklych zaworach zwrotnych. Ta wla¬ sciwosc dzwigni kolankowych posiada szczególne znaczenie wtedy, gdy do wspól¬ nego przewodu do usuwania mulu przyla¬ czono kilka kotlów. Jezeli oczyszcza sie je¬ den z tych kotlów, to przy zastosowaniu zaworu zwrotnego dotychczas znanych kon- strukcyj goraca woda, wyplywajaca wraz z mulem przy jego usuwaniu z sasiedniego kotla, moze otworzyc zawór zwrotny i wplynac do kotla, co stanowiloby, rozumie sie, duze niebezpieczenstwo dla osób np. naprawiajacych kociol. Takim nieszczesli¬ wym wypadkom nie moze równiez zapobiec umieszczenie zaworu srubowego, którego zadaja przepisy dozoru kotlowego, ponie¬ waz zawór ten nie spelni swego zadania, jezeli obsluga kotla zapomniala go za¬ mknac. Przy zastosowaniu dzwigni kolan¬ kowej wedlug wynalazku takie zapomnie¬ nie nie posiada znaczenia, poniewaz dzwig¬ nia kolankowa uskutecznia samoczynnie blokowanie po kazdorazowem swem uru¬ chomieniu.Przyklady wykonania wynalazku sa przedstawione na rysunku.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 1, w oslonie 1 zaworu umie¬ szczony jest grzybek 2, dzialajacy jako grzybek zwrotny, zamykany pod dziala¬ niem cisnienia, panujacego w kotle. Wrze¬ ciono 3 tego grzybka zaworowego jest po¬ laczone zapomoca przegubu 6 z ramiona¬ mi 4 i 5 dzwigni kolankowej. Przegub 7 dzwigni kolankowej jest przymocowany do oslony zaworu. Docisk grzybka do gniazda wytwarza sprezyna 8, naciskajaca na trzpien srodkowego przegubu 9. W za¬ mknietym zaworze dzwignia kolankowa jest prawie wyprostowana, wskutek czego nacisk sprezyny 8 na trzpien przegubu 9 przenosi sie przy przegubie 6 wielokrotnie wiecej, jak to mozna sprawdzic, rozklada¬ jac sily sposobem wykreslnym, i wraz z - 2 -sila cisnienia kotla dociska grzybek do je¬ go gniazda. Przy zajeciu przez dzwignie kolankowa polozenia prawie wyprostowa¬ nego, otwarcie zaworu pod wplywem pio¬ nowego cisnienia zgóry, wywolywanego przez strumien wsteczny wody kotlowej, jest wykluczone. Zapomoca natomiast ra¬ mienia uruchomiajacego 10 otwieranie za¬ woru przy ukladzie dzwigni opisanej wyzej moze byc Uskuteczniane w sposób latwy i dogodny.Ramie uruchomiajace 10 jest naciska¬ ne wdól przez nacisk noga na stopien lub przez pociaganie reczne lancucha. Ponie¬ waz w przykladzie wykonania wynalazku, przedstawionym na fig. 1, ramie 10 jest po¬ laczone na stale z dzwignia kolankowa, przeto przy otwieraniu zaworu dzwignia kolankowa zgina sie, wskutek czego opór otwierania nie jest ogólnie wiekszy niz w zaworach zwrotnych, które musza byc otwierane przeciw sile cisnienia kotla i na¬ ciskowi sprezyny.Na fig. 2 przedstawiony jest drugi przyklad wykonania wynalazku. Podobnie jak i na fig. 1 cyfra 1 oznaczono tu oslo¬ ne izaworu, cyfra 2 — grzybek zaworo¬ wy, cyfra 3 — wrzeciono zaworowe i cy¬ frami 4, 5 — ramiona dzwigni kolankowej.Sprezyna 8, podobnie jak i w przykladzie wykonania wedlug fig. 1,* powoduje za¬ mkniecie zaworu przez wyprostowywanie dzwigni kolankowej. Ramie uruchomiajace 10 nie jest jednakze w tej postaci wykona¬ nia wynalazku polaczone z ukladem dzwig¬ ni kolankowej, lecz jest osadzone nieza¬ leznie od niej. Ramie 10, jak to uwidocznia fig. 2, jest osadzone obrotowo na sworzniu 11 i naciska zapomoca trzpienia 12 na tu¬ leje 13, polaczona na stale z wrzecionem zaworowem 3. Otwieranie zaworu nie mo¬ globy byc uskutecznione zapomoca samego ramienia 10, poniewaz wyprostowana dzwignia kolankowa, utrzymywana w tern polozeniu pod naciskiem sprezyny bloko¬ walaby grzybek zaworowy. Azeby umozli¬ wic latwe otworzenie zaworu, ramie 10 jest zaopatrzone wedlug wynalazku w wy¬ step 14, naciskajacy odpowiednio na sprezyne 8. Wystep ten posiada takie wymiary, ze w zaworze zamknietym trzpien 12 ramienia 10 znajduje sie nieco ponad tuleja 13. Jezeli teraz dzwignia 10 zosta¬ nie nacisnieta wdól, to wystep 14 odsuwa sprezyne 8 nieco wstecz, zanim trzpien 12 zetknie sie z tuleja 13. Przez takie odsu¬ niecie sprezyny 8 dzwignia kolankowa zo¬ staje odciazona i moze wtedy latwo byc wprowadzona w| polozenie zgiete. Przy dalszem naciskaniu dzwigni 10 wdól spre¬ zyna 8 jest równiez ciagle naciskana, wskutek czego podczas calego przebiegu otwierania nie dziala ona na dzwignie ko¬ lankowa. Otwieranie zaworu moze byc za¬ tem uskuteczniane bez wiekszego wysilku, który jest czesto potrzebny przy zwyklych zaworach zwrotnych. Przy zamykaniu za¬ woru sprezyna 8 jest hamowana zapomo¬ ca wystepu 14 dzwigni 10 az do chwili o- derwania sie trzpienia 12 od tulei 13.Dzwignia, kolankowa zostaje zatem uru¬ chomiona dopiero przy bezposredniem za¬ mykaniu grzybka. W przeciwienstwie do przykladu wykonania wedlug fig. 1 prze¬ guby dzwigni kolankowej. sa wystawione jedynie na dzialanie cisnienia i wskutek tego nie sa one wykonane jako przeguby, pracujace na rozciaganie. Cisnienie boczne dzwigni kolankowej jest w tej postaci wy¬ konania przejmowane przez specjalnie ob¬ robiony nadlew w oslonie za posrednictwem wodzika 15 tulei 13 oraz przez dolna ply¬ te przenoszaca 17, przyczem tuleja 13 jest z pewnym luzem w kierunku poprzecznym osadzona na wrzecionie 3. Cisnienie boczne na wrzeciono grzybka przy otwieraniu za¬ woru nie jest zatem wywierane.Na fig. 3 przedstawiony jest trzeci przyklad wykonania wynalazku, w którym uklad dzwigniowy odpowiada ukladowi dzwigniowemu wedlug fig. 2. Przejmowanie cisnienia bocznego odbywa sie jednakze — 3 —nie za posrednictwem osobnego wodzika, lecz wprost po torze slizgowym slizgaja sie obrzeza dzwigni kolankowej bez jakie¬ gokolwiek ogniwa posredniego.Przy zuzyciu i zmniejszeniu sie sredni¬ cy osi przegubu dzwigni kolankowej ramio¬ na dzwigni tej, aby zamknac grzybek za¬ woru, musialyby byc w pewnym przypad¬ ku calkowicie wyprostowywane zapomoca sprezyny 8. W wykonaniu wedlug fig. 2 i 3, przy którem dzwignia uruchomiajaca dziala zapomoca trzpienia 12 na wrzeciono zaworu, otworzenie zaworu byloby unie¬ mozliwione przy calkowitem wyprostowa- waniu dzwigni kolankowej, która nie mo¬ glaby byc zgieta przez nacisk pionowy takze i po zniesieniu cisnienia sprezyny zapomoca wystepu 14. Azeby zapobiec te¬ go rodzaju zaklóceniom sprawnego dziala¬ nia zaworu, tor slizgowy zaopatrzony jest wedlug wynalazku w wystep /6, o który uderza dzwignia kolankowa 4, 5 przy za¬ jeciu swego skrajnego dopuszczalnego po¬ lozenia. Wystep 16, sluzac jako zderzak, nie pozwala na calkowite wyprostowanie tej dzwigni kolankowej przy wiekszem zu¬ zyciu sie osi. PL