Przedmiotem wynalazku jest krystalizator do ciaglego odlewania cienkosciennych rur zeliwnych, których grubosc scianki stanowi mniej niz 10% srednicy rury, a w szczególnosci rur o grubosci scianki nie przekraczajacej 5 mm.Z polskiego zgloszenia nr P-213 044 jest znany krystalizator do ciaglego odlewania rur, zwlaszcza cienkosciennych rur zeliwnych, zawierajacy tuleje krystalizatora, ksztaltujaca zewnetrzna powierzch¬ nie odlewanej rury, chlodzona od zewnatrz za po¬ moca chlodnicy skrzynkowej. Wewnatrz tulei jest umieszczony podgrzewany rdzen, zas utworzona miedzy nimi cylindryczna przestrzen jest przestrze¬ nia formujaca, zalewana cieklym zeliwem z kadzi odlewniczej.Przy odlewaniu cienkosciennych rur szerokosc tej przestrzeni formujacej jest mala, w zwiazku z tym nastepuje przedwczesna krystalizacja cie¬ klego zeliwa, a w efekcie zatkanie przestrzeni for¬ mujacej i przerwanie procesu odlewania. Z tych powodów stosowane sa glowice stanowiace prze¬ dluzenie tulei krystalizatora, usytuowane w otwo¬ rze wylewowym kadzi odlewniczej i umozliwiajace przesuniecie wlotu przestrzeni formujacej do stre¬ fy cieplejszej. Glowica, stanowiaca integralna czesc tulei krystalizatora, ma postac cienkosciennej szyj¬ ki, której wewnetrzna srednica jest równa srednicy wewnetrznej tulei, zas jej zewnetrzna powierzchnia jest powierzchnia stozkowa, stykajaca sie z cieklym zeliwem. Jednakze i w przypadku zastosowania 15 20 25 tego rodzaju glowicy, wlot do przestrzeni formu¬ jacej nie jest dostatecznie chroniony przed dziala¬ niem chlodnicy skrzynkowej i nastepuje w tej przestrzeni przedwczesna krystalizacja, objawiajaca sie tworzeniem mniej lub bardziej regularnych obreczowych fald i pierscieni w odlewanej rurze.Obreczowe faldy i pierscienie tworza strefy rury o zmniejszonej wytrzymalosci, które moga byc usu¬ niete tylko przez jej pociecie na kawalki i wyeli¬ minowanie tych odcinków, w których wystepuja te defekty.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wymie¬ nionych niedogodnosci, a zadaniem wynalazku jest opracowanie konstrukcji krystalizatora do ciaglego odlewania cienkosciennych rur zeliwnych, którego glowica umozliwialaby przesuniecie wlewu prze¬ strzeni formujacej w strefe o mozliwie najwyzszej temperaturze.Krystalizator do ciaglego odlewania cienkoscien¬ nych rur zeliwnych, zamontowany pod kadzia od¬ lewnicza, zawierajacy grafitowa tuleje krystaliza¬ tora, ksztaltujaca zewnetrzna powierzchnie odlewa¬ nej rury, chlodnice otaczajaca od zewnatrz tuleje krystalizatora oraz podgrzewany rdzen umieszczo¬ ny w tulei i ksztaltujacy wewnetrzna powierzchnie odlewanej rury, przy czym tuleja krystalizatora ma glowice, stanowiaca jej osiowe przedluzenie, umiesz¬ czona w otworze wylewowym kadzi odlewniczej, zgodnie z wynalazkiem charakteryzuje sie tym, ze glowica zawiera co najmniej jedna cienkoscienna 135 939135 939 3 4 szyjke, której wewnetrzna powierzchnia stanowi przedluzenie wewnetrznej powierzchni tulei kry¬ stalizatora, przy czym poczatek cienkosciennej szyj¬ ki znsfjduje sie w plaszczyznie stanowiacej miejsce styku plaszcza fcadzi odlewniczej z chlodnica, a po¬ nadto zawiera co najmniej jeden pierscien izola¬ cyjny, otaczajacy od zewnatrz cienkoscienna szyj¬ ke. Korzystnie, cienkoscienna szyjka stanowi jedna calosc z grafitowa tuleja krystalizatora.Zewnetrzna powierzchnia cienkosciennej szyjki jest powierzchnia stozkowa, laczaca sie lagodnym lukiem z tuleja. Pierscien izolacyjny jest wykona¬ ny z materialu ogniotrwalego, oraz wypelnia prze¬ strzen pomiedzy cienkoscienna szyjka a powierzch¬ nia otworu wylewowego kadzi odlewniczej. W przy¬ padku, gdy glowica ma dwie wspólosiowe, cienko¬ scienne szyjki, sa one oddzielone od siebie piers¬ cieniem izolacyjnym. Na koncu cienkosciennej szyjki, skierowanym w strone kadzi odlewniczej, znajduje sie kryza, przy czym zewnetrzna powierz¬ chnia tej szyjki ogranicza gniazdo pierscienia izo¬ lacyjnego. Korzystnie, ta zewnetrzna powierzchnia jest powierzchnia póltoroidalna.Zgodnie z wynalazkiem mozliwe jest równiez umieszczenie wokól cienkosciennej szyjki dwóch pierscieni izolacyjnych, usytuowanych jeden nad drugim i rozdzielonych pierscieniowym kolnierzem, wystajacym promieniowo od zewnetrznej powierz¬ chni szyjki, przy czym pierscienie te sa wykonane z wlókien tlenku glinowego. Grubosc cienkoscien¬ nej szyjki stanowi w przyblizeniu 1/3 grubosci scianki tulei krystalizatora, zas jej wysokosc osio¬ wa jest co najmniej równa grubosci sciany tulei krystalizatora, a korzystnie równa 1,5 grubosci sciany tulei krystalizatora.Cienkoscienna szyjka glowicy krystalizatora w zestawieniu z otaczajacym ja od zewnatrz pierscie¬ niem izolacyjnym lub otaczajacymi ja pierscieniami izolacyjnymi powoduje, ze w strefie wlotu prze¬ strzeni formujacej ciekle zeliwo nie jest chlodzone przez chlodnice otaczajaca tuleje krystalizatora. Za¬ tem glowica tulei krystalizatora uniemozliwia wy¬ miane ciepla pomiedzy cieklym zeliwem wplywaja¬ cym do przestrzeni formujacej a chlodnica, na sku¬ tek czego nie dochodzi do przedwczesnej krystali¬ zacji cieklego zeliwa.Przedmiot wynalazku zostanie blizej objasniony w przykladach wykonania pokazanych na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia krystalizator do pio¬ nowego odlewania rur, polaczony z posrednia kadzia odlewnicza i zaopatrzony w zespól napedowy do wyciagania z niego odlanej rury, w schematycznym przekroju pionowym, fig. 2 — fragment krystali¬ zatora z fig. 1 w powiekszonym przekroju piono¬ wym, fig. 3 — glowice krystalizatora we fragmenta¬ rycznym przekroju pionowym, fig. 4 — inne wyko¬ nanie glowicy krystalizatora we fragmentarycznym przekroju pionowym, zas fig. 5 przedstawia nastep¬ ne wykonanie glowicy krystalizatora we fragmen¬ tarycznym przekroju pionowym.Dla uproszczenia na fig. 1 pokazano tylko frag¬ ment posredniej kadzi odlewniczej 1, zaopatrujacej krystalizator w ciekle zeliwo F. Plaszcz stalowy 2 posredniej kadzi odlewniczej 1 jest od wewnatrz zaopatrzony w wykladzine ogniotrwala 3, przykla¬ dowo krzemowo-glinowa. W dolnej czesci posred¬ niej kadzi odlewniczej znajduje sie otwór wylewo¬ wy 4, w którym umieszczony jest górny koniec tulei 7 krystalizatora & Przez otwór wylewowy 4 prze- 5 chodzi równiez rdzen 8, umies.czony wspólosiowo w tulei 7 krystalizatora 6. Rdzen 8 wykonany z gra¬ fitu jest wydrazony i wewnatrz niego umieszczony jest element grzewczy 12 w postaci spirali grzej¬ nej, stanowiacej opornik grzejny lub stanowiacej rure z przeplywajacym czynnikiem grzewczym. Tu¬ leja 7 krystalizatora 6, wykonana równiez z grafi¬ tu, wyznacza miedzy soba a rdzeniem 8 cylindrycz¬ na przestrzen formujaca 10 krystalizatora, której wymiar promieniowy odpowiada grubosci scianki odlewanej rury T o osi X-X.Dla odlewania rur zeliwnych T o srednicy ze- wnetrznei 170 mm i grubosci scianki 5 mm wyso¬ kosc krystalizatora 6 wynosi 25 cm.Krystalizator 6 jest wsparty na plycie mocuja¬ cej 9, przymocowanej do posredniej kadzi odlew¬ niczej 1 za pomoca srub 14. Na plycie mocujacej 9 jest równiez wsparta chlodnica skrzynkowa 15 kry¬ stalizatora, scisle przylegajaca do tulei 7 krystali¬ zatora, przez która przeplywa woda chlodzaca, wprowadzana do niej króccem wlotowym 16 i od¬ prowadzana króccem wylotowym 13. Medium chlo¬ dzace moze równiez stanowic ciekly metal o niskiej temperaturze topnienia.Ponizej krystalizatora 6 znajduje sie zespól nape¬ dowy 21 przeznaczony do wyciagania rury T z kry¬ stalizatora. Zespól napedowy 21 sklada sie z dwóch par rolek 18, 20 o poziomych osiach obrotu, przyle¬ gajacych do zewnetrznej powierzchni rury T syme¬ trycznie wzgledem osi X-X, przy czym rolki sa po¬ laczone ze soba lancuchem napedowym 19.Tuleja 7 krystalizatora 6 w swej górnej czesci, umieszczonej w otworze wylewowym 4 posredniej kadzi odlewniczej 1, ma glowice 17 utworzona z pierscienia izolacyjnego 24 wykonanego z mate¬ rialu ogniotrwalego i cienkosciennej szyjki 22, sta¬ nowiacej przedluzenie tulei 7 krystalizatora, na której jest umieszczony pierscien 24. Pierscien izo¬ lacyjny 24 ma srednice zewnetrzna równa sredni¬ cy zewnetrznej tulei 7 krystalizatora, zas jego otwór jest otworem stozkowym o wiekszej podstawie przy jego dolnym koncu, przy czym powierzchnia pod¬ stawy pierscienia, lezaca w plaszczyznie p, stano¬ wiacej miejsce styku plaszcza 2 kadzi posredniej 1 z chlodnica skrzynkowa 15, laczy sie z powierzchnia stozkowa pierscienia izolacyjnego 24 lagodnym lu¬ kiem 23. Pierscien izolacyjny 24 obejmuje szczelnie swym otworem stozkowym cienkoscienna szyjka 22, której wewnetrzna srednica jest taka sama jak srednica otworu tulei krystalizatora, zas jej ze¬ wnetrzna powierzchnia jest powierzchnia stozkowa, odpowiadajaca powierzchni stozkowej otworu pier¬ scienia izolacyjnego 24.Poniewaz zbieznosc powierzchni stozkowej cien¬ kosciennej szyjki 22 jest mala, w zwiazku z tym mozna w przyblizeniu przyjac, iz grubosc jej scian¬ ki jest stala i stanowi 1/3 grubosci scianki tulei 7 krystalizatora, zas dlugosc osiowa szyjki 22 jest rów¬ na co najmniej grubosci scianki tulei 7, a korzyst¬ nie 1,5 grubosci scianki tulei 7 krystalizatora. Sred¬ nica zewnetrzna pierscienia izolacyjnego 24 glowi- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60135 939 5 6 cy 17 jest tak dobrana, ze pomiedzy pierscieniem a otworem wylewowym 4 nie ma zadnej szczeliny, zas ciekle zeliwo F moze wplywac jedynie do cy¬ lindrycznej przestrzeni formujacej 10 krystalizato- ra, przy czym styka sie z górna powierzchnia czo¬ lowa 25 glowicy krystalizatora.W trakcie zalewania przestrzeni formujacej 10 krystalizatora glowica 17 krystalizatora ma tempe¬ rature bliska wartosci temperatury cieklego zeli¬ wa F.Chlodzenie krystalizatora nastepuje w wyniku zastosowania chlodnicy skrzynkowej, odbierajacej cieplo z cieklego zeliwa F poprzez tuleje 7 krysta¬ lizatora. Strumienie chlodzace przenikaja przez gra¬ fit tworzacy cienkoscienna szyjke 22 i tuleje 7, lecz nie moga przedostawac sie przez material ognio¬ trwaly pierscienia izolacyjnego 24 glowicy 17, sku¬ tkiem czego powstaja strumienie chlodzace miedzy cieklym zeliwem F a chlodnica skrzynkowa 15 zgodnie z linia kropkowa fi i linia punktowa |j, pokazanymi na fig. 2. Strumien oznaczony, linia tt odpowiada slabemu ubytkowi ciepla, gdyz grafit z którego jest wykonana cienkoscienna szyjka 22 ma przejmowalnosc energii cieplnej 83-116 W/m* »K, a ponadto stosunkowo maly jest przekrój poprzecz¬ ny tej szyjki przy jej znacznej dlugosci, która spo¬ walnia przeplyw strumienia ciepla oznaczonego li¬ nia fi, a przy tym równiez pierscien izolacyjny 24, wykonany z mieszaniny glinowo-krzemowej o przej- mowalnosci energii cieplnej 0,6—3,5 W/m8-K, prze¬ ciwstawia sie przeplywowi strumienia ciepla, który w wyniku tego omija go.Dzieki temu, ze glowica 17 tulei 7 krystalizatora jest tzw. „glowica goraca", ciekle zeliwo F zawarte w przestrzeni formujacej 10, wzdluz tej glowicy jest stosunkowo nieznacznie ochlodzone, a prak¬ tycznie nie ulega zadnemu chlodzeniu.Ponizej plaszczyzny p, stanowiacej miejsce styku plaszcza 2 posredniej kadzi 1 z chlodnica skrzynko¬ wa 15 oraz miejsce styku podstawy pierscienia izo¬ lacyjnego 24 z tuleja 7 krystalizatora, przenikaja przez tuleje strumienia ciepla, oznaczone linia f2, duzo bardziej znaczace niz wyzej omówione stru¬ mienie oznaczone linia fi. W efekcie przekrój dla przejscia strumieni ciepla odbieranego od zeliwa jest ponizej plaszczyzny p duzo wiekszy, gdyz tu¬ leja 7 krystalizatora 6 ma grubosc znacznie wiek¬ sza niz grubosc cienkosciennej szyjki 22 glowicy 17.Zatem intensywne i skuteczne chlodzenie ciekle¬ go zeliwa rozpoczyna sie ponizej plaszczyzny p, na skutek czego bezposrednio od tej plaszczyzny cie¬ kle zeliwo poczyna krystalizowac sie, jak to poka¬ zano na fig. 1 i fig. 2.Utrzymywanie temperatury glowicy 17 tulei 7 krystalizatora na wartosci nie powodujacej chlodze¬ nia cieklego zeliwa w przestrzeni formujacej 10 usytuowanej wzdluz tej glowicy oraz ciaglosc we¬ wnetrznej powierzchni 26 tulei 7 krystalizatora i cienkosciennej szyjki 22 glowicy 17 zapewniaja to, ze ciekle zeliwo w sposób ciagly przeplywa przez przestrzen formujaca 10 wzdluz glowicy, bez sla¬ dów krystalizacji, zas zaczyna sie krystalizowac bezposrednio po wyjsciu z glowicy 17, tak ze w efekcie opuszczajaca krystalizator rura T ma glad¬ kie i blyszczace metalicznie powierzchnie.Chociaz konstrukcja glowicy 17, przedstawiona na fig. 1 i fig. 2, jest szczególnie korzystna, mozli¬ we sa inne jej rozwiazania konstrukcyjne, w któ¬ rych zasada jest zastosowanie elementu grafitowe¬ go, stanowiacego integralna czesc tulei 7 krystali¬ zatora, majacego znacznie mniejsze pole przekroju poprzecznego niz tuleja oraz zastosowanie pier¬ scienia izolacyjnego z materialu ogniotrwalego.Na figurze 3 pokazano glowice 17, w której nie¬ zaleznie od cienkosciennej szyjki 22, zastosowano druga cienkoscienna szyjke 32, której zewnetrzna srednica jest równa zewnetrznej srednicy tulei 7, zas pomiedzy nimi umieszczony jest pierscien izo¬ lacyjny 34 z materialu ogniotrwalego, którego gru¬ bosc maleje w kierunku do plaszczyzny p, stano¬ wiacej miejsce styku plaszcza 2 kadzi posredniej 1 z chlodnica skrzynkowa 15, W tym przypadku stru¬ mienie ciepla oznaczone liniami kropkowymi ii przenikaja przez cienkoscienne szyjki 22, 32, jed¬ nakze ubytek cieplaJest pomijalnie maly i nie po¬ woduje poczatków krystalizacji cieklego zeliwa F w przestrzeni formujacej 10 powyzej plaszczyzny p.Tafc Jak w poprzednim wykonaniu glowicy pier¬ scien 34 stanowi przeszkode cjla wymiany ciepla za¬ pewniajac jednoczesnie mechaniczne wzmocnienie glowicy.Zgodnie z figura 4 glowica 17 ma cienkoscienna szyjke 42, ograniczona od zewnatrz powierzchnia póltoroidalna 43 i zakonczona od góry kryza 44, ograniczona plaska, górna powierzchnia i czescia powierzchni 43. Kryza 44 ma zewnetrzna srednice równa zewnetrznej srednicy tulei 7 krystalizatora.W pierscieniowym wglebieniu ograniczonym po¬ wierzchnia póltoroidalna 43 znajduje sie pierscien izolacyjny 45 wykonany z materialu ogniotrwalego, którego zewnetrzna powierzchnia walcowa ma srednice równa zewnetrznej srednicy tulei 7 kry¬ stalizatora. W tym przypadku strumienie ciepla przeplywajace zgodnie z liniami kropkowymi tt omijaja pierscien 45 przechodzac tylko przez zwe¬ zenie a-b cienkosciennej szyjki 42, a przez to wy¬ miana ciepla poprzez glowice jest pomijalnie mala.Glowica pokazana na fig. 5 ma cienkoscienna szyjke 46, stanowiaca przedluzenie tulei 7 krysta¬ lizatora, przy czym od jej zewnetrznej powierzchni odchodza dwa pierscieniowe kolnierze. Jeden kol¬ nierz 50 usytuowany jest mniej wiecej posrodku dlugosci szyjki 46, zas drugi kolnierz 52 przy jej koncu zwróconym w strone posredniej kadzi 1. Po¬ miedzy kolnierzem 50 a koncem tulei 7 krystaliza¬ tora jest umieszczony pierscien izolacyjny 48 oraz podobny pierscien izolacyjny 49 jest umieszczony pomiedzy oboma kolnierzami 50 i 52, a ponadto wykladzina ogniotrwala 3 kadzi posredniej 1 otacza od góry kolnierz 52, przy czym kolnierz 52 w alter¬ natywnym wykonaniu styka sie bezposrednio z cie¬ klym zeliwem F, bowiem wykladzina ogniotrwala 3 nie oslania go konczac sie w miejscu oznaczonym linia przerywana. Niekonieczne jest równiez wyko¬ nywanie kolnierza 52, a wówczas w bezposrednim styku z cieklym zeliwem znajduje sie pierscien izo¬ lacyjny 49.W przypadkach, w których pierscien izolacyjny 45 pokazany na fig. 4 lub pierscienie izolacyjne 48 i 49 pokazane na fig. 5, nie sa w bezposrednim sty¬ lo 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60135 939 7 8 ku z cieklym zeliwem, korzystne jest ich wykona¬ nie z materialu majacego dobre wlasnosci izola¬ cyjne, bez uwzglednienia ich ogniotrwalosci, która jest wymagana przy zetknieciu z cieklym zeliwem.Tak wiec pierscienie izolacyjne 45, 48, 49 moga byc wykonane z wlókien tlenku glinowego.Glowica 17 krystalizatora, opisana powyzej, moze byc równiez stosowana do odlewania wznoszacego, gdy krystalizator jest usytuowany w polozeniu od¬ wróconym o 180°, oraz do odlewania poziomego, gdyz os X-X jest usytuowana poziomo, a ponadto do odlewania pochylego, przy którym os X-X kry¬ stalizatora jest usytuowana skosnie.Zastrzezenia patentowe 1. Krystalizator do ciaglego odlewania cienko¬ sciennych rur zeliwnych, zamontowany pod kadzia odlewnicza/ zawierajacy grafitowa tuleje krystali¬ zatora, ksztaltujaca zewnetrzna powierzchnie odle¬ wanej rury, chlodnice otaczajaca od zewnatrz tu¬ leje krystalizatora oraz podgrzewany rdzen, umiesz¬ czony w tulei i ksztaltujacy wewnetrzna powierz¬ chnie odlewanej rury, przy czym tuleja krystaliza¬ tora ma glowice, stanowiaca jej osiowe przedluze¬ nie, umieszczona w otworze wylewowym kadzi od¬ lewniczej, znamienny tym, ze glowica (17) zawiera co najmniej jedna cienkoscienna szyjke (22, 32, 42, 46), której wewnetrzna powierzchnia (26) stanowi przedluzenie wewnetrznej powierzchni tulei (7) kry¬ stalizatora (6), przy czym poczatek cienkosciennej szyjki znajduje sie w plaszczyznie (p) stanowiacej miejsce styku plaszcza (2) kadzi odlewniczej (1) z chlodnica (15), a ponadto zawiera co najmniej jeden pierscien izolacyjny (24, 34, 45, 48, 49), ota¬ czajacy od zewnatrz cienkoscienna szyjke. 2. Krystalizator wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze cienkoscienna szyjka (22, 32, 42, 46) stanowi jedna calosc z grafitowa tuleja (7) krystalizatora (7). 3. Krystalizator wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zewnetrzna powierzchnia cienkosciennej szyjki (22) jest powierzchnia stozkowa, laczaca sie lagod¬ nym lukiem (23) z tuleja (7). 4. Krystalizator wedlug zastrz. 1, znamienny tym, 5 ze pierscien izolacyjny (24, 34, 45, 48, 49) jest wy¬ konany z materialu ogniotrwalego. 5. Krystalizator wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze pierscien izolacyjny (24, 45) wypelnia przestrzen pomiedzy cienkoscienna szyjka (22, 42) a powierz- w chnia otworu wylewowego (4) kadzi odlewniczej. 6. Krystalizator wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze ma dwie wspólosiowe cienkoscienne szyjki (22, 32), oddzielone od siebie pierscieniem izolacyjnym (34). 15 7. Krystalizator wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze na koncu cienkosciennej szyjki (42), skierowa¬ nym w strone kadzi odlewniczej, znajduje sie kry¬ za (44), przy czym zewnetrzna powierzchnia 43 tej szyjki ogranicza gniazdo pierscienia izolacyjnego 20 (45). 8. Krystalizator wedlug zastrz. 7, znamienny tym, ze zewnetrzna powierzchnia (43) jest powierzchnia póltoroidalna. 9. Krystalizator wedlug zastrz. 1, znamienny tym, 30 ze wokól cienkosciennej szyjki (46) znajduja sie dwa pierscienie izolacyjne (48, 49), usytuowane jeden nad drugim i rozdzielone pierscieniowym kol¬ nierzem (56), wystajacym promieniowo od zewnetrz¬ nej powierzchni szyjki (46). ais 10. Krystalizator wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze pierscienie izolacyjne (48, 49) sa wykonane z wlókien tlenku glinowego. 11. Krystalizator wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze grubosc cienkosciennej szyjki (22, 42, 46) 40 stanowi w przyblizeniu 1/3 grubosci scianki tulei (7) krystalizatora. 12. Krystalizator wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze cienkoscienna szyjka (22, 32, 42, 46) ma wy¬ sokosc osiowa równa co najmniej grubosci sciany 45 tulei (7) krystalizatora, a korzystnie równa 1,5 gru¬ bosci sciany tulei (7) krystalizatora.135 939 8 FS 8 x0 X135 939 E^^a^t vm===^ ZGK 2039/1131/5 90 egz.Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL