Ksztaltki betonowe otrzymywano do¬ tychczas ziapomoca pras recznych. Ciezar zawieszonego nad forma i prowadzonego miedzy drazkami kierowtiiczemi stempla prasy równowazono zapomoca przeciwwagi, przez co przy ubijaniu betonu w formie, od¬ bywaj acem sie przez jedno lub dwa ude¬ rzenia stempla, ruchome masy stempla i przeciwwagi przyspieszaly owo ubijanie.Tego rodzaju pras nie mozna bezposrednio stosowac do otrzymywania przedmiotów z ciezszego tworzywa.Próbowano juz niejednokrotnie otrzy¬ mywac odbiorniki do redukcyjnych pieców cynkowych zapomoca pras lub tym podob¬ nych urzadzen. Próbowano rip. stosowac do tego celu urzadzenia, skladajace sie z for¬ my i z wchodzacego w nia rdzenia. Pod¬ czas przesuwania mniej lub bardziej wy¬ pelnionej masa ogniotrwala formy ku rdze¬ niowi, nadawano temu ostatniemu ruchy wahadlowe. Forme podsuwano w granicz¬ ne polozenie ku wahajacemu sie rdzeniowi, który kilkoma rójwnomiernemi ruchami wtlaczal sie w mase, ubijal ja i formowal odbiornik, poczem obie czesci ponownie od siebie oddalano dotad, az forma wysuwala sie z zasiegu wahan rdzenia, poczem wyj¬ mowano gotowy odbiornik z formy. Apara¬ tura mogla równiez posiadac taka budowe,iz forma byla nieruchoma, a wahajacy sie :tdkcn przesuwal sie wzgledem niej. Rdze- ' nioWi nadawano róyfcniez zapomoca napedu wrzecionowego ruch wgóre i wdal. W in¬ nych podobnych urzadzeniach wtlaczano rdizen udarowo do formy, nadajac mu przy- tem prawie prostopadle do kierunku jego ruchu wahania okreslonej wielkosci i zmien¬ nego kierunku. Te ruchy wahadlowe mialy na celu zmniejszenie koniecznego w star¬ szych urzadzeniach splywania masy cera¬ micznej dookola rdzenia.W ten sposób otrzymywane odbiorniki byly znacznie gorsze od otrzymywanych sposobem recznym, wskutek czego az do chwili obecnej tylko ten ostatni sposób zna¬ lazl ogólne zastosowanie. Jednakze praca reczna jest bardzo wyczerpujaca i musi byc wykonywana przez zrecznych robotni¬ ków. Niemoznosc zastosowania pracy ma¬ szynowej do otrzymywania odbiorników na¬ lezy przypisac temu, ze zbyt malo ja upo¬ dobniano do pracy recznej i nie stosowano doswiadczen uzyskanych przy tej ostatniej, wzglednie, ze przy tych dazeniach zatrzy¬ mywano sie w polowie drogi.Obecnie wykryto, ze zapomoca maszyn formierskich mozna otrzymywac odbiorni¬ ki, które nietylko calkowicie odpowiadaja wykonanym recznie, lecz je nawet znacz¬ nie przewyzszaja. Uzyskuje sie to w ten sposób, ze ruchy formy upodabnia sie jak najbardziej do dotychczasowych recznych ruchów, jak równiez, ze przy udarowem wtlaczaniu rdzenia do masy zmienia sie dowolnie, w zaleznosci od chwilowej po¬ trzeby, energje uderzenia tego ostatniego tak, jak sie to odbywa przy pracy recznej.Wedlug wynalazku nadaje sie rdzenio¬ wi postac baby. Zapomoca znanego urza¬ dzenia [podnosi sie rdzen w kierownicach na wysokosc, zalezna od warunków wykonywa¬ nej roboty formierskiej, poczem zrzuca sie go do wypelnionej masa ogniotrwala for¬ my. W praktyce w sposdbie wedlug wyna¬ lazku zapomoca czterech uderzen otrzymu¬ je sie omawiany odbiornik. Pierwsze ude¬ rzenie wtlacza ostrze rdzenia w mase gli¬ niana. Drugie i trzecie uderzenie, silniejsze od pierwszego, powoduja glebsze wbicie sie rdzenia. Ostatnie uderzenie powoduje calkowite przenikniecie rdzenia do masy.Sila uderzenia zalezy od wysokosci spadku rdzenia, który wedlug praw swobodnego spadania cial wtlacza sie w mase z mniej lub bardziej przyspieszonym ruchem, a tern samem z wieksza lub mniejsza sila uderze¬ nia. Forma moze byc przytem nieruchoma lub ruchoma, np. obrotowa. Urzadzenie mo¬ ze byc zbudowane w ten sposób, by forma pochylala sie latwiej ltlb trudniej w roz¬ maite strony, np. kolejno.Wedlug wynalazku mozna dokladnie regulowac ugniatanie masy ogniotrwalej w kazdej fazie formowania odbiorników; w ten sposób zachowuje sie wszystkie warun¬ ki, jakie sa niezbedne do otrzymywania do¬ skonalych i trwalych odbiorników.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie urzadzenie do wykonywania sposobu wedlug wynalazku. A jest to matryca, B — patryca z plyta kierownicza C lub podob- ? nem urzadzeniem, wodzonem w kierowni¬ czych drazkach D. Patryca wisi na pasie G, lezacym na stale obracajacem sie pasowem kole F. Przy nacisnieciu dzwigni H wdól kolo F dociska do kola E pas, który zosta¬ je porwany wgóre wraz z patryca pod dzia¬ laniem sily tarcia. Przy ztwolnieniu dzwigni patryca spada pod dzialaniem wlasnego ciezaru. Dzwignie mozna rozrzadzac reka lub noga.Urzadzenie napedowe nie posiada istot¬ nego znaczenia dla patrycy. Powyzej opisa¬ ne urzadzenie jest typu stosowanego do mlotów pasowych. Mozna jednak stosowac równiez takie, w jakie sa zaopatrzone tar¬ ciowe mloty drazkowe, mloty katowe, spre¬ zynowe, powietrzne lub parowe.W celu wytworzenia odbiornika podno¬ si sie patryce na dowolna Wysokosc, z któ¬ rej spada ona pod dzialaniem sily ciezko-sci do ogniotrwalej masy, znaj duj acej sie w nieruchomej matrycy. Budowa maszyny ogranicza wysokosc podniesienia paftrycy, jednakze w tych granicach mozna tej wy¬ sokosci nadac kazda pozadana wielkosc.Dzieki temu sile uderzenia patrycy mozna jak najdokladniej regulowac. W ten sposób uderzenie, podobnie jak przy pracy recznej, mozna za kazdym razem dostosowac do wlasciwosci masy gliny.Sposób wedlug wynalazku mozna oczy¬ wiscie równiez zastosowac do otrzymywa¬ nia i innych naczyn do celów chemicznych lub metalurgicznych. PL