PL167392B1 - Sposób otrzymywania chlorku kwasu 3/?-acetoksy-5-cholenowego - Google Patents

Abstract

1. Sposób otrzymywania chlorku kwasu 3p-acetoksy-5-cholenowego, polegający na reakcji kwasu 3P-ancloksy-5-cholenowceo z chlorkiem tionylu, znamienny tym, żc reakcję przeprowadza się wobec katalizatorów przeniesienia fazowego, w środowisku węglowodorów aromatycznych lub alifatycznych, w temperaturze pokojowej, a po reakcji mieszaninę poddaje się destylacji usuwając w znany sposób rozpuszczalnik i resztę chlorku tionylu, po czym wydziela się stały produkt.

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania chlorku kwasu 3e-aci2tok-;y-5-cholenowego. Związek ten jest produktem pośrednim w syntezie aktywnego metabolitu, witaminy ID znanego pod nazwą kalcifediol.

Znany z amerykańskiego opisu patentowego nr 2 012 167 sposób otrzymywania chlorku kwasu 3 P-acetoksy-5-cholenowego polega na zawieszaniu kwasu 3 P-acetoksy-5-cholenowego w mieszaninie benzenu z pirydyną, schłodzeniu zawiesiny w łaźni lodowej i wolnym wkropleniu chlorku tionylu. Po około 3 godzinach osad rozpuszcza się i wówczas usuwa się pod zmniejszonym ciśnieniem benzen, nadmiar chlorku tionylu i inne lotne substancje.

Znany jest również sposób otrzymywania chlorków aromatycznych kwasów dikarboksylowych o bardzo ograniczonej rozpuszczalności w powszechnie używanych rozpuszczalnikach organicznych. Polega on na ogrzewaniu we wrzeniu odpowiedniego kwasu aromatycznego w środowisku 1,2-dichloroetanu z dodatkiem katalitycznych ilości chlorku benzylotrietyloamoniowego i dodawaniu do wrzącej mieszaniny w jednej porcji chlorku tionylu. Dalsze wielogodzinne ogrzewanie mieszaniny reakcyjnej prowadzi do uzyskania produktu z wysoką ponad 90% wyda-nością (Burdett K. A.; Synth. 441 /1*991/).

W badaniach własnych stwierdziliśmy, że wyżej opisane metody są uciążliwe albo wręcz niemożliwe do zastosowania przy otrzymywaniu chlorku kwasu 3p-acetoksy-5-cholenowego.

W metodzie pierwszej używa się duży nadmiar chlorku tionylu i rozpuszczalników organicznych (benzen i pirydyna), które po reakcji trzeba usunąć, stosując destylację pod zmniejszonym ciśnieniem. Regeneracja benzenu jest utrudniona z uwagi na dużą zawartość chlorku tionylu, który trzeba odmywać. Jest to metoda energo- i pracochłonna.

Metody drugiej nie można zastosować przy syntezie chlorku kwasu 3 β-^^-:e^ttO<ί^;o^-k-cholenowego z dwóch powodów: temperatury reakcji oraz zbyt słabej rozpuszczalności produktu reakcji w chlorowcowanych węglowodorach alifatycznych.

Nieoczekiwanie okazało się, ze reakcję kwasu 3p-acetoksy-5-cholenowego z chlorkiem tionylu można przeprowadzić wobec katalizatorów przeniesienia fazowego w środowisku węglowodorów aromatycznych lub alifatycznych w temperaturze pokojowej.

Sposobem według wynalazku reakcję kwasu 3P-acetoksy-5-cholenowego z chlorkiem tionylu przeprowadza się wobec katalizatorów przeniesienia fazowego, przy czym stosuje się etery koronowe lub chlorki i bromki tetraalkilo- lub arylotrialkiloamoniowe, korzystnie chlorek lub bromek t-butylotrietyloamoniowy. Środowisko reakcji stanowią węglowodory aroma167 392 tyczne lub alifatyczne, zwłaszcza toluen lub heksan. Reakcję przeprowadza się w temperaturze pokojowej, następnie mieszaninę poreakcyjną poddaje się destylacji w celu usunięcia rozpuszczalnika i reszty chlorku tionylu, po czym wydziela produkt w postaci stałej.

Korzystnym skutkiem wynalazku, w porównaniu ze znanymi sposobami, jest znaczne zmniejszenie ilości stosowanego do reakcji rozpuszczalnika oraz nadmiaru chlorku tionylu. W metodzie według wynalazku stosuje się dziesięciokrotnie mniej toluenu niż stosowanego uprzednio benzenu. Nadmiar molowy chlorku tionylu jest zmniejszony z 10 do 2 moli. Zmniejszenie ilości rozpuszczalnika znacznie skraca czas destylacji i przeróbki mieszaniny poreakcyjnej, a nieco wyższa temperatura destylacji toluenu zapewnia całkowite usunięcie chlorku tionylu, który przeszkadza w następnej reakcji przeprowadzanej z diazometanem. Wydajność reakcji jest wysoka: rzędu 90-95%.

Poniższy przykład ilustruje wynalazek nie ograniczając jego zakresu.

P r z y k ł a d. Do 50 g (0,103 mola) kwasu 3p-acetoksy-5-cholenowego zawieszonego w 100 ml toluenu dodaje się 0,05 g chlorku t-butylotrietyloamoniowego i 18 ml (27,0 g, 0,23 mola) chlorku tionylu. Całość miesza się w temperaturze pokojowej 3 h, a po sprawdzeniu zakończenia reakcji (metodą chromatograficzną) oddestylowuje się toluen z resztą chlorku tionylu. Uzyskuje się stały chlorek kwasu 3p-acetoksy-5-cholenowego o t.t. 152-4°C; [a]²p -41,8 (C=1,CHC1₃).

167 392

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz.

Cena 1,50 zł

Claims (3)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Sposób otrzymywania chlorku kwasu 3 e-acetoksy-5-cholenowego, polegający na reakcji kwasu 3e-acetoksy-5-cholenowego z chlorkiem tionylu, znamienny tym, że reakcję przeprowadza się wobec katalizatorów przeniesienia fazowego, w środowisku węglowodorów aromatycznych lub alifatycznych, w temperaturze pokojowej, a po reakcji mieszaninę poddaje się destylacji usuwając w znany sposób rozpuszczalnik i resztę chlorku tionylu, po czym wydziela się stały produkt.
2. 2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako katalizatory przeniesienia fazowego stosuje się etery koronowe lub chlorki i bromki tetraalkilo- lub arylotrialkiloamoniowe, korzystnie chlorek lub bromek t-butylotrietyloamoniowy.
3. 3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako środowisko reakcji stosuje się zwłaszcza toluen lub heksan.