Wszystkie dotad znane maszyny elek¬ tryczne ze statorem z blach i tarczami lozy¬ skowemi wyrabia sie w ten sposób, ze w ka¬ dlubie statora uklada sie oddzielnie wycin¬ ki blachy lub cala wiazke tychze, poczem zaklada sie tarcze lozyskowe zapomoca listw, srodkujacych blachy w wlasciwe po¬ lozenie pomiedzy kadlubem i tarcza.Przy zastosowaniu tego sposobu powsta¬ ja jednak rózne niedokladnosci, które wply¬ waja tak na wielkosc szczeliny powietrznej miedzy statorem a wirnikiem, jak równiez na polozenie wirnika w statorze. Przyczyny tych niedokladnosci sa rózne, np. nieko¬ rzystny /wplyw luzu ppraiiedzy kadlubem i poszczególnemi wycinkami blach statora. Z powodu tego luzu moga wycinki blaszane przy skladaniu przesuwac sie wzgledem siebie w róznych kierunkach, przez co po¬ wstaje zwezenie wewnetrznej srednicy wiazki blach. Gdy wycinki blaszane sklada sie w kadlubie na stalym trzpieniu i na¬ stepnie umieszcza w tym kadlubie jako ca¬ losc, powstaje to samo zjawisko w stosunku do wewnetrznej srednicy wiazki blach, gdyz i w tym przypadku wymagany jest luz po¬ miedzy trzpieniem i porzczególnemi blasza- nemi wycinkami statora.Dalsza wada tego sposobu jest trudnosc wysrodkowania tarcz lozyskowych wzgle-dem otworu kadluba i wzgledem otworu lo- zysj^ Niekorzystny wplyw wywiera równiez liz v*ftstwie do*srodJk<|wania pomiedzy tar- czA lozyskowa i kadlubem. Te niedoklad¬ nosci stanowia przyczyne, która przy ujem¬ nym wplywie na sprawnosc maszyny nie pozwala na zmniejszenie szczeliny po¬ wietrznej ponizej pewnej najmniejszej gra¬ nicy.Sposób wedlug niniejszego wynalazku usuwa te wady i umozliwia zmniejszenie szczeliny powietrznej a przez to zwieksze¬ nie sprawnosci maszyny bez kosztów. Zasa¬ da wynalezionego sposobu polega na tein, ze do otworu blach statora, wkladanych w zwykly sposób w kadlub statora, przed scia¬ gnieciem blach zaklada sie trzpien o zasad¬ niczo róznych srednicach, z których jedna po ukonczonem sciaganiu odpowiada we¬ wnetrznej srednicy blach statora. Dopiero po wlozeniu i nasunieciu trzpienia dokony¬ wa sie osiowe stloczenie wiazki blach sta¬ tora, których wewnetrzne otwory tworza jednolita, gladka powierzchnie cylindrycz¬ na, nie wymagajaca juz dalszej obróbki; Na czopy tego trzpienia pomocniczego wsuwa sie tarcze lozyskowe, które laczy sie z ka¬ dlubem zapomoca srub i zabezpiecza je w tern polozeniu klinami. W ten sposób po¬ lozenie lozysk wzgledem otworu statora jest niezalezne od wszystkich polaczen po¬ miedzy blachami statora, kadlubem i tar¬ czami lozyskowemi.Odpowiednie przyrzady do wykonywa¬ nia sposobu uwidocznione sa na rysunku, na którym fig. 112 przedstawiaja widok zprzo- du i zboku odmiany wykonania trzpienia po¬ mocniczego, zapomoca którego naciaga sie blachy statora. Fig. 3 i 4 przedstawiaja in¬ ne wykonanie trzpienia pomocniczego w wi¬ doku zboku i zprzodu. Fig, 5 uwidocznia o- kres przebiegu sposobu przy elektrycznych maszynach z tarczami lozyskowemi, a fig. 6 — maszyne elektryczna w przekroju po¬ dluznym z tarczami lozyskowemi, która, zbudowana sposobem wedlug niniejszego wynalazku, moze byc wykonana bez kadlu¬ ba. Wedlug powyzszych figur wyrób ma¬ szyn odbywa sie nastepujaco; Blachy statora wklada sie w znany spo¬ sób w kadlub maszyny, poczem wsuwa sie w otwór blach trzpien pomocniczy, zaopa¬ trzony w powierzchnie stozkowa 6 (fig. 1) i czopy 9 oraz 10. Na stozku 6 trzpienia pomocniczego znajduje sie pochwa 7, zao¬ patrzona w podluzne naciecia 21. Pochwa 7 moze byc przesuwana po powierzchni stoz¬ kowej 6 zapomoca nakretki srubowej 8, przez co zmienia sie ogólna srednica trzpie¬ nia pomocniczego wraz z pochwa. W na¬ ciagnietym stanie pochwa ma zewnetrzna srednice D, która równa sie wewnetrznej srednicy poszczególnych blach statora.Czopy 9 i 10 sa wspólsrodkowe do sredni¬ cy Z) i maja takie wymiary, ze tarcze z o^ tworami do lozysk moga byc na nie nasu¬ niete z mozliwie malym luzem. Klin 11 za¬ pobiega obrotowi pochwy 7 na trzpieniu tak, ze ewentualne niedokladnoscil stozka przy naciaganiu lub luzowaniu pochwy po¬ zostaja bez wplywu na srednice D i jego polozenie wzgledem czopów.Pochwe 7 naciaga sie tak dlugo w otwo¬ rze blach statora, az ona przylgnie do nich.Przytem poszczególne blachy statora prze¬ suwaja sie wzgledem siebie tak, az zetkna sie swym wewnetrznym otworem z pochwa wzdluz ich calego obwodu. Dopiero w tern polozeniu zgniata sie blachy i w ten spo¬ sób powstaje wiazka 17 (fig. 5) z gladkim cylindrycznie uksztaltowanym otworem, przyczem nie potrzeba zadnej dodatkowej obróbki.Po stloczeniu wiazki blach statora na¬ suwa sie na czopy 9 i 10 tarcze lozyskowe 13 i 14, zaopatrzone w gladkie kolnierze bez listw do srodkowania. Nastepnie laczy sie te tarcze lozyskowe z kadlubem 16 (fig. 5) i zabezpiecza sie je w tern polozeniu za¬ pomoca jakichkolwiek znanych srodków np, srub 15. Jak widac na fig. 5, moze przy tym sposobie powstac tylko jedna fti#do* — 2 —ktadnosci to jest luz poittiedzy otwdrenilo¬ zyska i srednica a czopa 9 lub /0 tfzpienia pomocniczego- Ten luz motó byc jednak u- trzymany w bardzo malych granicach, po¬ niewaz wykonywa sie tylko jeden trzpien pomocniczy do calej serji maszyn, P*zy- czem moze on byc wykonany z dokladno¬ scia zwykla dla narzedzi. Po usunieciu trzpienia mozna wprowadzic tarcze lozy¬ skowe 13 i 14 zapomoca srub 15 zpowro- tem w polozenie pierwotne.Opisany sposób wyrobu moze byc o ty¬ le zmieniony, ze po ukonczonem stloczeniu wiazki blach usuwa sie trzpien pomocniczy, nawija stator i zaklada ponownie trzpien i laczy tarcze lozyskowe z kadlubem.Zamiast trzpienia pomocniczego z po¬ wierzchnia stozkowa 6 (lig. 1 i 2) moze byc uzyty przyrzad wedlug fig. 3 i 4, gdzie pochwa 7 jest zastapiona przez wycinki 18, prowadzone w kierunku osiowym w rowku 19. Te wycinki przy dociaganiu nakretki srubowej 8 przesuwaja sie nie po stozku, lecz po skosnych powierzchniach 20, zaste¬ pujacych powierzchnie stozkowa 6 trzpie¬ nia pomocniczego.Sposób wyrobu oraz przyrzad wedlug niniejszego wynalazku umozliwiaja wyrób maszyn elektrycznych z tarczami lozysko- wemi bez kadluba, przez co osiaga sie dal¬ sze uproszczenie wytwarzania. Przyklad wykonania takiej maszyny uwidocznia fig. 6.Blachy statora 17 nasuwa sie na niedo- ciagniety, zaopatrzony w pochwe trzpien pomocniczy 22, który nastepnie tak dlugo jest dociagany, az poszczególne blachy statora zetkna sie powierzchnia wewnetrz¬ nego otworu z pochwa trzpienia. Nastepnie zaklada sie tarcze dociskowe 23, stlacza wiazke blach w kierunku osiowym i laczy zapomoca nitów 24 z tarczami 23. Na czo¬ py trzpienia pomocniczego 22 nasuwa sie tarcze lozyskowe 14 i laczy z tarczami do- ciskowemi 23 zapomoca srub, zabezpiecza¬ jac polaczenie zapomoca klinów. Po usu¬ nieciu trapienia pomocniczego wprowadzia sie tarcze w polozenie pierwotne zapomoca wspomnianych srub.Powierzchnie-stykowe miedzy tarczami lozyskowemi i tarczami dociskowemi nie maja zadnych listw do srodkowania, tak sa¬ mo jak w wyzej opisanym przykladzie nie-r ma listw do srodkowania na powierzch¬ niach stykowych pomiedzy kadlubem i tar¬ czami lozyskoyitemi, poniewaz osiaga sie sa¬ moczynne srodkowanie zapomoca sposobu wedlug niniejszego wynalazku. .Przyrzad do wykonywania wyrobu w mysl niniejszego wynalazku nie ogranicza sie do uwidocznionego i opisanego przykla¬ du. Moze on byc równiez inaczej konstruk¬ cyjnie wykonany, przyczem nie cmienia sie istota wynalazku. PL