Wynalazek niniejszy dotyczy zapalnika uderzeniowego do pocisków wirujacych z urzadzeniem do powodowania samoczyn¬ nego wybuchu kazdego pocisku nie trafia¬ jacego do celu po pewnym czasie jego lotu.Zapalnik wedlug wynalazku nadaje sie zwlaszcza do pocisków przeciwlotniczych i pozwala na unikniecie wypadków, powo¬ dowanych wybuchem pocisków padajacych na ziemie w strefie nieobjetej dzialaniem przeciwnika po nietrafieniu do celu lotni¬ czego. Zapalnik ten dziala w sposób nieza¬ wodny i jest przytem bezwzglednie zabez¬ pieczony przed niebezpieczenstwem przed¬ wczesnego zbicia splonki, zarówno w czasie przewozu i manipulacyj, jak i w przypad¬ ku napotkania nieprzewidzianej przeszko¬ dy badz w lufie broni, badz tez po wylocie z lufy na okreslonej od niej odleglosci.Zapalnik wedlug wynalazku odznacza sie tern, ze zawiera odsrodkowy rygiel, który jest tak wykonany, ze utrzymuje za¬ palnik w polozeniu gotowem do dzialania przy uderzeniu pocisku o przeszkode do¬ póki szybkosc wirowania pocisku pozostaje wieksza od okreslonej wartosci, poczem u- mozliwia samoczynne dzialanie zapalnika z chwila, gdy pod wplywem hamujacego o- poru powietrza szybkosc wirowania poci¬ sku zmniejszy sie ponizej wspomnianej wartosci.Inna cecha charakterystyczna wyna-lazku jesrt: to, ze wspomniany rygiel zawie¬ ra narzady pporpwe, np. kulki, które pod dzialaniem sily odsrodkowej przylegaja jednoczesnie do ramienia oslony zapalnika oraz do samoczynnego urzadzenia uderze¬ niowego dopóki szybkosc wirowania poci¬ sku pozostaje wieksza od pewnej wartosci.Na zalaczonych rysunkach da przykla¬ du przedstawiono kilka form wykonania zapalnika wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój osiowy za¬ palnika wedlug wynalazku w polozeniu spo¬ czynku; fig. 2 — 4 przedstawiaja przekro¬ je zapalnika w chwili wystrzalu, po usta¬ niu dzialania dodatniego przyspieszenia i w chwili dzialania; fig. 5 — przekrój osio¬ wy odmiany zapalnika w polozeniu spo¬ czynku; fig. 6 i 7 — odpowiednie poloze¬ nia, przybierane przez czesci w chwili wy¬ strzalu i po odbezpieczeniu; fig. 8 i 9 przed¬ stawiaja odpowiednio polozenie czesci w chwili uderzenia pocisku o cel i w chwi¬ li samoczynnego dzialania zapalnika przy koncu toru; fig. 10 — przekrój we¬ dlug linji 10 — 10 na fig. 5; fig. 11 — prze¬ krój wedlug linji 11 — 11 na fig. 7; fig. 12 — przekrój osiowy innej jeszcze formy wykonania, przyczem zapalnik znajduje sie w polozeniu spoczynku; fig. 13 i 14 przedstawiaja odpowiednio polozenia, w których znajduja sie czesci w chwili wy¬ strzalu i po odbezpieczeniu zapalnika; fig. 15 i 16 przedstawiaja odpowiednio poloze¬ nia czesci w chwili uderzenia pocisku o przeszkode i w chwili samoczynnego dzia¬ lania zapalnika przy koncu toru; fig. 17 — przekrój wedlug linji 17 — 17 na fig. 12; fig. 18 — przekrój wedlug linji 18 — 18 na fig. 13.Kadlub 1 zapalnika posiada wydraze¬ nie 2, w którem moze sie slizgac iglica 3, popychana do przodu przez sprezyne 4.Jeden lub kilka narzadów zatrzymujacych, które moga sie usuwac, w rodzaju kulek 5, zatrzymuja iglice 3 w polozeniu zabezpie- czonem w oddaleniu od splonki 6, osadzo¬ nej nieruchomo w kadlubie 1. W powyz¬ szym celu kulki 5 sa umieszczone w otwo¬ rach 7 iglicy 3 i opieraja sie o wystep 8 kadluba o odpowiedniem nachyleniu. Tu¬ leja 9, na której jest osadzony pierscien 10, utrzymuje normalnie kulki 5 w polo¬ zeniu przedstawionem na fig. 1, pod dzia¬ laniem sprezyny 11. Pierscien 10 moze sie slizgac po tulei 9, aby przejsc z polozenia wedlug fig. 1 w polozenie wedlug fig. 2. W jednem i drugiem polozeniu zostaje on u- nieruchomiony zapomoca odpowiedniego srodka. Do tego celu mozna uzyc np. wy¬ stepów na rozcietym cienkim koncu pier¬ scienia, które poczatkowo przytrzymuja go w miejscu 12 tulei, a po wystrzale za¬ czepiaja za jej wystep 13.Calosc mechanizmu spoczywa wtyle na przeponie 14:, w której jest wykonany o- twór 15, laczacy wydrazenie w kadlubie zapalnika ze splonka pobudzajaca 16 od¬ powiednio osadzona w kadlubie 1.Alby umozliwic przedostanie sie plomie¬ nia splonki 6 do splonki pobudzajacej 16 iglica 3 jest zaopatrzona w otwory 17.W glowicy zapalnik posiada uklad zbi¬ jajacy, skladajacy sie z iglicy 20 zacisnie¬ tej w miejscu 21 (lub unieruchomionej w inny sposób) tulei 22, najlepiej dajacej sie usuwac, której dolna czesc 23 sluzy za gniazdo dla kulek 24. Kulki te sa unieru¬ chomione przez tuleje 25, na która dziala sprezyna 26. Najlepiej jest zastosowac igli¬ ce wydrazona w celu zmniejszenia jej ma¬ sy do minimum i zwiekszenia w ten sposób czulosci zapalnika, przyczem iglica ta mo¬ ze posiadac dwa groty 27.Dzialanie zapalnika w przypadku, gdy pocisk nie napotka zadnej przeszkody na swym torze, jest nastepujace.W chwili wystrzalu, czesci wskutek bezwladnosci przybieraja polozenia przed¬ stawione na fig. 2, przyczem tuleja 9 i pierscien 10 cofaja sie wstecz, sciskajac sprezyne 11. Wskutek uderzenia tulei 9 o przepone 14, pierscien 10 przesuwa siewzdluz tulei i wystepem na rozcietym kon¬ cu zaczepia o wystep 13 tulei. Podczas te¬ go iglica 3 pod dzialaniem sily bezwladno¬ sci zostaje przycisnieta do przepony 14.Z chwila, gdy sprezyna 11 przezwyciezy dzialanie dodatniego przyspieszenia poci¬ sku, przesuwa ona tuleje 9 i pierscien 10 w polozenie przedstawione na fig. 3, przy którem jest mozliwe odbezpieczenie iglicy 3, poniewaz wskutek przesuwu pierscienia 10 pozostala wolna przestrzen 28 dla ku¬ lek 5, które moga sie tam umiescic. W kaz¬ dym razie odbezpieczenie to moze miec miejsce tylko wtedy, gdy szybkosc wiro¬ wania pocisku zmniejszy sie dostatecznie, by pozwolic iglicy 3 pod naciskiem sprezy¬ ny 4 przesunac kulki do przodu po pochy¬ losci wystepu 8, przezwyciezajac dzialanie sily odsrodkowej, która utrzymywala je do tej chwili w polozeniu wedlug fig. 3. Z chwila, gcly iglica zostaje zwolniona, spre¬ zyna 4 rzuca ja na splonke 6, której zbicie powoduje zaplon splonki pobudzajacej 16 (Kg-4).Co sie tyczy ukladu zbijajacego, osa¬ dzonego w glowicy zapalnika, to nie dziala on w przedstawionym przypadku; ponie¬ waz zgodnie z zalozeniem pocisk nie napo¬ tyka zadnej przeszkody. Iglica 20 pozo¬ staje unieruchomiona przez jej urzadzenie zatrzymujace 21, kulki zas 24 powoduja tylko odbezpieczenie, ewentualnie ponow¬ ne zabezpieczenie zapalnika.W przypadku, gdy pocisk, napotka przeszkode przedtem, nim podziala zapal¬ nik czasowy, przyrzad zatrzymujacy 21 zostanie sciety, a splonka 6, stanowiaca ca¬ losc z kadlubem 1, zostanie rzucona na iglice 20, powodujac w ten sposób dziala¬ nie zapalnika.Urzadzenie czasowe i uderzeniowe moz¬ na uregulowac w taki sposób, ze otrzymu¬ je sie zapalnik czasowy, uderzeniowy lub o podwójnem dzialaniu na jednym lub kil¬ ku odcinkach toru.Wskutók tego mozna naprzyklad przy strzelaniu do samolotów tak uregulowac zapalnik, ze rozprysk pocisku otrzyma sie na opadajacej czesci jego toru, w razie gdy¬ by nie trafil do celu.Ponadto w wypadku napotkania nie¬ przewidzianej przeszkody w przewodzie lufy dziala lub w pewnej od niego odleglo¬ sci raptowne zatrzymanie pocisku spowo¬ duje natychmiastowy powrót tulei 9 w po¬ lozenie wedlug fig. 1. Uderzenie tulei 9 pod koniec skoku o iglice 3 powoduje po¬ wrót pierscienia 10 w polozenie zabezpie¬ czajace (fig. 1) przedtem, nim kulki 5 prze¬ suna sie znacznie po wystepie 8, przyczem w tym celu pochylenie tego wystepu, sila sprezyn i masa rozmaitych czesci sa od¬ powiednio dobrane.W wypadku, gdyby napotkanie nieprze¬ widzianej przeszkody zaszlo na odcinku zabezpieczonym przed wybuchem po po¬ wrocie tulei 9 w przednie polozenie (fig. 3) i spowodowalo raptowne zatrzymanie po¬ cisku, bezwladnosc pierscienia 10 bylaby jeszcze dostateczna, aby przezwyciezyc dzialanie zatrzymu w miejscu 13 i przesu¬ nac pierscien w polozenie zabezpieczajace.W tym wiec wypadku zbicie splonki jest uniemozliwione. Analogiczne zabez¬ pieczenie daja kulki 24 ukladu uderzenio¬ wego.W razie upadku lufo wypadkowych u- derzen podczas przewozów i manipulacyj, naprzyklad na dno pocisku, nie moze miec miejsca dzialanie zapalnika czasowego, po¬ niewaz sprezyna 11 i zatrzym 12 posiadaja odpowiednio w tym celu dobrany opór. W W razie upadku na ostroluk, bezwladnosc czesci wystarcza do utrzymania ich w po¬ lozeniu zabezpieczonem.Oczywiscie, moznaby osiagnac zabez¬ pieczenie iglicy zapomoca innych srodków niz kulki jak równiez zamienic miedzy so¬ ba polozenia iglicy i splonki, nie zmienia¬ jac w czemkolwiek zasady wynalazku.Mozna równiez osiagnac zabezpieczenie za¬ palnika przed strzelaniem zapomoca innych — 3 —ukladów niz opisane i przedstawione na rysunku.W tym celu mozna uzyc odsrodkowy rygiel, dzialajacy na kulki lub podobne im narzady albo nawet calkowicie od nich nie¬ zalezny.Poza tern zapalnik z samoczynnie wy¬ laczajacem sie urzadzeniem uderzeniowem wedlug wynalazku mozna stosowac albo osobno, albo w polaczeniu z jakimkolwiek zapalnikiem uderzeniowym. W kazdym ra¬ zie dobrze jest polaczyc go z zapalnikiem uderzeniowym opisanego typu tak, aby o- trzymac zapalnik o podwójnem dzialaniu laczacy zalety obu ukladów.Aczkolwiek zapalnik wedlug wynalaz¬ ku ma specjalne zastosowanie do pocisków malego kalibru, których szybkosc wirowa¬ nia zmniejsza sie znacznie podczas lotu, jest jednak oczywiste, ze jego stosowanie do wszelkich innych pocisków jest tylko kwestja regulacji oraz zwezenia tolerancji.Nalezy ponadto zauwazyc, ze do uzy¬ wania zapalnika wedlug wynalazku do po¬ cisków wszystkich kalibrów, wystarczy ure¬ gulowac luib odpowiednio zwiekszyc zmniej¬ szanie sie szybkosci wirowania zapomoca odpowiednich srodków.W formie wykonania przedstawionej na fig. 5—11 na kadlub 101 zapalnika jest na¬ krecona glowica 102, zaopatrzona w prze¬ chodzace na wylot wydrazenie 103, w któ- rem moze sie przesuwac w kierunku podluz¬ nym iglica 104, najlepiej wewnatrz wydra¬ zona. Pod iglica 104 jest umieszczona splon¬ ka 105, odpowiednio unieruchomiona w ka¬ dlubie zapalnika. W stanie spoczynku za¬ palnika iglice utrzymuje w odstepie od splonki uklad zabezpieczajacy, skladajacy sie w przedstawionym przykladzie z ze¬ spolu kulek 107 i 108 rozmieszczonych dwo¬ ma wspólsrodkowemi wiencami jeden nad drugim. Iglica 104 opiera sie bezposrednio na kulkach 107 górnego wienca, spoczywa¬ jacych na nieruchomem siodle 109, stano- wiacem calosc z kadlubem 101 zapalnika.Iglica 104 moze posiadac na zewnetrznej powierzchni pierscieniowe wglebienie 110 tej samej srednicy jak i kulki 107, tak ze te ostatnie sa zacisniete na powierzchni wiek¬ szej od pólkuli pomiedzy iglica i siodelkiem 109. Kulki 107 sa ponadto zaryglowane za¬ pomoca tulei 110a, która moze sie przesu¬ wac wzdluz osi kadluba zapalnika i jest od¬ pychana ku tylowi przez sprezyne 111, o- pierajaca sie z drugiej strony o wystep 112 glowicy 102. Tuleja 110a posiada w dolnej swej czesci pewna ilosc gniazd 114, w któ¬ rych sa umieszczone kulki 108 dolnego wienca. Scianka kadluba zapalnika, o która opieraja sie kulki 108, posiada powierzch¬ nie stozkowa 115 (fig. 9). Pomiedzy gnia¬ zdami kulek 108 w tulei 110a sa wykonane inne gniazda 116, w które moga wchodzic kulki 107 górnego wienca, gdy tuleja 110n zostanie przesunieta do przodu o dostatecz¬ na wielkosc. Wszystkie te gniazda 114 i 116 sa rozlozone symetrycznie tak, aby za¬ pewnic dobre zrównowazenie zapalnika.Kulki dolnego wienca 108 i górnego 107 najlepiej rozmieszczac w szachownice (fig. 10) tak, by sie wzajemnie przytrzymywaly zarówno w kierunku bocznym, jak i w kie¬ runku podluznym.Tuleja 110a spoczywa na kolnierzu 117 (fig. 8) iglicy 104 tak, ze jedna i ta sama sprezyna moze jednoczesnie dzialac na je¬ den lulb drugi narzad, jak to bedzie ponizej objasnione.Wydrazenie 118 kadluba jest przezna¬ czone do chowania sie tulei 110fl z kulkami 107 i 108 w chwili samoczynnego dzialania.Krazek ochronny 119, odpowiednio osadzo¬ ny w glowicy zapalnika, zapewnia szczel¬ nosc jego wnetrza. W polozeniu spoczynku [ sprezyna 111 utrzymuje iglice 104 w odda¬ leniu od tego krazka 119.Splonke pobudzajaca 120 najlepiej o- sadzic w samym kadlubie zapalnika ztylu splonki 105, aby przekazac zaplon ladun¬ kowi pocisku.Dzialanie zapalnika jest nastepujace. — 4 —Gdy zapalnik znajduje sie w spoczynku, u- klad zabezpieczajacy 107, 108, 110af 111 rygluje iglice 104 w polozeniu wedlug fig. 5. W taki sposób zapobiega sie bezwzgled¬ nie niewczesnym zibiciom splonki w razie przypadkowych uderzen lub upadków pod¬ czas przewozów i manipulacyj. To samo ma miejsce w razie wypadkowego zahamowa¬ nia pocisku w lufie.W chwili wystrzalu czesci skladowe za¬ palnika wskutek bezwladnosci, przybiera¬ ja polozenie wedlug fig. 6. Iglica 104 i tu¬ leja 110a opieraja sie o kulki 107, które u- nieruchomiaja je w polozeniu zaryglowa- nem. Sprezyna 111 sciska sie samoczynnie.Z chwila ustania dodatniego przyspie¬ szenia pocisku, kulki 108 pod dzialaniem si¬ ly odsrodkowej odsuwaja sie i podnosza sie po pochylosci 115, przesuwajac tuleje 110a do przodu wbrew dzialaniu sprezyny 111. To przesuniecie tulei 110a wyzwala kulki 107. Rzeczywiscie, skoro wglebienia 116 tulei HO2 znajda sie na wysokosci ku¬ lek 107, te ostatnie wpadaja w nie i zwal¬ niaja iglice 104, która, pod dzialaniem u- jemnego przyspieszenia pocisku wskutek oporu powietrza, opiera sie o krazek o- chronny 119. Wówczas zapalnik znajduje sie w polozeniu odbezpieczonem (fig. 7 i 11). Czas, którego potrzebuja kulki 107 i 108 na przejscie z polozenia wedlug fig. 6 do polozenia wedlug fig. 7, zapobiega przedwczesnym wybuchom pocisków.Przy uderzeniu o przeszkode iglica zostaje wtloczona (fig. 8) i zbija splonke 105.Odwrotnie, w wypadku, gdy pocisk, wy¬ strzelony naprzyklad do celu powietrzne¬ go, nie napotyka celu, to wskutek zmniej¬ szenia sie szybkosci obrotowej, spowodo¬ wanego przez opór powietrza, sila odsrod¬ kowa kulek 107 i 108 staje sie niewystar¬ czajaca do zrównowazenia sily sprezyny 111, która wówczas wtlacza tuleje 110a wraz z kulkami w wydrazenie 118 i jedno¬ czesnie rzuca iglice 104 na splonke (fig. 9).Najlepiej jest uregulowac mechanizm w ten sposób, aby spowodowac samoczynny zaplon w opadajacej czesci toru, przez co kazdy pocisk, który nie trafi do celu, zosta¬ nie zniszczony przed upadkiem na ziemie.W formie wykonania wynalazku wedlug fig. 12 — 18, kulki 107 ryglujace iglice 104, spoczywaja na siodle 109 (fig. 14), utwo- rzonem przez stozkowe zakonczenie obsady splonki 125. Dolna powierzchnia iglicy 104, która ona opiera sie o kulki 107, posiada równiez stozkowa czesc 126, wskutek cze¬ go kulki 107, rozsuwajac sie pod dzialaniem sily odsrodkowej, odpychaja iglice do przodu.Sprezyna 111, opierajaca sie o kadlub 101 zapalnika, utrzymuje normalnie tuleje 110a w polozeniu rygluj acem kulki 107. Tu¬ leja 110* moze slizgac sie w kierunku po¬ dluznym w wydrazeniu glowicy zapalnika, które sklada sie z dwóch wydrazen o roz¬ maitych srednicach, polaczonych ze soba stozkowa powierzchnia 127. Kulki 108 sa umieszczone w gniazdach 114 tulei 110a tak, ze moga zetknac sie ze sciankami we- wnetrznemi glowicy 102 zapalnika.W przedstawionem przykladzie obsada 125 splonki moze sie slizgac osiowo wzdluz wyskoku 128 kadluba zapalnika, który jej sluzy za prowadnice. Podstawa tego wy¬ skoku posiada, najlepiej, czesc zakrzywio¬ na 129, o która sie przy wystrzale opiera swym dolnym zcienionym koncem tuleja 110a. Krawedz tulei w ten sposób zostaje wtloczona do wnetrza i powoduje zaczepie¬ nie sie pierscienia 110a o obsade splonki 125.Gdy zapalnik znajduje sie w stanie spo¬ czynku (fig. 12) iglica moze byc unierucho¬ miona w zetknieciu sie z kulkami 107 zapo- moca jakiegokolwiek odpowiedniego srod¬ ka. W danym przykladzie jest zastosowany jezyczek 130 wyciety w dnie iglicy i wy¬ giety nazewnatrz tak, iz sluzy za elastycz¬ ne oparcie iglicy o krazek 119.Dzialanie zapalnika jest nastepujace. — 5 —Gdy zapalnik jest w stanie spoczynku, kul¬ ki 107 sa unieruchomione w polozeniu ry¬ glujacem przez tuleje 110a (fig. 12).W chwili wystrzalu czesci przybieraja polozenie przedstawione na fig. 13. Tuleja 110* usuwa sie, sciskajac sprezyne 111 i zaczepia sie dolna krawedzia o obsade splonki 125. Pociaga ona równiez kulki 108, które w ten sposób sa doprowadzone poni¬ zej wystepu 127. Iglica 104 opiera sie o kul¬ ki 107 w tej samej chwili, gdy jezyczek 130 zagina sie do wnetrza.Gdy przestanie dzialac dodatnie przy¬ spieszenie (fig. 14), to kulki 107 i 108 usu¬ waja sie pod dzialaniem sily odsrodkowej; kulki 108 opieraja sie o wystep 127 i utrzy¬ muja tuleje 110 a w polozeniu cofnietem wbrew dzialaniu sprezyny 111. Iglica 104 opiera sie o krazek ochronny 119 tak, jak w przykladzie poprzednim. Poczynajac od tej obwili zapalnik zostaje odbezpieczony i u- derzenie o najmniejsza przeszkode wystar¬ cza do wtloczenia iglicy i zbicia splonki (H«: W).Jezeli pocisk leci po torze dalej, nie na¬ potkawszy celu, to nastepuje samoczynne dzialanie zapalnika jak w poprzednim wy¬ padku w chwili, gdy sila odsrodkowa ku¬ lek 108 staje sie niewystarczajaca do zrów¬ nowazenia sily sprezyny 111, która rzuca , wtedy obsade splonki na iglice 104 (fig. 16).Przy tej konstrukcji sprezyna 111 jest podczas spoczynku stale odprezona, co za¬ pewnia zachowanie jej sprezystosci w naj¬ lepszych warunkach.Chociaz w dwóch obranych przykladach przedstawiono kulki 107 i 108 umieszczone- mi w oddzielnych gniazdach tulei, jednak nalezy zauwazyc, ze takie wykonanie nie jest konieczne dla dzialania zapalnika.Kulki 107 i 108 moglyby byc równiez osa¬ dzone w zwyklym rowku okólnym. Jednak przedstawiony uklad ma te zalete, ze za¬ pewnia scisle równomierny rozklad obwo¬ dowy kulek i usuwa wszelkie przeciazenie zapalnika.Moznaby bylo nie zmieniajac nic w za¬ sadzie dzialania powyzej opisanej, osia¬ gnac zaczepienie tulei 110* o obsade splon¬ ki 125 zapomoca wszelkich odpowiednich srodków innych, niz opisane.Samo sie przez sie rozumie, ze moznaby bylo odwrócic polozenie iglicy i obsady splonki nie naruszajac w niczem zasady dzialania.Kulki 107 i 108 moglyby byc zastapio¬ ne przez odsrodkowe narzady odmien¬ nego ksztaltu, lecz grajace taka sama role.Zapalnik wedlug wynalazku moze byc równiez zastosowany do badania zmniej¬ szenia sie szybkosci obrotowej pocisków na ich torze. W tym celu wystarczy, po nasta¬ wieniu samoczynnego dzialania dla okre¬ slonej szybkosci wirowania, obserwowac, w jakim punkcie toru zachodzi rozprysk.Zmieniajac napiecie sprezyny 111 zmienia sie krytyczna szybkosc powodujaca odry- glowanie mechanizmu i mozna w ten sposób nakreslic krzywa zwalniania jako funkcje dlugosci toru. Zapalnik dziala wtedy jak zapalnik czasowy.Formy wykonania opisane i przedsta¬ wione powyzej zostaly obrane tylko jako przyklady, mozna w nich dokonac licznych zmian szczególów, nie wykraczajac poza zakres wynalazku. PL