PL125377B1 - Herbicide - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest srodek chwastobój¬ czy zawierajacy substancje aktywna oraz konwen¬ cjonalne srodki pomocnicze.Znanych jest wiele 2-chlorowcoacetanilidów, nie- podstawionych lub podstawionych bardzo róznymi podstawnikami przy atomie azotu lub w pierscie¬ niu, takimi jak grupa alkilowa, alkoksylowa, alko- ksyalkilowa, atom chlorowca itp.W opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 442 945 i nr 3 547 620 ujawniono ze niektóre 2-chlorowcoacetanilidy, zwlaszcza 2-III-rz. -butylo-2-chloro-N-metoksymetylo-6'-metoksyacet- anilid i jego analog bromowy (przyklady 18 i 34 opisu patentowego nr 3 547 620 oraz przyklady 18 i 36 opisu patentowego 3 442 945), maja dzialanie chwastobójcze.W opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4 070 389 i nr 4 152 137 ujawniono zwiaz¬ ki o wzorze ogólnym obejmujacym równiez zwiazki opisane w powyzszych opisach Stanów Zjednoczo¬ nych Ameryki nr 3 442 945 i nr 3 457620. Jednak sposród ujawnionych grup zwiazków, jedyny zwia¬ zek zawierajacy grupe alkilowa w jednej pozycji orto i grupe alkoksylowa w drugiej pozycji orto, ma podstawnik alkoksyetylowy przy atomie azotu z ugrupowania anilidowego. Zwiiazki tego typu sa szerzej omówione ponizaj. K- W belgijskim opisie patentowym nr 810 763 w opi¬ sie patentowym RFN nr 2 402 983 ujawniono rów¬ niez zwiazki tego typu co zwiazki opisane w opisach 10 15 20 25 30 patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4 070 389 i nr 4 152 137 i charakteryzuja sie one obec¬ noscia grupy alkoksyalkilowej o 2 lub wiecej ato¬ mach wegla pomiedzy atomem azotu z ugrupowania anilidowego i atomem tlenu w grupie alkoksylowej.Najbardziej zblizony stan techniki dla obecnego rozwiazania stanowia w belgijskim opisie patento¬ wym nr 810 763 i w opisie patentowym RFN nr 2 402 983 zwiazki zawierajace grupe etoksyetylowa przy atomie azotu w ugrupowaniu anilidowym, grupe metoksylowa lub etoksylowa w jednej pozycji orto oraz grupe metylowa lub etylowa w drugiej pozycji orto (zwiazki nr 7, 13 i 18 z opisu patentowego nr 810 763). Mniej zblizone sa np. zwiazki 6, 9, 16 i 17 zawierajace grupe metoksyetylowa lub meto- ksypropylowa przy atomie azotu, grupe metoksylo¬ wa lub etoksylowa w jednej pozycji orto oraz grupe metylowa w drugiej pozycji orto.W wymienionym opisie patentowym nr 810 763 podano nieco danych o czynnosci chwastobójczej niektórych z ujawnionych zwiazków. Dotyczy to np. zwiazków nr 6 i 9. Chociaz w tych najbardziej zbli¬ zonych opisach przedstawiono dane dotyczace ak¬ tywnosci chwastobójczej 2- chlorowcoacetanilidów w stosunku do wielu chwastów, to jednak nie ujaw¬ niono zadnych danych dla zadnego zwiazku infor¬ macji o dodatkowych i/lub równoleglych wlasnosci zwalczania trudnych do zniszczenia wieloletnich chwastów, takich jak perz wlasciwy, cibora zólta i szerokiego zakresu jednorocznych chwastów, takich 125 3773 125 377 * / jak trudne do zniszczenia jednoroczne chwasty sze- P ~j:okolistne, np. slazowiec ciernisty, konopie Sesba- • *\nia, bielun kedzierzawa i inne, oraz jednoroczne ; chwasty trawiaste, takie jak siewki dzikiego sorga, r trzciny, chwastów o nazwach amerykanskich ale- 5 xandergrass (brachiaria) i itchgrass, rózne prosa -•-(teksaskie, Jesfeijne i dzikie) i czerwony ryz, a takze zwalczajacych inne szkodliwe wieloletnie i jednoro¬ czne chwasty, takie jak rdest ostrogoeski, komosa biala, szarlat, naparstnice, palusznik krwawy i w chwastnica jednostronna.Wysoce uzyteczna i pozadana wlasciwoscia srod¬ ków chwastobójczych jest zdolnosc nieszczenia chwa¬ stów w ciagu dlugiego okresu czasu. Im dluzszy w ciagu kazdego sezonu uprawowego jest ten okres 15 tym lepiej. Wiele znanych zwiazków chwastobój¬ czych niszczy chwasty tylko w ciagu 2 lub 3 tygodni a w najlepszym przypadku czasami w ciagu do 4—6 tygodni przed utrata ich wlasciwosci fitotoksycz- nych. Tak wiec, jedna z wad znanych zwiazków 20 chwastobójczych jest ich wzglednie niska trwalosc w glebie.Inna wada niektórych znanych zwiazków chwa¬ stobójczych, czesciowo zwiazana z trwaloscia w gle¬ bie w normalnych warunkach pogodowych, jest 25 utrata trwalosci dzialania chwastobójczego po du¬ zych opadach, które inaktywuja wiele z tych zwiaz¬ ków.Dalsza wada wielu znanych zwiazków chwastobój¬ czych jest ograniczenie ich stosowalnosci do specy- 30 ficznych typów gleby, to znaczy niektóre zwiazki chwastobójcze dzialaja skutecznie w glebie zawiera¬ jacej male ilosci substancji organicznych a sa nieaktywne w innych glebach o duzej zawartosci f substancji organicznych i na odwrót. Jest wiec ko- 35 rzystne by zwiazek chwastobójczy byl uzyteczny we wszystkich typach gleb od lekkich organicznych do ciezkich gliniastych i torfowych.Jeszcze inna wada wielu znanych srodków chwa¬ stobójczych jest ograniczenie ich uzywania do po- 40 szczególnych szczególnie skutecznych sposobów po¬ dawania, np. do przedwzrostowego podawania po¬ wierzchniowego lub podawania do gleby. Jest wysoce pozadane aby srodek chwastobójczy mozna bylo podawac w dowolny sposób, zarówno na po- 45 wierzchnie jak i do gleby.Ostatnia wreszcie wada niektórych srodków chwa¬ stobójczych jest koniecznosc opracowywania i prze¬ strzegania specjalnego sposobu postepowania ze wzgledu na ich toksycznosc. Stad nastepnym postu- 50 latem jest bezpieczenstwo srodka chwastobójczego podczas stosowania.Celem wynalazku jest zatem opracowanie srodka chwastobójczego pozbawionego omówionych powyzej znanych wad herbicydów i posiadajacego wiele zalet 55 nieosiagalnych dotychczas dla pojedynczej grupy zwiazków: a w szczególnosci opracowanie srodka chwastobójczego zwalczajacego trudne do zniszeze- nia.wieloletnie i jednoroczne chwasty, takie jak perz wlasciwy, cibora zólta, dzikie sorgo, slazowiec cier- 60 * nisty, konopie Sesbania, trzcina, prosa, ryz czerwo¬ ny, chwasty o nazwie amerykanskiej alexandergrass i itchgrass, a takze w szerokim zakresie inne szkod¬ liwe chwasty, np. rdest ostrogorski, komosa biala, szarlat, bielun kedzierzawa, naparstnice, chwastni- tf5 ca jednostronna i palusznik krwawy, a ponadto wykazujacego zwiekszone oddzialywanie na odporne chwasty, takie jak pozybyt, zaslaz Avicenny, powój i rzepien, przy zachowaniu bezpieczenstwa dla wiekszosci upraw, takich jak soja, bawelna, orzechy arachidowe, rzepak iAub fasola krzaczasta, o wy¬ dluzonej trwalosci w glebie zdolnego do skutecz¬ nego dzialania chwastobójczego w glebie w ciagu do 18 tygodni.Celem wynalazku jest równiez opracowanie srod¬ ka chwastobójczego odpornego na lugowanie i roz¬ cienczanie w warunkach duzej wilgotnosci, np. pod¬ czas silnego, deszczu, skutecznego w szerokim za¬ kresie typów gleb, np. od lekkich i srednich do ciezkich gliniastych i czarnoziemu, nadajacego sie do elastycznego stosowania, to znaczy przedwzrosto¬ wego podawania powierzchniowego i podawania do gleby, a przy tym bezpiecznego i nie wymagajacego specjalnych sposobów przetrzymywania i stosowania.Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku zawiera jako substancje aktywna 2-chlorowcoacetanilidy o szczególnej strukturze, charakteryzujacej sie obec¬ noscia grupy weglowodorooksymetylowej przy ato¬ mie azotu w ugrupowaniu anilidowym grupy alko- ksylowej w jednej pozycji orto oraz atomu wodoru lub grupy metylowej albo etylowej w drugiej po¬ zycji orto, wykazujace niespodziewanie doskonale i wyrózniajace wlasciwosci chwastobójcze w sto¬ sunku do znanych herbicydów, przy czym dotyczy to takze homologów znanych zwiazków, najblizszych im budowa.Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku zawiera jako substancje aktywna zwiazek o wzorze ogólnym podanym na zalaczonym rysunku, w którym R ozna¬ cza grupe etylowa, n-propylowa, izopropylowa, izo- butylowa, Il-rz.-butylowa, cyklopropylometylowa, allilowa lub propargilowa, Ri oznacza grupe mety¬ lowa, etylowa, n-propylowa lub izopropylowa, R2 oznacza atom wodoru, grupe metylowa lub etylo¬ wa; z tym, ze gdy R2 oznacza atom wodoru, wówczas Ri oznacza grupe etylowa a R oznacza grupe allilo¬ wa, gdy R2 oznacza grupe etylowa, wówczas Ri oznacza grupe metylowa a R grupe izopropylomA, gdy Ri oznacza grupe metylowa, wówczas R ozna¬ cza grupe etylowa, izopropylowa, izobutylowa, Il-rz.-butylowa lub cyklopropylometylowa, gdy Ri oznacza grupe etylowa, wówczas R oznacza grupe Il-rz.-butylowa, allilowa lub propargilowa, gdy Ri oznacza grupe n-propylowa, wówczas R oznacza grupe etylowa, oraz gdy Ri oznacza grupe izopro¬ pylowa, wówczas R oznacza grupe etylowa lub n- -propylowa w ilosci od 0,1 do 95% wagowych oraz konwencjonalne srodki pomocnicze.Korzystnym zwiazkiem aktywnym wykorzystywa¬ nym w srodku wedlug wynalazku jest 2'-metoksy- -6/metylo-N-(izopropoksymetylo)-2-chloroacetanilid.Ponadto korzystnymi zwiazkami sa: 2,-metoksy-6'-metylo-N-etoksymetylo-2-chloroace- tanilid. 2'-metoksy-6'-metylo-N-(l-II-rz.-butoksymetylo)- -2-chloroacetanilid, 2/-etoksy-6'-metylo-N-(allilooksymetylo)-2-chloro- acetanilid, : 2-etoksysy-6'-metylo-N-(propargilooksymetylo)-2-' *¦ -chloroacetanilid,125 377 5 6 2'-etoksy-N-(allilooksymetylo)-2-chloroacetanilid, 2'-metoksy-6'-etylo-N-(izopropoksymetylo)-2- -chloroacetanilid, 2'-etoksy-6'-metylo-N-(l-metylopropoksymetylo)-2- -chloroacetamilid, 2'n-propoksy-6'-metylo-N-(etoksymetylo)-2-chloro- acetanilid, 2'-izopropoksy-6'-metylo-N-(etoksymetylo)-2- -chloroacetanilid, 2'-izopropoksy-6'-metylo-N-(n-propoksymetylo)- -2-chloroacetanilid.Najceniejsza zaleta srodka chwastobójczego wedlug wynalazku jest jego zdolnosc do zwalczania szerokiego zakresu chwastów, w tym chwastów zwalczanych przez znane srodki chwastobójcze oraz dodatkowo wielu chwastów, które indywidualnie lub grupowo nie dawaly sie zwalczac za pomoca poszcze¬ gólnych grup znanych zwiazków chwastobójczych. Sa one przy tym bezpieczne dla jednej lub wiecej upraw, w tym szczególnie dla soi, bawelny, orzechów ara¬ chidowych, rzepy i fasoli szparagowej, a takze dla innych upraw. Podczas gdy znane srodki chwasto¬ bójcze sa uzyteczne dla zwalczania wielu chwastów, w tym takze czasami niektórych opornych, to stwierdzono, ze unikalne srodki chwastobójcze we¬ dlug wynalazku sa zdolne do niszczenia lub znacz¬ nego hamowania wielu opornych wieloletnich i jed¬ norocznych chwastów, takich jak wieloletni perz i cibora zólta, jednoroczne chwasty szerokolistne, takie jak slazowiec ciernisty, konopie Sesbania, bielun kedzierzawa, rdest ostrogórski, komosa biala, szarlat, oraz jednoroczne trawy, takie jak trzcina, trawy o nazwie amerykanskiej alexandergrass i itchgrass, dzikie sorgo, proso teksaskie, dzikie proso, czerwony ryz, a takze inne szkodliwe chwasty, takie jak proso jesienne, naparstnice, chwastnica jedno¬ stronna i palusznik krwawy. Uzyskuje sie równiez zwiekszenie redukcji stanu chwastów w przypadku chwastów opornych, takich jak pozybyt, zaslaz Ayicenny i rzepien.Zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku wytwarza sie róznymi metodami.Np., mozna je otrzymywac metoda azometionowa opisana weis wspomnianych uprzednio opisach paten¬ towych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 442 945 i for 3 547 620. W metodzie azometionowej odpowied¬ nia pierwszorzedowa aniline poddaje sie reakcji z formaldehydem i otrzymuje odpowiednia metyleno- aniline (podstawiony fenyloazometin), która z kolei poddaje (sie reakcji z czynnikieirrchlorowcoacyluja- cym, takim jak chlorek chloroacetylu lub bezwodnik chlóroacetylu, i nastepnie reakcji z odpowiednim alkoholem, otrzymujac ód^towiednio jako produkt N-alkoksymetylo-2-chloroatieityloanilid.Inny1 sposób, opisany szczególowo: ponizej, polega na transeteryfikacji odpowiedniego eteru N-metyle- nowego 2-chlorowcoacetainilidu za pomoca odpowied¬ niego alkoholu. Otrzymuje sie odpowiedni transe- teryfikowany N-weglowodoroiBetyLo-2^chlprowco- aoetanilid. - ¦ : b ¦ frmy jeszcze spbsófb wytwarzania zwiazków ak¬ tywnych stosowanych w srodku weflftlg' wynalazku polega na N-alkilowaniu srodkiem alkilujacym anio¬ nu odpowiedniego drugorziedowegó 2-chlorowcoace- tanilidu w warunkach zasadowych. Proces N-alki- lowania jest bardziej szczególowo opisany w przy¬ kladach 11—14 niniejszego wynalazku.Przyklad I. W przykaldzie tym opisano wy¬ twarzanie korzystnego zwiazku, 2'-metoksy-6'-me- 5 tylo-N-(izopropoksymetylo)-2-chloroacetanilidu.Roztwór 0,025 mola 2'-metoksy-6'-metylo-N-(me- toksymetylo)-2-chloroacetanilidu w 100—150 ml izo- propanolu zawierajacego okolo 0,02 mola kwasu me- tanosulfonowego ogrzewano w temperaturze wrze- 10 nia w aparacie ekstrakcyjnym Soxhleta zawieraja¬ cym 25 g sita molekularnego 3 A umieszczonego dla absorbowania uwalnianego metanolu. Przebieg re¬ akcji kontrolowano za pomoca gazowej chromato¬ grafii: cieczowej. Po zakonczeniu reakcji nadmiar 15 alkoholu odparowywano pod zmniejszonym cisnie¬ niem a pozostalosc rozpuszczano w eterze lub chlo¬ roformie. Roztwór przemyto 5% roztworem weglanu sodowego, suszono nad siarczanem magnezu i odpa¬ rowano. Produkt oczyszczano droga destylacji próz- 20 niowej. Otrzymano z 55% wydajnoscia jasnoburszty- nowy produkt o temperaturze topnienia 40—41°C.Analiza elementarna: .Obliczono dla C14H20CLNO3: C — 58,84, H — 7,05, N — 4,90, Cl — 12,41; zna¬ leziono: C — 58,55, H — 7,08, N — 4,89, Cl — 12,45. 25 Produkt zidentyfikowano jako zwiazek tytulowy.Przyklady II — IX. Powtórzono postepowa¬ nie z przykladu I, stosujac takie same ilosci rea¬ gentów i ogólne warunki ale stosujac do transete¬ ryfikacji odpowiednie alkohole, otrzymano inne N- 30 -weglowodorooksymetylo-2-chlorówcpacetanilidy ze¬ stawione w tablicy L Przyklad X. W tym przykladzie opisano wy¬ twarzanie trzeciorzedowych N-(metoksymetylo)ani- lidów bedacych zwiazkami wyjsciowymi stosowany- 35 mi do wytwarzania produktów z przykladów I—IX.Eter N-metylenowy podstawionego 2-chloroacet- anilidu, wyjsciowy zwiazek stosowany w przykla¬ dach I—IX, otrzymywano droga alkilowania odpo¬ wiedniego 2-chlorowcoacetanilidu w omawianym 4C uprzednio procesie N-alkilowania. Proces ten zilu¬ strowano w niniejszym przykladzie opisem sposobu wytwarzania zwiazku wyjsciowego z przykladu I. 0,25 mola 2'-metoksy-6'metylo-2-chloroacetanilidu, 0,05 mola )eteru bromometyl©metylowego i 2 g 45 bromku benzylotrójetyloaminowego rozpuszczono w 70 ml chlorku metylenu. Nastepnie wkroplono pod¬ czas mieszania i chlodzenia 40 ml 50% roztworu wo¬ dorotlenku sodowego, utrzymujac temperature w granicach 20—25°C. Po zakonczeniu wkraplania ca- 50 losc mieszano w ciagu 15 godziny, po czym ochlo¬ dzono, dodano 100 ml wody i rozdzielono warstwy.Warstwe organiczna przemyto 2X30 ml nasyconego rozwotru chlorku sodowego, suszono nad siarcza¬ nem magnezu i odparowano. Pozostalosc krystali- 55 zowano lub destylowano pod zmniejszonym cisnie¬ niem, otrzymujac ciekly zótly produkt o tempera¬ turze wrzenia 140°C/159,98 Pa, Analiza elementarna: obliczono dla CifcHi«CINOs: C — 55,92, H — 6,26, N — 5,44%; znaleziono: C — 30 56,15, S —i 6,33, N — 5,36%.Produkt powyzszy zidentyfikowano jako 2'-meto- ksy-6'-metylo-N-(metoksymetylo)-2-chloroacetani- lid.*-W podobny sposób etery N-metylenowe podsta- 30 wiónych 2-chlorowcoacetanilidów, wyjsciowe zwis**7 125 377 8 ki w przykladach II—IX, otrzymywano droga al¬ kilowania odpowiednich drugorzedowych anilidów eterem bromometylometylenowym. Mozna takze stosowac etery chlorometylowe i jodometylowe. czalnika otrzymujac anilid w postaci bialych igiel o temperaturze topnienia 130—131°C.Analiza elementarna: obliczono dla Ci0Hi2CINO2: C — 56,21, H — 5,66, N — 6,56, Cl — 16,59%; zna- Przy¬ klad nr i II III IV V VI VII 1 VIII IX Zwiazek 2 2'-metoksy-6'-metylo- -N-(etoksymetylo)-2- -chloroacetanilid 2'-metoksy-6'-metylo- -N-(l-metylopropoksy- metylo)-2-chloroaeet- anilid 2'-etoksy-6'-metylo- -N-(allilooksymetylo) -2-chloroacetanilid 2'-etoksy-6'-metylo- -N-(propargilooksyme- tylo)-2-chloroacetani- lid . 2'-etoksy-6-metylo- -N-(l-metylopropoksy- metylo(-2-chloroacet- anilid 2'-metoksy-6'-metylo- -N-(izobutoksymetylo) -2-chloroacetanilid 2'-metoksy-6'-metylo- -N-(cyklopropylometo- ksymetylo)-2-chloro- acetanilid 2'-metoksy-6'-etylo- -N-(izopropoksymety- lo)-2-chloroacetanilid Tablica I Wzór sumaryczny 3 C13H18CIN03 C15H22CIN03 C10H2oCIN03 Ci5H18CIN03 C16H24CINOS C15H22CIN03 C15H2oCIN03 CigH^CINOa | Temperatura wrzenia °C (Pa) 170(13,33) 110(9,33) 140(13,33) 135(11,99) 140(13,33) 145(13,33) olej 1 Analiza elementarna Pier¬ wiastek 5 C H N Cl C H N Cl c H N Cl c H N Cl C H N Cl C H N Cl c H N Cl C H N Cl Obli- 1 czono 6 57,46 6,67 5,16 13,05 60,10 7,40 1 4,67 11,83 60,50 6,77 4,70 11,91 60,91 6,13 4,74 11,99 61,24 7,71 4,46 11,30 60,10 7,40 4,67 11,83 60,50 6,77 1 4,70 I 11,91 60,10 7,40 4,67 11,83 Znale¬ ziono 7 57,19 6,70 5,11 13,09 59,90 7,36 4,62 11,97 60,30 6,80 4,64 11,69 60,98 6,14 4,74 11,94 60,98 7,69 4,42 11,22 59,88 7,41 4,62 11,82 60,26 6,77 4,66 11,80 59,81 7,46 4,61 11,71 Wyjsciowe dla otrzymywania trzeciorzedowych zwiazków N-metoksymetylowych, stosowane w tym przykladzie drugorzedowe anilidy otrzymywano droga chloroacetylowania odpowiedniej aminy pierwszorzedowej w nastepujacy sposób.Roztwór 0,03 mola 2-metoksy-6-metyloaniliny w 30 ml chlorku metylenu mieszano silnie z 0,05 mola wodorotlenku sodowego w 10% roztworze, dodajac w tym czasie 20 ml roztworu 0,033 mola chlorku chloroacetylu w chlorku metylenu i chlodzac calosc w celu utrzymania temperatury 15—25°C. Calosc mieszano jeszcze w ciagu 30 minut, rozdzielono war¬ stwy i warstwe organiczna przemyto woda, wysu¬ szono i odparowano pod zmniejszonym cisnieniem.Produkt krystalizowano z odpowiedniego rozpusz- 65 leziono: C — 56,16, H — 5,66, N — 6,57, Cl — 16,55%.Produkt powyzszy zidentyfikowano jako 2'-meto- ksy-6'-metylo-2-chloroacetanilid.Drugorzedowe anilidy stosowane jako zwiazki wyjsciowe w przykladach II—IX wytwarzano w po¬ dobny sposób.Pierwszorzedowe aminy stosowane dla otrzymy¬ wania powyzszych drugorzedowych anilidów moz¬ na wytwarzac znanymi sposobami, np. droga kata¬ litycznej redukcji odpowiednich podstawionych ni¬ trobenzenów w etanolu, stosujac jako katalizator tlenek platyny.Jak wspomniano uprzednio, zwiazki aktywne sto¬ sowane w srodku wedlug wynalazku mozna rów-9 125 377 10 niez wytwarzac bezposrednio z drugorzedowych ani- lidów stosujac proces N-alkilowania bez uprzed¬ niego przygotowywania przejsciowego zwiazku N-hy- droksyweglowodorometylowego (przyklad X), który nastepnie transeteryfikowano do produktu konco¬ wego jak to opisano w przykladzie I.Przyklady XI—XIV ilustruja wytwarzanie zwiaz¬ ków aktywnych stosowanych w srodku wedlug wy¬ nalazku metoda N-alkilowania.Przyklad XI. 4,35 g 2'-n-propoksy-6'-metylo- -2-chloroacetanilidu, 3,4 g eteru chlorometyloetylo- wego i 1,5 g chlorku behzylotrójetyloaminiowego mieszano w 250 ml chlorku metylenu. Po ochlodze¬ niu dodano 50 ml 50% roztworu wodorotlenku so¬ dowego w temperaturze 15°C i calosc mieszano i w ciagu 2 godzin, po czym dodano 100 ml wody. War¬ stwy rozdzielono, faze organiczna przemyto woda, suszono nad siarczanem magnezu i odparowano.Pozostalosc oczyszczano za pomoca destylacji próz¬ niowej otrzymujac 4,8 g (89%) przezroczystej cieczy o temperaturze wrzenia 130°C 9,33 Pa. ¦¦¦; Analiza elementarna:! obliczono dla C15H22CINO3: C — 60,10, H — 7,40, Cl —.11,83%; znaleziono: C — 59,95, H — 7,39, Cl — 11,79%.Produkt powyzszy zidentyfikowano jako 2'-n-pro- poksy-6'-metylo-N-(etoksymetylo)-2-chloroacetani- lid.Przyklad XII. 5,55 g 2'-izopropoksy-6'-mety- lo-2-chloroacetanilidu, 4,4 g eteru chlorometyloety- lowego i 2,5 g chlorku benzylotrójetyloamoniowego mieszano i chlodzono do 0°C w 250 ml chlorku metylenu. Do powyzszej mieszaniny dodano jedno¬ razowo 50 ml 50% roztworu NaOH, utrzymujac temperature ponizej 15°C. Calosc mieszano w cia¬ gu 2 godzin, ochlodzono, po czym dodano 100 ml wody. Warstwy rozdzielono, przemyto woda, su¬ szono, nad siarczanem magnezu i odparowano, otrzymujac 4,7 (69%) produktu w; postaci zóltego oleju.Analiza elementarna: obliczono dla C15H22CINO3: C — 60,10, H — 7,40, N — 4,67, Cl — 11,83%: zna¬ leziono C — 60,10, H — 7,40, N — 4,64, Cl — 11,73%.Powyzszy produkt zidentyfikowano jako 2'-izo- propoksy-6'-metylo-N-(etoksymetylo)-2-chloroacet- anilid.Przyklad XIII. Powtarzajac postepowanie o- pisane w przykladzie XI i przyladzie XII, ale sto¬ sujac eter chlorometylopropylowy jako czynnik al¬ kilujacy, otrzymano 5,0 g (88%) produktu w postaci zóltego oleju.Analiza elementarna: obliczono dla C16H24CINO3: C ^ 61,24, H.— 7,71, N — 4,46, Cl — 11,30%; zna¬ leziono: C — 61,18, H — 7,76, N — 4,43, Cl — 11,31%. hi.Powyzszy produkt zidentyfikowano jako 2'-izo- propoksy-6rmetylo-N-(n-propoksymetylo)-2-rChloro- acetanilidr Przyklad XIV. Powtarzajac postepowanie opi¬ sane w przykladach XI—XIII, ale stosujac odpo¬ wiedni drugorzedowy anilid i eter chlorowcome- tyloallilowy, otrzymano produkt w postaci zóltego oleju o temperaturze wrzenia 134°C/10,66 Pa.Analiza elementarna: obliczono dla Ci4Hi8CIN03: C — 59,26, H — 6,39, N — 6,94, Cl —¦ 12,49%; zna¬ leziono: C — 59,20, H — 6,41, N — 6,95, Cl — 12,52%.Powyzszy produkt zidentyfikowano jak 2'-etoksy- -N-(alliloksymetylo)-2-chloroacetanilid. 5 Stwierdzono, ze zwiazki aktywne stosowane w srodku chwastobójczym wedlug wynalazku wyka¬ zuja nieoczekiwanie doskonale wlasciwosci jako przedwzrostowe herbicydy, a w szczególnosci selek¬ tywnie zwalczaja trudne do zniszczenia wieloletnie 10 i jednoroczne chwasty, w tym takie wieloletnie jak perz i cibora zólta; jednoroczne chwasty szeroko- listne, takie jak slazowiec ciernisty, konopie Ses- bania, bielun kedzierzawa, rdest ostrogorski, kómo- sa biala, szarlat, oraz jednoroczne trawy, tafcie jak 15 dzikie sorgo, trzcina, chwasty o nazwach amerykan¬ skich alexandergrass (Brachiaria plantaginea) i itchgrass, proso teksaskie, czerwony ryz, dzikie pro¬ so, chwastnica jednostronna i palusznik krwawy.Stwierdzono takze redukcje stanu chwastów lepsza 20 niz dla znanych acetanilidów w przypadku opor¬ nych gatunków, takich jak pozybyt, zaslaz Avicen- ny, powój i rzepien.Stwierdzono uzyskiwanie selektywnego niszcze¬ nia i zwiekszonego hamowania wspomnianych po- 25 wyzej chwastów przez srodek chwastobójczy we¬ dlug wynalazku w róznych uprawach, w tym soi, bawelnie, orzechach arachidowych, rzepaku i fasoli szparagowej (fasoli krzaczastej). Selektywnosc stwierdzono w niektórych testach w stosunku do 30 buraków cukrowych, kukurydzy, pszenicy, jeczmie¬ nia i sorga, chociaz te rosliny sa zwykle bardziej wrazliwe na zwiazki chemiczne wedlug wynalazku niz uprzednio wymienione rosliny uprawne. Dla fa¬ chowców jest zrozumiale, ze nie wszystkie z po- 35 wyzszej wymienionych chwastów sa selektywnie niszczone przez zwiazki wedlug wynalazku w kaz¬ dych warunkach klimatycznych, typach gleby, wa¬ runkach wilgotnosci i/lub przy wszystkich sposo¬ bach podawania zwiazku. 40 Dla zilustrowania niespodziewanie dobrych wlas¬ ciwosci zwiazków aktywnych stosowanych w srod¬ ku wedlug wynalazku, zarówno bezwzglednych i jak i porównawczych,* przeprowadzono testy porównaw¬ cze w cieplarni i na polu, stosujac (1) zn£ne zwiaz- 45 ki najbardziej zblizone, pod wzgledem struktury chemicznej do zwiazków badanych, (2) inne homo- logi powyzszych znanych zwiazków p najlepszych wlasciwosciach chwastobójczych, i (3) handlowe zwiazki chwastobójcze o strukturze' chemicznej 50 ogólnie pokrewnej do zwiazków badanych. Wszyst¬ kie zwiazki w opisanych ponizej testach porównaw¬ czych sa podstawionymi fenylo-N-alkoksyalkilo-2- -chlorowcoacetanilidami. W tablicach znane zwiaz¬ ki oznaczone sa nastepujacymi symbolami:* 55 A. 2'-metoksy-6'-III-rz.-butylo-N-(metoksymetylo- -2-chloroacetanilid) przyklad 18 w opisach patento¬ wych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 442 945 i nr 3 547 620); B. 2'-metoksy-6'-III-rz.-butylo-N-(metoksymetylo) 65 -2-bromoacetanilid (przyklad 34 opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 547 620 i przy¬ klad 36 opisu nr 3442 945; C. 2', 6'-dwuetylo-N-(metoksymetylo)-2-chloroacet- anilid (przyklad 5 opisu nr 3 547 620 i opisu nr 30 3 442 945; zwiazek ten ma zwyczajowa nazwe r.alfc-11 125 377 12 chlor" i jest skladnikiem aktywnym handlowego srodka chwastobójczego LassoR produkowanego przez Monsanto Company); D. 2'-metylo-6'-etylo-N-(etoksymetylo)-2-chloro- acetanilid (przyklad 53 opisu 3 547 620, zwyczajowa nazwa „acetochlor"); E. 2', 6'-dwumetylo-N-(izopropoksymetylo)-2-chlo- roacetanilid (przyklad 31 opisu nr 3 547 620 i przy¬ klad 33 opisu nr 3 442 945); F. 2'-metoksy-6'-metylo-N-(metoksyetylo)-2-chlo- roacetanilid (zwiazek nr 6 z belgijskiego opisu pa¬ tentowego nr 810 763; G. 2'-metoksy-6'-metylo-N-(l-metoksypropylo-2)- -2-ehloroacetanilid) zwiazek nr 7 z belgijskiego opi¬ su patentowego nr 810 763); H. 2'-metylo-6'-etylo-N-(l-metoksypropylo-2)-2- chloroacetanilid) zwiazek nr 9 z belgijskiego opisu patentowego nr 810 763); I. 2'-metylo-6'-etylo-N-(l-metoksypropylo-2)-2- -chloroacetanilid) opis patentowy Stanów Zjedno¬ czonych Ameryki nr 3 937 730, zwyczajowa nazwa „metalochlor", jest on skladnikiem aktywnym han¬ dlowego srodka chwastobójczego DualR wytwarza¬ nego przez firme Ciba — Geigy Corporation).W przedwzrostowych testach chwastobójczych zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wy¬ nalazku porównywano ze znanymi zwiazkami A — I pod wzgledem zdolnosci niszczenia róznych wie¬ loletnich i jednorocznych chwastów, szczególnie u- wzgledniajac trudne do zniszczenia gatunki, które sa przyczyna zakazen tak waznych upraw jak soja, bawelna, orzechy arachidowe, rzepak, fasola krzaczasta. Wyniki przedstawiono ponizej.W omówieniu przedstawionych ponizej danych, stosowane dawki srodków chwastobójczych ozna¬ czono jako GRi5 i GRss. Dawki te sa podawane w kilogramach/hektar (/kg/ha). GRi5 oznacza maksy¬ malna dawke zwiazku chwastobójczego potrzebna do osiagniecia 15% lub mniejszego uszkodzenia upraw a GRg5 oznacza minimalna dawke wymagana dla uzyskania 85% hamowania chwastów. Wartosci dawek GR15 i GRss sa stosowane jako miara poten¬ cjalnego znaczenia praktycznego i jest oczywiscie zrozumiale, ze odpowiednie handlowe zwiazki chwa¬ stobójcze moga wywolac wieksze lub mniejsze usz¬ kodzenia roslin w szerszych rozsadnych granicach dawek.Dalszym miernikiem skutecznosci zwiazków bada¬ nych jako selektywnych srodków chwastobójczych jest „wspólczynnik selektywnosci" (SF) zwiazków w stosunku do danych roslin uprawnych i chwa¬ stów. Wspólczynik selektywnosci jest miara stop¬ nia bezpieczenstwa upraw i wyrazany jest jako stosunek GRir/GRss, to znaczy jako wartosc uzys¬ kana z podzielenia dawki GRi5 dla roslin upraw¬ nych przez dawke GRss dla chwastów. Obie dawki wyrazane sa w kilogramach/hektar. W ponizej przedstawionych tablicach wspólczynniki selektyw¬ nosci podawane sa w nawiasach. Symbol „NS" o- znacza brak selektywnosci, marginesowa lub nie¬ okreslona selektywnosc oznaczana jest symbolem (—), brak danych wskazuje, ze dana roslina nie byla poddawana testowi, nie otrzymano danych z róznych powodów lub byly one mniej znaczace niz inne, np. niektóre dane z krótszych okresów pomi¬ jano na korzysc danych z okresu dluzszego, albo tez pomijano dane z dluzszego okresu gdy dane z krótszego okresu byly wystarczajace dla okresle¬ nia aktywnosci chwastobójczej.Poniewaz tolerancja rosliny uprawnej i niszczenie chwastu sa wzajemnie ze soba powiazane, niezbed¬ na jest krótka dyskusja na temat tej zaleznosci.Na ogól, pozadane jest by wartosc tolerancji rosli¬ ny uprawnej byla wysoka, gdyz z takiego lub in¬ nego powodu czesto sa pozadane wyzsze stezenia zwiazku chwastobójczego. Na odwrót, pozadane jest by dawki niszczace chwasty byly male, to znaczy by zwiazek mial wysoka aktywnosc jednostkowa ze wzgledów ekonomicznych i mozliwych skutków eko¬ logicznych. Jednak, male dawki zwiazku chwasto¬ bójczego moga byc nie wystarczajace dla zniszcze¬ nia róznych chwastów i moga byc pozadane wyzsze dawki. Stad, najlepszymi zwiazkami chwastobójczy¬ mi sa takie, które niszcza najwieksza ilosc chwa¬ stów w najmniejszej dawce i sa w najwiekszym stopniu bezpieczne dla roslin uprawnych, które wtedy wykazuja tolerancje. Tak wiec, wspólczyn¬ nik selektywnosci (zdefiniowany uprzednio) sluzy do ilosciowego okreslenia zaleznosci pomiedzy bez¬ pieczenstwem rosliny i nieszczeniem chwastów. Im wiec wyzsza jest wartosc wspólczynnika selektyw¬ nosci podana w tablicach, tym wieksza jest selek¬ tywnosc dzialania zwiazku chwastobójczego na chwasty w danej uprawie.Referowane testy przedwzrostowe sa testami za¬ równo cieplarnianymi jak i polowymi. W testach cieplarnianych srodki chwastobójcze podawano albo powierzchniowo po zasianiu ziaren lub zasadzeniu sadzonek wegetatywnych albo podawano do tej ilosci gleby, która nastepnie stosowano jako wierz¬ chnia warstwe nad testowymi sadzonkami w pojem¬ nikach do testów przedwzrostowych. W testach po¬ lowych srodek chwastobójczy podaje sie do gleby przed zasiewem (P.P.I), to znaczy srodek powierz¬ chniowy podaje sie na powierzchnie gleby, po czym z nia miesza i zasiewa nasiona roslin uprawnych.Test cieplarniany z podawaniem powierzchnio¬ wym przeprowadzono nastepujaco. Pojemniki, np. tace aluminiowe o typowych wymiarach 24,13X X 13,34X6,99 cm lub plastykowe donice o wymia¬ rach 9,53X9,53X7,62 cm, posiadajace otwory w dnie, napelniono do krawedzi mulisto-ilowata gleby Ray, po czym ubijano ja do poziomu 1,27 cm ponizej górnej krawedzi. W donicach zasiewano rosliny te¬ stowane i pokrywano je 1,27 cm warstwa testowej gleby. Srodek chwastobójczy podawano na powierz¬ chnie gleby za pomoca opryskiwacza paskowego w ilosci 187 litr/ha, pod cisnieniem 206,92 kPa. Mozna równiez stosowac inne opryskiwacze, np. opryski¬ wacz DeVilbis. Kazda donica otrzymala od góry (0,64 cm) wody i nastepnie donice "umieszczono w cieplarni i nawadniano w razie potrzeby od dolu.W alternatywnym sposobie nawodniania od góry mozna pominac. Efekt dzialania srodka chwasto¬ bójczego obserwowano w ciagu okolo trzech ty¬ godni po jego podaniu.Testy cieplarniane z podawaniem do gleby prze¬ prowadzono w nastepujacy sposób.Górna warstwe gleby dobrej jakosci umiesaczono w tacach aluminiowych i ubito do glebokosci 0,95 10 ai5 20 25 30 35 40 45 50 55 6013 125 377 14 cm — 1,27 cm od górnej krawedzi. Na wierzchu gleby umieszczano okreslona ilosc ziaren lub we¬ getatywnych sadzonek róznych gatunków roslin.Glebe potrzebna do wyrównania poziomu w doni¬ cach po zasianiu lub zasadzeniu sadzonek wege¬ tatywnych wazono w donicy. Glebe i znana ilosc skladnika aktywnego, podanego w rozpuszczalniku lub w zawiesinie higroskopijnego proszku, staran¬ nie mieszano i stosowano jako górna warstwe w tacach. Po podaniu preparatu tace nawodniano od góry dodajac wody w ilosci odpowiadajacej 0,64 cm opadów. W alternatywnym sposobie, nawodnienie od góry mozna pominac. Efekty dzialania chwasto¬ bójczego obserwowano w ciagu trzech tygodni po zasianiu i podaniu srodka.I Z pierwszych serii, testów w tablicy II podano dane dotyczace przedwzrostowej aktywnosci chwa¬ stobójczej. Porównywano wzgledna skutecznosc zwiazków wedlug wynalazku i zblizonych znanych zwiazków, w stosunku do cibory zóltej i perzu w uprawach soi, bawelny i kukurydzy.Dane z tablicy II wykazuja, ze na ogól zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku jako klasa sa znacznie bardziej aktywne, to zna¬ czy maja wyzsza aktywnosc jednostkowa wobec ci¬ bory zóltej i perzu, i zapewniaja wieksze bezpie¬ czenstwo upraw soi i bawelny, niz zwiazki porów¬ nawcze.Dokladniej, jesli chodzi o niszczenie cibory to nalezy zauwazyc, ze kazdy ze zwiazków aktywnych Tablica II Zwiazek i A B C D E F G H I Przyklad I Przyklad II Przyklad III Przyklad IV Przyklad V Przyklad VI Przyklad VII Przyklad VIII Przyklad IX Przyklad XII Przyklad XIII Przyklad XIV GR^/kg/ha Cibora 2 2,24 0,694 0,448 0,224 0,168 0,336 0,246 1,456 1,68 0,101 0,168 0,258 0,336 0,28 0,257 0,0224 0,369 0,56 0,123 0,224 0,358 Perz 3 1,568 2,8 0,56 0,179 0,269 0,202 0,358 0,896 0,202 0,067 0,134 0,224 0,28 0,28 0,56 0,168 0,47 0,112 0,28 0,504 GRis/kg/ha Soja 4 3,136 (—) 0,952 (NS) 0,56 (NS) 1,12 (NS) 1,68 (4) 1,12 (2) 0,392 (1,5) 0,392 (2) 0,213 (1) 0,213 (NS) 0,213 (NS) 0,067 (NS) 0,067 (NS) 2,195 (1,5) 2,150 (6) 1,68 (NS) 1,344 (1,5) 0,28 (3) 0,28 (1,5) 0,168 (1) 0,134 (2) 0,773 (3) 0,806 (6) 1,008 (3,0) 1,008 (4,5) 3,36 (12,0) 3,36 (12,0) 2,016 (8,0) 2,24 (8,0) 0,896 (4,0) 0,896 (1,6) 0,56 (1,5) 0,56 (3,3) 5,6 (10,0) 5,6 (11,9) 0,28 (2,5) 0,28 (2,5) 0,448 (2,0) 0,56 (2,0) 5,6 ( 15,6) 5,6 ( 11,1) Bawelna 1 5 2,24 (—) 2,24 ( 2,0) 0,246 (1) 0,481 (3) 5,213 (NS) 0,392 (1,5) 2,912 (2) 2,688 (7,5) < 1,68 (NS) 1,344 (1,5) 0,28 (3) 0,168 (1) 0,067 (1) 0,773 (3) 1,008 (3,0) 2,8 (10,0) 2,57 (10,0) 1,456 (6,5) 0,711 (1,9) 1,68 (3,0) 0,246 (2,0) 2,688 (12,0) 1,4 (3,9) Kukurydza 6 0,168 (NS) 0,28 (NS) 0,033 (NS) 0,067 (NS) 0,784 (2) 0,84 (1,5) < 0,224 (1) <0,224 (1) 0,089 (NS) < 0,224 0,2 (NS) < 0,224 0,2 (NS) < 0,067 (NS) < 0,067 (NS) < 1,456 (NS) 1,254 (3,5) < 1,68 (NS) < 0,89 0,8 (NS) < 0,067 (NS) < 0,067 (NS) < 0,168 0,15 (NS) < 0,067 0,06 (NS) < 0,257 0,23 (NS) < 0,134 0,12 (NS) < 0,033 0,30 (NS) < 0,224 0,20 (NS) < 0,28 (NS) < 0,28 (NS) < 0,257 (NS) < 0,28 (NS) < 0,145 (NS) < 0,145 (NS) < 0,134 (NS) • < 0,134 (NS) < 0,28 (NS) < 0,28 (NS) <0,123 (NS) < 0,112 (NS) < 0,224 (NS) < 0,28 (NS) 5,6 (15,6) 5,6 (11,1) 15 iblica -) fS) 5) 5) ,5) i I S) S) fS) fS) 5) l 3) 5) ) I 0) 5) 0) 0) 0) ) 0) 6) ) ) ) ) ) ) 0) ) 5,6) 1,1)125 377 15 16 stosowanych w srodku wedlug wynalazku jest zna¬ cznie bardziej aktywny niz zwiazki A i B, które sa strukturalnie najbardziej zblizone ze zwiazków po¬ równawczych, oraz niz zwiazek H, który chociaz jest mniej podobny niz zwiazki A i B ale pod róz¬ nym wzgledem jest bardziej zblizony niz zwiazki C.D.E. i I. Bardziej jeszcze dokladnie, nalezy zauwa¬ zyc, ze zwiazek z przykladu I, dla którego GR85 wynosi 0,101 kg/ha jest w przyblizeniu dwukrotnie bardziej aktywny od najbardziej aktywnego, z po¬ równawczych * zwiazku E (GRg5 wynosi 0,168) i ma wspólczynnik bezpieczenstwa trzykrotnie wiekszy od zwiazku E dla soi i taki sam dla bawelny. Na¬ lezy takze zauwazyc, ze zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku z przykladów II i XII równiez maja odpowiednio równowazna i wieksza aktywnosc niz zwiazek E w stosunku do cibory. Co wiecej, chociaz porównawcze zwiazki F i G maja nieco wyzsza aktywnosc jednostkowa, to zaden z nich nie dziala selektywnie wobec cibory w upra¬ wach soi, a zwiazek F takze w bawelnie. Chociaz zwiazek D niszczyl selektywnie cibore w bawelnie, to jednak stopien bezpieczenstwa byl mniejszy niz dla wszystkich zwiazków aktywnych stosowanych w srodku wedlug wynalazku z wyjatkiem zwiazku z przykladu II oraz znacznie mniejszy niz dla zwiaz¬ ków z przykladów V, VI, XIII. Wspólczynniki se¬ lektywnosci dla zwiazków z przykladów IX i XIV wobec cibory w uprawach soi byly szczególnie wy¬ sokie.Jesli chodzi o zwalczanie perzu, to zwiazek z przykladu II byl prawie trzykrotnie aktywniejszy od najbardziej aktywnego porównawczego zwiazku D przy takim samym wspólczynniku bezpieczen¬ stwa dla soi. Zwiazek z przykladu III mial takze wieksza aktywnosc jednostkowa wobec perzu i byl trzykrotnie bezpieczniejszy dla soi niz zwiazek D.Nalezy zauwazyc, ze kazdy zwiazek wedlug wyna¬ lazku-testowany wobec perzu mial znacznie wyzsza aktywnosc jednostkowa niz zwiazki A i B, najbar¬ dziej zblizone testowane zwiazki porównawcze. Cho¬ ciaz aktywnosc jednostkowa zwiazku H wobec pe¬ rzu byla nieco wyzsza niz aktywnosc zwiazków z przykladów IX i XIV, to wspólczynniki selektyw¬ nosci tych ostatnich wobec perzu w uprawach soi byly okolo dwukrotnie wyzsze niz dla zwiazku H, nastepnego najbardziej zblizonego zwiazku porów¬ nawczego. Co wiecej, zwiazki porównawcze A, B, F i C nie wykazywaly selektywnosci wobec perzu w uprawie soi.Z danych z tablicy II wynika ponadto, ze ze wszystkich testowanych zwiazków, zwiazki z przy¬ kladów V, VI, IX i XIV mialy zdecydowanie naj¬ wyzsze wspólczynniki bezpieczenstwa w uprawach soi, zarówno w przypadku cibory jak i perzu. Zwiaz¬ ki z przykladów V, VI i - XIII mialy najwyzsze wspólczynniki bezpieczenstwa przy stosowaniu wo¬ bec cibory w uprawach bawelny. Nalezy dalej za¬ uwazyc, ze wyrózniajace sie wspólczynniki bezpie¬ czenstwa dla zwiazków z przykladów V, VI, IX, XIII i XIV byly zwiazane z bardzo niskimi dawkami GRs5, co wskazuje na wysoka aktywnosc jednost¬ kowa wobec cibory i perzu. W powyzszych testach wiekszosc zwiazków aktywnych stosowanych w srodku wedlug wynalazku nie wykazala selektyw¬ nosci wobec kukurydzy, podobnie jak wszystkie oprócz trzech zwiazki porównawcze. Jednak, zwia¬ zek z przykladu XIV wykazywal wyrózniajaca sie doskonala selektywnosc wobec zarówno perzu jak 5 i cibory w kukurydzy.W innych porównawczych testach, badano przed- wzrostowa aktywnosc chwastobójcza porównawczych zwiazków C i D i zwiazku z przykladu I wobec róznych jednorocznych szerokolistnych chwastów, stosujac dawke wynoszaca (3,36 kg/ha). Efekt dzia¬ lania obserwowano po uplywie 6—7 tygodni po po¬ daniu zwiazku (WAT). Zapisywano procent niszcze¬ nia chwastów i dane te zestawiono w tablicy III.Tablica III Przedwzrostowe niszczenie jednorocznych chwastów szerokolistnych, 6—7 WAT * Chwast Slazowiec ciernisty Konopie Sesbania Szarlat Rdest ostrogorski Komosa biala Pozybyt Bielun kedzierzawa Procent zniszczenia przy dawce 3,36 kg/ha Zwiazek Z przy¬ kladu I 93 100 83 88 75 72 98 C 35 0 62 64 61 53 68 D , 73 69 88 76 81 43 98 Z danych z tablicy III wynika w sposób oczywi¬ sty ze zwiazek z przykladu I wykazywal znacznie wyzsza aktywnosc niz zwiazek C w stosunku do wszystkich jednorocznych testowanych chwastów szerokolistnych. Podobnie, zwiazek z przykladu I wykazywal znacznie wyzsza aktywnosc niz zwia¬ zek D wobec slazowca ciernistego, konopi Sesbania, rdestu ostrogorskiego i pozybyta, oraz taka sama aktywnosc wobec bieluni kedzierzawej, i nieco niz¬ sza wobec szarlatu i komosy bialej.Jako dalsze, prowadzono porównawcze testy po¬ lowe w celu oznaczenia wzglednych przedwzrosto- wych aktywnosci chwastobójczych i selektywnosci dzialania zwiazku z przykladu I i porównawczych zwiazków C, D, E i I wobec chwastnicy jednostron¬ nej, slazowca ciernistego i konopi Sesbania w upra¬ wach soi. Testy powyzsze prowadzono na osobnych pólkach z gliniasta gleba (Sharkey) zawierajaca 2,0% substancji organicznych. Stosowano rózne stezenia kazdego zwiazku chwastobójczego w postaci kon¬ centratu do sporzadzania emulsji, w ilosci 280,5 kg/ha. Efekt dzialania obserwowano po uplywie 4 i 7 tygodni po podaniu. Testy powtarzano trzykrot¬ nie. Wyniki uzyskane po uplywie 7 tygodni wyka¬ zuja, ze jedynym zwiazkiem selektywnie niszcza¬ cym konopie Sesbania byl zwiazek z przykladu I.Osiagano wartosc GRss wynoszaca tylko 1,96.kg/ha, podczas gdy GRW dla zwiazków C, E i I wynosila 5,6 kg/ha a dla zwiazku D 5,0 kg/ha. GRi5 dla soi wynosila 3,9 kg/ha, stad wspólczynnik bezpieczen¬ stwa zwiazku z przykladu I wynosi 2,0. Stad, po¬ trzebna jest okolo trzykrotnie wieksza ilosc zwiazku porównawczego aby osiagnac wartosc GRss, taka, 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6017 125 377 18 jak dla zwiazku z przykladu I, jednak bez selek¬ tywnego dzialania w uprawach soi.Zwiazki C i D nie dzialaly selektywnie w sto¬ sunku do slazowca w soi w ciagu 7 tygodni. Wartosc GRs5 dla zwiazku I wynosi 4,2 kg/ha a dla zwiaz¬ ku E 2,8 kg/ha zas wspólczynnik selektywnosci od¬ powiednio 1,1 i 1,5. Na odwcrt, dla zwiazku z przy¬ kladu I wartosc GRs5 wynosi tylko 0,8 kg/ha a wartosc wspólczynnika bezpieczenstwa dla soi wy¬ nosi 4,7.Zwiazki C, D i E nie dzialaly selektywnie wobec chwastnicy jednostronnej w uprawach soi w ciagu 7 tygodni. Zwiazek I i zwiazek z przykladu I mialy praktycznie takie same wspólczynniki bezpieczen¬ stwa, to znaczy odpowiednio 1,5 i 1,4.Tak wiec, powyzsze testy polowe wykazuja, ze w porównaniu z Tiiszczeniem chwastnicy jednostron¬ nej przez zwiazek I, zwiazek z przykladu I jest znacznie lepszy niz porównawcze zwiazki C, D E i I dla selektywnego niszczenia wszystkich trzech Tab1 ica IV Aktywnosc przedwzrostowa Podawanie do gleby przed zasianiem (P.P.I.) Zwiazek i Z przykladu I •C •D E I Z przykladu I C D E I Ilosc tygodni po zabie^ gach ^ 3 6 9,5 3 6 9,5 3 6 9,5 3 6 9,5 3 6 9,5 3 6 9,5 3 6 9,5 3 6 9,5 3 6 9,5 3 6 9 1 GRss kg/ha Perz ~ 3 2,24 2,24 2,52 6,72 6,72 6,72 5,6 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 2,52 2,52 4,48 5,88 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 5,6 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 Pozybyt 4 5,88 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 Szarlat 5 2,24 6,72 6,72 4,2 6,72 Podawanie powier 4,48 5,04 6,72 . 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 6,72 4,48 3,36 4,48 5,04 6,72 5,04 5,6 5,04 6,72 6,72 Rdest Ostrogorski 6 2,52 3,36 6,72 6,72 5,6 6,72 4,48 4,48 6,72 5,88 zchniowe 3,36 4,76 6,72 5,88 7,0 6,72 4,48 5,60 6,72 6,72 GRss kg/h Soja 7 1,68 2,52 3,36 4,48 4,48 4,48 3,92 4,2 4,48 2,24 2,8 4,2 1,68 3,92 5,04 1,68 3,36 4,2 3,92 2,24 4,48 0,336 3,92 5,32 2,52 1,96 4,76 4,48 4,48 4,48 jednorocznych chwastów w uprawach soi po 7 ty¬ godniach po podaniu.W dlaszych testach majacych na celu oznaczenie wzglednych aktywnosci i selektywnosci chwastobój- 5 czych w dluzszych okresach czasu, zwiazki chwasto¬ bójcze stosowane w uprzednich testach byly znów testowane w warunkach polowych, tym razem na osobnych pólkach w glebie od ilasto-gliniastej do ilasto-mulisto-gliniastej zawierajacej 3,0—3,5% sub- 10 stancji organicznej. W równoleglych testach poda¬ wano powierzchniowo i do gleby przed zasianiem koncentraty do sporzadzania emulsji dla niszczenia przedwzrostowego, zawierajace zwiazki chwastobój¬ cze w odpowiednim stezeniu, w ilosci 280,5 kg/ha. 15 W tych testach dzialanie zwiazków chwastobójczych porównywano wobec wieloletniego chwastu perzu i jednorocznych szerokolistnych chwastów — po¬ zybytu, szarlatu i rdestu, w uprawach soi.Uprawy wystawiano na duze opady wielkosci 20 4,45 cm po pieciu dniach po podaniu (DAT) oraz125 377 19 20 w nastepnych dniach po podaniu (DAT) oraz w na¬ stepnych dniach kolejno 2,29 cm, 1,52 cm, 1,27 cm oraz 1,27 cm.Uzyskane wyniki przedstawiono w tablicy IV.Co sie tyczy danych z tablicy IV, to nalezy zau¬ wazyc, ze w testach P.P.I. zaden z porównawczych zwiazków nie niszczyl selektywnie zadnego z testo¬ wanych chwastów w soi w dawce do 6,72 kg/ha, najwyzej jaka stosowano, w ciagu 6 i 9,5 tygodni obserwacji. Jak wspomniano powyzej, miara selek¬ tywnosci jest wspólczynnik selektywnosci czyli sto¬ sunek GJWGRg5, równy lub wiekszy od 1,0. Im wieksza jest ta wartosc tym wieksza jest selektyw¬ nosc. Przeciwnie, zwiazek z przykladu I wykazywal selektywne niszczenie perzu, szarlatu i rdestu w ciagu 6 tygodni i niszczenie perzu i rdestu po 9,5 tygodniach. Aktywnosc chwastobójcza zwiazku z przykladu I byla III lub wiecej krotnie wyzsza niz aktywnosc zwiazków porównawczych wobec perzu i szarlatu (z wyjatkiem zwiazku D) oraz okolo 2 lub wiecej krotnie wyzsza niz aktywnosc zwiazków po¬ równawczych) z wyjatkiem zwiazku D po 6 i 9,5 tygodniach i zwiazku E po 9,5 tygodniach). Zaden ze zwiazków chwastobójczych nie niszczyl selek¬ tywnie w tym tescie pozybytu, ale zwiazek z przy¬ kladu I byl bardziej aktywny wobec tego chwastu w ciagu 6 tygodni niz zwiazki porównawcze.Z danych z testów, w których srodek chwastobój¬ czy stosowano powierzchniowo wynika, ze zaden ze zwiazków porównawczych nie niszczyl selektywnie zadnego chwastu w uprawach soi w dawkach 6,72 kg/ha lub mniejszych po 6 lub 9,5 tygodniach obser¬ wacji, z wyjatkiem zwiazku D w stosunku do szar¬ latu po 9,5 tygodniach. W tych testach obserwowano selektywne niszczenie przez zwiazek z przykladu I perzu i rdestu po 6 tygodniach i szarlatu'po 9,5 tygodniach. Wspólczynnik bezpieczenstwa byl nieco wyzszy niz dla zwiazku D, to znaczy wynosil 1,3 a dla zwiazku D 1,1. Zwiazek z przykladu I wykazy¬ wal wiec w tych testach znacznie wyzsza aktywnosc niz zwiazki porównawcze.Z danych z tablicy IV wynika w sposób oczywi¬ sty, ze ze wzgledu na aktywnosc jednostkowa wobec chwastów, tolerancje soi na zwiazki chwastobójcze i sposób podawania, zwiazek z przykladu I wyka¬ zuje znacznie lepsze wlasciwosci jako przedwzro- stowy , zwiazek chwastobójczy niz porównywane zwiazki.Trwale niszczenie chwastów przez zwiazek z przy¬ kladu I w warunkach silnych opadów deszczu, o czym mówiono uprzednio, wykazuje ze zwiazek ten nie ulega latwo rozkladowi.W cjalszych porównawczych testach polowych, zwiazek z przykladu I i porównawcze zwiazki D i E testowano na selektywne niszczenie slazowca ciernistego i palusznika krwawego w bawelnie, przy podawaniu zarówno powierzchniowy jak i przed zasiewem., W tym ostatnim tescie stosowano cibore zólta. Testy prowadzone w glebie mulisto-ilowatej zawierajacej 1,7% substancji organicznych. Efekty obserwaowano po 2, 6 i 9 tygodniach po podaniu zwiazku. Dane uzyskane z trzech powtórzen testów powierzchniowych wykazaly, ze zwiazek z przykla¬ du I mial ponad dwukrotnie wyzsza aktywnosc wo¬ bec slazowca niz zwiazki D i E po 6 tygodniach, oraz 1,5 — krotnie wyzsza aktywnosc po 9 tygod¬ niach. Zwiazek D nie dzialal selektywnie wobec slazowca w bawelnie w ciagu 6 i 9 tygodni. Wspól¬ czynnik selektywnosci zwiazku E w ciagu 6 i 9 ty- 5 godni wynosily odpowiednio 1,1 i 1,2 wobec odpo¬ wiednio 3,3 i 1,8 dla zwiazku z przykladu I. Chociaz aktywnosc jednostkowa kazdego testowanego zwiaz¬ ku byla porównywalna w stosunku do palusznika krwawego po 6 tygodniach, to zwiazek z przykla¬ du I byl aktywniejszy niz zwiazek E po 9 tygod¬ niach i bardziej selektywny (S.F. 4,0) niz zwiazek P (S.F. = 2,8).W testach P.P.I. (podawanie przed zasianiem) po 9 tygodniach aktywnosc jednostkowa zwiazku z przykladu I byla wiecej niz dwukrotnie wyzsza niz zwiazków porównawczych wobec cibory, nieco mniej niz dwukrotnie wyzsza wobec palusznika krwawego oraz 1,3-krotnie wyzsza wobec slazowca ciernistego.W tym tescie polowym zwiazek z przykladu I se- lekytwnie niszczyl cibore w bawelnie w ciagu do 6 tygodni po podaniu, natomiast zaden zwiazek po¬ równawczy nie wykazywal selektywnego dzialania nawet w ciagu 2 tygodni. Aczkolwiek zaden z testo¬ wanych zwiazków nie niszczyl selektywnie slazowca ciernistego w tych testach P.P.I., to jednak zakres selektywnosci byl dla zwiazku z przykladu I lepszy niz innych zwiazków. Zwiazek z przykladu I i zwia¬ zek E podobnie niszczyly palusznik krwawy w cia¬ gu 2 tygodni ale nie dzialaly selektywnie. Zwiazek D nie dzialal selektywnie wobec palusznika krwawego w zadnym z obserwowanych testów.Tak wiec, znamienne wnioski jakie wyciagnieto z wyników powyzej przedstawionych polowych te¬ stów w uprawie bawelny sa takie, ze zwiazek z przykladu I jest znacznie bardziej aktywny niz zwiazki porównawcze wobec cibory i slazowca cier¬ nistego, ze aktywnosc ta utrzymywala sie w ciagu dlugiego okresu czasu, i ze zwiazek z przykladu I ma znakomite wspólczynniki selektywnosci w sto¬ sunku do tych chwastów. Co wiecej, zwiazek z przykladu I mial wyzsza aktywnosc jednostkowa w stosunku do zwiazku E i lepsza selektywnosc niz zwiazek D wobec palusznika krwawego w bawelnie po 9 tygodniach.Dalsze testy porównawcze zwiazku z przykladu I i zwiazków Di E prowadzono dla oznaczania ich wzglednych aktywnosci chwastobójczych i trwalosc w glebie wobec wieloletnich chwastów — cibory i perzu. Zwiazki D i E sa najbardziej aktywnymi selektywnymi ze znanych 2-chlorowcoacetanilidów i sa przyjmowane za standardy z tej klasy w testo¬ waniu innych zwiazków chwastobójczych wobec ci¬ bory, perzu i innych chwastów. W tych testach kaz¬ de doswiadczenie powtarzano dwukrotnie sadzac 25 bulw cibory zóltej i 25 klaczy perzu wlasciwego.Srodki chwastobójcze podano do górnej warstwy gleby w dawce odpowiadajace GR50, to jest mini¬ malnej dawce w kg/ha potrzebnej do zniszczenia 50% chwastów. Maksymalna dawka wynosila 11,2 kg/ha a minimalna 1,4 kg/ha. Obserwacje prowa¬ dzono po 3, 6, 12 i 18 tygodniach. Po kazdej obser¬ wacji górna warstwe gleby usuwano, stare bulwy i fragmenty klacz wyjmowano i powtórnie sadzono i umieszczano w nastepnym cyklu w cieplarni. Wy¬ niki testów przedstawiono w tablicy V, w "której 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60125 377 21 22 zuja, ze po 6 tygodniach zwiazek z przykladu I i zwiazek D mialy nieco wyzsza aktywnosc niz zwia¬ zek E. Jednak po 12 tygodniach widac bylo juz znaczna przewage zwiazku z przykladu I wyraza¬ jaca sie w potrzebie uzycia tylko 1,4 kg/ha dla osia¬ gniecia takiego stopnia zniszczenia perzu jaki osia¬ gano przy uzyciu 5,6 kg/ha zwiazku D 11,2 kg/ha zwiazku E. Wyzsza aktywnosc chwastobójcza zwiaz¬ ku z przykladu I widoczna równiez byla po 18 ty¬ godniach.Wyrazna zaleta srodka chwastobójczego jest jego zdolnosc do dzialania w róznych typach gleby. Dane z tablicy VI ilustruja dzialanie chwastobójcze zwiaz¬ ku z przykladu I wobec cibory w bawelnie i soi w róznych typach gleb o róznej zawartosci zwiazków organicznych.. Srodki chwastobójcze podano do gle¬ by, w której znajdowaly sie sadzonki na glebokosci 0,95 cm, i nawodniano ód góry iloscia 0,64 cm wody.Obserwacje prowadzono po 18 dniach po podaniu zwiazku.Dane z tablicy VI wykazuja, ze zwiazek z przy¬ kladu I jest prawie niewrazliwy na typ gleby i za¬ wartosc substancji organicznych i wykazuje selek¬ tywne niszczenie cibory w uprawach bawelny i soi, w glebach zawierajacych 1,0—6,8% substancji orga¬ nicznych 1,8—9,6% gliny. Wspólczynniki selektyw¬ nosci byly najwieksze dla gleby gliniasto-ilowatej Sarpy.Dodatkowe testy przeprowadzono dla oznaczenia skutecznosci chwastobójczej zwiazku z przykladu I w glebach zawierajacych duze ilosci substancji or¬ ganicznych. W trzykrotnie powtarzanych testach polowych badano aktywnosc zwiazku z przykladu I wobec szarlatu i komosy bialej w uprawach soi w glebie torfowej. Dla celów porównawczych testo¬ wano takze zwiazki C, D, E i I. Testy prowadzono zarówno przy podawaniu zwiazku do gleby jak i powierzchniowo do gleby torfowej zawierajacej 23% substancji organicznych. W testach tych, zarówno P.P.I jak i powierzchniowych, zwiazek z przykla¬ du I wykazywal najwyzsza aktywnosc jednostkowa wobec komosy bialej po 4 tygodniach oraz przy Tablica VI Zwiazek 1 Z przykladu 1 Typ gleby 2 Ilowato-mu- lista Ray Gliniasto-ilo- wate Sarpy Gliniasto-ilo- watomuliste Georgeville Gliniasto-ilo- wata Wabash Mulisto-gli- niastoilowata Drummer Piaskowa Floryda - Procent substancji organicznych 3 1,0 2,3 2,9 4,3 6,0 6,8 Procent gliny 4 9,6 37,0 33,0 37,0 1,8 GR85 (kg/ha) GRis (kg/ha) Cibora 5 0,22 0,07 0,12 0,22 0,22 0,27 Bawelna 6 0,73 0,95 0,47 1,12 0,95 0,56 Soja 7 0,56 0,95 0,56 0,95 0,87 0,48 symbol „WAT" oznacza ilosc tygodni po podaniu zwiazku.Tablica V Trwalosc w glebie Zwiazek Z przykladu 1 D E GR50, Cibora zólta 1,4 1,4 1,4 8,4 1,4 1,12 5,9 11,2 1,4 1,4 7,8 11,2 (kg/ha) Perz wlasciwy 1,4 1,4 1,4 11,2 1,4 1,4 5,6 11,2 1,4 1,7 11,2 11,2 Ilosc ty¬ godni po zabiegu 3 6 12 18 3 6 12 18 3 6 '¦ 12 18 Dane dotyczace niszczenia cibory przedstawione w tablicy V wykazuja, ze po trzech tygodniach od traktowania dawka GR50 dla kazdego zwiazku jest 30 nizsza niz 1,4 kg/ha, natomiast po 6 tygodniach wy¬ stepuja juz pewne róznice. Po 12 tygodniach wyste¬ puja wieksze róznice w niszczeniu cibory i potrzeba bylo tylko 1,4 kg/ha zwiazku z przykladu I dla zniszczenia 50% chwastu a 5,9 kg/ha zwiazku D 35 oraz 7,8 kg/ha zwiazku E dla osiagniecia takiego samego stopnia zniszczenia cibory. Takze po 18 ty¬ godniach potrzeba bylo tylko 8,4 kg/ha zwiazku z przykladu I dla zniszczenia 50% cibory w stosunku do nieokreslonej ilosci przewyzszajacej 11,2 kg/ha 40 (maksymalna stosowana dawka) zwiazków D i E.Podobnie, dane z tablicy V dotyczace perzu wska-12*377 23 24 podawaniu P.P.L najwieksza selektywnosc w soi wynoszaca 2,7 wobec 1,1 dla obu zwiazków C i D.Zwiazki E i I nie dzialaly selektywnie po 4 tygod¬ niach. Wszystkie zwiazki nie dzialaly selektywnie wobec komosy po 7 tygodniach przy obu sposobach podawania; Zwiazek byl niecft bardziej aktywny niz zwiazek z przykladu I po 7 tygodniach w obu spo¬ sobach podawania. Zwiazek D mial najwieksza aktywnosc jednostkowa i wspólczynnik selektyw¬ nosci (1,9) po 7 tygodniach przy obu sposobach po¬ dawania. Przy podawaniu powierzchniowym wspól¬ czynnik selektywnosci dla zwiazku byl prawie dwu¬ krotnie wiekszy niz dla zwiazku z przykladu I i zwiazku £. Zaden inny zwiazek nie niszczyl selek¬ tywnie szarlatu po 7 tygodniach przy obu sposobach podawania. Zwiazek z przykladu I (S.F. = 2,0) oraz zwiazki C i E (S.F. = 1,0 dla obu) selektywnie nisz¬ czyly szarlat po 4 tygodniach przy podawaniu P.P.I.Powyzsze testy wskazuja wiec, ze w stosunku* do zwiazków porównawczych, w glebie najlepsze, se¬ lektywne niszczenie komos w soi mialo miejsce w przypadku zwiazku z przykladu I podawanego P.P.I.Ten zwiazek mial najwyzsza aktywnosc jednostko¬ wa i wspólczynnik selektywnosci po 4 tygodniach ze wszystkich testowanych zwiazków. Co wiecej, zwiazek z przykladu I selektywnie niszczyl szarlat w okresie do 7 tygodni przy podawaniu powierzch¬ niowym oraz do 4 tygodni przy podawaniu P.P.I.Zwiazek D wykazywal najlepsze niszczenie szarlatu po 7 tygodniach przy obu sposobach podawania.Wzgledna skutecznosc zwiazku z przykladu I i zwiazku D w glebie torfowej mozna porównywac ze wzgledna skutecznoscia tych obu zwiazków w glebach zawierajacych mniej substancji organicz¬ nych, np. 3,0—3,5%. Zwiazek z przykladu I wykazuje wyzsza aktywnosc jednostkowa i trwalosc w glebie polaczone z selektywnoscia w stosunku do soi, za¬ równo przy podawaniu powierzchniowym jak i P.P.I, jak to pokazano w tablicy IV.Powyzszy opis uwydatnia wyrózniajaca sie sku¬ tecznosc chwastobójcza zwiazków aktywnych sto¬ sowanych w srodku wedlug wynalazku w niszczeniu wieloletnich chwastów oraz jednorocznych chwa¬ stów w uprawach soi i bawelny. Dalej, powyzej wskazywano takze i w niektórych przypadkach demonstrowano, np. w testach wobec chwastnicy jednostronnej i palusznika krwawego, ze zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wy¬ nalazku wykazuja takze wyrózniajaca aktywnosc chwastobójcza wobec jednorocznych chwastów wa¬ skolistnych, to jest traw. W rzeczywistosci, jak to bedzie podane w dalszej czesci opisu w stosunku do róznych jednorocznych traw, zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku wykazuja znacznie wyzsza aktywnosc w porównaniu do naj¬ bardziej skutecznych i/lub dostepnych w handlu znanych 2-chlorowcoacetanilidów. 5 Jak to w sposób oczywisty wynika z danych z testów, wystepuja przypadki, w których zblizone znane 2-chlorowcoacetanilidy wykazuja wyzsza sku¬ tecznosc chwastobójcza niz zwiazki aktywne stoso¬ wane w srodku wedlug wynalazku w stosunku do 10 poszczególnych jednorocznych chwastów w porów¬ nywalnych warunkach. Jednakze, z danych z testów porównawczych jest oczywiste, ze zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku sa.na ogól co najmniej porównywalne, czesto lepsze, a nawet 15 znacznie lepsze od najlepszych 2-chlorOwcoacetani- lidów jako aktywne srodki chwastobójcze do zwal¬ czania jednorocznych i wieloletnich chwastów w uprawach soi, bawelny, orzechów arachidowych i innych. 20 W jednym z przedwzrostowych testów w szklarni zwiazki z przykladów I i XI porównywano ze zwiazkami C i I (handlowe 2-chlorowcoacetanilidy) pod wzgledem wzglednej aktywnosci chwastobójczej wobec jednorocznych waskolistnych chwastów, to jest traw w soi. W tym tescie srodki chwastobójcze podawano do gleby przed zasianiem i obserwowano ich dzialanie po 17 dniach po podaniu. Wyniki testu bedace wartosciami przecietnymi z dwóch doswiad¬ czen przedstawiono w tablicy VII.Jesli chodzi o dane z tablicy VII, to na wyróznia¬ jaca uwage zasluguje, ze: (1) zwiazek I wykazywal w testach najmniejsza aktywnosc jednostkowa i se¬ lektywnosc ze wszystkich zwiazków wobec wszyst¬ kich chwastów i nie wykazywal selektywnosci w soi wobec dzikiego prosa, czerwonego ryzu i chwastu o angielskiej nazwie itchgrass; (2) zwiazek C byl równie aktywny jak bardziej aktywny ze zwiazków z przykladów I i XI wobec trzciny i dzikiego prosa; (3) zwiazki z przykladów I i XI byljr oba lepsze niz znane zwiazki wobec siewek dzikiego sorga i chwastu o nazwie itchgrass, i (4) zwiazek z przy¬ kladu XI byl bardziej aktywny niz znane zwiazki wobec chwastu o angielskiej nazwie alexandergrass, oraz zwiazek z przykladu XI byl bardziej aktywny 45 wobec czerwonego ryzu niz znane zwiazki.Sumujac wiec dane porównawcze z tablicy VII mozna stwierdzic, ze jeden lub drugi albo oba zwiaz¬ ki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku byly tak samo skuteczne chwastobójczo jak najlep- 50 sze znane zwiazki porównawcze wobec dwóch jed¬ norocznych waskolistnych chwastów (trzcina i dzi¬ kie proso) i znacznie bardziej skuteczne wobec czterech chwastów waskolistnych (siewki dzikiego 25 30 35 40 Tablica VII Zwiazek Z przykladu I Z przykladu XI . . C I Siewki dzikiego sorga 0,14 0,28 0,56 1,12 GR85 kg/ha GRi6 kg/ha Trzcina Ishattercane) 0,84 0,28 0,28 1,12 Alexan- dergrass 0,28 0,14 0,28 0,56 Dzikie proso 0,56 0,56 0,56 1,12 Czerwony ryz 0,95 1,12 1,12 1,12 Itchgrass 0,84 0,28 1,12 1,12 Soja 1,12 1,12 | 1,12 1,1225 125 377 26 sogra, chwasty o angielskich nazwach alexander- grass i itchgrass oraz czerwony ryz). Szczególnie godna uwagi jest wyrózniajaca sie aktywnosc jed¬ nostkowa zwiazku z przykladu I wobec siewek dzikiego sorga (GRM = 0,14 kg/ha) i jego znakomity wspólczynnik selektywnosci wynoszacy okolo 8,0 dla soi wobec 2,0 dla zwiazku C, jednego z lepszych testowanych znanych zwiazków. Podobnie, zwiazek z przykladu XI wykazywal wyrózniajaca sie aktyw¬ nosc jednostkowa wobec chwastów o nazwach an¬ gielskich alexandergrass i itchgrass, dla których wspólczynnik selektywnosci w uprawach soi wyno¬ sil odpowiednio 8,0 i 4,0, w porównaniu ze wspól¬ czynnikami selektywnosci wynoszacymi odpowied¬ nio 4,0 i 1,0 dla zwiazku C.Inny jeszcze test prowadzono w uprawach soi.Tym razem zasiewano z innymi jednorocznymi tra¬ wami wspomnianymi uprzednio proso teksaskie i proso jesienne. W tym tescie, zwiazki z przykladów I i XII porównywano pod wzgledem skutecznosci chwastobójczej ze znanymi zwiazkami C, D i I.Zwiazki chwastobójcze podawano do gleby i odpo¬ wiednio nawadniano od dolu. Maksymalnie stoso¬ wana ilosc zwiazku chwastobójczego wynosila w tes¬ cie 1,12 kg/ha, stad dokladne wielkosci GRM i GR!5 powyzej 1,12 kg/ha moga byc czasami nie okreslone.Obserwacje prowadzono po 2 tygodniach po po¬ ludniu.Wyniki testu zestawiono w tablicy VIII. 10 15 20 25 byl razem ze zwiazkiem D drugim najbardziej ak¬ tywnym zwiazkiem wobec chwastu o nazwie itch¬ grass. Zwiazek D byl najbardziej aktywnym z tes¬ towanych zwiazków wobec prosa teksaskiego, chwa¬ stu o nazwie alexandergrass i czerwonego ryzu.Jak wiec wynika z danych z porównawczych tes¬ tów dotyczacych aktywnosci chwastobójczej w sto¬ sunku do jednorocznych traw, zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku maja sku¬ tecznosc chwastobójcza wieksza niz najlepsze znane zwiazki w stosunku do róznych jednorocznych traw, takich jak chwastnica jednostronna, trzcina, palusz- nik l^rwawy (P.P.I.) oraz chwast o nazwie angiel¬ skiej itchgrass, oraz taka sama lub na ogól porów¬ nywalna aktywnosc wobec innych, takich jak pa- lusznik krwawy (podawanie powierzchniowe), pro¬ so, chwast o nazwie angielskiej alexandergrass i czerwony ryz.. # Inne testy cieplarniane i/lub polowe wykazywaly selektywne niszczenie przez zwiazki aktywne stoso¬ wane w srodku wedlug wynalazku dodatkowych gatunków chwastów w uprawach soi, bawelny i/lub innych. Np., stwierdzono, ze zwiazek z przykladu I niszczy selektywnie cibore purpurowa i naparastnice w bawelnie oraz naparstnice i zaslaz Avicenny w soi. Ponadto stwierdzono, ze w porównaniu ze zbli¬ zonymi znanymi acetanilidami zwiazek chwastobój¬ czy z przykladu I lepiej hamuje wzrost takich opor¬ nych chwastów jak pozybyt, powój i rzepien. Do |GR85 (kg/ha) Zwia¬ zek Z przy- ' kladu I 1 Z przy¬ kladu XII c D I Proso teksaskie 1,12 0,28 0,56 0,14 1,12 Siewki dzikiego sorga < 10,07 < 0,07 0,07 0,07 0,28 Trzcina (shatt- ercane) 0,14 0,14 0,28 0,28 0,50 Tablica VIII GRis kg/ha Alexan- der- grass 0,56 0,14 0,56 0,07 0,50 Dzikie proso 0,56 0,56 1,12 0,56 1,12 Proso jesienne <0,07 <0,07 <0fil < 0,078 <0,07 Czer¬ wony ryz 0,28 0,21 0,28 0,07 0,56 Itch¬ grass 0,56 <0,07 1,12 0,56 0,84 Soja 1,12 1,12 1,12 1,12 1,12 | Analiza danych z tablicy VIII wykazuje, ze zwiaz¬ ki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku z przykladów I i XII wykazywaly najwyzsza aktyw¬ nosc jednostkowa i selektywnosc ze wszystkich zwiazków wobec siewek dzikiego sorga i trzciny, oraz ze zwiazek z przykladu XII wykazywal naj¬ wyzsza aktywnosc i selektywnosc wobec chwastu, o nazwie angielskiej itchgrass, a zwiazki z przy¬ kladów I i XII wykazywaly najwyzsza aktywnosc i selektywnosc wobec dzikiego prosa razem ze zwiazkiem D oraz wobec prosa jesiennego razem z kazdym ze znanych zwiazków.Jednakze, zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku byly bardziej selektywne w upra¬ wach soi niz zwiazek D wobec dzikiego prosa. Co wiecej, zwiazek z przykladu XII byl drugim naj^ bardziej aktywnym zwiazkiem wobec prosa teksa¬ skiego i czerwonego ryzu a zwiazek z przykladu I 50 55 60 innych chwastów, wobec których zwiazki aktywne stosowane w srodku wedlug wynalazku wykazuja aktywnosc chwastobójcza naleza ostrozen polny, po¬ wój polny, stoklosa dachowa, dzika gryka i inne.Jak wskazano powyzej, zwiazki aktywne stoso¬ wane w srodku wedlug wynalazku sa skutecznymi zwiazkami chwastobójczymi w wielu uprawach.Dyskutowane uprzednio wyniki testów wykazuja wyraznie niszczenie chwastów w soi i bawelnie, waznych i uzytecznych uprawach. Dodatkowe • testy demonstrujace uzytecznosc zwiazków aktywnych stosowanych w srodku wedlug wynalazku w innych uprawach przedstawiono ponizej.W jednym z testów cieplarnianych badano sku¬ tecznosc chwastobójcza zwiazków z przykladów XI i XII przfcr podawaniu do gleby wobec perzu w rze¬ paku, fasoli szparagowej, sorgu i pszenicy. Oba tes¬ towane iwiazki niszczyly selektywnie perz w rzer125 377 27 28 paku i fasoli szparagowej. Wspólczynnik selektyw¬ nosci dla zwiazku z przykladu XI wynosil 3,5 w obu uprawach a zwiazku z przykladu XII wynosil 3,0, równiez w obu uprawach. W tym tescie, oba zwiazki nie byly selektywne wobec perzu w sorgu i pszenicy.W oddzielnym tekscie cieplarnianym zwiazek z przy¬ kladu I byl takze testowany na skutecznosc chwa¬ stobójcza wobec cibory zóltej i perzu w rzepaku, orzechach arachidowych, burakach cukrowych, sor¬ gu, pszenicy i jeczmieniu. Zwiazki stosowane do gleby. W tych testach zwiazek D byl zwiazkiem porównawczym wobec perzu a zwiazek E f/obec cibory zóltej. Wyniki testu na niszczenie perzu ob¬ serwowano po 19 dniach po podaniu a testu na nisz¬ czenie cibory zóltej po 18 dniach. Uzyskane dane zestawiono w tablicy IX, w której wspólczyn¬ niki selektywnosci dla zwiazków chwastobójczych podano w nawiasach po wartosciach GRi5 dla od¬ powiednich upraw.Jesli chodzi o dane z tablicy IX to widac, ze zwiazek z przykladu I i zwiazek D selektywnie niszczyly perz w orzechach arachidowych, rzepaku, burakach cukrowych, pszenicy i jeczmieniu, ale wspólczynnik selektywnosci dla zwiazku z przy¬ kladu I byl znacznie wyzszy niz dla zwiazku D w orzechach arachidowych, rzepaku i burakach cu¬ krowych; taki sam w pszenicy i nizszy w jeczmie¬ niu. Zwiazek z przykladu 1 selektywnie niszczyl cibore zólta w kazdej stosowanej w tescie upra¬ wie, z wyjatkiem buraków cukrowych, natomiast zwiazek D nie niszczyl selektywnie cibory zóltej w burakach cukrowych, sorgu i pszenicy.Wysoka aktywnosc jednostkowa zwiazków D i E, pokazana w tablicy IX, jest na ogól charakterys¬ tyczna dla krótkookresowego testu cieplarnianego (np. 2—6 tygodni) dla tych zwiazków wobec perzu i cibory. Jednakze, jak to wykazano, wszystkie odnosne dane z testów, zarówno cieplarnianych jak i polowych, udowodnily, ze zwiazek z przykladu I wykazuje jednoznacznie w o wiele dluzszych okre¬ sach czasu wyzsza aktywnosc jednostkowa wobec perzu i cibory i selektywnosc dzialania niz zwiaz¬ ki D i E. W zwiazku z tym nalezy sie znów odniesc do: (1) tablicy IV, w której zawarte sa porównaw¬ cze dane z testu polowego prowadzonego w ciagu 9,5 tygodni na dzialanie tych zwiazków wobec pe¬ rzu i innych chwastów w soi (zaden ze zwiazków D i E nie niszczal selektywnie perzu w soi nawet 5 w ciagu 3 tygodni); (2) omówienia danych z porów¬ nawczego testu polowego na dzialanie tych zwiaz¬ ków wobec cibory zóltej i innych chwastów w ba¬ welnie w ciagu do 9 tygodni (zaden z zwiazków D i E nie niszczyl cibory w bawelnie nawet w ciagu 2 tygodni); (3) tablicy V, w której zestawiono po¬ równawcze dane dotyczace trwalosci w glebie zwiazku z przykladu I i zwiazków D i E ich dzia¬ lanie wobec cibory i perzu w ciagu 3, 6, 12, 18 tygodni, z których to danych wynika, ze zwiazek z przykladu I mial wyzsza aktywnosc jednostkowa niz zwiazek D i zwiazek E po 3 tygodniach, o rzad wielkosci wyzsza po 12 tygodniach oraz o nieokres¬ lona ilosc po 18 tygodniach.Nalezy takze wspomniec, ze wyzsza akytwnosc jednostkowa, wieksza trwalosc w glebie i selek¬ tywne dzialanie w uprawach zwiazku z przykladu I w porównaniu ze zwiazkami D i E wobec cibory i perzu powtarzaja sie równiez jesli chodzi o wzgledna skutecznosc w stosunku do wielu innych chwastów, a zwlaszcza siewek dzikiego sorga, ko¬ nopi Sesbenia, slazowca ciernistego, rdestu ostro- gorskiego, komos i innych.W tescie polowym prowadzonym lacznie wobec wielu upraw i wielu chwastów badano aktywnosc przedwzrostowa zwiazku z przykladu I w stosun¬ ku do róznych jednorocznych chwastów w róznych uprawach. W równoleglych testach zwiazki chwa¬ stobójcze podawano powierzchniowo i do gleby przed zasianiem. Wyniki rejestrowano po 33 dniach po podaniu przy podawaniu do gleby i po 34 dniach przy podawaniu powierzchniowym. W obu testach zwiazek z przykladu I selektywnie niszczyl chwastnice jednostronna i naparstnice zielona w kukurydzy, soi, bawelnie, fasoli szparagowej i o- rzechach arachidowych, a w soi byly takze niszczone komosy. Ponadto, w tescie P.P.I. byly tez selek¬ tywnie niszczone chwastnica jednostronna i napar¬ stnica w sorgu i kukurydzy.Jak wiec wynika z powyzszego szczególowego opisu, zwiazki wedlug wynalazku wykazuja niespo- Tablica IX Zwiazek Z przy¬ kladu I D Z przy¬ kladu I E Chwast GR85 Kg/ha Perz 0,048 0,036 C ib ora 0,123 0,123 Uprawa GRis Kg/ha Orzechy arachi¬ dowe 0,28(6,0) 0,036(1,0) 0,87(7,0) 0,95(8,0) Rzepak 0,13(3,0) 0,056(1,5) 0,48(4,0) 0,87(7,0) Buraki cukrowe 0,28(6,0) 0,056(1,5) 0,024(NS) 0,024(NS) Sorgo < 0,036(NS) < 0,036(NS) 0,13(1,0) 0,011(NS) Pszenica 0,056(1,0) 0,036(1,0) 0,13(1,0) 0,044(NS) Jeczmien 0;067<1,5) 0,11(3,0) 0,28(2,0) 0,13(1,0) 10 15 20 Ul kr 281 56 24 24 45 50 55 60 6a125 377 29 30 dziewanie i wyrózniajace sie lepsze wlasciwosci chwastobójcze, zarówno bezwzgledne jak i w po¬ równaniu do najbardziej zblizonych zwiazków, in¬ nych pokrewnych homologów i analogów oraz zna¬ nych handlowych 2-chlorowcoacetanilidów. W szcze¬ gólnosci, zwiazki aktywne stosowane w srodku we¬ dlug wynalazku wykazywaly znakomita aktywnosc jednostkowa, trwalosc w glebie i bezpieczenstwo dla upraw przy niszczeniu wieloletnich i jednorocz¬ nych szeroko — i waskolistnych chwastów w soi, bawelnie, orzechach arachidowych, rzepaku, fasoli szparagowej i innych. Zwlaszcza zas, zwiazki ak¬ tywne stosowane w srodku wedlug wynalazku wy¬ kazywaly wyzsza aktywnosc chwastobójcza wobec wieloletnich chwastów — cibory zóltej i perzu; je¬ dnorocznych szerokolistnych chwastów, takich jak konopie Sesbania, slazowiec ciernisty, komosy i rdest ostrogorski; oraz jednorocznych waskolist¬ nych chwastów, takich jak chwastnica jednostron¬ na, palusznik krwawy (P.P.I), trzcina i chwast o nazwie angielskiej itchgrass. Co wiecej, zwiazki ak¬ tywne stosowane w srodku wedlug wynalazku sa, jak stwierdzono, na ogól porównywalne z najlep¬ szymi zblizonymi znanymi zwiazkami pod wzgle¬ dem niszczenia innych jednorocznych trawiastych chwastów, takich jak siewki dzikiego sorga, palusz¬ nik krwawy (przy podawaniu powierzchniowym), naparstnice, proso teksaskie, proso jesienne i dzi¬ kie proso, czerwony ryz i chwast o nazwie angiel¬ skiej alexandergrass sa takze jednorocznych szero¬ kolistnych chwastów, takich jak szarlat i bielun kedzierzawa. Na koniec, zwiazki aktywne stosowa¬ ne w srodku wedlug wynalazku wykazywaly takze zwiekszona aktywnosc w hamowaniu opornych jed¬ norocznych szerokolistnych chwastów, takich jak powój, rzepien, pozybyt i zaslaz Avicenny.Badania toksykologiczne zwiazku z przykladu I wykazaly, ze jest on zupelnie bezpieczny. Byl on lagodnie toksyczny przy podaniu doustnym (po¬ jedyncza dawka OLD50 = 2 600 mg/kg, nieco tok¬ syczny przy jednorazowym podaniu do skóry (DLD50 = 5.010 mg/kg), oraz draznil troche skóre i oczy. Wydaje sie, ze nie wymaga on zadnych spe¬ cjalnych srodków ostroznosci poza normalnie przy¬ jetymi/ Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku, w tym równiez koncentraty wymagajace rozcienczenia przed stosowaniem, zawierajace co najmniej jeden skladnik aktywny i srodek pomocniczy ciekly lub staly. Kompozycje sporzaidza sie mieszajac sklad¬ nik aktywny ze srodkiem pomocniczym takim jak rozpuszczalnik, rozcienczalnik, nosnik oraz srodki kondycjonujace, i otrzymujac preparat drobnoziar¬ nisty, granulki, pastylki, roztwory, dyspersje lub emulsje: Skladnik aktywny mozna wiec stosowac ze srodkiem pomocniczym takim jak drobnoziarnista substancja s zwilzajacy, srodek rozpraszajacy, emulgator lub do¬ wolna ikombinacja powyzszych substancji.Srodek wedlug wynalazku, zwlaszcza w postaci cieklej lub w postaci higroskopijnych proszków, zawiera korzystnie jako czynniki kondycjonujace jeden lub kilka srodków powierzchniowo czynnych W ilosciach wystarczajacych do latwego zawiesza¬ nia) w wodsie lub w oleju. Dodanie do skladu srodka powierzchniowo czynnego znacznie zwieksza skutecznosc srodka wedlug wynalazku. Okreslenie srodek powierzchniowo czynny dotyczy srodków zwilzajacych, rozpraszajacych, zawieszajacych i 5 emulgatorów. Z równa latwoscia mozna stosowac srodki anionowe, kationowe lub niejonowe.Do korzystnych srodków zwilzajacych naleza al- kilobenzenosulfoniany, naftalenosulfoniany, siar¬ czanowane .alkohole alifatyczne, aminy, amidy kwa¬ sowe, estry-kwasów o dlugich lancuchach izotio- nianu sodowego, estry sulfobursztynianu sodowego, siarczanowane lub sulfonowane estry kwasów tlusz¬ czowych, sulfoniany produktów naftowych, sulfono¬ wane oleje roslinne, dwutrzeciorzedowe glikole ace¬ tylenowe, pochodne polioksyetylenowe alkilofenoli (zwlaszcza izooktylofenol i nonylofenol) oraz po¬ chodne polioksyetylenowe monoestry wyzszych kwa¬ sów tluszczowych z bezwodnikami heksytolu (np. sorbitan). Korzystnymi srodkami rozpraszajacymi sa: metyloceluloza, alkohol poliwinylowy, lignosul- foniany sodowe, polimeryczne alkilonaftalenosulfo- niany, naftalenosulfonian sodowy oraz polimetyle- no-bis-naftalenosulfonian.Higroskopijne proszki sa rozpraszajacymi sie w wodzie kompozycjami zawierajacymi jeden lub wie¬ cej skladników aktywnych, obojetny staly rozcien¬ czalnik oraz jeden lub kilka srodków zwilzajacych i dyspergujacych. Obojetne stale rozcienczalniki sa zwykle pochodzenia organicznego i moga to byc neutralne glinki* ,.ziemia okrzemkowa, syntetyczne substancje mineralne pochodne krzemionki i podob¬ ne. Przykladem takich rozcienczalników sa takie substancje jak glinki kaolinowe, glinka attapulgi- towa i syntetyczny krzemian magnezu.Srodek wedlug wynalazku w postaci higroskopij- nego proszku zawiera zwykle od okolo 0,5 do 60% (korzystnie 5—20) skaldnika aktywnego, od okolo 0,25 do 25 czesci (korzystnie 1—15 czesci) srodka zwilzajacego, od okolo 0,25 do 25 czesci (korzystnie 1,0—15 czesci) srodka rozpraszajacego oraz od 5 do okolo 95 czesci (korzystnie 5—50 czesci) obojetnego . stalego rozcienczalnika. W razie potrzeby, od okolo 0,1 do 2,0 czesci stalego obojetnego rozcienczalnika mozna zastapic inhibitorami korozcji i/lub srodkiem przeciwpiennym. Wszystkie czesci sa czesciami wa¬ gowymi w stosunku do masy calej kompozycji.Inna postacia srodjca wedlug wynalazku jest kon¬ centrat pylisty zawierajacy od 0,1 do 60% wagowych skladnika aktywnego na odpowiednim nosniku.Preparat ten mozna przed uzyciem rozcienczac do stezenia od okolo 0,1 do 10% wagowych.Wodne zawiesiny lub emulsje mozna wytwarzac mieszajac wodna mieszanine nierozpuszczalnego w wodzie skladnika aktywnego i emulgator az do otrzymania homogennej emulsji bardzo drobnych czastek.Otrzymana stezona wodna zawiesina charaktery¬ zuje sie krancowo malymi rozmiarami czastek, w wyniku czego po rozcienczeniu i opryskaniu u- zyskuje sie bardzo jednorodnie pokryta powierzch¬ nie. Odpowiednie stezenie takich preparatów wy¬ nosi od okolo 0,1 do 60% wagowych, korzystnie 5—60% wagowych, skladnika aktywnego. Górna granica stezenia zalezy od rozpuszczalnosci sklad¬ nika aktywnego w rozpuszczalniku. 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60J25 377 31 32 W innej postaci srodka jaka jest wodna zawiesina, nie mieszajacy sie w wodzie zwiazek chwastobójczy kapsulkuje sie, otrzymujac faze mikrokapsulek roz¬ proszonych w fazie wodnej. W jednym ze sposobów malutkie kapsulki formuje sie mieszajac razem faze wodna zawierajaca jako emulgator lignosulfonian, nie mieszajacy sie z woda aktywny zwiazek oraz polifenyloizocyjanian polimetylenu i nastepnie za¬ wieszajac nie mieszajaca sie w wodzie faze w fazie wodnej i nastepnie dodajac polifunkcyjna amine.Izocyjanian i amina reaguja ze soba tworzac po- wloczke mocznikowa dokola czastek nie mieszaja¬ cego sie z woda zwiazku. Otrzymuje sie w ten spo¬ sób mikrokapsulki. Na ogól, stezenie materialu mi- krokapsulkowanego wynosi od okolo 480 do 703 g/litr, korzystnie 480—600 gAitr.Koncentraty sa zwykle roztworami skladnika ak¬ tywnego w nie mieszajacych sie lub czesciowo mie¬ szajacych sie z woda rozpuszczalnikach zawieraja¬ cych srodek powierzchniowo czynny. Odpowiednimi dla skladnika aktywnego w srodku wedlug wyna¬ lazku rozpuszczalnikami sa takie jak dwumetylo- formamid, dwumetylosulfotlenek, N-metylopirolidon, weglowodory, nie mieszajace sie z woda etery, estry lub ketony. Mozna jednak sporzadzac inne ciekle koncentraty o wysokim stezenia rozpuszczajac sklad¬ nik aktywny w rozpuszczalniku a nastepnie rozcien¬ czajac np. nafte i otrzymywac preparat do oprys¬ kiwania.Kompozycje stezone zawieraja*na ogól od okolo 0,1 do 95 czesci wagowych (koi-zystnie 5—60 czesci wagowych skladnika aktywnego, okolo 0,25 do- 50 czesci (korzystnie 1—25 czesci) srodka powierzchnio¬ wo czynnego i ewentualnie okolo 4 do 94 czesci rozpuszczalnika. Wszystkie czesci sa czesciami wa¬ gowymi w stosunku do calkowitej masy oleistego preparatu do sporzadzania emulsji.Granulki sa trwalymi fizycznie kompozycjami w postaci czastek i zawieraja skladnik aktywny przy¬ czepiony lub rozproszony w podstawowej matrycy obojetnego drobnoziarnistego nosnika. Dla ulatwie¬ nia wyplukiwania skladnika aktywnego z granulek kompozycja zawiera wymieniony uprzednio srodek powierzchniowo czynny. Przykladem odpowiednich nosników sa takie substancje jak naturalne glinki, pyrofility, illit i wermikulit. Korzystnymi nosnikami sa porowate, absorbujace, forjnowane wstepnie«cza¬ steczki, takie jak formowane wstepnie i przesiewane czastki attapulgitu lub ekspandowane czastki wer¬ mikulitu oraz rozdrobnione glinki, takie jak glinka kaolinowa, uwodniony attapulgit lub glinki bento- nitowe. Te nosniki, (rozcienczalniki) sa opryskiwane lub" mieszane ze skladnikiem aktywnym, w wy¬ niku czego otrzymuje sie granulki srodka chwa¬ stobójczego.Granulki srodka wedlug wynalazku moga zawie¬ rac o$ okolo 0,1 dp okolo 30 czesci, korzystnie od okolo 3 do 2A czesci wagowych skladnika aktywnego na 100 czesci wagowych glinki i od 0 do okolo 5 czesci wagowych srodka powierzchniowo czynnego na 100 czesci wagowych czastek gliny.Srodek wedlug wynalazku moze równiez zawierac inne substancje dodatkowe, np. nawozy sztuczne, inne zwiazki chwastobójcze, inne srodki szkodniko- bójcze, srodki zapewniajace bezpieczenstwo i inne, stosowane jako srodki pomocnicze lub w kombinacji z innymi opisanymi uprzednio srodkami pomocni¬ czymi Zwiazkami chemicznymi uzytecznymi do stoso- 5 wania razem ze skaldnikami aktywnymi stosowa¬ nymi w srodku wedlug wynalazku sa np.: triazyiiy, moczniki, karbaminiany, acetamidy, acetanilidy, uracyle, pochodne kwasu octowego lub fenolu, tio- lokarbaminiany, triazóle, kwasy benzoesowe, nitry- 10 le, etery bifenylowe i podobne, takie jak: zwiazki heterocykliczne -azotowo/siarkowe: 2-chloro-4-etylo- amino-6-izopropyloamino-s-triazyna, 2-chloro-4,6- -bis/izopropyloamino/-s-triazyna, 2-chloro-4,6-bis/e- . tyloamina/-s-triazyna, 2,2-dwutlenek-3-izopropylo- is -lH-2,l,3-benzotiadiazinonu-4-(3H), 3-amino-1,2,4- -triazol, sól 6.7-dwuwodorodwupirydo/l,3-a:2', 1'-/- -pirazidyniowa, 5-bromo-3-izopropylo-6-metyloura- cyl, l,r-dwumetylo-4,4'-bipirdyna, moczniki: N'- -4/-chlorofenoksy/-fenylo*N,N-dwumetylomocznik, 20 NjN-dwumetylo^NWS-chlbn^-metyloienyló^nocz- nik, 3-/3,4-dwuchIorofenyia/^l^l-dwumetylomocznik, l,3-dwumetylo-3-/2-benztiazGlik)/mocznik, 3-/p-chlo- rofenyloM,l-dwumetyloóftocznik, l*butylo-3-/3,4- -dwuchlorofenyloM-metyiomocznik, karbaminiany/ 25 /tiolokarbaminiany: Dwuetylodwutiokarbaminian 2- -chloroallilu, N,N-dwuetylotiolokarbammian S-/4- -Chlorobenzylu/, N-/3-chlorofenylo/karbaminian izo¬ propylu, N,N-dwuizopropylotiolokarbaminian S-2,3- -dwuchloroallilu, N,N-dwupropylotiolokarbaminian 30 etylu, dwupropylotiolokarbaminian S-propylu, ace- tamicy (acetanilidy) aniliny/amidy:- 2-chloro-N,N- -dwualliloacetamid, N,N-dwumetylo-2,2-dwufenylo- acetamid, N-/2,4-dwumetylo-5^//trójfluorometylo/sul- fonylo/amino/-fenylo, acetamid, N-izopropylo-2-chlo- 35 roacetamid, 2', 6'-dwuetylo-N-metoksymetylo-2-chlo- roacetanilid, 2'metylo-6'-etylo-N-/2-metoksypropylo- -2/-2-chloroacetanilid, , , ,— trójfluoro-2,6-dwuni- tro-N,N-dwupropylo-p-toluidyna, N-/l,l-dwumetylo- propynylo/-3^5-dwuchlorobenzamid, kwasy estry) 40 alkohole: kwas 2,2-dwuchloropropionowy, kwas 2-metylo-4-chlorofenoksyoctowy, ester metylowy kwasu 2-/4-/2,4;dwuchlorofenoksy/fenoksy/-propio- nowego, kwas 2^-dwuchlorofenoksyoctowy, kwas 3^amino-2,5-dwuchlorobenzoesowy, kwas 2-meto- 45 ksy-3 6-dwuchlorobenzoesowy, kwas fi,3,6-trój- chlorofenylopctowy, kwas N-l -naftyloftalamidowy, sól sodowa kwasu 5-/2-chloro-4-/trójfluorometylo/fe- noksy/-2rnitrobenzobenzoesowego,,14,6-dwunitro-o-II- -rz.butylofenpl, N-/fQsfpnometylo/glicyna i jej jed- 50 noalkiloaminowa sól pi—6 atomach wegla oraz sól metalu alkalicznego i ich mieszaniny, etery: eter 2,4-dwuchlorofenylo-4-nitrofenylowy, eter 2-chloro-, -trójfluoro-p-tolilo-3-etoksy- 4-nitrodwufenylowy, inne takie jak: 2,6-dwuchlorobenzonitryl, sól jedno- 55 sodowa kwasu metanoarsenowego, sól dwusodpwa kwasu metanoarsenowego. ,/ Do nawozów uzytecznych w kombinacjach ze skladnikami aktywnymi w srodku wedlug wyna¬ lazku naleza np. azotan amonowy, mocznik, potaz 60 i superfosfat* Do innych dodatków naleza'substan¬ cje, w których rosliny moga zakorzeniac sie i rosnac, takie jak kompost, nawóz naturalny, próchnica, pia¬ sek i podobne, Ponizej podano dla ilustracji szereg przykladów •65 preparatów chwastobójczych opisanych uprzednio.125 377 33 Przyklad XV. Koncentraty dla sporzadzania emulsji.Procent wagowych A. Zwiazek z przykladuI 50 Mieszanina dodecylobenzenosulfo- nianu wapniowego i eterów polioksy- etylenowych (np. AtloxR 3437 F i Atlox 3438F) 5,0 Monochlorobenzen 45,0 Lacznie 100,00 B. Zwiazek z przykladu XII 85,0 4,0 Mieszanina dodecylosulfonianu wapniowego i polieteru alkoholu alkiloarylowego Weglowodory aromatyczne o 9 ato¬ mach wegla 11,0 Lacznie 100,00 C. Zwiazek z przykladu XIII 5,0 Mieszanina dodecylobenzenosulfo- nianu wapniowego i eterów poli- oksyetylenowych (np. Atlox 3437 F) 1,0 Ksylen 94,0 Lacznie 100,00 Przyklad XVI. Ciekle koncentraty Procent wagowych A. Zwiazek z przykladu I Ksylen B. Zwiazek z przykladu II Dwumetylosulfotlenek C. Zwiazek z przykladu III N-metylopirolidon 10,0 90,0 Lacznie 100,00 85,0 15,0 Lacznie 100,00 50,00 50,0 Lacznie 100,00 D. Zwiazek z przykladu IV Etoksylowany olej rycynowy Rodamina B Dwumetyloformamid 5,0 20,0 0,5 74,5 Lacznie 100,00 Przyklad XVII. Emulsje Procenty wagowe A. Zwiazek z przykladuI 40,0 Kopolimer polioksyetylenowo-poli- oksypropylenowy w butanolu (np.TergitolR XH) , 56,0 Woda 4,0 Lacznie 100,00 B. Zwiazek z przykladu V 5,0 Kopolimer polioksyetyleno-polioksy- ¦*¦¦• propylenowy w butanolu 3,5 Woda 91,5 3,4 Przyklad XVIII. Higroskopijne proszki Procenty wagowe A. Zwiazek z przykladu I Lignosulfonian sodowy N-metylo-N-oleilo-taurynian sodowy Syntetyczna bezpostaciowa krze¬ mionka Lacznie 25,0 3,0 1,0 71,0 100,00 15 B Zwiazek z przykladu VI 80,00 Dwuoktylosulfobursztynian sodowy 1,25 Lignosulfonian wapniowy 2,75 Syntetyczna bezpostaciowa krze¬ mionka 16,00 Lacznie 100,00 Procenty wagowe 25 30 35 40 C. Zwiazek z przykladu VII 10,0 Lignosulfonian sodowy 3,0 N-metylo-N-oleilo-ta^ynian sodo¬ wy 1,0 Glinka kaolinowa 86,0 A B.C.D.A.Lacznie 100,00 Przyklad XIX. Preparaty pyliste Procenty wagowe . Zwiazek z przykladu I Attapulgit Lacznie Zwiazek z przykaldu VIII Montmorilonit Lacznie Zwiazek z przykladu IX Bentonit Lacznie Zwiazek z przykladu XI Ziemia okrzemkowa Lacznie 2,0 98,0 100,00 60,00 40,0 100,00 30,00 70,0 100,00 1,0 99,00 100,00 Przyklad XX. Granulki Procenty wagowe Zwiazek z przykladu I 15,0 50 Granulowany attapulgit (20/40mesh) 85,0 Lacznie 100,00 Procenty wagowe 55 B. Zwiazek z przykladu XII Ziemia okrzemkowa (20/40) 30,0 70,0 * Lacznie 100,00 Lacznie C. Zwiazek z przykladu XIII 60 Bentonit (20/40) Lacznie D. Zwiazek z przykladu XIV Pyrofilit (20/40) 65 Lacznie 100,00 0,5 99,5 100,00 5,0 95,0 100,0012S377 35 36 Przyklad XXI.^Mikrokapsulki Procenty wagowe A. Zwiazek z przykladu I kapsulkowany w otoczce polimocznikowej 49,2 5 Lignosulfonian sodowy (np. Reax 88RB) 0,9 Woda 49,9 Lacznie 100,00 10 B. Zwiazek z przykladu XII kapsul¬ kowany w otoczce polimocznikowej 10,0 Lignosulfonian potasowy (np.ReaxRC-21 0,5 Woda 89,5 15 Lacznie 100,00 .# C. Zwiazek z przykladu XIII kap¬ sulkowany w otoczce polimocz- 2C nikowej 80,0 Lignosulfonian magnezowy (TreaxRLTM) 2,0 Woda 18,0 Lacznie 100,00 25 Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku w ilosci zawierajacej skuteczna ilosc aktywnych acetanili- dów o, podanym wzorze ogólnym dodaje sie do gleby z roslinami lub do srodowiska wodnego, w dowolny odpowiedni sposób. Podawanie srodka w postaci preparatów cieklych lub stalych do gleby mozna prowadzic znanymi sposobami, wykorzystujac roz¬ pylacze mechaniczne, bebnowe i reczne opryskiwa¬ cze i rozpylacze do preparatów pylistych. Srodek moze byc równiez w postaci pylistej lub rozpylonej cieklej podawany z-samolotów, ze wzgledu na sku¬ tecznosc dzialania w tych postaciach w malych daw¬ kach, bródek chwastobójczy wedlug wynalazku do hodowli wodnych roslin podaje sie dodajac je do srodowiska wodnego, w którym zachodzi potrzeba niszczenia roslin wodnych.Stosowanie srodka wedlug wynalazku w ilosci odpowiadajacej skutecznej ilosci zwiazków aktyw¬ nych o podanym wzorze w miejscu wzrostu niepo¬ zadanych chwastów ma zasadnicze znaczenie w 50 praktycznym wykonaniu wynalazku. Dokladna sto¬ sowana ilosc skladników aktywnego zalezy od róz¬ nych tz^tiników, -fekich jak gatunek rosliny i sta¬ dium Jej rozwoju, typ i warunki gtebowe, ilosc opadów i ródza?j acetanlUd-u. Przy:selektywnym po- °° dawania przedwzro^towym do roslin lub do gleby dawkowanie wynosi od okolo 0,02 do okolo 11,2 kg/ha, korzystnie od okolo 0,04 do okolo 5,6 kg/ha, lub scislej od 1,12 kg/ha do 5,6 kg/}ia acetanilidu.,,W niektórych przypadkach moga byc wymagane nizsze 55 lub wyzsze dawki. Fachowcy znajacy zagadnienie moga z latwoscia ha podstawie niniejszego opisu i przykladów okreslic optymalna dawke dla poszcze- g61nyeh przypadków.Okreslenie „gleba" stosowane jest tutaj w jego" 30 szerszym znaczeniu obejmujacymi wszystkie znane „gleby" zgodnie z definicja zawarta w „Webster's New International Dictionary", II wydanie, Unabrid- ged (1961). Stad tez, okreslenie : powyzsze dotyczy kazde} substancji lub kazdego srodowiska, w których 25 rozwijaja sie korzenie i zachodzi wzrost. Jest to nie tylko ziemia ale takze kompost, nawóz natu¬ ralny, torf, humus, piasek, i podobne, przystosowane sa do uzyskiwania wzrostu roslin.Aczkolwiek wynalazek zostal opisany w odniesie¬ niu do konkretnych modyfikacji to nie ograniczaja one jego zakresu wiecej niz to wskazuja zastrze¬ zenia.Zastrzezenia patentowe 1. Srodek chwastobójczy zawierajacy substancje aktywna oraz konwencjonalne srodki pomocnicze, znamienny tym, ze jako substancje aktywna zawiera co najmniej jeden zwiazek o podanym wzorze ogól¬ nym, w którym R — oznacza grupe etylowa, n-pro- pylowa, izopropylowa, izobutylowa, IIrz.-butylowa, cyklopropylometylowa, alkilowa lub propargilowa, Ri oznacza grupe metylowa', etylowa, n-propylowa lub izopropylowa, R2 oznacza atom wodoru, grupe metylowa lub. etylowa; przy czym; gdy R2 oznacza atom wodoru, wówczas Ri oznacza grupe etylowa i R oznaczd grupe allilowa, gdy R$ oznacza grupe etylowa, wówczas Rt oznacza grupe metylowa i R oznacza grupe izopropylowa gdy Ri oznacza grupe metylowa, wówczas. R oznacza grupe etylowa, izo¬ propylowa, izobutylowa, Il-rz.-butylowa lub cyklo¬ propylometylowa gdy Ri oznacza grupe etylowa, wówczas R oznacza grupe Il-rz.-butylowa, allilowa lub propargilowa; gdy Ri oznacza grupej n-propy¬ lowa, wówczas R oznacza grupe etylowa; oraz gdy Ri oznacza grupe izopropylowa, wówczas R oznacza grupe etylowa lub n-propylowa. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'—metoyksy-^-metylo-N- -/izóprópoksymetylo/-2-chloroacetanilid. 3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-metoksy-6'-metylo-?N- -/etoksymetylo/-2-chloroacetanilid. 4. Srodek wedlug zastrz. 1. znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-metoksy-6'-metylo-N- -/l-metylopropoksymetylo/-2-chloroacetanilid. 5. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-etoksy-6'rnetyl9-N-/alli- looksymetylo/-2-chloroacetani}id. ,., t...,,-. 6. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako aktywny zwiazek zawiera 2'-etoksy-6'-metylo-N- -/propargilooksymetylo/-2-chloróacetanilid. 7. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazuje .aktywny zawiera 2'-etoksy-67metylo-N-/l- -metylopropoksymetylo/-2-chloroacetanilid. 8. Srociek wedlug zastrz. ^,Hznamiettn^tym,;ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-ri-própoksy-(5/-metylo- -N-/etoksymetylóV-2-cMlbVóacetanind. '' 9. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-izopropoksy-6'-metylo- -N-/etoks£metylo/-2-chloroacetanilid. 10. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera ^'-izopropoksy-6'-met#lo- -N-/n-propokisymetylo/-2-chloroacetanilid. '; 11. Srodek wedlug z&strz. 1, znamienny tym; ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-etoksy-N-teilil#oksy- metylo/-2-chloroacetanilid.125 377 37 38 12. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera od 0,1 do 60% wagowych substancji aktyw¬ nej. 13. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera od 0,1 do 95 czesci wagowych substancji aktywnej, korzystnie 5—60 czesci wagowych, od 0,25 do 50 czesci wagowych srodka powierzchniowo- -czynnego, korzystnie 1—25 czesci wagowych i od 4 do 95 czesci wagowych rozpuszczalnika. o CICH^ ../CH20R '\m/ O OR, PL PL PL

Claims (13)

1.Zastrzezenia patentowe 1. Srodek chwastobójczy zawierajacy substancje aktywna oraz konwencjonalne srodki pomocnicze, znamienny tym, ze jako substancje aktywna zawiera co najmniej jeden zwiazek o podanym wzorze ogól¬ nym, w którym R — oznacza grupe etylowa, n-pro- pylowa, izopropylowa, izobutylowa, IIrz.-butylowa, cyklopropylometylowa, alkilowa lub propargilowa, Ri oznacza grupe metylowa', etylowa, n-propylowa lub izopropylowa, R2 oznacza atom wodoru, grupe metylowa lub. etylowa; przy czym; gdy R2 oznacza atom wodoru, wówczas Ri oznacza grupe etylowa i R oznaczd grupe allilowa, gdy R$ oznacza grupe etylowa, wówczas Rt oznacza grupe metylowa i R oznacza grupe izopropylowa gdy Ri oznacza grupe metylowa, wówczas. R oznacza grupe etylowa, izo¬ propylowa, izobutylowa, Il-rz.-butylowa lub cyklo¬ propylometylowa gdy Ri oznacza grupe etylowa, wówczas R oznacza grupe Il-rz.-butylowa, allilowa lub propargilowa; gdy Ri oznacza grupej n-propy¬ lowa, wówczas R oznacza grupe etylowa; oraz gdy Ri oznacza grupe izopropylowa, wówczas R oznacza grupe etylowa lub n-propylowa.

2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'—metoyksy-^-metylo-N- -/izóprópoksymetylo/-2-chloroacetanilid.

3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-metoksy-6'-metylo-?N- -/etoksymetylo/-2-chloroacetanilid.

4. Srodek wedlug zastrz. 1. znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-metoksy-6'-metylo-N- -/l-metylopropoksymetylo/-2-chloroacetanilid.

5. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-etoksy-6'rnetyl9-N-/alli- looksymetylo/-2-chloroacetani}id. ,., t...,,-.

6. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako aktywny zwiazek zawiera 2'-etoksy-6'-metylo-N- -/propargilooksymetylo/-2-chloróacetanilid.

7. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazuje .aktywny zawiera 2'-etoksy-67metylo-N-/l- -metylopropoksymetylo/-2-chloroacetanilid.

8. Srociek wedlug zastrz. ^,Hznamiettn^tym,;ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-ri-própoksy-(5/-metylo- -N-/etoksymetylóV-2-cMlbVóacetanind. ''

9. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-izopropoksy-6'-metylo- -N-/etoks£metylo/-2-chloroacetanilid.

10. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek aktywny zawiera ^'-izopropoksy-6'-met#lo- -N-/n-propokisymetylo/-2-chloroacetanilid. ';11.

11.Srodek wedlug z&strz. 1, znamienny tym; ze jako zwiazek aktywny zawiera 2'-etoksy-N-teilil#oksy- metylo/-2-chloroacetanilid.125 377 37 3812.

12.Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera od 0,1 do 60% wagowych substancji aktyw¬ nej.

13. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera od 0,1 do 95 czesci wagowych substancji aktywnej, korzystnie 5—60 czesci wagowych, od 0,25 do 50 czesci wagowych srodka powierzchniowo- -czynnego, korzystnie 1—25 czesci wagowych i od 4 do 95 czesci wagowych rozpuszczalnika. o CICH^ ../CH20R '\m/ O OR, PL PL PL