Rozmaite ciecze pochodzenia roslinnego zawieraja substancje koloidalne, szczegól¬ nie lyofilowe, które nalezy usunac przed stosowaniem tych cieczy w przemysle.Usuwanie to przeprowadza sie zapomo- ca srodków stracajacych, przyczem dzia¬ laja ich jony OH lub H, albo tez w ogólno¬ sci katjony lub anjony, szczególnie wielo- wartosciowe, jak np. Pb, Ca, Ba, P04, CO,z, so2.Znanem jest, iz w celu zupelnego stra¬ cenia substancji koloidalnej konieczny jest pewien oznaczony stosunek jej ilosci do ilosci srodka stracajacego. Przy stracaniu zapomoca jonów OH lub H osiaga sie tak zwany ,,punkt izoelektryczny". Male ilosci srodka stracajacego nie wystarczaja, pod¬ czas gdy zanadto wielkie jego ilosci rozpu¬ szczaja czesc osadu, przez co substancje koloidalne nie sa zupelnie stracone.Uwidocznione jest to na fig. 1, której wykres wykazuje w procentach ilosc mate- rjalów stezonych w zaleznosci od stezenia jonów wodoru lub wodorotlenku (pJf)A jezeli dodaje sie odrazu calkowita ilosc srodka oczyszczajacego. Wykres oznacza najko¬ rzystniejsze stezenie przy pewnem oznaczo- nem p n, w ogólnosci przy pewnem ozna- czonem stezeniu jonów. Przy zwiekszeniu ilosci srodka oczyszczajacego zmniejsza sie ilosc materjalów stezonych w kierunku A C.Ciecze, stosowane w przemysle, np, sok buraczany, skladaja sie z mieszaniny mate-rjalów róznorodnych o zmiennym skladzie tak, iz polozenie punktu, oznaczajacego na wykresie najlepsze stezenie, moze byc zniie: niane w kierunku alkalicznym lub kwaso¬ wym, a wzglednie moze wymagac rozmaite¬ go stezenia dodawanego elektrolitu. Polo¬ zenie to zalezy równiez od innych czynni¬ ków, tak np. w cukrowniach od dyfuzji, stop¬ nia rozcienczenia, cisnienia, dzialajacego na sok buraczany. Poniewaz szybkosc przeply¬ wajacego soku jest wielka, nie jest mozliwe stale kontrolowanie w ruchu najlepszego o- czyszczenia. Przy oznaczeniu stalej ilosci srodka oczyszczajacego w sposób stosowa¬ ny dotychczas i dodaniu np; wapna otrzy¬ ma sie przypadkowo na wykresie najko¬ rzystniejszy punkt oczyszczenia lub tez nie osiagnie sie zupelnego oczyszczenia (np, punkt B), albo oczyszczanie bedzie dopro¬ wadzone do zanadto wielkiego stopnia (np, punkt C). Utrudnia to prace w wielkim przemysle i zmniejsza wartosc tego sposo¬ bu usuwania materjalów koloidalnych. Je¬ zeli chodzi o utrzymanie pewnego oznaczo¬ nego stezenia jonów wodorowych (pH) i je¬ zeli wiadomo, jakie stezenie nalezy osia¬ gnac,, mozna przez oznaczenie pH otrzymac pozadana ilosc dodawanego srodka straca¬ jacego. Pomiary te polaczone sa jednak równiez z trudnosciami, a w niektórych przypadkach nawet niemozliwe (np. przy stosowaniu S02).Przy stracaniu zapomoca katjonów (me¬ tali) oznacza sie nadmiar srodka stracaja¬ cego w cieczy filtrowanej np, przy oczy¬ szczaniu wedlug prof, Wiechowsky'ego.Sposób ten nie jest dokladny i nie osiaga sie najkorzystniejszego oczyszczenia.Wiadomo, iz opisane reakcje odbywaja sie zwolna i wymagaja pewnego czasu dla zupelnego wytworzenia sie osadu. Z wykre¬ su na fig. 2, przedstawiajacego wyniki prób z sokiem buraczanym, widoczne jest, iz od¬ powiednio do trwania reakcji ilosc osadu zwieksza sie do pewnej granicy, poczem ilosc ta zmniejsza sie. Zupelne oczyszcze¬ nie wymaga wiec nietylko odpowiedniej ilo¬ sci srodka stracajacego, lecz takze stoso¬ wania pewnej najkorzystniejszej tempera¬ tury i pewnego czasu ogrzewania. Utrudnia to w duzym stopniu stosowanie sposobu w praktyce. Oprócz tego otrzymuje sie naj¬ wieksze ilosci osadu w rozmaitych okresach czasu, zaleznie od ilosci srodka stracajace¬ go i temperatury.Osiagniety stopien oczyszczenia nie wy¬ starcza w wielu przypadkach, wobec czego konieczne jest dalsze oczyszczanie. Tak np. przy wyrobie cukru buraczanego stosuje sie dwa, zabiegi nawapniania lub ich wiek¬ sza ilosc- Zupelne oczyszczanie posiada wielkie zalety. Przy fabrykacji cukru buraczanego mozliwe jest znaczne zmniejszenie ilosci srodka oczyszczajacego (np. CaO), a przy dalszej przeróbce np. przy odwapnianiu kwasem weglowym, kwasem siarkowym lub fosforowym, mozliwe jest zobojetnianie do nizszego stopnia, niz przy znanych sposo¬ bach (znacznie ponizej 0,1, a wzglednie 0,08% CaO), przyczem nie powstaje tak zwane przesycenie, to znaczy ponowne roz¬ puszczanie straconych materjalów. Równo¬ czesnie soki filtruja sie latwiej, zaoszcze¬ dza sie wiec na materjale filtrujacym.Z fig. 2 wynika, iz osad po uplywie pew¬ nego czasu rozpuszcza sie, a to szczególnie w tym przypadku, jezeli oczyszczenie nie zostalo doprowadzone do najkorzystniej- szego stopnia. Poniewaz przed oczyszcza¬ niem nie wiadomo, w jakim okresie czasu osiaga sie najkorzystniejsze oczyszczenie, a wzglednie nie w kazdym przypadku mozli¬ we jest przeprowadzanie oczyszczania tak, aby nie przekroczyc granicy najkorzyst¬ niejszego oczyszczenia, czesc tego zabiegu zostaje stracona. Wobec tego nalezy wy¬ dzielic na czas osad i dopiero po tern wy¬ dzieleniu poddac sok dalszej przeróbce.Przeprowadzone próby z sokiem bura¬ czanym wykazaly nastepujace wyniki.Z soku, oczyszczonego mala iloscia CaO * - Z -lecz nie poddanego wirowaniu otrzymano przy nastepnem nawapnianiu 1 ,4% -ami wapna lekki sok o znacznie gorszej jakosci, niz ten sam sok, poddany wirowaniu i na¬ sycony polowa tej ilosci wapna (0,7%).Korzystne wydzielanie osadu osiaga sie jedynie zapomoca wirowania, poniewaz fil¬ trowanie odbywa sie zwolna. Przy wirowa¬ niu stosuje sie wielka ilosc obrotów, co u- trudnia ten przebieg i zwieksza jego koszty.Zabieg ten moznaby ulepszyc zapomoca sposobu, przy którym najkorzystniejsza ilosc srodka stracajacego zostaje ustalana samoczynnie, a stracanie zostaje przepro wadzane tak, iz powstajacy osad rozpu¬ szcza sie pod dzialaniem koniecznego lub przypadkowego nadmiaru srodka oczy¬ szczajacego podczas okresu czasu, nie wchodzacego praktycznie w rachube i w ilosci, która moze byc oznaczona.Przy próbach okazalo sie, iz czasy o- czyszczania i stosowane temperatury we¬ dlug wykresu fig. 2 nietylko zwiekszaja ilosc powstajacego osadu, lecz równiez zmieniaja pod dzialaniem nadmiaru srod¬ ków stracajacych rozpuszczalnosc osadu, to znaczy jego zdolnosc peptyzacji.Podczas gdy otrzymany osad np. w punkcie A zostaje rozpuszczony zapomoca dalszej domieszki srodka oczyszczajacego, osad, ogrzewany przez odpowiednio dlugi czas i odpowiadajacy linji AC, jest nieroz¬ puszczalny. Przy dalszej domieszce srodka oczyszczajacego nie zmienia sie ilosc stra¬ conego osadu.Jezeli wiec osiagnie sie najkorzystniej¬ sze oczyszczanie i stan staly zapomoca od¬ powiedniego stracania, odpowiedniej tem¬ peratury i odpowiedniego okresu czasu to mozna zwiekszac dowolnie ilosc srodka ó- czyszczajacego, przyczem ilosc osadu odpo¬ wiada linji prostej a (fig. 1) poczawszy od punktu A.Równiez przy sokach niezupelnie oczy¬ szczonych (punkt B) nie osiaga sie zapomo- sa bezposredniej domieszki nadmiaru srod¬ ka stracajacego najkorzystniejszego oczy¬ szczenia (np. az do punktu A), lecz ilosc stracona pozostaje w przyblizeniu niezmien¬ na (w kierunku B —b).Dalsze próby wykazaly, iz najkorzyst¬ niejsza granice stezenia mozna ustalic wzgledem dalszej domieszki srodków oczy¬ szczajacych kwasnych lub alkalicznych, je zeli na tej granicy roztwór ogrzac odpo¬ wiednio podczas oznaczonego okresu czasu.Osad tego rodzaju nie zmienia sie przy dal¬ szej zmianie stezenia jonów stracajacych.Przy jonach wodoru i wodorotlenku mozna zmieniac jony alkaliczne na kwasne i naod- wrót, przyczem osad nie rozpuszcza sie, a jedynie otrzymuje inny wyglad zewnetrz¬ ny. Wobec tego zbedne jest wydzielanie za¬ pomoca wirowania osadu, wytworzonego przez nadmierne oczyszczanie, przed dal¬ sza zmiana warunków reakcji, co upraszcza prace i zmniejsza jej koszta.Sposób wedlug wynalazku umozliwia równiez zupelne samoczynne i pewtie osia¬ ganie najkorzystniejszego oczyszczania.Wystarczy powolne dodawanie srodka o- czyszczajacego przy odpowiedniej tempe¬ raturze tak, iz osad, powstajacy przy poje¬ dynczych dawkach, traci równoczesnie na rozpuszczalnosci dzieki nadmiarowi srodka oczyszczajacego.Próby wykazaly, iz przy bardzo malych dawkach srodka oczyszczajacego, dopro¬ wadzanych jedna po drugiej w pewnych o- kresach czasu do odpowiednio ogrzanego soku, osiaga sie najkorzystniejsze oczy¬ szczanie niezaleznie od rodzaju soku. Od tej granicy oczyszczanie odpowiada linji a na fig.l nawet przy dowolnych dawkach. Za¬ miast malych dawek mozna stosowac nie¬ przerwany zwolna plynacy strumien, do¬ prowadzany do nadmiernej ilosci soku przy odpowiedniej temperaturze i przy równo- czesnem ciaglem mieszaniu. Ilosc srodka oczyszczajacego, doprowadzana w jednost¬ ce czasu, nie powinna przekraczac pewnej wartosci. Wystarczy jednak dodac te ilosc — 3 —ai do osiagniecia najkorzystniejszej grani¬ cy i na krótki czas ponad te granice. Przy fabrykacji cukru np. domieszka pierwszej ilosci 0,3 — 0,5% CaO nie powinna trwac przy temperaturze 80 — 95°C ponizej 15 — 20 minut Osiaga sie w ten sposób staly o- sad w roztworze, w którym zapomoca dal¬ szej domieszki srodka oczyszczajacego zo¬ staje jedynie wzmocniona reakcja kwasna lub alkaliczna, podczas gdy ilosc osadu od¬ powiada linji A — a jest wiec niezmienna.Zupelne oczyszczenie dowolnego soku bu¬ raczanego osiaga sie wiec w tym przypad¬ ku, jezeli do nadmiernej ilosci dostatecznie ogrzanego soku doda sie roztwór srodka o- czyszczajacego, a mianowicie na poczatku zwolna plynacy strumien tego srodka lub w malych dawkach, przyczem powstajacy o- sad odpowiada najkorzystniejszej reakcji.Ze wzgledu na ksztalt wykresu fig. 2 ogrze¬ wanie podczas dowolnego okresu czasu nie jest dozwolone.Przy stosowaniu wapna do oczyszczania soków buraczanych postepuje sie w sposób nastepujacy. Do naczynia, zaopatrzonego w mieszadlo i umieszczonego ponad kazda kadzia do stracania, doprowadza sie z przy¬ rzadu mierniczego mleko wapienne. Kadzie napelnia sie najpierw dostatecznie ogrza¬ nym sokiem, a mleko wpuszcza sie cien¬ kim strumieniem, regulowanym zapomoca zaworu. Po dodaniu w przyblizeniu 0,3 — 0,5% CaO podczas 15 — 20 minut dopro¬ wadza sie reszte wapna, którego ilosc zale¬ zy od wlasciwosci soku. Po zmieszaniu w kadzi ciecz odplywa. Zamiast mleka wa¬ piennego mozna stosowac suche wapno, do¬ dawane w pierwszym okresie pracy czescio* wo, a w dalszym ewentualnie calkowicie.Zalety sposobu wynalazku sa nastepu¬ jace. Otrzymane soki posiadaja znacznie wyzszy stopien czystosci, a ilosc srodka o- czyszczajacego jest bardzo mala. Do wyro¬ bu cukru konieczna jest wiec tak mala ilosc wapna, iz przy cukrowniach nie trzeba bu¬ dowac {Meców wapiennych. Wydzielanie powstajacego mulu, a wiec i równiez ko¬ sztowna i zmudna praca wirówek lub filtrów sa zbedne. Zaoszczedza sie na materjale fil¬ trujacym, a odwapnianie zostaje uproszczo¬ ne, poniewaz w pierwszym okresie osiaga sie ze wzgledu na staly osad mala alkalicz¬ nosc. PL