Wynalazek niniejszy dotyczy sortowa¬ nia mineralów, a w szczególnosci oddziela¬ nia odpadów od wegla, lecz nie ogranicza sie do tej dziedziny, przyczem dotyczy rów¬ niez oczyszczania i sortowania np. plodów rolnych.W szczególnosci przedmiotem wyna¬ lazku jest urzadzenie, doprowadzajace czastki do stanu plynnosci w warstwie roz¬ drobnionych mineralów zmieszanych przez tetnienie powietrza lub podobnego gazu.W znanych urzadzeniach stosuje sie tet¬ nienie powietrza ponizej warstwy w celu jej uwarstwiania zapomoca róznych sród ków.Stosowane dotychczas zwyczajne tloki i miechy nie daja pozadanych wyników, gdyz uwarstwienie otrzymywane za kaz¬ dym suwem tlocznym znikalo calkowicie lub czesciowo przy suwie wstecznym czyli ssawnym.Poza tern stosowano zawory, nastawiane badz mechanicznie, badz tez zapomoca sprezonego powietrza ponizej warstwy, przyczem zadaniem tych zaworów jest do¬ puszczanie powietrza o cisnieniu atmosfe- rycznem do przestrzeni pod tlokiem, co mialo zmniejszac szkodliwy wplyw ssania.Takie urzadzenia nie daja zupelnie zado¬ walajacych wyników wobec trudnosci zsyn-chronizowania dzialania zaworów, nasta¬ wianych mechanicznie, z nadzwyczaj szyb- kiemi zmianami preznosci powietrza poni¬ zej warstwy, przyczem wiele czesci rucho¬ mych o duzej szybkosci sa niedogodne w u- rzadzeniu.Równiez w razie bardziej prostego u- rzadzenia, w którem zawory sa uruchomia¬ ne wskutek zmian preznosci powietrza pod warstwa, przekonano sie, ze jest niepodo¬ bienstwem zaradzic opóznieniu dzialania, wobec czego szkodliwy wplyw ssania po oddzieleniu nie znikal, lecz byl tylko cze¬ sciowo usuniety.W innych znanych urzadzeniach stoso¬ wano stosunkowo szeroki zawór obrotowy, umieszczony pomiedzy dmuchawa, wytwa¬ rzajaca sprezone powietrze, a warstwa mi¬ neralu.W takich urzadzeniach nie mozna unik¬ nac stosunkowo duzej komory miedzy za¬ worem a warstwa uwarstwianego mineralu tak, ze w polaczeniu z zaworem, którego pelne otwarcie i calkowite zamkniecie trwalo stosunkowo krótki okres czasu w po¬ równaniu do przejsciowego okresu trwania polozen posrednich, komora ta bardzo znacznie zmniejszala wielkosc zadanego tetnienia powietrza.W znanych urzadzeniach próbowano równiez zastosowac zasade rezonansu przez zsynchronizowanie czestotliwosci tetnien powietrza z dlugoscia komory powietrznej miedzy zaworem a warstwa mineralu.W tych urzadzeniach nawet bardzo ma¬ le zmiany szybkosci obrotowej lub zmiany drgan zaworu udaremnialy osiagniecie ko¬ rzysci polepszenia drgan. Nawet tak drob¬ ny czynnik jak normalne wahania napiecia pradu elektrycznego, uruchomiajacego za¬ wór, wystarczal aby zadanych wyników nie otrzymano, a oprócz tego, jezeli urzadzenie tego rodzaju wspóldzialalo ze stolem wstrzasowym, stawalo sie nieodzowne u- zgodnienie urzadzen, stosowanych do o- trzymywania rezonansu, z szybkoscia drgan stolu. Otóz w praktyce jest to naógól nie¬ mozliwe.Wedlug niniejszego wynalazku unika sie wymienionych wad zapomoca urzadzenia, wytwarzajacego tetnienia powietrza pod przenikliwa powierzchnia, podtrzymujaca warstwe rozdrobionego mineralu, przezna¬ czonego do uwarstwienia.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do sortowania zmieszanych, zasadniczo su¬ chych mineralów, np. mieszaniny wegla i odpadów, skladajace sie ze stolu z po¬ wierzchnia, przepuszczajaca powietrze, na którym uklada sie warstwa sortowana, i z komory powietrznej, polaczonej z przyrza¬ dem, wytwarzajacym miarowe rozprezenia albo tetnienia, wywolane przez pionowe ru¬ chy postepowo-zwrotne tloka w komorze powietrznej o powierzchni zasadniczo rów¬ nej powierzchni warstwy, przyczem wyso¬ kosc scianek komory powietrznej miedzy tlokiem a warstwa sortowana jest stosun¬ kowo niewielka wobec powierzchni stolu sortowniczego, przykrytego komora. Urza¬ dzenie zaopatrzone jest w srodki, sluzace do regulowania szybkosci ruchów postepo- wo-zwrotnych tloka, wychylenia ruchu tlo¬ ka i odleglosci miedzy srodkiem drogi suwu tloka a górna powierzchnia warstwy sorto¬ wanej, przyczem moga byc zastosowane przenosniki, np. w postaci lancuchów bez konca; jeden z tych przenosników jest u- mieszczony wpoblizu stolu w celu wzrusza¬ nia dolnej warstwy sortowanej, a drugi przenosnik umieszczony jest wpoblizu gór¬ nej warstwy, w celu przenoszenia czastek do obszarów sortowania i wzruszania gór¬ nej warstwy.Wynalazek dotyczy równiez urzadzen, w których zamiast jednego tloka o stosun¬ kowo duzej powierzchni zastosowany jest caly szereg tloków o stosunkowo niewiel¬ kiej powierzchni, przyczem dzialanie tlo¬ ków i rozrzad ssania w komorach tlokowych moga byc regulowane niezaleznie od kazde¬ gotloka. * - 2 -Wynalazek dotyczy równiez urzadzen, w których tlok lub tloki sa polaczone giet- kiem zlaczem ze sciankami komory po¬ wietrznej.Na rysunku uwidoczniono schematycz- j nie przyklad wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia czesciowo przekrój i widok zboku urzadzenia, przyczem na prawo sa u- mieszczone nieuwidocznione wyciagi i prze- f nosniki; fig. 2 jest poprzecznym przekro¬ jem wzdluz linji 2 — 2 na fig. 1, widzianym w kierunku strzalek, fig. 3 — widokiem zgó- ry urzadzenia, fig. 4 — widokiem zgóry od¬ miany wynalazku, fig. 6 — poprzecznym przekrojem wzdluz linji 5 — 5 na fig. 4, patrzac w kierunku strzalki, fig. 6 — wido¬ kiem zgóry odmiany tloka z zaworami, a fig. 7 — poprzecznym przekrojem wzdluz linji 7 — 7 na fig. 6, patrzac w kierunku strzalek.W przedstawionym na fig. 1 — 3, 6 i 7 przykladzie wykonania wynalazku, mineral usypany jest na powierzchni 1, przepu¬ szczajacej powietrze i przytwierdzonej do bocznych scianek 2, tworzacych koryto.Boczne scianki 2 sa przedluzone wgóre i stanowia jeden lub kilka cylindrów 3. Cy¬ lindry 3 sa zamkniete od góry zapomoca pokryw 4, posiadajacych przewody wyloto¬ we 5, które sa przylaczone do rury po¬ wietrznej 6. Rura 6 jest polaczona z wen¬ tylatorem, stale wytwarzajacym w korycie i cylindrach rozprezone powietrze. Kazdy cylinder 3 jest zaopatrzony we wzmocnio¬ ny tlok 7 (fig. 6 i 7), który sklada sie np. z dziurkowanej plyty 8 lub moze byc zaopa¬ trzony w zawory 9, przykrywajace otwory 10. Otwory 10 posiadaja poprzeczki 11, w których umocowane wrzeciona 12 umoz¬ liwiaja latwo pionowe przesuwanie zawo¬ rów 9. Taki uklad dziala samoczynnie sto¬ sownie do suwu tloka, preznosci powietrza i bezwladnosci zaworów. Tlok jest osadzo¬ ny na tloczysku 13 nagwintowanem u góry.Na poprzeczce 15 osadzona jest nakretka 14, która posiada u dolu kolnierz 16 i jest wkrecona na tloczysko 13. Ustalanie odle¬ glosci tloka 7 od zloza jest uskutecznione przez obracanie nakretki 14, która moze byc unieruchomiona zapomoca nakretki 17.Tlok 7 jest zabezpieczony przed obraca¬ niem sie zapomoca wystepu 18, wystajace¬ go ze scianki cylindra 3 i umieszczonego w rowku, wykonanym zboku tloka 7. Pokrywa 4 posiada prowadnice 18, zaopatrzona w pa¬ newke 19, w której tloczysko 13 przesuwa sie pionowo. Poprzeczka 15 jest przytwier¬ dzona do pionowych drazków 20, prowa¬ dzonych w uchach 21 i zaopatrzonych w panewki 22. Dolne konce drazków 20 sa przymocowane do glowic poprzecznych ra¬ mion 23, które sa przesuwane w kierunku pionowym zapomoca drazków 24, polaczo¬ nych z wahliwa korba 25. Aby mozna bylo zmieniac dlugosc suwu tloka, korba 25 jest zaopatrzona w wyciecie 26, w którem znaj¬ duje sie suwak 27 przytwierdzony do czopa 28, przyczem srodek walu 29 jest nastawia¬ ny zapomoca sruby 30. Wal 29 obracany jest w lozyskach 31, przytwierdzonych do podstawy 32, i posiada w srodku kolo uze¬ bione 33, qpasane lancuchem 37, napedza¬ nym drugim walem, sprzezonym z odpo¬ wiednim silnikiem. Dobierajac odpowiednio szybkosc, dlugosc suwu i odleglosc tloka od warstwy, mozna otrzymac kazdy rodzaj tetnien, uzgodnionych z rozprezaniem.Mineral jest wsypany do leju 39, skad dostaje sie do koryta zapomoca lancucha, utworzonego z ogniw 40 i poprzeczek 41.Lancuch przenosnika jest napedzany zapo¬ moca kól zebatych, osadzonych na walach, obracanych w lozyskach 44, które sa przy¬ mocowane do ramy koncowej 45. Na ze¬ wnetrznym koncu walu 43 jest osadzone kólko 46, które napedza lancuch zapomoca odpowiedniej przekladni ze zmiana szybko¬ sci.Górne pasmo lancucha wsuwa sie do ko¬ ryta przez przepust 47, który jest tak dlu¬ gi, iz uniemozliwia przeplyw powietrza do koryta. Pasmo to opuszcza koryto przez po- -^ 3 -dobny przepust, którego dno rozszerza sie nazewnatrz i wdól, tworzac spadek.Górne pasmo drugiego lancucha przyle¬ ga do przenikliwej powierzchni 1, a odpady, oddzielone podczas uwarstwiania wskutek tetnien powietrza, przesuwaja sie w kierun¬ ku przeciwnym do posuwu pierwszego lan¬ cucha.Ten drugi przenosnik sklada sie z ogniw 49 i poprzeczek 50. Ogniwa 49 opasuja kól¬ ka, osadzone na walach, obracajacych sie w lozyskach 53, które sa przytwierdzone do ram 45. U wlotu i wylotu tego przenosni- ka do koryta sa umieszczone przepusty 55. przyczem wylot 55 posiada spadek 56, przez który wypadaja odpady. Na zewnetrznym koncu walu 52 jest osadzone kolo 57, na¬ pedzane zapomoca odpowiedniej przeklad¬ ni ze zmiana szybkosci.W odmianie, przedstawionej na fig. 4 i 5, scianki boczne 2 sa zagiete do wewnatrz a nastepnie nazewnatrz. Plaski tlok prosto¬ katny 58 przylaczony jest do wierzcholka scianek 2 zapomoca gietkiego zlacza 59 i jest uruchomiany zapomoca poprzecznego ramienia 60. Rozprezone powietrze jest u~ trzymywane stale ponad zlozem zapomoca szeregu rurowych laczników 61, przylaczo¬ nych do przewodów 62. Przewody te lacza sie z wentylatorem. Przenosniki doprowa¬ dzajace i odprowadzajace moga byc stoso¬ wane podobnie jak w poprzednim przykla¬ dzie.Urzadzenie stosowane jest do oddziela¬ nia odpadów od wegla, przyczem wegiel dosypywany jest na przenikliwej warstwie badz stale, badz z przerwami i wzruszany jest rozprezanem powietrzem, które jest wytwarzane nad warstwa i zmienia sie od¬ powiednio do ruchów tloka.Stosujac polaczenie róznych urzadzen, mozna otrzymac kazdy zadany rodzaj, cze¬ stotliwosc i wielkosc tetnien powietrza lub innego gazu, przyczem granice sa okreslone po pierwsze przez warunki niezmiennego rozprezania powietrza nad warstwa, które to rozprezanie moze byc otrzymywane przez ssanie powietrza z komory zapomoca wentylatora przy takim ustawieniu tloka, a- by jego przesuw w kierunku pionowym byl doprowadzony do zera, a powtóre przez od¬ laczanie od komory i uruchomianie tloka na najwiekszy przesuw dopuszczalny.Nastawiajac przesuw tloka w stosunku do pionowej odleglosci miedzy srodkowym punktem przesuwu a górna powierzchnia warstwy uwarstwianego wegla, mozna zmie¬ niac charakter tetnien powietrza czyli ksztalt fali. Np. jezeli zaleznosc pomiedzy zuzytym czasem a rozprezanem powietrzem w komorze zostanie przedstawiona na wy¬ kresie, to mozna znalezc warunek, aby o- trzymana krzywa byla sinusoida, znajdu¬ jaca sie calkowicie po ujemne} stronie po¬ ziomej rzednej, przedstawiajacej przesuw zerowy. Zmieniajac zaleznosc miedzy prze¬ suwem tloka a objetoscia powietrza w prze¬ strzeni nad zlozem lub grubosc tego zloza, mozna dowolnie zmieniac róznice pomiedzy maximum a minimum krzywej, wyobraza¬ jacej rozprezenie powietrza w zaleznosci od czasu, natomiast przy dalszem regulowaniu rozprezanego powietrza, utrzymywanego zapomoca wentylatora, minimum krzywej moze lezec powyzej lub ponizej zerowego cisnienia.W jednej z odmian wynalazku tlok mo¬ ze byc przymocowany przegibnie do scianek komory powietrznej i przesuwany zapomo¬ ca laczników, które zkolei sa uruchomiane przy pomocy jednego lub kilku trzpieni, sprzezonych z mimosrodami o zmiennym ruchu obrotowym, przyczem calosc moze byc sprzezona z silnikiem zapomoca prze¬ kladni ze zmiana szybkosci.W innej odmianie urzadzenia mozna za¬ stosowac kilka tloków w celu zmniejszenia wplywu bezwladnosci, która w razie stoso¬ wania wiekszego tloka moze byc bardzo duza.Oprócz tego komora powietrzna; nad warstwa moze skladac sie z szeregu prze- — 4 —dzialów, jttzyczefii moga byc zastosowano przyrzady, regulujace niezaleznie wzajem¬ ne dzialanie tloków, oraz przyrzadt regu¬ lujacy niezaleznie w kazdej komorze prez¬ nosc powietrza, wywolywana zapomoca ssa¬ nego powietrza przez wentylator, W innej odmianie wynalazku ssanie wentylatora moze byc zwiekszane i dopro¬ wadzane do poprzedniej wartosci zapomoca szeregu zaworów, które zostaja zamkniete podczas suwu tloka wgóre, a otwarte pod¬ czas suwu tloka wdól.W urzadzeniu surowy wegiel dostaje sie przez wlot do urzadzenia, gdzie jest wzru¬ szany jednoczesnie tetnieniem powietrza nad warstwa i ruchami obydwóch przenosni¬ ków, z których jeden przesuwa czesc war¬ stwy w jednym kierunku, a drugi przesuwa dolna czesc warstwy w kierunku przeciw¬ nym.Dzieki obecnosci powietrza w warstwie, górna czesc warstwy jest doprowadzana do stanu plynnego, przyczem czastki o wiek¬ szym ciezarze wlasciwym opadaja przez warstwe wdól i ukladaja sie na przenikli¬ wej warstwie.Dzieki temu, ze w najnizszej czesci war¬ stwy powietrze oddzialywa mniej niz w gór¬ nej czesci warstwy, duze czastki pozostaja nieporuszone, przestrzenie zas miedzy nie¬ mi napelniaja sie wolniej malemi czastkami opadajacemi o wiekszym ciezarze wlasci¬ wym tak, iz w najnizszej czesci warstwy o- trzymuje sie stosunkowo zwarta mase cza¬ stek o wiekszym ciezarze wlasciwym. War¬ stwa ta zostaje stopniowo usuwana z urza¬ dzenia, przyczem szybkosc posuwu jest tak dobrana, aby czastki o mniejszym ciezarze wlasciwym pozostawaly w urzadzeniu.Z posród wielu odmian nalezy wymienic urzadzenia, zawierajace centralne zródlo tetniacego powietrza rozprezonego, oraz przyrzady do przylaczania tego zródla do wegla oddzielonego.Stan plynnosci ponad warstwa moze byc otrzymywany przez róznicowe ruchy tloka, ptzyczetA stosuje sie kciuki, które powodu¬ ja, iz przesuw tloka odbywa sie szybciej wgóre niz wdól.Urzadzenia, wytwarzajace tetnienia po¬ wietrza, moga byc uzyte w razie potrzeby w polaczeniu wzajemnem.Mozna stosowac np. warstwe stosunko¬ wo rozdrobnionych odpadów, ulozonych plasko na siatce o stosunkowo duzych ocz¬ kach w zaleznosci od wielkosci mniejszych czastek, zawartych w warstwie, przeznaczo¬ nej do oczyszczania, które zkolei podtrzy¬ mywane sa przez górna powierzchnie roz¬ drobnionych odpadów plaskich.Dolna warstwa lub dolna i górna war¬ stwy moga byc w razie potrzeby poruszane zapomoca przenosnika, przesuwanego sko¬ kami, które to skoki winny byc zsynchroni¬ zowane z tetnieniem powietrza nad war¬ stwa.Nalezy równiez zastosowac przyrzady, zapomoca których surowy wegiel opuszcza sie do urzadzenia przez przepust, przyczem wegiel jest usuwany z urzadzenia przez in¬ ne przepusty.Poza tern mozna zastosowac przyrzady, które umozliwiaja powrót powietrza, uzyte¬ go do uwarstwiania, znowu do tegoz samego urzadzenia tak, aby powietrze krazylo w o- biegu zamknietym, przyczem nalezy stoso¬ wac przepusty, umozliwiajace doprowadza¬ nie surowego wegla i usuwanie czystego we¬ gla, otrzymanego po rozsortowaniu.Pozadane jest, aby zaglebienie z sorto¬ wana warstwa posiadalo ksztalt koryta o zasadniczo poziomej podstawie.W jednej z odmian podstawa jest dziur¬ kowana, a tuz ponad nia uniieszczony jest lancuch przenosnika. Warstwa wegla w ko¬ rycie jest stosunkowo gruba w porównaniu do sredniej wielkosci kawalków wegla.Poruszanie rozdzielanego wegla jest u- skuteczniane w czesci zapomoca przenosni¬ ka, a w czesci zapomoca innego przenosni¬ ka, umieszczonego na górnej powierzchni warstwy wegla. Ten górny przenosnik ma — 5 —za zadanie doprowadzanie sortowanego we¬ gla do koryta i usuwanie czystego wegla z koryta. PL