Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania nowych barwników mono- i disazowych o ogólnym wzorze A—N = —X—X, w którym A oznacza reszte 2-/cr-hydroksybenzylo/-4-chloro- fenylu, X oznacza reszte skladnika biernego z grupy kwasów mono- i disulfonowych pochodnych naftolu, aminonaftolu, aminonaftalenu lub dihydroksynaftalenu albo reszte skladnika biernego pochodnego l-fenylo-3-metylopirazolonu-5, a Y oznacza atom wodoru lub reszte o ogólnym wzorze —N = N—A, w którym A ma wyzej podane znaczenie. Barwniki te barwia wlókna natu¬ ralne i syntetyczne, a zwlaszcza wlókna welniane i poliamidowe na kolory zótly, oranzowy, czerwony, blekitny i fioletowy.Sposobem wedlug wynalazku diazuje sie 2-amino-5-chlorobenzhydrol, a uzyskany zwiazek diazoniowy sprzega ze skladnikiem biernym z grupy kwasów mono- lub disulfonowych pochod¬ nych naftolu, aminonaftolu, aminonaftalenu lub dihydroksynaftalenu albo ze skladnikiem bier¬ nym pochodnym l-fenylo-3-metylopirazolonu-5. Otrzymuje sie barwniki monoazowe o ogólnym wzorze A—N = N—X—Y, w którym A i X maja wyzej podane znaczenia, a Y oznacza atom wodoru.W przypadku uzycia jako skladnika biernego zwiazku zdolnego do dwukrotnego sprzegania jako skladnik bierny, jak np. w przypadku kwasów l,8-dihydroksynaftaleno-3,6-disulfonowego, l-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6-disulfonowego albo 2-amino-8-hydroksynaftaleno-6-sulfono- wego, mozna otrzymany opisanym wyzej sposobem barwnik monoazowy poddac reakcji sprzega¬ nia ze zdiazowanym 2-amino-5-chlorobenzhydrolem. Uzyskuje sie w ten sposób barwniki disazowe o ogólnym wzorze A—N = N—X—Y, w którym A i X maja wyzej podane znaczenia, a Y oznacza reszte o ogólnym wzorze —N = N—A, w którym A ma okreslone wyzej znaczenie.Reakcje diazowania 2-amino-5-chlorobenzhydrolu prowadzi sie w srodowisku kwasu octo¬ wego, przy czym korzystne wyniki zapewnia rozpuszczanie aminy przed diazowaniem w lodowa¬ tym kwasie octowym, z zachowaniem stosunku 2-3 czesci wagowych aminy do 3-4 czesci objetos¬ ciowych kwasu. Uzyskuje sie w ten sposób ze zblizona do 100% wydajnoscia reakcji diazowania roztwór zdiazowanego 2-amino-5-chlorobenzhydrolu, który w temperaturze do 10°C mozna przechowywac bez obawy rozkladu w ciagu kilkunastu godzin. Reakcje sprzegania barwnika2 146 478 monoazowego ze zdiazowanym 2-amino-5-chlorobenhydrolem prowadzi sie w masie po reakcji syntezy barwnika monoazowego.Sposób wedlug wynalazku ilustruja, nie ograniczajac jego zakresu, nastepujece przyklady, w których procenty oznaczaja procenty wagowe, a stopnie temperatury podano w stopniach Celsjusza: Przyklad I. 23,35 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzhydrolu rozpuszcza sie w 25 czesciach objetosciowych kwasu octowego lodowatego i dodaje 25 czesci objetosciowych stezonego kwasu solnego. Po wymieszaniu roztworu dodaje sie w ciagu 20 minut w temperaturze ponizej 15° roztwór 7,6 czesci wagowych azotynu sodowego w 30 czesciach objetosciowych wody i miesza w ciagu dalszych 20 minut, utrzymujac w masie reakcyjnej staly nadmiar kwasu solnego. Nastepnie dodaje sie stopniowo 1 czesc wagowa mocznika oraz 80 czesci objetosciowych wody i saczy, a pozostalosc na saczku przemywa 2 czesciami objetosciowymi wody. Przesacz barwy zóltej, zawie¬ rajacy zdiazowany 2-amino-5-chlorobenzhydrol, moze byc przechowywany w temperaturze do 10° w ciagu kilkunastu godzin. Wydajnosc procesu diazowania wynosi 96%.Oddzielnie rozpuszcza sie 24,6 czesci wagowych kwasu l-naftolo-4-sulfonowego w 300 czes¬ ciach objetosciowych wody z dodatkiem 74 czesci wagowych weglanu sodowego. Calosc filtruje sie, a do przesaczu dodaje stopniowo, w temperaturze do 15°, otrzymany opisanym wyzej sposobem roztwór zdiazowanego 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 2-3 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 70% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i sytentyczne na kolor oranzowy.Przyklad II. Do 7,3 czesci wagowych kwasu 2-naftolo-6-sulfonowego, rozpuszczonych w wodzie z dodatkiem 10 czesci wagowych kwasnego weglanu sodowego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 7 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 2-3 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 75% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor oranzowy.Przyklad III. Do 11 czesci wagowych kwasu 2-naftolo-3,6-disulfonowego, rozpuszczonych w wodzie 400 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 10 czesci wagowych kwasnego weglanu sodowego, dodaje sie stopniowo w temperaturze 0° roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 7 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 2-3 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 70% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwonooranzowy.Przyklad IV. Do 11 czesci wagowych kwasu 2-naftolo-6,8-disulfonowego, rozpuszczonych w 300 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 10 czesci wagowych kwasnego weglanu sodo¬ wego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykla¬ dzie I 7 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 2-3 godzin. Otrzymany barwnik wysala sie przez dodanie do wytworzonego roztworu 50 czesci wagowych soli kuchennej. Uzyskuje sie z wydajnoscia 65% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony o zóltym odcieniu.Przyklad V.Do 20,1 czesci wagowych kwasu l,8-dihydroksynaftaieno-3,6-disulfonowego, rozpuszczonych w 400 czesciach objetosciowych wody zawierajacej 80 czesci wagowych weglanu sodu, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykla¬ dzie 114 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 10 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwonofioletowy.Przyklad VI. Do 7 czesci wagowych kwasu 2-aminonaftaleno-4-sulfonowego, rozpuszczo¬ nych w 300 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 10 czesci wagowych octanu sodowego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 7 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobezhydrolu i zobojetnienie roztworu zwiazku diazonowego za pomoce 8 czesci wagowych octanu sodowego do slabo kwasnej reakcji na papierek Kongo. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 2-3 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik monoa¬ zowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony o zóltym odcieniu.Przyklad VII. Do 15,8 czesci wagowych kwasu 2-amino-8-naftolo-6-sulfonowego, rozpusz¬ czonych w 500 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 70 czesci wagowych weglanu sodo-146 478 3 wego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykla¬ dzie 114 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 8 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania w polozeniu 7 kwasu 2-amino-8-naftolo-6-sulfonowego, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony o odcieniu bklekitnym.Przyklad VIII. 15,8 Czesci kwasu 2-amino-8-naftolo-6-sulfonowego rozpuszcza sie w 400 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 2,6 czesci wagowych wodorotlenku sodowego, filtruje i z przesaczu wytraca za pomoca 12 czesci objetosciowych stezonego kwasu solnego drobnokrysta- liczny kwas 2-amino-8-naftolo-6-sulfonowy. Do wytworzonej zawiesiny dodaje sie stopniowo w temperaturze 0° roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykladzie 114 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 12 godzin.Otrzymuje sie z wydajnoscia 90% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania w poloze¬ niu 1 kwasu 2-amino-8-naftolo-6-sulfonowego, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony o odcieniu blekitnym.Przyklad IX. Do 20 czesci wagowych kwasu l-amino-8-naftolo-3,6-disulfonowego, rozpu¬ szczonych w 300 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 5 czesci wagowych wodorotlenku sodowego, dodaje sie stopniowo roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykladzie 114 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobezhydrolu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 6 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 90% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania w polozeniu 7 kwasu l-amino-8-naftolo-3,6-disulfonowego, barwiacy wlókna natu¬ ralne i syntetyczne na kolor fioletowy o odcieniu czerwonym.Przyklad X. 20 Czesci wagowych kwasu l-amino-8-naftolo-3,6-disulfonowego rozpuszcza sie w 300 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 2,6 czesci wagowych wodorotlenku sodo¬ wego, filtruje i z przesaczu wytraca za pomoca 12 czesci objetosciowych stezonego kwasu solnego drobnokrystaliczny kwas l-amino-8-naftolo-3,6-disulfonowy. Do wytworzonej zawiesiny dodaje sie w ciagu 0,5 godziny w temperaturze do 15° roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 14 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 12 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 90% barwnik monoazowy. stano¬ wiacy produkt sprzegania w polozeniu 2 kwasu l-amino-8-naftolo-3,6-disulfonowego, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor fioletowy.Przyklad XI. 15,8 Czesci kwasu 2-amino-5-naftolo-7-sulfonowego rozpuszcza sie i sprzega sposobem podanym w przykladzie VII. Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania w polozeniu 6 kwasu 2-amino-5-naftolo-7-sulfonowego, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony.Przyklad XII. 15,8 Czesci kwasu 2-amino-5-naftolo-7-sulfonowego rozpuszcza sie i sprzega sposobem podanym w przykladzie VIII. Otrzymuje sie z wydajnoscia 90% barwnik monoazowy, stanowiacy produkt sprzegania w polozeniu 1 kwasu 2-amino-5-naftolo-7-sulfonowego, barwia¬ cego wlókna naturalne i syntetyczne na kolor czerwony.Przyklad XIII. 21 Czesci wagowych kwasu l,8-dihydroksynaftaleno-3,6-disulfonowego rozpuszcza sie w 400 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 70 czesci wagowych weglanu sodowego, filtruje i do przesaczu dodaje sie stopniowo w ciagu 2 godzin polowe roztworu uzyska¬ nego przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 28 czesci wagowych 2-amino-5- chlorobenzhydrolu. Po 4 godzinach sprzegania w temperaturze 5-10° dodaje sie do calosci 200 czesci objetosciowych wody z dodatkiem 50 czesci wagowych weglanu sodowego oraz stopniowo -druga polowe roztworu zdiazowanego 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Reakcje sprzegania prowa¬ dzi sie w ciagu 4 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 90% barwnik disazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor fioletowy o odcieniu blekitnym.Przyklad XIV. Mase reakcyjna po syntezie barwnika monozowego, wytworzonego sposo¬ bem opisanym w przykladzie VIII, alkalizuje sie przez dodanie 100 czesci objetosciowych 20% roztworu wodorotlenku sodowego i prowadzi proces dalszego sprzegania w srodowisku alkali¬ cznym w ciagu 10 godzin sposobem przedstawionym w przykladzie VII. Otrzymuje sie z wydajnos¬ cia 90% barwnik disazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor blekitny.4 " 146 478 Przyklad XV. Mase reakcyjna po syntezie barwnika monoazowego wytworzonego sposo¬ bem opisanym w przykladzie X alkalizuje sie przez dodanie 100 czesci objetosciowych 20% roztworu wodorotlenku sodowego i prowadzi proces dalszego sprzegania w srodowisku alkali¬ cznym w ciagu 6 godzin sposobem przedstawionym w przykladzie IX. Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik disazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor blekitny.Przyklad XVI. Do 12,7 czesci wagowych l-/4-sulfofenylo/-3-metylopirazolonu-5, rozpu¬ szczonych w 200 czesciach objetosciowych wody z dodatkiem 2,2 czesci wagowych wodorotlenku sodowego i 41 czesci wagowych octanu sodowego dodaje sie stopniowo w temperaturze 0-10° roztwór uzyskany przez zdiazowanie sposobem opisanym w przykladzie I 11,6 czesci wagowych 2-amino-5-chlorobenzhydrolu. Jednoczesnie kontroluje sie stale przebieg reakcji, aby pH srodowi¬ ska wynosilo nie mniej niz 8. Reakcje sprzegania prowadzi sie w ciagu 5 godzin. Otrzymuje sie z wydajnoscia 80% barwnik monoazowy, barwiacy wlókna naturalne i syntetyczne na kolor zólty.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób otrzymywania nowych barwników mono- i disazowych o ogólnym wzorze A—N = N—X—Y, w którym A oznacza reszte 2-/a-hydroksybenzylo/-4-chlorofenylu, X oznacza reszte skaldnika biernego z grupy kwasów mono- i disulfonowych pochodnych naftolu, aminonaf- tolu, aminonaftalenu lub dihydroksynaftalenu albo reszte skladnika biernego pochodnego ]- fenylo-3-metylopirazolonu-5, aY oznacza atom wodoru lub reszte o ogólnym wzorze —N = N—A, w którym A ma wyzej podane znaczenie, znamienny tym, ze 2-amino-5-chlorobenzhydrol diazuje sie, a uzyskany zwiazek diazoniowy sprzega ze skladnikiem biernym z grupy kwasów mono- lub disulfonowych pochodnych naftolu, aminonaftolu, aminonaftalenu lub dihydroksynaftalenu albo ze skladnikiem biernym pochodnym l-fenylo-3-metylopirazolonu-5, po czym ewentualnie - w przypadku uzyciajako skladnika biernego zwiazku zdolnego do dwukrotnego sprzegania - sprzega sie uzyskany barwnik monoazowy ze zdiazowanym 2-amino-5-chlorobenzhydrolem. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze diazowanie 2-amino-5-chlorobenzhydrolu prowadzi sie w srodowisku kwasu octowego, zwlaszcza - rozpuszczajac amine przed diazowaniem w lodowatym kwasie octowym, z zachowaniem stosunku 2-3 czesci wagowych do 3-4 czesci objetosciowych kwasu. 3. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze sprzaganie barwnika monoazowego ze zdiazo¬ wanym 2-amino-5-chlorobenzhydrolem prowadzi sie w masie po reakcji syntezy barwnika monoazowego.Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 400 zl PL