PL188125B1

PL188125B1 - Kompozycja zmiękczająca tkaniny i sposób nadawania miękkości tkaninom

Info

Publication number: PL188125B1
Application number: PL96325230A
Authority: PL
Inventors: Jacques Dewez; Eric Thibert
Original assignee: Colgate Palmolive Co
Priority date: 1995-08-31
Filing date: 1996-08-19
Publication date: 2004-12-31
Also published as: IL123455A0; CN1087342C; WO1997008285A1; NO980847D0; AU6778996A; NO980847L; DE69618969D1; TR199800329T1; EP0850291A1; AU697454B2; CZ294844B6; DE69618969T2; IL123455A; NZ315956A; ZA967116B; CA2230298A1; HUP9802540A2; MX9801520A; EP0850291B1; CZ60798A3

Abstract

1.Kompozycja zm iekczajaca tkaniny m ajaca postac wodnej dyspersji, trwala, wolna od srodka perfum ujacego na bazie oleju, zaw ierajaca amidowe lub estrowe pochodne amin, stabilizatory i ewentualnie inne typowe skladniki, znam ienna tym , ze zawiera mieszanine: (i) od 3 do 40% wagowych kombinacji zmiekczajacej tkaniny stanowiacej mieszanine skladników (A) i (B), w której (A) oznacza sól nieorganicznego kw asu i zwiazku zm iekczajacego tkanine o wzorze w którym R 1 i R2 oznaczaja alifatyczne grupy weglowodorowe o 12 do 30 atomach wegla; R3 oznacza grupe (CH2CH2O )pH, grupe m etylowa lub atom w odoru, T oznacza atom tlenu lub grupe NH; n ma wartosc od 1 do 5, m ma w artosc od 1 do 5, i p ma w artosc od 1 do 10, a (B) oznacza ulegajacy biodegradacji ester tluszczowy czwartorzedow ego zwiazku amoniowego o wzorze w którym kazdy z podstawników R4 oznacza niezaleznie alifatyczna grupe w eglow odorow a m ajaca od 8 do 22 atomów wegla, R 5 oznacza grupe (CH2 )8·R7, w której R7 oznacza grupe alkoksykarbonylowa posiadajaca od 8 do 22 atomów wegla, grupe benzylow a, fenylowa, fenylow a podstawiona grupa alkilowa o 1 do 4 atomach wegla, grupe hydroksylowa lub atom wodoru, R6 oznacza grupe (CH 2)1-R8, w której R8 oznacza grupe benzylowa, fenylowa, grupe fenylowa podstawiona grupa alkilow a o 1 do 4 atomach wegla, grupe hydroksylowa lub atom wodoru; q, r, s i t oznaczaja niezaleznie od siebie liczbe o wartosci od 1 do 3; a X oznacza anion o w artosciowosci a, przy czym we wspomnianej mieszaninie przynajmniej 20% grup stanow iacych podstawniki grup weglowodorowych obecnych w skladnikach (A) i (B) jest nienasyconych, (1 1 ) od 0,2 do 2,0% wagowych estru tluszczowego mono- lub polihydroksylowych alkoholi majacych w lancuchu w eglow odorow ym od 1 do 24 ato- mów wegla i mono- lub polikaiboksylowych kwasów majacych w lancuchu weglowodorowym od 1 do 24 atomów wegla, z tym ze laczna ilosc atomów wegla w estrze jest równa lub w ieksza niz 16 1 ze przynajmniej jeden z rodników weglowodorowych w estrze ma 12 lub w iecej atomów wegla, a wspomniany ester tluszczowy znajduje sie w kompozycji w takiej ilosci, ze stosunek w agowy skladnika (i) do skladnika (u) miesci sie w zakresie od okolo 40:1 do okolo 5:1; i (iii) od 0,0075 do 2,0% w agow ych elektrolitu, korzystnie wybranego sposród soli metali alkalicznych lub metali ziem alkalicznych. PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest kompozycja zmiękczająca tkaniny mająca postać wodnej dyspersji, trwała, wolna od środka perfumującego na bazie oleju, zawierająca amidowe lub estrowe pochodne amin, stabilizatory i ewentualnie inne typowe składniki, charakteryzująca się tym, że zawiera mieszaninę:

(i) od 3 do 40% wagowych kombinacji zmiękczającej tkaniny stanowiącej mieszaninę składników (A) i (B), w której:

(A) oznacza sól nii^oi^j^ćonit^czinegt^o kwnsu i związku tkaninę o wzorze:

O O

R, -C-T-(CH₂)_B-N-(CH₂)_m-T-C-R₂

R₃ w którym

Ri i R2 oznaczają alifatyczne grupy węglowodorowe o 12 do 30 atomach węgla;

R3 oznacza grupę (CH2CH20)_pH, grupę metylową lub atom wodoru;

T oznacza atom tlenu lub grupę NH;

n ma wartość od 1 do 5, m ma wartość od 1 do 5, i p ma wartość od 1 do 10; a (B) oznaczz ulzg ąjąey biodegradacji ester tluszczowy czwartorzędorzedo związku amoniowego o wzorze

R_s (CH₂)„-O-C-R₄

X r/ ^x (ch^-o-c-r.

O w którym każdy z podstawników R4 oznacza niezależnie alifatyczną grupę węglowodorową mającą od 8 do 22 atomów węgla, R5 oznacza grupę (CH2)_S-R7, w której R7 oznacza grupę alkoksdkarbondlzwą posiadającą od 8 do 22 atomów węgla, grupę benzylową, fenylową,

188 125 fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom wodoru; Rg oznacza grupę (CH2)t-R8, w której Rg oznacza grupę benzylową, fenylową, grupę fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom wodoru; q, r, s i t oznaczają niezależnie od siebie liczbę o wartości od 1 do 3; a X oznacza anion o wartościowości a; przy czym we wspomnianej mieszaninie przynajmniej 20% grup stanowiących podstawniki grup węglowodorowych obecnych w składnikach (A) i (B) jest nienasyconych;

(ii) od 0,2 do 2,0% wagowych estru tłuszczowego mono- lub polihydroksylowych alkoholi mających w łańcuchu węglowodorowym od 1 do 24 atomów węgla i mono- lub polikarboksy-lowych kwasów mających w łańcuchu węglowodorowym od 1 do 24 atomów węgla, z tym że łączna ilość atomów węgla w estrze jest równa lub większa niż 16 i że przynajmniej jeden z rodników węglowodorowych w estrze ma 12 lub więcej atomów węgla, a wspomniany ester tłuszczowy znajduje się w kompozycji w takiej ilości, że stosunek wagowy składnika (i) do składnika (ii) mieści się w zakresie od około 40:1 do około 5:1;

i (iii) od 0,0075 do 2,0% wagowych elektrolitu, korzystnie wybranego spośród soli metali alkalicznych lub metali ziem alkalice.aych.

Kompozycja korzystnie charakteryzuje się tym, że w składniku (A)

T oznacza grupę NH;

R1 i R2 oznaczają grupę alkilową lub alkenylową o 16 do 22 atomów węgla; m ma wartość od 1 do 3; n ma wartość od 1 do 3;

R3 oznacza grupę (CI fCIDO^H, a p ma wartość od 1,5 do 3,5.

Kompozycja korzystnie charakteryzuje się tym, że w składniku (B)

R5 i Rg wybrane są z grupy abejmująj'aj grupę alkilową o 1 do 4 atomach węgla i grupę CH2CH2OH, przynajmniej jeden lub oba podstawniki R5 i Ró oznaczają grupę CH2CH2OH;

R4 oznacza alifatyczną grupę węglowodorową o 14 do 18 atomach węgla, a

X oznacza anion wybrany z grupy obejmującej halogenek, siarczan, matosiαrczan, azotan, octan, fosforan, benzoesan lub oleiniga.

W kompozycji korzystnie stosunek wagowy (A):(B) mieści się w zakresie od 5:1 do 1:5, a łączny stopień nienasycenia stanowi mniej niż 70% podstawników węglowodorowych znajdujących się w (A) i (B).

W kompozycji korzystnie łączna zawartość (A) i (B) mieści się w zakresie od 4 do 30% wagowych w stosunku do całej kompozycji.

Kompozycja korzystnie charakteryzuje się tym, że stosunek wagowy składnika (i) do składnika (ii) mieści się w zakresie od 28:1 do 9:1.

W kompozycji korzystnie stosunek wagowy (A):(B) mieści się w zakresie od 2:1 do 1:2.

Kompozycja korzystnie jako składnik (ii) zawiera ester tłuszczowy wybrany z grupy obejmującej estry tłuszczowe nienasyconych kwasów tłuszczowych o 16 do 18 atomach węgla i mono- lub polihydroksylowych alkoholi o 1 do 8 atomach węgla, a korzystniej wspomniany ester tłuszczowy ma wartość HLB mieszczącą się w zakresie od 0,5 do 5.

Kompozycja korzystnie charakteryzuje się tym, że wspomniany ester tłuszczowy wybrany jest z grupy obejmującej monoaleiniαa sorbitaao, trialeiniaa sorbitaau, monaoleiniαa peatαerytrytolu, moaoaleiaiaa gliceryny, moaooleiaiαa poligliyerolu, olaiaian metylu i ich mieszaniny, a zwłaszcza wspomniany ester tłuszczowy stanowi maaaoleiaiaa gliceryny.

Kompozycja korzystnie zawiera wspomniany składnik (A) wybrany z grupy obejmującej sole gis(łojowaamidoatylo)-2-hydroksyatylaaminy, bis(owodomianejłqjowoamiaoetylo)-2-hydroksyetyloaminy i ich mieszaniny, a korzystniej wspomniany komponent (B) stanowi

188 125 metosiarczan czwartorzędowego amoniowego N-metylo-N,N,N-trietanoloaminodiłojowego diestru. Kompozycja korzystnie zawiera dodatkowo kwas protonowy w ilości wystarczającej do przynajmniej częściowego zobojętnienia składnika (A), a korzystniej wymienionym kwasem jest kwas solny.

Kompozycja korzystnie jako elektrolit zawiera chlorek wapnia.

Kompozycja korzystnie ma postać koncentratu do zmiękczania tkanin, w której zawartość składników czynnych mieści się w zakresie od 10 do 35% wagowo.

Kompozycja korzystnie zawiera dodatkowo od 0,25 do 3% wagowych środka perfumującego.

Przedmiotem wynalazku jest również sposób nadawania miękkości tkaninom, polegający na poddaniu tkanin, zwłaszcza w cyklu płukania w automatycznej pralce do prania, działaniu kompozycji zmiękczającej tkaniny, ewentualnie po jej rozcieńczeniu, charakteryzujący się tym, że poddaje się tkaniny działaniu wystarczającej do uzyskania zmiękczenia ilości kompozycji zmiękczającej tkaniny mającej postać wodnej dyspersji, trwałej, wolnej od środka perfumującego na bazie oleju, zawierającej amidowe lub estrowe pochodne amin, stabilizatory i ewentualnie inne typowe składniki, stanowiącej mieszaninę:

(i) od 3 do 40% wagowycg kombinacji zmiękczającej tkaniny stanowiącej mieszaninę składników (A) i (B), w której (A) oznacza sól nieorganicznego kwasu i związku zmiękczającego tkaninę o wzorze 9 o

R_l -C-T-(CH₂)_n-N-(CH₂)_m-T-C-R₂

R₃ w którym

R1 i R2 oznaczają alifatyczne grupy węglowodorowe o 12 do 30 atomach węgla;

R3 oznacza grupę (CH2CH2O)_PH, grupę metylową lub atom wodoru;

T oznacza atom tlenu lub grupę NH;

n ma wartość od 1 do 5, m ma wartość od 1 do 5, i p ma wartość od 1 do 10; a (B) oznacza ulegający ącodegradacji actir tłuszczowy cywartoozędowego zwóązku amoniowego o wzorze:

4·

Rs (CHjk-O-C-R,

X*

O w którym każdy z podstawników R4 oznacza niezależnie alifatyczną grupę węglowodorową mającą od 8 do 22 atomów węgla, R5 oznacza grupę (CH2)_S-R7, w której R7 oznacza grupę alkoksykarbonylową posiadającą od 8 do 22 atomów węgla, grupę benzylową, fenylową, fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom

188 125 wodoru; R oznacza grupę (CfOt-Rs, w której Rg oznacza grupę benzylową, fenylową, grupę fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom wodoru; q, r, s i t oznaczają niezależnie od siebie liczbę o wartości od 1 do 3; a X oznacza anion o wartościowości a; przy czym we wspomnianej mieszaninie przynajmniej 20% grup stanowiących podstawniki grup węglowodorowych obecnych w składnikach (A) i (B) jest nienasyconych;

i (iii) od 0,0075 do 2,0% wagowych elektrolitu, korzystnie wybranego spośród soli metali alkalicznych lub metali ziem alkalicznych.

Sposób korzystnie obejmuje rozcieńczanie wodą kompozycji do zmiękczania tkanin przed jej użyciem, w ilości od 1 objętości do 6 objętości na 1 objętość kompozycji.

W sposobie korzystnie dodatkowo miesza się wspomnianą kompozycję zmiękczającą tkaniny wolną od środka perfumującego ze środkiem perfumującym tuż przed użyciem.

W sposobie korzystnie dodaje się do kompozycji zmiękczającej tkaniny, tuż przed użyciem, środek perfumujący w ilości od 0,25 do 3% wagowych.

Wynalazek niniejszy pozwala więc na wytwarzanie trwałej kompozycji zmiękczającej tkaniny, mającej postać wodnej dyspersji (emulsji), która pozostaje trwała bez stosowania środków zapachowych.

Wynalazek niniejszy dostarcza więc także sposobu zapewnienia miękkości tkaninom przez poddanie ich działaniu odpowiedniej ilości kompozycji zmiękczającej tkaniny według wynalazku, na ogół i korzystnie w cyklu płukania podczas prania w pralkach automatycznych. Kompozycje mogą być przed dodaniem do pralki rozcieńczane wodą (na przykład z dozownika do cyklu płukania), lub mogą być dodawane w mniejszej ilości, bez rozcieńczania, to jest jako gotowe do użycia.

Trwałe przedmieszki kompozycji przygotowane według wynalazku mogą być perfumowane przed pakowaniem, lub też nieperfumowane opakowania kompozycji mogą być dostarczane do klienta i przez niego oddzielnie perfumowane przed użyciem.

Opisany powyżej zmiękczający tkaniny składnik czynny (A) jest pochodną amidową trzeciorzędowej aminy lub pochodną estrową trzeciorzędowej aminy.

W przedstawionym powyżej składniku (A), Ri i R2 oznaczają niezależnie od siebie długie alifatyczne łańcuchy węglowodorowe, na przykład grupy alkilowe lub alkenylowe o 12 do 30 atomach węgla, korzystnie posiadające od 16 do 22 atomów węgla. Korzystne są grupy o prostym łańcuchu węglowodorowym, takie jak na przykład dodecylowa, dodecenylowa, oktadecylowa, oktadecenylowa, behenylowa, eikozylowa itd. Typowo, Ri i R2, a bardziej ogólnie Rj-COi R2-CO pochodzą z naturalnych olejów zawierających kwasy tłuszczowe lub mieszaniny kwasów tłuszczowych, takich jak olej kokosowy, olej palmowy, łój, olej rzepakowy i olej z ryb. Syntetyczne kwasy tłuszczowe mogą być również stosowane. Na ogół i korzystnie Ri i R2 pochodzą z tego samego kwasu tłuszczowego lub z tej samej mieszaniny kwasów tłuszczowych. W przypadku w którym Ri i R2 z powodu źródła pochodzenia lub z założenia zawierają do 80%, ale korzystnie nie więcej niż 65% wagowo grup nienasyconych (to jest alkenylowych), względnie niska zdolność zmiękczająca części nienasyconej jest równoważona przez kombinację z estrem czwartorzędowym o wzorze B i przez dodatek odpowiedniej ilości zmniejszającego lepkość elektrolitu.

R3 we wzorze A oznacza grupę (CH2CH20)_PH, grupę metylową lub atom wodoru, lub ich mieszaniny. Jeżeli R3 oznacza grupę (CI LCILOjpl I, która jest korzystna, p oznacza dodatnią liczbę wyrażającą średni stopień etoksylacji i korzystnie ma wartość od 1 do 10, zwłaszcza od 1,4 do 6, korzystniej od około 1,5 do 4, a najkorzystniej od 1,5 do 3; p i m oznaczają

188 125 liczby całkowite o wartości od 1 do 5, korzystnie od 1 do 3, a zwłaszcza 2. Związki o wzorze A, w którym R3 oznacza korzystnie grupę (CH2CH2O)_pH są w niniejszym opisie określane jako etoksylowane amidoaminy (T=NH), lub etoksylowane estrowe pochodne amin (T=0), a termin hydroksyetylo stosowany jest również do określenia grupy (CH2CH2O)pH.

Do amidoamin odpowiednich do wykorzystania w sposobie według wynalazku należą produkty sprzedawane przez firmę Shreex Chemical Company pod handlową nazwą Varisoft™ 510, 511 i 512, lub sprzedawane przez niemiecką firmę Rewo pod handlową nazwą Rewopal™ V3340.

Opisany powyżej zmiękczający tkaniny składnik czynny B jest czwartorzędowaną pochodną estrową. Każdy z podstawników R4 we wzorze B oznacza niezależnie od drugiego alifatyczną grupę węglowodorową posiadającą od 8 do 22 atomów węgla, a korzystnie od 14 do 18 atomów węgla. R5 oznacza grupę (CH2)s-R7, która w zależności od rodzaju R7 może oznaczać alkili^-wą grupę estrową o długim łańcuchu (R7 oznacza grupę alkoksykarbonylową o 8 do 22 atomach węgla) i w tym przypadku związki o wzorze B są triestrami czwartorzędowych związków amoniowych. Jednakże korzystnie estry tłuszczowe czwartorzędowych związków są dwuestrami, i wtedy R7 oznaczają grupę benzylową, fenylową, fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, hydroksylową (OH), lub atom wodoru. Najkorzystniej R7 oznacza grupę hydroksylową lub atom wodoru, a szczególnie korzystnie oznacza grupę hydroksylową, i wtedy R5 oznacza grupę hydroksyetylową;

q, r i s oznaczają niezależnie od siebie liczbę 1 do 3;

X oznacza odpowiedni jon o wartościowości a;

X oznacza korzystnie anion wybrany z grupy obejmującej halogenek, siarczan, metosiar-czan, azotan, octan, fosforan, benzoesan i oleinian.

W korzystniejszym wariancie każdy z podstawników R4 we wzorze B może na przykład pochodzić z twardego lub miękkiego łoju, oleju kokosowego, być resztą stearylową, oleilową i tym podobną. Związki takie są dostępne w handlu, na przykład Tetranyl AT-75 produkowany przez Kao Corp. w Japonii jest diłojowym estrem czwartorzędowym metylosiarczanu trietanoloamoniowego. Tetranyl AT-75 skomponowany jest na bazie mieszaniny około 25% twardego łoju i 75% miękkiego łoju. W związku z tym produkt ten zawiera około 34% nienasyconych łańcuchów alkilowych. Drugim przykładem może być Hipochem Χ-89107 będący produktem High Point Chemical Corp.; jest on analogiem Tetranyl AT-75 posiadającym fragment łojowy nasycony w około 100%. Jednakże, na ogół czwartorzędowe amoniowe związki estrowe o wzorze B mogą zawierać od około 5% do około 75% nienasyconych grup alkilowych o długim łańcuchu, korzystnie od około 20% do około 50% nienasyconych długołańcuchowych grup alkilowych.

Najlepsze właściwości zmiękczające uzyskuje się wtedy, gdy przynajmniej od około 20% do nieco mniej niż 70% ogółem obecnych w związkach A i B podstawników węglowodorowych jest nienasyconych.

Związki o wzorach A i B stosowane są jako domieszki, korzystnie w stosunku około 5:1 do około 1:5, korzystniej od 2:1 do 1:2, zwłaszcza 1,7:1 do 1:1,7, przy czym uzyskuje się poprawę zarówno zdolności zmiękczającej, jak stabilności i łatwości wylewania. Oznacza to że, pomimo niskiej zdolności zmiękczającej związków posiadających długi nienasycony łańcuch alkilowy w przypadku indywidualnego ich stosowania, przy stosowaniu ich razem z czwartorzędowym związkiem estrowym (który korzystnie również zawiera wiązania nienasycone węgiel - węgiel), samym lub w kombinacji z uwodornioną amidoaminą, uzyskuje się zaskakująco znaczącą poprawę zdolności zmiękczającej płynnych preparatów przeznaczonych do dozowania przez nalewanie.

Łączna ilość składników A i B obecnych w kompozycji wynosi od około 3 do około 40% wagowych, korzystnie od około 4 do około 30% wagowych, a stosunek wagowy składników A i B wynosi od około 2:1 do 1:2, a zwłaszcza od około 1,7:1 do 1:1.

Te składniki zmiękczające zostały bardziej szczegółowo opisane w opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 5133885 i nr 5501806 i zawarte w nich ujawnienia zostały włączone do niniejszego opisu jako literatura odniesienia.

18ίϊ 125

Stabilizatory emulsji i dyspersji stosowane w niniejszym wynalazku są estrami alkili tłuszczowych, które mogą pochodzie od mono- lub rohhydroksylowyeh alkoholi posiadających od 1 do 24 atomów węgla w łańcuchu węglowodorowym i mono- lub poliasrboasylywych kwasów posiadażących od 1 do 24 atomów węgla w łańcuchu węglowodorowym, z tym że łączna ilość atomów węgla w estrze jest równa lub większa od 16 i przynajmniej jeden z rodników węglowodorowych w estrze ma 12 lub więcej atomów węgla.

Kwasowa część estru tłuszczowego może pochodzić z mono- lub polikarboksylowych kwasów posiadających w łańcuchu węglowodorowym od 1 do 24 atomów węgla. Przykładami odpowiednich kwasów monokarbyksylowyeh są kwas behenowy, kwas stearynowy, kwas palmitynowy, kwas mirystynowy, kwas laurynowy, kwas octowy, kwas propionowy, kwas masłowy, kwas ieomasłowy, kwas walerianowy, kwas mlekowy, kwas glikolowy i kwas dihydroksyizomasływy. Przykładami odpowiednich kwasów pylikarbyksylywyeh są kwas n-butylomalonowy, kwas izocytrynywa, kwas cytrynowy, kwas maleinowy, kwas jabłkowy i kwasy bursztynowe.

Rodnik alkoholowy w estrze tłuszczowym może pochodzić od mono- lub polihydroksa-lowych alkoholi posiadających w łańcuchu węglowodorowym od 1 do 24 atomów węgla. Przykładami oS.rowieSnieh alkoholi są alkohole behenylowy, arachidylywy, kokoilowy, oleilowy i laurylowy; glikol etylenowy, gliceryna, roliglieerol, etanol, izoprypanyl, alkohol winylowy, Siglicerol, ksylitol, sacharoza, sryCritol, rentserytritol, sorbito! i sorbitan.

Korzystnymi estrami tłuszczowymi tąesCιy glikolu etylenowego, gliceryny, rsnCssratritolu i sorbitanu, w których reszta kwasu tłuszczowego zwykle pochodzi od kwasu należącego do grupy obejmującej kwas behenowy, kwas stearynowy, kwas oleinowy, kwas palmitynowy lub kwas mirytCynowy.

Konkretnymi przykładami estrów alkoholi tłuszczowych odpowiednich do stosowania w niniejszym wynalazku są octan stearylowy, dimleczan rslmitylywa, izymaślsn kokoilowy, malsinisn okUowy, dimaleinian oknowy i rroriynίan alkoholu z łoju. Estry kwasów tłuszczowych użyteczne w niniejszym wynalazku obejmują okinian metylu, monopalmitynian ksylitolu, monooleinian lub mynystearynisn rentssrytritolu, monostearynian sacharozy, monottesranisn lub monookinian gliceryny, monoskarynian glikolu etylenowego i estry sor-bitanu. Do odpowiednich estrów tyrbitanu należą monottearynian, palmitynian, monolaury-nian, monomirattynian, monobehenian, monookinian, dilaurynian, diskarynian, dibehenian, di- lub trioleinian jak również mieszane mono- i Sisttry sorbitanu i alkoholu z łoju. Estry gliceryny są również bardzo korzystne w kompozycjach według wynalazku. Są to mono-, di-, lub triestry gliceryny i kwasów tłuszczowych z opisanej powyżej klasy. Konkretnymi przykładami korzystnych estrów gliceryny są monostearynian, monooleinian, mynopslmiCanisn, monobehenian i distearynian.

Najbardziej korzystnymi estrami do stosowania w mniejszym wynalazku są estry tłuszczowa nienasyconych kwasów tłuszczowych rosiaSająeach 16 do 18 atomów węgla (na przykład kwasów oleinowych) z mono- lub polihaSroksylowymi alkoholami o 1 do 8 atomach węgla, takimi jak metanol, etanol, sorbital, rsnCasraCriCol, glicerol i pyliglicsryl. Korzystne estry mają również wartość HLB (Równowaga HaSrofilowo-hrofilywa) mieszczącą się w zakresie od około 0,5 do 5, korzystniej od około 2 do 0. Szczególnie korzystnym estrem kwasu tłuszczowego jest monooleinian gliceryny.

Te estry tłuszczowe są wprowadzane do kompozycji w takich ilościach, że stosunek wagowy łącznej ilości zmiękczających tkaniny składników A i B do estru tłuszczowego mieści się w zakresie od około 40:1 do około 5:1, a zwłaszcza od około 28:1 do około 9:1. Ogólnie rzecz biorąc kompozycja powinna zawierać od około 0,2 do około 2% wagowych składnika stanowiącego ester tłuszczowy.

Ester tłuszczowy działa jako stabilizator dyspersji lub emulsji, mniej więcej w ten sam sposób, co oleisty składnik zapachowy w dyspersjach rerfupywanyeh. Tak więc zastosowanie estru tłuszczowego pozwala na sryreąSesnis trwałych nisrsrfumywsnyeh dyspersji o lepkościach umożliwiających wylewanie oraz nie ulegających rozdzielaniu w okresie przechowywania.

W formie niseoborętnionej pochodne amidów i estrów tłuszczowych i trzeciorzędowych amin o wzorze A nie ulegają łatwo dyspergowaniu w wodzie. Stąd też funkcja aminowa amidowej

188 125 lub estrowej pochodnej aminy jest przynajmniej częściowo zobojętniona przez proton pochodzący z łatwo dysocjującego kwasu. MoZe to być kwas nieorganiczny, na przykład solny, siarkowy, azotowy itd., lub organiczny, na przykład octowy, propionowy, mlekowy, cytrynowy, glikolowy, toluenosulfonowy, maleinowy, fumarowy i tym podobne. Można również stosować mieszaniny tych kwasów, a także inne kwasy zdolne do zneutralizowania funkcji aminowej. Uważa się, że zneutralizowany przez kwas związek tworzy odwracalny kompleks, to znaczy że wiązanie między funkcją aminową a protonem zniknie w środowisku o pH alkalicznym. Przeciwnie jest w przypadku czwartorzędowania na przykład przy pomocy grupy metylowej, kiedy to grupa czwartorzędująca jest przyłączona kowalencyjnie do naładowanego dodatnio azotu aminowego i wtedy trwałość układu nie jest zależna od pH.

Ilość użytego kwasu zależy od jego mocy; mocne kwasy, takie jak solny i siarkowy, ulegają w wodzie pełnej dysocjacji i tym samym dostarczają dużą ilość wolnych protonów (H+), podczas gdy słabsze kwasy takie jak cytrynowy, glikolowy, mlekowy i inne kwasy organiczne nie ulegają pełnej dysocjacji i stąd dla uzyskania tego samego efektu neutralizującego konieczne jest stosowanie wyższych stężeń. Ogólnie można stwierdzić, że ilość kwasu zapewniająca kompletne protonowanie aminy jest wtedy właściwa, gdy pH kompozycji staje się silnie kwaśne, to jest gdy osiągnie wartość między około 1,5 a 4. Korzystne są kwasy solny i glikolowy, przy czym kwas solny jest szczególnie korzystny.

Na ogół ilość użytego kwasu mieści się w zakresie od 0,20 do 1,5% wagowych i zależy od rodzaju kwasu i jego mocy.

Kompozycje według wynalazku są dostarczane jako wodne dyspersje w których zmiękczające tkaninę związki o wzorach A i B obecne są w postaci silnie rozdrobnionej i w sposób trwały są rozproszone w fazie wodnej. Na ogół średnia wielkość rozproszonych cząstek odpowiednia zarówno dla uzyskania zmiękczania jak i zapewnienia stabilności wynosi mniej niż 25 pm (mikronów), korzystnie mniej niż 20 pm, szczególnie korzystnie nie więcej niż 10 pm, w stopniu w jakim może być utrzymywana podczas właściwego stosowania, to znaczy typowo w czasie cyklu płukania w procesie prania w pralkach automatycznych. Dolna granica wielkości cząstek nie ma tu decydującego znaczenia ale z punktu widzenia praktycznego wytwarzania nie powinna być niższa niż 0,01 pm, korzystnie wynosi przynajmniej około 0,05 pm. Korzystny zakres wielkości cząstek rozproszonych składników zmiękczających wynosi od 0,1 do około 8 pm.

Wodną fazę dyspersji stanowi przede wszystkim woda, zwykle woda dejonizowana lub destylowana. Dla zapewnienia odpowiedniej lepkości można również stosować niewielkie ilości (na przykład do 5% wagowych) rozpuszczalnika pomocniczego. Typowo jako rozpuszczalniki pomocnicze stosuje się niższe mono- lub polihydroksyalkohole w ilościach do około 8% wagowych w stosunku do kompozycji. Korzystne jest stosowanie alkoholi posiadających od 2 do 4 atomów węgla w cząsteczce, takich jak na przykład etanol, propanol, izopropanol, glikol propylenowy lub glikol etylenowy. Szczególnie korzystny jest alkohol izopropylowy (2-propanol). Jednakże stosowanie rozpuszczalników pomocniczych nie jest konieczne i na ogół się tego unika.

Kompozycje według wynalazku zawierają elektrolit, który powoduje obniżenie lepkości dyspersji. Na ogół jako elektrolity można stosować sole dowolnych metali alkalicznych lub ziem alkalicznych z kwasami mineralnymi. Z powodu dostępności, rozpuszczalności i niskiej toksyczności korzystne są tu chlorek sodu, chlorek wapnia, chlorek magnezu i siarczan magnezu oraz podobne sole, ale szczególnie korzystny jest chlorek wapnia. Ilość elektrolitu jest dobrana tak, aby zapobiec tworzeniu się w kompozycji żelu. Na ogół ilości soli elektrolitowych wynoszą od około 0,0075 do 2% wagowych, korzystnie 0,05 do 1,5% wagowych.

Składnikiem który może, ale nie musi występować w kompozycji, jest regulator reologiczny, który pomaga ograniczyć lub wyeliminować zmiany lepkości wodnej dyspersji, które mogą następować w czasie. Jest jednak zrozumiałe, że dopóki lepkość nie zwiększa się w stopniu niedopuszczalnym w czasie przewidywanego życia produktu (włączając w to transport z oddziału produkcyjnego do miejsca sprzedaży, czas przebywania produktu na półce w miejscu sprzedaży i czas stosowania przez końcowego użytkownika), stosowanie regulatora reologicznego nie jest konieczne. Przykładowo, lepkość po upływie na przykład 8 do 10 tygodni nie powinna przekraczać około 1500 mPa · s (cps) (w temperaturze 25°C), szczególnie korzystnie lepkość, po upływie przewidywanego czasu życia produktu, nie powinna przekraczać około 1000 mPa · s (cps) (w temperaturze 25°C). W wielu przypadkach wstępne lepkości do 200 mPa · s (cps) mogą być uzyskiwane i utrzymywane.

Stąd też jeżeli istnieje możliwość wzrostu lepkości produktu, lub jeśli jej zmiany w czasie są niepożądane, można do kompozycji dodać regulator rsologicznd. Przykłady regulatorów reologioznych są powszechnie znane i mogą być wybrane spośród na przykład polimeryoznych regulatorów rezlogioznych i nieorganicznych regulatorów reolzgicznych. Przykładami pierwszego typu są czwartorzędowe amoniowe pzlizwiązki takie jak Pzliquaternium-24 (hydrofobowo zmodyfikowana polίmeryozna czwartorzędowa sól amoniowa hydroksystdlo-celulozy, dostępna z Amercho Inc.); kationowe polimery, takie jako kopolimery akryloamidu i oowartzrzędowsgz amoniowego akrylanu; Cargzpzls i tym podobne. Przykładem τ^t^lc^i^il^^nego regulatora nieorganicznego jest tlenek glinu. Ogólnie można stwierdzić, że tylko niewielkie dodatki regulatorów do około 1,0%, korzystnie do około 0,8%, takie jak na przykład 0,01 do 0,60% wagowych zapewniają zachowanie odpowiedniej lepkości w czasie.

Fakultatywnie, w celu poprawienia wyglądu lub właściwości zmiękczających tkaniny, do płynnych kompozycji według wynalazku można dodawać niewielkie ilości innych powszechnie stosowanych w takich kompozycjach składników. Typowymi dodatkami tego rodzaju, są środki barwiące, ale nie tylko one, na przykład są to barwniki lub pigmenty, środki nadające odcień niebieskawy, konserwanty, środki dezynfekujące, perfumy i środki zagęszczające.

Będące przedmiotem wynalazku kompozycje zmiękczające tkaniny można sporządzić przez dodanie podczas mieszania składników czynnych, to jest związków A i B, oraz estru tłuszczowego, zwykle w postaci stopionej, do ogrzanej fazy wodnej, do której uprzednio dodano składnik kwasowy. Mieszanie w mieszalniku o nisko umieszczonych łopatkach jest zwykle wystarczające dla zapewnienia odpowiednio równomiernego rozproszenia składników czynnych w fazie wodnej. Dalsze zmniejszenie wielkości cząstek można uzyskać przez poddanie kompozycji obróbce na przykład w młynku koloidalnym lub przez wysokociśnieniową homogenizację.

Końcowy produkt, czy to w postaci koncentratu czy też w formie rzzoieńcoznej musi mieć właściwość łatwego wylewania się w rękach użytkownika. Dlatego na ogół lepkość końcowego produktu (dla świeżo przygotowanej próbki) nie powinna przekraczać około 1500 mPa · s (centypuazów), korzystnie nie powinna być wyższa niż 1000 mPa · s (oentypuaoów), ale też nie powinna być zbyt niska, na przykład nie niższa niż 20 mPa · s (centypuazów). Korzystna lepkość dla skoncentrowanego produktu według wynalazku mieści się w zakresie od 35 do 1000 mPa · s (centypuazów). Podane lepkości w niniejszym opisie misrzonz w temperaturze 25°C (22-26°C) używając wiskozymetru Brookfield model RVTDV-II przy 50 obrotach na minutę stosując trzpień obrotowy nr 2 poniżej 800 mPa · s (cps), nr 3 powyżej 800 i poniżej 2000 mPa · s (cps), i nr 4 powyżej 2000 i poniżej 4000 mPa · s (cps).

Dyspersje według wynalazku mogą być przygotowane w postaci gotowej do użycia, lub jako koncentraty o wysokiej zawartości składników czynnych. Zwykle koncentraty są przewidziane do rozcieńczania wodą w ilości od około jednej do sześciu objętości na jedną objętość koncentratu.

Ponadto, środki perfumujące można dodawać bezpośrednio do zmiękczających tkaniny preparatów przed ich pakowaniem, bez konieczności uprzedniego emulgowania składnika zapachowego. Istnieje również możliwość dodawania środka perfumującego przez użytkownika, bezpośrednio przed zastosowaniem zmiękozαozα tkanin w cyklu prania. W ten sposób właściwości preparatu zmiękczającego tkaniny można dostosować do różnych wymagań klientów.

Wynalazek ilustrują niżej podane przykłady.

Przykład I

Przykład ten ilustruje przygotowanie przedmieszki (MB) kompozycji zawierającej około 14,3% wagowych składników czynnych. Do sporządzenia przedmieszki nie zawierającej środków perfumujących, zawierającej składnik czynny (Al) w ilości około 14,3% zmieszano następujące składniki (Al oznacza amidoaminę i esterguat).

188 125

Surowiec Nominalny %

Częściowo uwodorniona amidoamina 8,93 (Rewopal™ V3340)

Częściowo uwodorniony esterą^t 5,36 (Tetranyl AT 750)

MoaooIeiaiaa gliceryny L02 (Radiasurf 7150)

Kwas solny 0,47

Konserwant 0,26 (Lactic/lactate)

Dwuwodzian chlorku wapnia 0,09

Dej onizowana woda do 100

W reaktorze przeznaczonym do wstępnego mieszania umieszczono stopioną amidoaminę, stopiony esterąuat i stopiony ester kwasu tłuszczowego i mieszaninę ogrzano do 65°C. Do głównego reaktora załadowano dej onizowaną wodę i ogrzano do 65 °C. Dodano podczas mieszania kwas solny, a następnie przy intensywnym mieszaniu wprowadzono zawartość pierwszego reaktora. Z kolei dodano elektrolit (w roztworze) i środek konserwujący. Całość mieszano w ciągu około 10 minut i następnie schłodzono do 30°C.

Przygotowanie próby kontrolnej A

Kontrolną, nie zawierającą środków pcrfumutącycb przedmictzką sporządzono jak wyżej w przykładzie I, z tą różnicą że nie dodano monooleinianu gliceryny.

Przygotowanie próby kontrolnej B

Kontrolną, zawierającą środek perfumujący przedmieszkę sporządzono tak jak to opisano powyżej, z tym że nie dodano monooleiaiaau gliceryny, dodano natomiast 1,5 części środka perfumującego. Środek perfumujący składał się z terpenów, naturalnych ekstraktów, mieszaniny terpenowych i aromatycznych alkoholi, estrów terpenowych i aromatycznych alkoholi, laktonu, poliglikoli i piżma.

Końcowy produkt (FP) zawierający około 14% wagowych AI sporządzono przez zmieszanie 98% wagowych przedmieszki z przykładu I z 1,5 części środka perfumującego i 0,5 części roztworu barwnika.

Zawierający 3,1% wagowych Al produkt końcowy (rozcieńczenie 4:1) sporządzono przez zmieszanie 24,5 części wagowych przedmieszki z przykładu I z 0,32 części środka perfumującego, 0,5 części roztworu barwnika, 0,3 części środka zagęszczającego i uzupełnienie wodą do 100 części wagowych łącznie.

Pomiary lepkości wykonywano dla tych preparatów natychmiast po przyrządzeniu (AM), po 1 dniu przechowywania i po 6 tygodniach przechowywania, w temperaturach 4°C, w pokojowej (RT), w 35°C i w 43°C. Wyniki przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1

Lepkość według Brookfielda mPa · s (cps)

Preparat	AM	1 dzień	6 tygodni
			4°C	RT	35°C	43°C
Przykład 1	44	43	44	41	36	49
14% Al FP	48	43	45	38	38	38
3,5% Al FP	144	153	161	154	154	165
Kontrolna A	1174	990	1780	856	1188	157
Kontrolna B	45	39	38	40	32	32

188 125

Powyższe wyniki wykazują, że lepkość produktu według wynalazku pozostaje niezmieniona nawet po upływie dłuższych okresów czasu. Nie zaobserwowano żadnego rozdzielania się produktu na oddzielne warstwy. Próba kontrolna A która nie zawierała estru tłuszczowego wykazywała znacznie wyższą lepkość zarówno bezpośrednio po przygotowaniu jak i po okresie przechowywania. Dodanie środka perfumującego do próby kontrolnej A (próba kontrolna B) spowodowało utworzenie emulsji o stałej lepkości porównywalnej do produktów według wynalazku.

Przykład II

Sposobem opisanym w przykładzie I przygotowano serię trzech różnych przedmieszek (produkty perfumowane, nieperfumowane oraz stabilizowane produkty nieperfiimowane) zawierających jako składniki czynne amidoaminę i esterąuat w ilości 28% wagowo i oceniono je pod względem zachowania stałej lepkości. Zastosowano ten sam środek perfumujący co w próbie kontrolnej B. Skład tych preparatów przedstawiono w tabelach 2 do 4.

	Składnik	Nominalny % (Al)
	Produkty perfumowane
	Woda	do 100
Tabela 2	Kwas solny	0,92
	Amidoamina	17,50
	Esterąuat	10,50
	Środek perfumujący	2 lub 2,4
	MgCl₂ · 6H₂0	0,64
	Barwnik	0,01
	Składnik	Nominalny % (Al)
	Produkty nieperfiimowane
	Woda	do 100
Tabela 3
	Kwas solny	0,95
	Amidoamina	18,00
	Esterąuat	10,80
	MgCl2 6H₂0	0,66
	Produkty nieperfumowane stabilizowane
	Woda	do 100
	Kwas solny	0,92
Tabela 4	Amidoamina	17,50
	Esterąuat	10,50
	Ester stabilizujący	2,00
	MgCl₂ · 6H20	0,64

Preparaty te oceniano pod względem zachowania stałej lepkości i uzyskano następujące wyniki.

188 125

T a b e 1 a 2' Produkty perfumowane

Ilość środka perfumującego	Lepkość według B^okAeMa mPa · s (cps)
%	AM	1 dzień	6 tygodni
			4°C	RT	35°C	43°C
2,4	73	63	94	71	65	69
2,0	68	58	84	71	66	66

Tabela 3'

Produkty aiaparfUmawaaa

	Lepkość według Braakfialda mPa · s (cps)
	AM	1 dzień	6 tygodni
			4°C	RT	35°C	43°C
1	148	1470	1580	1380	1110	>4000
2	117	195	312	265	266	1350
3	86	650	810	625	486	3160
4	58	152	410	255	317	1300

Tabela 4'

Stabilizowane produkty aiaparfomowgaa

Ester 2%	Lepkość według Brookfialdα mPa · s (cps)
	AM	1 dzień	6 tygodni
			4°C	RT	35°C	43°C
A	88	91	144	104	94	80
B	84	94	161	105	101	141
C	78	87	149	105	80	69
D	78	87	110	81	63	59
E	83	109	174	114	98	110
F	73	70	140	80	65	65

Ester stabilizujący a - monooleinian sorbitanu b - tnoleinian sorbitanu c - monooleinian pentaerytritolu d - monooleinian gliceryny e - monooleinian poliglicerolu f - oleinian metylu

Wyniki te ponownie wykazują względną stałość lepkości preparatów zawierających środek perfumujący (Tabela 2'), niewielką stałość lepkości preparatów nie zawierających ani środka perfumującego ani estru (Tabela 3') i dobrą stałość lepkości preparatów nieperfumowanych zawierających różne estry objęte zakresem wynalazku jako stabilizatory (Tabela 4').

Emulsje o stałej lepkości, według niniejszego wynalazku, mogą być dostarczane do klienta jako koncentraty i nie zawierające dodatku środka perfumującego, przy czym wodę i środek perfumujący oddzielnie dodaje użytkownik. Koncentraty mogą być rozcieńczane przez użytkownika przy zastosowaniu 0,5 do 6 części wody na część koncentratu. Dodawanie na końcu środka perfumującego (i wody) do koncentratu może być przeprowadzone przez proste zmieszanie perfum (i wody) w temperaturze pokojowej. Takie dodanie tych składników na końcu nie wpływa i nie pogarsza stałości lepkości emulsji. Ilustruje to następujący przykład.

Przykład III

Postępując według przykładu I sporządzono nieperfumowany produkt zawierający 21% składników czynnych w postaci amidoaminy/esterąuat. Ten nie zawierający środka perfumującego (PF) produkt miał następujący skład:

Woda	do 100
Kwas solny	0,69
Amidoamina	13,12
Esterąuat
Monooleipiap gliceryny	1,^0
CaCl2 · 2H20	0,20
Próbkę tego produktu poddano następnie w temperaturze pokojowej perfumowaniu

i barwieniu przez ostrożne dodanie 1.8% środka perfumującego i 0,01% barwnika. Następnie przeprowadzono pomiary lepkości jak poprzednio, bezpośrednio po sporządzeniu i po upływie różnych czasów i w różnych temperaturach jak to przedstawiono w tabeli 5. Trzy inne próbki poddano perfumowaniu po upływie 17 i 14 dni po sporządzeniu, jak to podano w tabeli 5. Wyniki pomiarów lepkości były następujące

Tabela 5

Czas po dodaniu śr. perfumującego	Lepkość według Brookfielda mPa · s (cps)
(dni)	AM	1 dzień	4/6 tygodni
			4°C	RT	35°C	43°C
0	78	67	74	51	50	48
1	85	78	81	59	55	55
7	81	75	100	60	57	60
14	78	78	84	62	58	58
PF	73	72	83	58	50	43

PF oznacza nieperfumowany

Wyniki te wykazują utrzymywanie się względnie stałych lepkości dla preparatów nie zawierających środka perfumującego lub zawierających ten środek, niezależnie od tego czy były perfumowane zaraz po sporządzeniu, czy po upływie pewnego czasu.

Produkt z przykładu 3 poddano również rozcieńczeniu zarówno wodą jak środkiem perfumującym oraz barwnikiem w celu uzyskania bardziej rozcieńczonego koncentratu zawierającego 14% amidoamino/esterąuat i około 1,3% środka perfumującego. Rozcieńczenia i dane o lepkości po rozcieńczeniu przedstawiono w tabeli 6.

188 125

Tabela 6

Czas po rozcieńczeniu	Lepkość według Brookfielda mPa · s (cps)
(dni)	AM	1 dzień	4/6 tygodni
			4°C	RT	35°C	43 °C
0	43	42	43	37	35	34
1	45	45	47	42	40	38
7	48	47	47	42	40	38
14	42	46	45	41	39	39

Wyniki te wykazują utrzymywanie się stałej lepkości preparatów zawierających środek perfumujący po rozcieńczeniu wodą.

188 125

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 50 egz. Cena 4,00 zł.

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Kompozycja ozyckczająca tzaniny mająca pojtać wodnej dysnersji, trwała, wolna od środka perfumującego na bazie oleju, zawierająca amidowe lub estrowe pochodne amin, stabilizatory i ewentualnie inne typowe składniki, znamienna tym, że zawiera mieszaninę:

(i) od 3 do 40% wuigow-wag komhiaacji zmięaczpjąaej tjąininy stanowiącej ri^teszamnę składników (A) i (B), w której (A) oznacza sól nieorganicznego awsssu i związku zmiękczajcieego tkaninę o wzorze 9 o

R_t -C-T-(CH₂)_n-N-(CH₂)_m-T-C-R₂ r₃ w którym

Ri i R2 oznaczają alifatyczne grupy węglowodorowe o 12 do 00 atomach węgla;

Ro oznacza grupę (C^CihORH, grupę metylową lub atom wodom;

T oznacza atom tlenu lub grupę NH;

n ma wartość od 1 do 5, m ma wartość od 1 do 5, i p ma wartość od 1 do 10; a (B) oznacza ulegającg biodegradacji este r tiuszczowy owyactowzrdowego związku amoniowego o wzorze o -1

Rj (CH₂)_q-O-C-R₄ (CH^-O-C-R, — χo w którym każdy z podstawników R4 oznacza niezależnie alifatyczną grupę węglowodorową mającą od 8 do 22 atomów węgla, R5 oznacza grupę (CH2)_S-R7, w at^ć^r^i^j R7 oznacza grupę slaoasaasrbonalową posiadającą od 8 do 22 atomów węgla, grupę benzylową, fenylową, fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom wodoru; R, oznacza grupę (CIRjt-fR, w której Rg oznacza grupę benzylową, fenylową, grupę fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom wodoru; q, r, s i t oznaczają niezależnie od siebie liczbę o wartości od 1 do 0; a X oznacza anion o wartościowości a; przy czym we wspomnianej mieszaninie preynąlmnisj 20% grup stanowiących podstawniki grup węglowodorowych obecnych w składnikach (A) i (B) jest nienasyconych;

188 125 (ii) od 0,2 do 2,0% wagowych estru tłuszczowego mono- lub polihydroksylowych alkoholi mających w łańcuchu węglowodorowym od 1 do 24 atomów węgla i mono- lub polikarboksylo-wych kwasów mających w łańcuchu węglowodorowym od 1 do 24 atomów węgla, z tym że łączna ilość atomów węgla w estrze jest równa lub większa niż 16 i że przynajmniej jeden z rodników węglowodorowych w estrze ma 12 lub więcej atomów węgla, a wspomniany ester tłuszczowy znajduje się w kompozycji w takiej ilości, że stosunek wagowy składnika (i) do składnika (ii) mieści się w zakresie od około 40:1 do około 5:1;

i (iii) od 0,0075 do 2,0% wagowych elektrolitu, korzystnie wybranego spośród soli metali alkalicznych lub metali ziem alkalicznych.
2. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że w składniku (A)

T oznacza grupę NH;

R1 i R2 oznaczają grupę alkilową lub alkenylową o 16 do 22 atomów węgla; m ma wartość od 1 do 3; n ma wartość od 1 do 3;

R3 oznacza grupę (CH2CH2O)_PH; a p ma wartość od 1,5 do 3,5.
3. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że w składniku (B)

R5 i R wybrane są z grupy obejmującej grupę alkilową o 1 do 4 atomach węgla i grupę CH2CH2OH, przynajmniej jeden lub oba podstawniki R5 i R oznaczają grupę CH2CH2OH;

R4 oznacza alifatyczną grupę węglowodorową o 14 do 18 atomach węgla; a

X oznacza anion wybrany z grupy obejmującej halogenek, siarczan, metosiarczan, azotan, octan, fosforan, benzoesan lub oleinian.
4. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że stosunek wagowy (A):(B) mieści się w zakresie od 5:1 do 1:5, a łączny stopień nienasycenia stanowi mniej niż 70% podstawników węglowodorowych znajdujących się w (A) i (B).
5. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że łączna zawartość (A) i (B) mieści się w zakresie od 4 do 30% wagowych w stosunku do całej kompozycji.
6. Kompozycja według zastrz. 5, znamienna tym, że stosunek wagowy składnika (i) do składnika (ii) mieści się w zakresie od 28:1 do 9:1.
7. Kompozycja według zastrz, 4, znamienna tym, że stosunek wagowy (A):(B) mieści się w zakresie od 2:1 do 1:2.
8. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że jako składnik (ii) zawiera ester tłuszczowy wybrany z grupy obejmującej estry tłuszczowe nienasyconych kwasów tłuszczowych 016 do 18 atomach węgla i mono- lub polihydroksylowych alkoholi o 1 do 8 atomach węgla.
9. Kompozycja według zastrz. 8, znamienna tym, że wspomniany ester tłuszczowy ma wartość HLB mieszczącą się w zakresie od 0,5 do 5.
10. Kompozycja według zastrz. 8, znamienna tym, że wspomniany ester tłuszczowy wybrany jest z grupy obejmującej monooleinian sorbitanu, trioleinian sorbitanu, monooleinian pentaerytrytolu, monooleinian gliceryny, monooleinian poliglicerolu, oleinian metylu i ich mieszaniny.
11. Kompozycja według zastrz. 10, znamienna tym, że wspomniany ester tłuszczowy stanowi monooleinian gliceryny.
12. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że wspomniany składnik (A) wybrany jest z grupy obejmującej sole bis(łojowoamidoetylo)-2-hydroksyetyloaminy, bis(uwodomionej-łojowoaminoetylo)-2-hydroksyetyloaminy i ich mieszaniny.
13. Kompozycja według zastrz. 12, znamienna tym, że wspomniany komponent (B) stanowi metosiarczan czwartorzędowego amoniowego N-metylo-N,N,N-trietanoloaminodi-łojowego diestru.
14. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera dodatkowo kwas protonowy w ilości wystarczającej do przynajmniej częściowego zobojętnienia składnika (A).

188 125
15. Kompozycja według zastrz. 14, znamienna tym, że wymienionym kwasem jest kwas solny.
16. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że wymienionym elektrolitem jest chlorek wapnia.
17. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że ma postać koncentratu do zmiękczania tkanin, w której zawartość składników czynnych mieści się w zakresie od 10 do 35% wagowych.
18. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera dodatkowo od 0,25 do 3% wagowych środka perfumującego.
19. Sposób nadawania miękkości tkaninom, polegający na poddaniu tkanin, zwłaszcza w cyklu płukania w automatycznej pralce do prania, działaniu kompozycji zmiękczającej tkaniny, ewentualnie po jej rozcieńczeniu, znamienny tym, że poddaje się tkaniny działaniu wystarczającej do uzyskania zmiękczenia ilości kompozycji zmiękczającej tkaniny mającej postać wodnej dyspersji, trwałej, wolnej od środka perfumującego na bazie oleju, zawierającej amidowe lub estrowe pochodne amin, stabilizatory i ewentualnie inne typowe składniki, stanowiącej mieszaninę:

(i) od 3 do 40% waoowych kombinacji z.micjiczajięcej tkaniny stanowiącej mieszaninę składników (A) i (B), w której (A) oznacza sól nieorganicznego kwasu i związku zmiękczającego tkaninę o wzorze

O O

R, -C-T-(CH₂)„-N-{CH₂)_m-T-C-R₂

R₃ w którym

R1 i R₂ oznaczają alifatyczne grupy węglowodorowe o 12 do 00 atomach węgla;

R3 oznacza grupę (CH₂CH₂O)pH, grupę metylową lub atom wodoru;

T oznacza atom tlenu lub grupę NH;

n ma wartość od 1 do 5, m ma wartość od 1 do 5, i p ma wartość od 1 do 10; a (B) oznacza a^cegaliley biodegradacji ester leszczowy cowantoozędowęgo związkw amoniowego o wzorze:

R_s (CHj)_q-O-C-R₄ (CHjJf-O-C-R,

X'^a

O w którym każdy z podstawników Ra oeagceg niezależnie alifatyczną, grupę węglowodorową mającą od 8 do 22 atomów węgla, R5 oznacza grupę (CH₂)s-R7, w której R7 oznacza grupę alkoksykarbonylową posiadającą od 8 do 22 atomów węgla, grupę benzylową, fenylową, fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom wodoru;

188 125

R oznacza grupę (CI-Lft-Rg· w której Rg oznacza grupę benzylową, fenylową, grupę fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom wodoru; q, r, s i t oznaczają niezależnie od siebie liczbę o wartości od 1 do 3; a X oznacza anion o wartościowości a; przy czym we wspomnianej mieszaninie przynajmniej 20% grup stanowiących podstawniki grup węglowodorowych obecnych w składnikach (A) i (B) jest nienasyconych;

(ii) od 0,2 do 2,0% wagowych estru tłuszczowego mono- lub polihydroksylowych alkoholi mających w łańcuchu węglowodorowym od 1 do 24 atomów węgla i mono- lub poli-karboksylowych kwasów mających w łańcuchu węglowodorowym od 1 do 24 atomów węgla, z tym że łączna ilość atomów węgla w estrze jest równa lub większa niż 16 i że przynajmniej jeden z rodników węglowodorowych w estrze ma 12 lub więcej atomów węgla, a wspomniany ester tłuszczowy znajduje się w kompozycji w takiej ilości, że stosunek wagowy składnika (i) do składnika (ii) mieści się w zakresie od około 40:1 do około 5:1;

i (iii) od 0,0075 do 2,0% wagowych elektrolitu, korzystnie wybranego spośród soli metali alkalicznych lub metali ziem alkalicznych.
20. Sposób według zastrz. 19, znamienny tym, że obejmuje rozcieńczanie wodą kompozycji do zmiękczania tkanin przed jej użyciem, w ilości od 1 objętości do 6 objętości na 1 objętość kompozycji.
21. Sposób według zastrz. 19, znamienny tym, że dodatkowo miesza się wspomnianą kompozycję zmiękczającą tkaniny wolną od środka perfumującego ze środkiem perfumującym tuż przed użyciem.
22. Sposób według zastrz. 21, znamienny tym, że dodaje się do kompozycji zmiękczającej tkaniny tuż przed użyciem środek perfumujący w ilości od 0,25 do 3% wagowych.

Wynalazek mniejszy dotyczy kompozycji zmiękczającej tkaniny oraz sposobu nadawania miękkości tkaninom. Kompozycje według wynalazku mogą tworzyć dające się rozcieńczać wodą koncentraty przeznaczone do dodawania do cyklu płukania tkanin podczas procesu prania.

Wodne kompozycje zawierające czwartorzędowe sole amoniowe lub związki amidazo-liniowe posiadające przynajmniej jedną grupę stanowiącą długi łańcuch węglowodorowy są powszechnie stosowane dla uzyskania efektu zmiękczania tkanin podczas płukania w procesie prania. Opublikowano liczne opisy patentowe dotyczące tego typu związków i kompozycji.

Ostatnio jednakże, z uwagi na wymogi ochrony środowiska jakie muszą spełniać zmiękczacze typu czwartorzędowych soli amoniowych (na przykład zdolność do ulegania biodegradacji), jak również z uwagi na ograniczenia ilości tych związków kationowych, jaka może być wprowadzona w sposób trwały do wygodniejszych w użyciu preparatów płynnych, pojawiło się wiele propozycji częściowego lub całkowitego zastąpienia tych tradycyjnych „czwartorzędowych” zmiękczaczy tkanin przez inne. Przykładami tych nowych składników są chlorek dimetylodistearylo(lub diłojowo)amoniowy i różne związki imidazoliniowe.

Swierdzono, że amidowe lub estrowe pochodne amin są cenniejszymi środkami zmiękczającymi tkaniny, ponieważ łatwiej ulegają biodegradacji.

Związki te są organicznymi lub nieorganicznymi solami związków o wzorze ogólnym I:

R_t -C-T-(CH₂)_o-N-(CH₂)_m-T-C-R₂ r₃

188 125 w którym Ri i R2 oznaczają niezależnie od siebie grupę alkilową lub alkenylową o 12 do 20 atomach węgla; R3 oznacza grupę (CH2CH2O)pH, grupę metylową lub atom wodoru; T oznacza atom tlenu lub grupę NH; n i m oznaczają niezależnie od siebie liczbę od 1 do 5; a p oznacza liczbę od 1 do 10.

Jednakże zastosowanie tych związków w kombinacji z emulgatorami tłuszczów w stężonych wodnych zawiesinach lub emulsjach zmiękczaczy tkanin w stężeniach przekraczających o około 10-11% wagowych stężenie aminy może powodować znaczny wzrost lepkości produktu (>2500 mPas), nawet w obecności elektrolitów (na przykład CaCb) lub rozpuszczalników i w efekcie mogłyby wystąpić trudności z wylewaniem produktu z pojemnika w który jest pakowany.

Regulację lepkości i zwiększenie zdolności zmiękczającej w takich kompozycjach osiąga się przez połączenie amidowej lub estrowej pochodnej aminy o wzorze I jak wyżej, z ulegającym biodegradacji tłuszczowym estrem czwartorzędowego związku amoniowego (esterquat) o wzorze II.

O -i

Rj (CHj)--O-C-R₄ uf (CH^-OC-R,

X'* w którym każdy z podstawników R4 oznacza niezależnie od siebie alifatyczną grupę alkilową o 8 do 22 atomach węgla; R5 oznacza grupę (CH2)s-R7, w którym R7 oznacza grupę alkoksykarbonylową zawierającą od 8 do 22 atomach węgla, grupę benzylową, fenylową, fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom wodoru; Rg oznacza grupę (ClUfrlU- w której Rg oznacza grupę benzylową, fenylową, fenylową podstawioną grupą alkilową o 1 do 4 atomach węgla, grupę hydroksylową lub atom wodoru; q, r, s i t oznaczają niezależnie od siebie cyfrę od 1 do 3; a X oznacza anion o wartościowości a.

Takie kompozycje których składnikami są związki o wzorach I i II zawierają również sole elektrolitowe, które zapobiegają żelowaniu, dzięki czemu uzyskuje się znaczne ograniczenie lepkości. W opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 5133885 i nr 5501806 ujawniono koncentraty zmiękczaczy tkanin na bazie wodnej zawierające związki typu wymienionych powyżej amidowych lub estrowych amin i typu esterquat (estru czwartorzędowego związku amoniowego).

Zmiękczacz tkanin (w postaci koncentratu lub w formie gotowej do użycia) ma na ogół postać wodnej dyspersji (makroemulsji) i zawiera również dodatek od około 0,25 do około 3% wagowych środka perfumującego na bazie oleju w celu zwiększenia atrakcyjności dla klienta. Koncentraty w postaci przeznaczonej do rozcieńczenia przed użyciem przez klienta, zawierają zwykle środek zapachowy w wysokim stężeniu na przykład od około 1-3% wagowych. Typowymi środkami perfumującymi są materiały na bazie ekstraktów kwiatowych lub drzewno-ziemnych podłóż zawierających materiały egzotyczne takie jak olejek z drzewa sandałowego, piżmowy czy patchouli. Środek perfumujący dodaje się zwykle do stopionej mieszaniny środków zmiękczających tuż przed zemulgowaniem w wodzie.

Jednakże, w niektórych przypadkach pożądane jest przygotowanie wodnej dyspersji amidowej lub estrowej pochodnej aminy/esterquat bez dodawania środków perfumujących, lub z niewielką ich ilością. Umożliwiłoby to producentowi przygotowanie dużych przedmieszek do tkanin i łączenie poszczególnych partii tych przedmieszek z różnymi rodzajami środków perfumujących w celu zaspokojenia odmiennych gustów poszczególnych klientów. Ponadto dostarczanie nieperiumowanych produktów umożliwiłoby klientowi wybranie jednego z wielu

188 125 różnych środków zapachowych dostarczanych wraz z produktem i zmieszanie pożądanego zapachu z kompozycją zmiękczającą tkaniny przed użyciem.

Usiłowania sporządzenia przedmieszek w postaci emulsji zawierających amidowe lub estrowe pochodne amin/esterquat jako środki zmiękczające, tak jak to opisano powyżej, bez dodawania środków perfumujących wykazały, że obecność środka perfumującego jest konieczna w celu uzyskania emulsji o stałej lepkości. Stwierdzono, że środki perfumujące odgrywają fizykochemiczną rolę w otrzymywaniu emulsji o stałej lepkości i takich, które utrzymywałyby lepkość i nie rozdzielałyby się z upływem czasu podczas przechowywania. Okazało się bowiem, że emulsje opisanego tu typu, nie zawierające środka perfumującego nie charakteryzowały się stałą lepkością podczas przechowywania.

W związku z powyższym, głównym przedmiotem niniejszego wynalazku jest opracowanie trwałej wodnej dyspersji zmiękczacza tkanin, która pozostanie trwała bez stosowania dodatku środka perfumującego.