Wynalazek niniejszy polega na obróbce sztucznych nici, np. sztucznego jedwabiu, jedna lub kilkoma substancjami zasadowe- mi, zwlaszcza roztworami alkaljów zra¬ cych albo roztworami siarczków alkalicz¬ nych na cieplo, wzglednie na (goraco, w ce¬ lu polepszenia wlasnosci tych nici.Obróbka sztucznych materjalów wlók¬ nistych wedlug wynalazku daje nastepuja¬ ce wyniki. 1. Materjal staje sie miekki, pelny, elastyczny w dotknieciu, jak jedwab praw¬ dziwy. 2. Nieladny metaliczny polysk sztucz¬ nego jedwabiu ustepuje miejsca ladnemu polyskowi naturalnemu, podobnemu, a w wielu wypadikach równemu polyskowi je¬ dwabiu prawdziwego. 3. Rozciagliwosc i elastycznosc sztucz¬ nego jedwabiu wzrastaja. 4. Niemila, w przeciwienstwie do je¬ dwabiu prawdziwego, sklonnosc jedwabiu sztucznego do ,gniecenia sie, zwlaszcza w tkaninach, zostaje znacznie zmniejszona lub calkowicie usunieta. 5. Znane trudnosci, napotykane pod¬ czas merceryzacji tkanin albo przedz, zlozonych z bawelny i sztucznego jedwa¬ biu, i dajace dotychczas zlagodzic sie tyl¬ ko sztucznie (np. zapombca uprzedniej ob¬ róbki srodkami ochronnemi), obecnie moz¬ na pokonac zupelnie, jesli do merceryza-cji takich materjalów wlóknistych zasto¬ sowac g6t%dy lug ap^tliozny lub goracy roztwór sianczku alkaljów.Równiez i jprzy wlóknach peczkowych oraz sztucznej welnie sposób niniejszy daje znaczne korzysci, polegajace na o- trzymywaniu nici delikatnych w dotknie¬ ciu, o zwiekszonej elastycznosci i obnizo¬ nej sklonnosci do trwalego tworzenia fald.Wszystkie dotychczasowe spostrzeze¬ nia wynalazcy wjskazuja na to, ze sposób niniejszy pozwala znacznie upodobnic sztuczny jedwab dd naturalnego.Prócz tego wyniki badan wynalazcy upowazniaja do przypuszczenia, za je¬ dwab sztuczny, obrobiony sposobem we¬ dlug wynalazku, traci sklonnosc do nie¬ równomiernego barwienia sie.Podstawa niniejszego wynalazku jest spostrzezenie, ze dzialanie goracych roz¬ tworów alkaljów i siarczków alkalicz¬ nych o odpowiedniem stezeniu zwieksza elastycznosc sztucznego jedwabiu oraz czyni go delikatniejszym w dotknieciu, nie szkodzac jego wytrzymalosci na sucho i na mokro, oraz nie pozbawiajac go poly¬ sku, który w wiekszosci przypadków znacznie sie ulepsza. Zjawisko to jest tern bardziej niespodziewane, ze roztwory wo¬ dorotlenków alkalicznych o tej samej mo¬ cy (5 do 40% w przeliczeniu na NaOH), zastosowane w tych samych warunkach w temperaturze pokojowej, zupelnie nie wy¬ wieraja wplywu na elastycznosc sztuczne¬ go jedwabiu albo wywieraja wplyw bar¬ dzo nieznaczny, przewaznie zupelnie je¬ dwab matuja i znacznie zmniejszaja jego wytrzymalosc.Sposób niniejszy polega na tern, ze sztuczne materjaly wlókniste (a mianowi¬ cie natujralne lub mieszane przedze i tka¬ niny, jak wyjasniono ponizej) traktuje sie roztworem substancji zasadowej, najlepiej roztworem alkaljów zracych albo siarczku alkalicznego na cieplo lub na goraco w temperaturze od 50° do 120°C lub jeszcze wyzszej albo tez w umiarkowanej od 25° do50°C.Obróbce sposobem wedlug wynalazku mozna poddawac wszelki jedwab wisko¬ zowy, równiez otrzymany pnzez przedze¬ nie wiskozy do mocnych kwasów mine¬ ralnych, zwlaszcza do mocnego kwasu siarkowego (patrz patenty angielskie Nr Nr 274521, 274690, 281351). Sposobem we¬ dlug wynalazku mozna równiez obrabiac jedwab miedzioamonjakalny lub nitrocelu¬ lozowy, a nawet octanowy, jesli uzyc moc¬ nego luku alkalicznego, np. powyzej 30%-v owego (w przeliczeniu na NaOH) lub moc¬ nego roztworu siarczku alkalicznego (np. roztworu Na2S 84 do 100%-owego, liczac na sól krystaliczna).Sposób niniejszy nadaje sie nietylko do sztucznych nici jako takich (np. sztucz¬ nego jedwabiu, wlókien peczkowych, sztucznej welny, sztucznego wlosia, sztucz¬ nej slomki) w postaci przedziwa (nici, przedzy, pasem lub motków, lub w postaci osnowy albo skreconej przedzy i t. d.), lecz takze do sztucznych wlókien (np. sztucznego jedwabiu lub wlókien peczko¬ wych) w postaci tkanin. Krótko mó- — 2 -toiac, nadaje sie on do wszelkiej posta¬ ci materjalów wlóknistych o zasadni- cz|o podobnym skladzie. Nadaje sie on równiez ido nici lufo tkanin, zlozonych cal¬ kowicie z wlókien sztucznych (np. sztucz¬ nego jedwabiu, sztucznej welny lub wló¬ kien peczkowych), oraz do nici lub tkanki mieszanych, czyli zawierajacych oprócz wlókien sztucznych jeszcze inne wlókna, np. wlókna menceryzowane, naturalna ba¬ welne, naturalny jedwab, welne owcza i t. d. Stosujac owcza welne lub jedwab naturalny, nalezy go zabezpieczyc od wplywu goracej zasady, np, zapomoca od¬ powiedniej impregnacji. Wyrazenie sztucz¬ ne nici (wlókna) w niniejszym opisie oraz zastrzezeniach patentowych oznacza j a materjaly wlókniste, wymienione w niniej¬ szym ustepie.Jako substancje zasadowe odpowiednie okazaly sie roztwory alkaljów zracych o- raz siarczków alkalicznych (te ostatnie w postaci 15%-ow^go roztworu krystaliczne¬ go Na2SJ, lufo miesizaniny alkaljów zracych z siarczkami alkalicznemi. Jednakze nada¬ ja sie równiez inne substancje zasadowe, jak czwartorzedowe zasady amonowe lub zasady organiczne, w wodnych roztworach, w których przyjmuje sie istnienie mocno zdysocjowanej elektrolitycznie grupy OH, jak np. guanidyna albo organiczne wodo¬ rotlenki sulfonowe, np. wodorotlenek trój- metylosulfonowy.Do roztworów suibstancyj zasadowych mozna dodac pewna odmierzona ilosc obo¬ jetnej lub atlkalicznej soli, jak chlorku so¬ dowego lub siarczanu sodowego, krzemia¬ nu sodowego, glinianu sodowego, octanu sodowego, jedno- albo wielow£rtosciowe- go alkoholu, jak alkoholu etylowego lub gliceryny.Sposobem wedlug wynalazku mozna obrabiac siztuczne wlókna w postaci goto¬ wej, na sucho, po zmoczeniu lub zwilzeniu, albo tez w postaci pólgotowej, a wiec np* przed albo po przemyciu, odbywaj aoem sie po przedzeniu, t. j. przed calkowitem wykonczeniem.Jesli idzie o duza elastycznosc, to zale¬ ca sie obróbke niniejsza uskuteczniac bez naprezania lub naprezajac materjal umiar¬ kowanie.Ponizsze przyklady wykonania wyna¬ lazku w postaci dwóch tablic, zawieraja¬ cych wskazówki niezbedne do dalsizej ob¬ róbki, niebgraniczajace jednak zakresu wynalazku, wyjasniaja w jaki sposób pro¬ ces wedlug wynalazku mozna wykonac w praktyce, a prócz tego, dzieki zawairtemu w nich zestawieniu otrzymanych wyników przy uzyciu tego samego srodka kurczace¬ go na goraco z jednej strony, a w tempera¬ turze ptakojowej z drugiej strony, uwidocz¬ niaja znaczny postep techniczny, osiagnie¬ ty pnzez zastosowanie wynalazku.W przykladach od 1 do 20, zawartych w ponizszej tablicy, obrabiano zwylkly je¬ dwab wiskozowy (miano: 150 denierów w 24 poszczególnych nitkach, wytrzymalosc na sucho 1,676 g, wytnzymalosc na mokro 0,600 g (na denier), rozciagliwosc 24,2%, elastycznosc 8,2%) w postaci nienaprezo- neigo pasma przez zanurzenie go w srodku kurczacym. — 3 —T A B L 1 Przyklad: 1 2 3 4 5 1 6 7 8 9 1 10 i, ,-; iii-i ¦ ¦Ti..,,- ¦ .n , - ¦ i*-i"i Srodek kurczacy: 1% -owy roztwór NaOH * l w » 10% -owy roztwór n 12%-owy roztwór NaOH r 15% -owy roztwór NaOH L Tempe¬ ratura: 15°C 25°C 15aC 259C 15°C 100°C 15°C 100°C 1 15°C 100°C '•"'-- - --'rr'~~"- —¦-»-- --J Czas dzialania: 1 minuta » » »• » w »* » w n Dalsza obróbka: 1 minute we wrzacej wodzie, wy¬ mycie zimna woda i wysuszenie .» 5 minut w 10%-owym kwasie siar¬ kowym, 1 minute we wrzacej wodzie, wymycie zimna woda i wysuszenie 8 5 mfnut w 10%-owym H^SO^ w temp. 15°C, wymycie, wysuszenie » n n n yy 1 i i _—i — 4 — I C fl I.Polysk: Znacznie zmniejszony Mocny Znacznie zmniejszony Mocny Zniszczony Zachowany calkowicie, uszlachetniony Prawie w zaniku Zachowany calkowicie, uszlachetniony Znacznie ucierpial Zachowany calkowicie, uszlachetniony W dotknieciu: Sztywny Miekki Sztywny Miekki — Nadzwyczaj miekki, elastyczny — Miekki, elastyczny Miekki Miekki, elastyczny Miano w denie- rach: 165 168 158 164 192 164 180 164 184 164 Wytrzyma- losc na sucho: Wytrzyma¬ losc na mokro: (na 1 denier) l,139g 1,3489 l,303g 1,41 Ig 0,697g l,442g 0,851g l,463g l.OOlg l,274g 0,348g 0,476g 0,414g 0,475g 0,279g 0,472g 0,316g 0,478g 0,343g 0,446g Roz¬ ciagliwosc: 17% 34% 21% 31% 57,8% 27,8% 41,4% 28,2% 42,4% 30,6% Ela¬ stycznosc: 5% 10% 7% 10% 7,8% 9,2% 4,8% 11,6% 7,8% 13,3% [ — 5 —TflBL Przyklad: 11 12 13 14 15 16 17 ,18 .19 20 Srodek kurczacy: 18%-owy roztwór NaOH »» 20%-owy roztwór NaOH n 22l/2%-ovfy roztwór n 50%-owy roztwór NaOH 75%-owy roztwór NaOH 84%-owy roztwsór Na£ 100%-owy roztwór Na£ Tempe¬ ratura: 15°C 100°C 15°C 100°C 15°C 120°C 100nC 150°C 100qC 100°C Czas dzialania: 1 minuta " n »» " it n n n n Dalsza obróbka: 5 minut w 10%-owym H 15°C, przemywanie, suszenie " »» * « ** n n " n — 6 — i i 4 t i * i ! I C A I. 1 Polysk: Mocno ucierpial Zachowany calkowicie, uszlachetniony Mocno ucierpial Zachowany calkowicie, uszlachetniony Mocno ucierpial Zachowany calkowicie, uszlachetniony »» »t » W dotknieciu: Dosc miekki Miekki, elastyczny Nieco sztywniejszy Miekki, elastyczny Sztywny Miekki, elastyczny w " » n Miano w denie- rach: 184 164 174 166 178 166 158 ! 160 155 162 Wytrzyma¬ losc na sucho: Wytrzyma¬ losc na mokro: (na 1 denier) l,115g l,350g l,173g l,355g l,165g l,394g l,492g l,537g 1,551 g l,506g 0,389g 0,469g 0,392g 0,516g 0,400g 0,462g 0,553g 0,443g 0,588g 0,563g Roz¬ ciagliwosc: 39,7% 31,4% 37,1% 32% 40,5% 30,1% 26,8% 27,4% 30,3% 33,5% Ela¬ stycznosc: 8,4% 12,1% 6,8% 16% 7,2% 11,5% | 7,5% 10,1% 9,7% 13,5% 7 —Tablica ponizsza (przedstawia wyniki wynalazcy. Matenjalemi obrabianym byl je- prób, przeprowadzonych w laboratorjum dwab wiskozowy, przedzony do kwasu siar- T A B L Przyklad: 21 22 23 24 25 26 27 28 Srodek kurczacy: Bez obróbki 7%-owy roztwór NaOH Bez obróbki 7^-owy roztwór tfaOff Bez obróbki 7^-owy roztwór NaOH Bez obróbki 7% -owy roztwór tfaOff Bez obróbki 7%-owy roztwór Bez obróbki 1% -owy roztwór tfaOH Bez obróbki 7%-owy roztwór NaOH Bez obróbki 7^-owy roztwór NaOH Tempe¬ ratura: — 15°C — ¦ 25°C — 15°C — 25°C — 15°C — 25°C — 15°C — . 25°C Czas dzialania: — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta Dalsza obróbka: — 1 minuta we wrzacej wodzie, prze¬ mycie woda zimna i wysuszenie - — 1 minuta we wrzacej wodzie, prze¬ mycie woda zimna i wysuszenie — Przemycie zimna woda i wysuszenie — Przemycie zimna woda i wysuszenie — 5 minut w 10% -owym H^SO^ przy 15°C, przemycie zimna woda i wy¬ suszenie — 5 minut w 10%-owym H2SOL przy 15°C, przemycie zimna woda i wy¬ suszenie — 5 minut w 10%-owym kwasie siarkowym przy 15°C, 1 minute we wrzacej wodzie, wymycie woda zimna i wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2S04 przy 15°C, 1 minute we wrzacej wodzie, wymycie woda zimna i wysuszenie — 8 — kowego 55°Be sposobem wedlug patentu angielskiego Nr 274521. Sposób obróbki ta¬ ki sam, jak w przykladach od 1 do 20.ICfl II.Polysk: — Zupelnie znikl — Zachowany — Zupelnie znikl — Zachowany — Zupelnie znikl — Zachowany — Zanikl calkowicie — Zachowany W dotknieciu: — Sztywny, twardy, szorstki — Miekki — Sztywny, szorstki, wlókna sklejone — Miekki — Bardzo szorstki — Bardzo miekki, ela¬ styczny i podobny do jedwabiu naturalnego — Sztywny, twardy, szorstki; wlókna sklejone — Miekki Miano w denie- rach: 74 90 42 50 63 83 60 75 50 65 55 58 75 94 48 60 Wytrzyma¬ losc na sucho: Wytrzyma¬ losc na mokro: (na 1 denier) 5,527g 2,618g 4,654g 4,400g 5,730g 3,042g 6,108g 5,500g 5,850g 2,370g 4,918g 4,710g 5,033g 2,920g 5,725g 4,360g 3,770g 0,900g 2,988g 2,480g 4,365g l,464g 4,791 g 4,326g 3,920g l,410g 3,072g 2,727g 3,086g l,300g 4,604g 2,400g Roz¬ ciagliwosc: 6,5% 10,2% 6,2% 12,7% 5,3% 9% 5,7% 11% 5,\% 10% 6,5% 9,4% 5,4% 8,6% 6% 11,6% Ela- 1 stycznosc: 1 4,5% 1 6.2% 4,2% 1 6,1% 4% 1 5,7% 4,4% 6,4% 3,8% 7,4% 4,5% 4,1% 4,1% . 5,3% 4% 6,3% — 9 —Przyklad 29 30 31 32 33 34 35 36 : Srodek kurczacy: Bez obróbki 85g-owy roztwór NaOH Bez obróbki , 8% -owy roztwór NaOH Bez obróbki 10%-owy roztwór Bez obróbki 10%-owy roztwór NaOH Bez obróbki 12%-owy roztwór i Bez obróbki 12%-owy roztwór NaOH Bez obróbki 15%-owy roztwór NaOH Bez obróbki 15%-owy roztwór Tempe¬ ratura: — 15°C — 100°C — 15°C ; 100°C — 15°C — 100°C — 15°C — 100°C Czas dzialania: — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta Dalsza obróbka: 1 5 minut w 10%-owym H2SOt przy 15°C wymycie i wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2SOi przy 15°C, wymycie, wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2SOL przy 15°C, wymycie, wysuszenie • 5 minut w 10%-owym /72S04 przy 15°C, wymycie, wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2S04i przy 15°C, wymycie i wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2S04 przy 15°C, wymycie i wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2S04c przy 15°C, przemycie, wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2S04 przy 15°C, przemycie, wysuszenie — 10 — I C ft II.. Polysk: — Zniszczony zupelnie — Zachowany calkowicie — Zniszczony zupelnie — Zachowany calkowicie — Zniszczony zupelnie — Zachowany — Nieco ucierpial — Zachowany calkowicie W dotknieciu: — Szorstki, wlókna sklejone — Miekki, elastyczny — Dosc miekki — Bardzo miekki, elastyczny — Dosc miekki — Miekki, elastyczny — Miekki — Bardzo miekki, elastyczny Miano w denie- rach: 69 — 66 69 62 78 53 56 65 90 53 59 67 86 68 75 Wytrzyma¬ losc na sucho: Wytrzyma¬ losc na mokro: (na 1 denier) 5,043g — 4,742g 4,804g 4,435g l,625g 4,603g 3,901 g 4,861 g U475g 4,490g 3,923g 5,164g 2,502g 5,676g 5,046g 3,202g — 3,469g 3,347g 2,758g 0,746g 2,320g 2,062g 3,276g 0,813g 2,528g 2,389g 3,529g l,700g 4,007g 3,480g Roz¬ ciagliwosc: 6,2% — 4,4% 7,8% 5,7% 12,2% 5,4% 8,4% 6,3% 10% 5,6% 9,4% 5,7% 10,7% 4,3% 8,4% .-Ela¬ stycznosc: 4,2% — 3,1% 4,5% 4,4% 5,6% 4,1% 1 4,4% 4,3% 4,2% 4,3% 4,8% 4,4% 4,1% 3% 1 4,4% — 11 —TftB Przyklad: 37 38 39 40 41 42 43 Srodek kurczacy: Bez obróbki 20^-owy roztwór NaOH Bez obróbki 20%-owy roztwór NaOH Bez obróbki 74%-owy roztwór NaOH Bez obróbki 58%-owy roztwór Na2S Bez obróbki 58%-owy roztwór Na2S Bez obróbki 84% -owy roztwór Na2S Bez obróbki 100%-owy roztwór Na2S Tempe¬ ratura: — 15°C — 100°C — 150°C — 15°C — i i00°C — 50°C — 100°C Czas dzialania: — 1 minuta — 1 minuta — 1 minuta — 5 minut — 5 minut — 5 minut — 5 minut Dalsza obróbka: — 5 minut w 10%-owym H^SO^ przy 15°C, przemycie, wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2SOL przy 15°C, przemycie, wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2S04c przy 15°C, przemycie, wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2S04i przy 15°C, przemycie, wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H^SO^ przy 15°C, przemycie, wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H^O^ przy 15°C, przemycie, wysuszenie — 5 minut w 10%-owym H2SO± przy 15°C, przemycie, wysuszenie Z powyzszych tablic wynikaja nastepu- wego. Roztwór ten, uzyty w temperaturze jace wnioski. 25°C, nie niszczy polysku i prawie nie 7%-owy lug sodowy w temperaturze wplywa na wytrzymalosc na sucho i na pokojowej calkowicie niszczy polysk zwy- mokro, natomiast znacznie zwieksza roz- klego jedwabiu wiskozowego oraz jeidwa- ciagliwiosc i elastycznosc, biu przedzonego do mocnego kwasu siarko- 8% -owy lug w temperaturze pokojo- - 12 — I C A U Polysk: 1 — Lekko ucierpial — Zachowany calkowicie — Zachowany calkowicie — Lekko ucierpial — Zachowany calkowicie — Zachowany calkowicie — Zachowany calkowicie r ntnfii r Tfhiii u* ¦ ¦' im W dotknieciu: — Miekki — Miekki, elastyczny — Miekki, elastyczny — Miekki — Miekki, elastyczny — Miekki, elastyczny — Miekki, elastyczny Miano w denie- rach: 68 82 53 60 73 76 54 62 68 71 74 74 53 53 Wytrzyma- 1 losc na sucho: Wytrzyma- 1 losc na mokro: | (na 1 denier) 4,816g 3,737g 4,669g 4,000g 4,589g 4,296g 4,416g 3.217g 5,242g 5,281g 4,797g 5,074g 4,81 Ig 4,470g 3,213g 2,445g 2,783g 2,525g 2,808g 2,730g 2,509g l,822g 3,691g 3,661 g 3,412g 3,702g 2,594g 2,960g Roz¬ ciagliwosc: 62 13,32 5% 92 62 8,5% 5,5^ 9,72 4,62 7,12 4,4% 7,52 5,5% 82 Ela¬ stycznosc: j 4,72 4% 3,72 4,4% 42 4,5 2 4,2% 5,12 3,32 5,1% 3,12 4,92 4,2% 4,72 .1 wej zupelnie niszczy polysk zwyklego je- turze 100°C ten sam lug nie narusza po- dwabiu wiskozowego oraz jedwabiu pcrze- lysku, nieznacznie obniza wytrzymalosc na dzonego do mbcnego kwaisu siarkowego i sucho i na mokro zwyklego jedwabiu wi- powoduje pecznienie, a nawet rozpu- skozowego, zachowuje bez zmiany obie te szczanie sie tych materjalów, skutkiem wlasciwosci w jedwabiu przedzonym, do czego wlókna sie sklejaja. W tempera- mocnego kwasu siarkowego, znacznie i — 13 —Zwieksza rozciagliwosc obu tych rodzajów jedwabi, elastycznosc zwyklego jedwabiu zmienia nieznacznie, zas elastycznosc je¬ dwabiu przedzonego (do mocnego kwasu siarkowego znacznie zwieksza.Obróbka 10%-owym lugiem w tempera¬ turze pokojowej powoduje zanik polysku zwyklego jedwabiu wiskozowego oraz je¬ dwabiu przedzonego do mocnego kwasu siaikowego i obniza iznacznie wytrzyma¬ losc na sucho i na mokro obu tych jedwa¬ bi. Skutkiem tego osiagnieta dzieki tej ob¬ róbce, zwiekszona rozciagliwosc obu tych rodzajów jedwabi traci swa wartosc. Ob¬ róbka 10%-owym lugiem pr,zy 100°C nie szkodzi w znaczniejszym stopniu polysko¬ wi, nieco obniza wytrzymalosc na sucho i na mokro, natomiast znacznie zwieksza rozciagliwosc i elastycznosc. 12%-owy lujg w temperaturze pokojo¬ wej zupelnie niszczy polysk obu jedwabi i wybitnie zmniejsza wytrzymalosc ich na sucho i na mokro, prócz tego obniza ela¬ stycznosc .zwyklego jedwabiu wiskozowe¬ go, dlatego tez zwiekszenie rozciagliwosci jest zupelnie bezwartosciowe.Zupelnie inaczej dziala lug 12%-owy przy 100°C: polysk obu jedwabi zostaje nieuszkodzony, wytrzymalosc na sucho i na mokrto zmienia sie w slabym stopniu, rozciagliwosc i elastycznosc wzrastaja znacznie.Obróbka 15%-owym lugiem sodowym pirzy 15°C wplywa na polysk ujemnie i znacznie obniza wytrzymalosc na sucho i na mokro, oraiz elastycznosc obu rodzajów jedwabi. Skujtkiem tego zwiekszenie roz¬ ciagliwosci jest bez wartosci. Przy 100°C polysk zostaje zachowany, wytrzymalosc na sucho i na mokro obnizaja sie niewiele, rozciagliwosc i elastycznosc wzrastaja znacznie. 18%-owy lug sodowy pirzy 15°C obniza polysk, wytrzymalosc na sucho i na mo¬ kro zwyklego jedwabiu wiskozowego, oraz nie wywiera istotnego wplywu na elastycz¬ nosc. Pnzy 100°C polysk zosjtaje zachowa* ny, wytrzymalosc na sucho i na .mokro zmieniaja sie niewielle, natomiast rozcia¬ gliwosc wzrasta znacznie, a elastycznosc bardzo znacznie.Obróbka 20%-owym lugiem sodowym w temperaturze pokojowej obniza polysk zwyklego jedwabiu wiskozowego oraz je¬ dwabiu przedzonego do mocnego kwasu siarkowego. Wytrzymalosc na sucho i na mokro bandzo maleje w zwyklym jedwa¬ biu, a mniej wyraznie wystepuje to w je¬ dwabiu przedzonym do mocnego kwasu siairkowego. Rozciagliwosc obu rodzajów jedwabi zwieksza sie, natomiast ich ela¬ stycznosc obniza sie bardzo znacznie; przy 100°C polysk obu rodzajów jedwabi pozo¬ staje bez zmiany, wytrzymalosc na sucho i na mokro zmieniaja sie minimalnie, roz¬ ciagliwosc i elastycznosc wzrastaja (w zwyklym jedwabiu wiskozowym elastycz¬ nosc wzrasta o 100%), 22,5% lug sodowy w temperaturze po¬ kojowej wplywa ujemnie na polysk izwy- klego jedwabiu wiskozowego, obniza znacznie jegp wytrzymalosc na sucho i na mokro, zwieksza jeigo rozciagliwosc, lecz obniza jego elastycznosc. Pr^zy 120°C po¬ lysk pozostaje bez zmiany, wytrzymalosci obnizaja sie niewiele, rozciagliwosc i ela¬ stycznosc wzrastaja. 58%-owy roztwór siarczku sodowego (krystalicznego), uzyty w temperaturze pokojowej, obniza polysk zwyklego je¬ dwabiu wiskozowego oraz jedwabiu prze¬ dzonego do mocnego kwasu siarkowego tak, iz zwiekszenie rozciagliwosci i ela¬ stycznosci skutkiem tego przedstawia znacznie mniejsza korzysc. Obróbka roz¬ tworem siarczku sodowego o tej samej mo¬ cy przy 100°C nie ni&zczy polysku obu ro¬ dzajów jedwabi, prawie nie narusza ich wytrzymalosci na sucho i na mokro oraz powoduje znaczny pnzyrost rozciagliwosci i elastycznosci.Przy obróbce w taki sam sposób, jak w - 14 —przykladach powyzszych, tkanin z jedwa¬ biu wiskozowego goracemi, wzglednie cie¬ plem! lugami alkalicznemi lub roztworami siarczków alkalicznych, osiaga sie nastepu¬ jace wyniki: 5% -owy lug sodowy, uzyty przy 15°C, .zmniejsza bardzo znacznie polysk i nadaje jedwabiowi szorstkosc oraz sztywnosc w dotknieciu. Przy 100°C polysk zostaje za¬ chowany oraz nabiera charakteru polysku jedwabiu naturalnego, W dotknieciu mate¬ rial jest bardzo miekki.Lug 7% -owy, uzyty w temperaturze 15°C, zmniejsza polysk oraz nadaje mate- rjalowi sztywnosc w dotknieciu. Ten sam roztwór, uzyty w temperaturze 25°C, nie wplywa na polysk i nadaje materialowi miekkosc w dotknieciu.Ltng 20%-owy, uzyty w temperaturze pokojowej, prawie zupelnie niszczy polysk oraz czyni matetrjal sizonstkim i sztywnym w -dotknieciu. Pnzy 100°C lug 20% -owy zamienia metaliczny polysk materjalu na polysk jedwabiu naturalnego oraz nadaje materialowi duza miekkosc w dotknieciu.Pod -dzialaniem 50% -owego lugu sodo¬ wego przy 50°C polysk staje sie prawie równy polyskowi jedwabiu naturalnego.Materjal w dotknieciu jest bardzo miekki.Przy 100°C do 140° materjaly nabieraja polysku, niedajacego sie odróznic od po¬ lysku jedwabiu prawidziwego, oraz w do¬ tknieciu staja sie miekkie i szeleszczace.Nawet 74% -owy lug sodowy przy 150°C nadaje tkaninom, zlozonym ze zwyklego jedwabiu wiskozowego, pod kazdym wzgledem charakter jedwabiu natural¬ nego.Roztwory o zawartosci 58%, 84% i 100% siarczku sodowego pqzy 100°C do 150°C nadaja tkaninom ze sztucznego je¬ dwabiu równiez polysk podobny do poly¬ sku jedwabiu naturalnego, Wzglednie rów¬ ny polyskowi jedwabiu naturalnego, oraz znaczna miekkosc w dotknieciu.Nalezy podkreslic, ze obróbka materja- lów ize aztudznego jedwabiu, przeprowa¬ dzona w mysl wynalazku oieplemi lub go- iracemi lugami alkalicznemi hub roztwora¬ mi siarczków alkalicznych, znacznie obni¬ za sklonnosc tych materjalów do tworzenia trwalych fald, a nawet zupelnie usuwa te wade.Jesli obróbce wedlug powyzszych przy¬ kladów poddac -tkaniny lub przedze ze sztucznego jedwabiu w stanie naprezenia, to osiagniete wyniki nie sa tak doskonale, jednakze sa jeszcze dosc wyrazne.Pnzyklady obróbki przedzy i tkanin, zlozonych nie z samych sztucznych wló¬ kien, leqz tylko je zawierajacych, wynika¬ ja .same p|rzez sie z przykladów poprzed¬ nich.To sanio dotyczy wlókien peczkowych.W powyzszych prjzykladach zamiast podanych temperatur lugu sodowego i roz¬ tworów siarczku sodowego, mozna stoso¬ wac wszelkie dowolne temperatury od 25°C do 100°C.W powyzszych przykladach mozna równiez stosowac roztwory wszelkich in¬ nych isubstancyj zasadowych, np. 20 do 50%-owy roztwór guanidyny w temperatu- rlze od 25°C do 100°C albo tez zamiast lu¬ gu sodowego mozna wziac roztwór innego lugu o równowazneij mocy, albo zamiast •siarczku sodowego mozna uzyc innego siarczku alkalicznego, np. siarczku potaso¬ wego albo mocnego roztworu wodorotlen¬ ku trójifenylosulfonowego, lub mocnego roztworu wodorotlenku czterometyloamo- nowego i t. d.Obróbka innych siztucznych jiedwabi, niz jedwabiu wiskozowego, np. jedwabiu mie¬ dziowego odbywa sie w podobny sposób.Do jedwabiu octanowego zaleca sie stoso¬ wanie lugów bardzo modnych, np. lugu so¬ dowego 36%-owego przy 100°C albo lugu 50%-owego w temperaturze od 100°C do 140°C.Zamiast wprowadzac sztuczne wlókna bezposrednio z goracego roztworu alkaljów — 15 —do kwasu lub do kapieli kwasnej, jak to opisano w przykladach, mozna je z gora¬ cej kapieli alkalicznej wprowadzac do zimnej, cieplej luib warzacej wody (patrz przyklady 21, 22, 27 i 28) i ewentualnie po pózniejsizem zakwaszeniu — wymyc i wy¬ suszyc. PL