Przedmiot wynalazku niniejszego stano¬ wi forma do wyrobu sztucznych kamieni, zaopatrzona w urzadzenie do zmiany wza¬ jemnego odstepu par scian forany, umozli¬ wiajace zmiane pojemnosci formy oraz od¬ suwanie scian formy od gotowej ksztaltów- ki. Urzadzenia formierskie o jednej hub dwóch przestawnych parach scian sa zna¬ ne. Przestawne pary scian sa osadzone przesuwnie na podstawie, która zawiera jednoczesnie urzadzenie do przesuwania scian, przyczem przestawna jest tylko jed¬ na para scian, albo tez dla kazdej pary scian jest przewidziany osobny niezalezny naped. Urzadzenie napedowe znajdujace sie pod otworem zaladowczym jest przy- tem narazone na zanieczyszczenie przez formowana mase. Znane sa równiez formy ramowe, których sciany sa polaczone ze so¬ ba, albo z rama otaczajaca forme w ten sposób zapomoca prowadnic drazkowych lub szczelinowych, iz sciany formy przesu¬ waja sie jednoczesnie przy przesuwaniu jednej pary scian, albo przy pionowem przesuwaniu ramy otaczajacej forme. W tym przypadku sciany przesuwa sie tylko w tym celu, aby je odsunac od gotowej ksztaltówki.W przeciwienstwie do znanych urzadzen, forma, wykonana w mysl wynalazku niniej-S szego, umozliwia nietylko odsuwanie sie scian, lecz takze znaczna zmiane pojem- . nosci^samei formy. Jednoczesnie celem wy¬ nalazku jest oswobodzenie urzadzenia do przestawiania scian formy od zanieczy¬ szczen masa formowana i swobodne zawie¬ szenie calego urzadzenia formierskiego, nip., na drazkach.Cel ten osiagnieto w mysl wynalazku w ten sposób, ze forma miesci sie wewnatrz prostokatnej ramy, przyczem czolowe scia¬ ny formy sa osadzone na dwóch poprzecz- nicach, przesuwanych na podluznych bo¬ kach ramy i wprawianych w ruch zapomo- ca napedu, umieszczonego zbóku na ramie.Naped do przesuwania poprzecznie sklada sie, np., z wrzeciona, zaopatrzonego w uzwo¬ jenie srubowe lewe i prawe, albo walu, na którym sa osadzone korby lub mimosrody przestawione o 180°, przyczem naped dzia¬ la jednoczesnie na trzecia poprzecznice, osa¬ dzona przesuwnie. na podluznych bokach ramy obok wyzej wymienionych poprzecz¬ nie i polaczona z jednej strony z zewnetrz¬ na poprzecznica, dzwigajaca jedna z czo¬ lowych scian, a z drugiej strony srodkowa poprzecznica, dzwigajaca druga sciane czo¬ lowa.W najprostszem wykonaniu przedmiotu wynalazku przesuwaja sie tylko sciany czo¬ lowe, natomiast sciany boczne nie zmieniaja swego polozenia i nie odsuwaja sie od ksztaltówki przy otwieraniu formy. W ki¬ nem wykonaniu ruch scian czolowych prze¬ nosi sie takze i na sciany boczne. Wreszcie forma wykonania moze byc taka, iz urza¬ dzenie zmieniajace polozenie scian bocznych moze je przestawiac w szerokich grani¬ cach, a tern samem forme mozna w znacz¬ nym stopniu nietylko przedluzac, lecz takze rozszerzac.W mysl wynalazku forma jest umie¬ szczona wewnatrz prostokatnej stalej ramy, skladajacej sie z dwóch równoleglych bo¬ ków podluznych i dwóch glowic. Na po¬ dluznych bokach ramy sa osadzone prze¬ suwnie trzy poprzecznice. Do wewnetrznej strony jednej z zewnetrznych poprzecznie i do przeciwleglej strony poprzecznicy srod¬ kowej sa przymocowane wymiennie czolo¬ we sciany formy. Zewnetrzna poprzecznica, dzwigajaca jedna z czolowych scian jest sprzezona zapomoca laczników z druga po¬ przecznica zewnetrzna. Dlugosc laczników jest zmienna, tak ze wzajemna odleglosc scian czolowych mozna dostosowywac do dlugosci ksztaltówek.Na ramie zboku znajduje sie obok formy, mianowicie obok wolnej poprzecznicy, me¬ chanizm napedowy do przestawiania srod¬ kowej i zewnetrznej wolnej poprzecznicy, która wprawia w ruch druga poprzecznice zewnetrzna wraz z przymocowana do niej sdana czolowa formy, Naped wprawia za¬ tem w ruch jednoczesnie obydwie sciany czolowe formy, przyczem wszystkie po¬ przecznice przesuwaja sie na równoleglych bokach podluznych ramy tak, iz sciany czo¬ lowe formy przesuwaja sie równiez doklad¬ nie równolegle.Boczne sciany zamknietej formy sa przy¬ trzymywane przez sciany czolowe, nato¬ miast po rozsunieciu scian czolowych scia¬ ny boczne przylegaja swobodnie do goto¬ wej ksztaltówki, po usunieciu której wpro¬ wadza sie sciany boczne znowu w zlobki scian czolowych, a potem zesuwa sie sciany czolowe tak, iz forma jest znowu zamknieta.Straty czasu, polaczonej \z tern postepo¬ waniem mozna uniknac, jezeli ruch scian czolowych przenosi sie zapomoca stosowne¬ go urzadzenia na sciany boczne formy. Do tego celu moga sluzyc uzywane juz drazki kierownicze, sprzegajace sciany boczne ze scianami czolowemi formy i przenoszace ruch jednych na drugie.W pewnem wykonaniu omawianego u- rzadzenia zastosowano przymusowy naped mechaniczny tylko do zblizania do siebie bocznych scian formy, natomiast do odsu¬ wania tych scian sluza sprezyny. Urzadze¬ nia, sluzace do zblizania scian bocznych slu- — 2 —za jednoczesnie jako podpory tych scian -w okresach roboczych. Jako urzadzenie takie mozna zastosowac celowo kliny, które sa przymocowane nastawnie do poprzecznie dzwigajacych czolowe sciany formy i dzia¬ lajace na kliny przymocowane do bocznych scian formy. W wyzej wymienionem wyko¬ naniu urzadzenia do przestawiania scian bocznych mozna zmieniac wzajemny odstep scian bocznych (w granicach okreslonych wymiarami ramy) przez odpowiednia zmia¬ ne wzajemnego odstepu klinów, znajduja¬ cych sie na poprzecznicach.Moznosc zmiany wzajemnego odstepu tak scian czolowych jako tez bocznych u- motzliwia dowolna zmiane pojemnosci da¬ nej formy. Przy zmianie wymiarów formy trzeba tylko wymienic sciany czolowe i boczne — stosownie do wymiarów ksztal- tówki — lecz nie potrzeba wymieniac cze¬ sci mechanizmu napedowego. Jezeli do przestawiania scian formy uzywa sie walu z mimosrodami lub korbami, przestawione- mi wzgledem siebie o 180°, to mozna budo¬ we calego urzadzenia jeszcze uproscic w ten sposób, iz drazki wprawiane w mdi przez korby wzglednie mimosrody, dzialaja wprost na poprzecznice, polaczone ze scia¬ nami czolowemi formy, natomiast trzecia poprzecznica, nie dzwigajaca scian czolo¬ wych, jest w tym przypadku zbedna, po¬ dobnie jak drazki laczace trzecia poprzecz- nice (zewnetrzna) z poprzecznica dzwiga¬ jaca czolowa sciane, poniewaz w omawia- nem wykonaniu drazki laczace korbe wzglednie mimosród z poprzecznica, znaj¬ dujaca sie na tym koncu formy, który jest odwrócony od walu, znajduja sie z ze¬ wnatrz ramy i dlugosc ich moze byc zmie¬ niana.Przyklady wykonania przedmiotu wyna¬ lazku przedstawiono na fig. 1—4.Fig. 1 przedstawia zamknieta forme, na¬ dajaca sie do formowania wielkich i malych ksztaltówek. Do wprawiania scian czolo¬ wych w ruch sluzy wrzeciono srubowe z uzwojeniem srubowem lewem i prawem.Fig* 3 — zamknieta forme, której sciany czolowe wprawia sie w fuch zapomoca wa¬ lu z mimosrodami, przyczem korbowody dzialaja bezposrednio na dwie poprzeczni¬ ce, dzwigajace sciany czolowe formy, tak, iz trzecia poprzecznica staje sie zbedna.Fig. 4 — to samo urzadzenie przy otwartej formie.Prostokatna rama sklada sie z glowic a, b, oraz z równoleglych boków podluz¬ nych c, które sa wykonane celowo z zelaza okraglego. Na równoleglych bokach po¬ dluznych c sa osadzone przesuwnie trzy po¬ przecznice d, e, f (fig. 1 i 2). Na zewnetrz¬ nej stronie zewnetrznej poprzecznicy / i na zwróconej do niej stronie srodkowej po¬ przecznicy e sa przymocowane wymiennie sciany czolowe / formy. Zewnetrzna po¬ przecznica / jest sprzezona z wolna po¬ przecznica zewnetrzna d zapomoca draz¬ ków g, g, których konce sa uzwojone srubo¬ wo i zaopatrzone w nakretki h, h. Przesta¬ wiajac nakretki h mozna zmieniac wza¬ jemna odleglosc zewnetrznych poprzecznie d, f, a tern samem wzajemna odleglosc po¬ przecznie f i e, dzwigajacych sciany czolo¬ we /, /. Urzadzenie to umozliwia latwe do¬ stosowanie odstepu scian czolowych / do danej dli^gosci ksztaltówki. Do wprawiania scian czolowych w ruch zastosowano w o- mawianym przypadku wrzeciono srubowe i, zaopatrzone w uzwojenie srubowe lewe i prawe, a osadzone obrotowo lecz nieprze- suwnie w tej glowicy a ramy, która znaj¬ duje sie ob<*k wolnej poprzecznicy ze¬ wnetrznej d. Wrzeciono posiada na grub¬ szej czesci uzwojenie srubowe prawe, a na cienszej czesci — lewe. Uzwojone srubowe czesci wrzeciona przechodza przez odpo¬ wiednio uzwojone otwory wolnej poprzecz¬ nicy zewnetrznej d i srodkowej poprzeczni¬ cy e. Gdy sie obraca wrzeciono i zapomoca kólka recznego k, poprzecznice d i e prze¬ suwaja sie w kierunkach przeciwnych, a po¬ niewaz zewnetrzne poprzecznice d i f sa z — 3 —goba sprzezone, wiec poruszaja aie równiez w przeciwnych kierunkach sciany czolowe / formy. W omawiane© wykonaniu powo¬ duje obrót wrzeciona i w lewo odsuwanie sie scian czolowych / od siebie, to znaczy otwieranie sie formy, a obrót w prawo za¬ myka forme.Zamiast wrzeciona srubowego mozna u- zyc do przestawiania scian formy korb, lub mimosrodów, przestawionych wzgledem sie¬ bie o 180°. Przyklad takiego wykonania przedstawiono na fig. 3 i 4 z trzema mimo- srodami t^ l2, f3 przyczem mimosrody ze¬ wnetrzne t19 l3 sa .przestawione wzgledem srodkowego l2 o kat 180°, korbowód u mi- mosrodu t2 est polaczony obrotowo z po- przecznica e, natomiast korbowody v, v1 mimosrodów llf l2, znajdujacych isie ze¬ wnatrz boków c ramy, sa polaczone z druga poprzecznka / za posrednictwem pomocni¬ czych drazków g, których dlugosc mozna zmieniac* Gdy srodkowy mknosród l2 zna.)- duje sie w wewnetrznem, a tern samem mi- mosrody t± i t3 w zewnetrznem polozeniu martwem, to forma jest zamknieta, bo wte¬ dy poprzecznice e i / oraz sciany czolowe / formy sa do siebie najbardziej zblizone (fig. 3). Pozadany odstep scian czolowych / zamknietej formy otrzymuje sie przez od¬ powiednie nastawienie nakretek h na wrze¬ cionach g przechodzacych przez konce po- przecznicy /. Obracajac wal z mimosroda- mi, mp., zapomoca korby osadzonej na czwo- rogrannym koncu walu s, wywoluje sie prze¬ ciwbiezny ruch poprzecznie e i /, przyczem sciany czolowe dochodza do kranców swe¬ go przesuwu przy obrocie walu s o 180°, to znaczy wtedy gdy mimosrodowosc mimosro¬ dów t2 i tlf t3 sumufe sie. Forma Jest wtedy otwarta (fig. 4). Budowa urzadzenia do przestawiania scian formy niema zasadni¬ czego znaczenia w niniejszym wynalazku, którego istota jest umieszczenie na ramie dzwigajacej forme takiego urzadzenia na¬ pedowego, które moze spowodowac ruch przeciwbiezny poprzecznie e i i, dzwigaja¬ cych czolowe sciany / formy przy eweatual* nem wlaczeniu jeszcze trzeciej poprzeczni- cy cl.Jezeli przeciwbiezny ruch poprzecznie e, f, dzwigajacych sciany czolowe / formy, ma wywolac jednoczesny ruch przeciwbiez¬ ny scian bocznych o formy, to na poprzecz- nicach e i / umieszcza sie po dwa kliny m, których powierzchnie klinowe sa zwrócone do wnetrza formy. Kliny te sa przymoco¬ wane nastawnie zapomoca srub x. Wza¬ jemny odstep klinów m dostosowuje sie do pozadanej szerokosci ksztaltówki, to zna¬ czy do wymaganego odstepu wzajemnego scian bocznych o, o formy. Do powierzchni klinowych klinów m przylegaja klinowe wkladki n, n, przyciskane zapomoca spre¬ zyn r, r. Sciany boczne o sa prowadzone w zlobkach q, przymocowanych do boków c ramy.Gdy przy otwieraniu formy poprzeczmi- ce e, f oraz przymocowane do nich sciany czolowe /, / formy przesuwaja isie pod dzia¬ laniem mechanizmu napedowego, to kliny m i n przesuwaja sie po sobie, podczas gdy sprezyny r, r przesuwaja wkladki n, n wraz z przymocowanemi do nich scianami bocz- nemi o, o nazewnatrz (fig. 4).Przy zamykaniu formy naciskaja kliny m na kliny n i przesuwaja je wraz z sciana¬ mi bocznemi o wbrew dzialaniu sprezyn r az do chwili, w której forma zostaje za¬ mknieta i posiada zgóry nastawiona obje¬ tosc. Opisana najstawna forma moze byc przenosna; w tym celu wystarczy, np., za¬ opatrzyc rame w odpowiednie czopy, przy pomocy których mozna rame przenosic wraz z forma. PL