Przedmiotem wynalazku jest zespól odchylajacy dla kineskopów kolorowych.Z publikacji Philips Technical Review, tom 32, 1971, Nr 3/4, str. 61—72, jest znany zespól, w którym kazda czesc cewki odchylajacej moze byc typu siodlo¬ wego i moze byc zbudowana z przewodnika elektrycz¬ nego, zwinietego dla utworzenia pierwszego i drugiego bocznego pasma, których przednie i tylne konce wy¬ znaczaja lacznie przeswit, przy czym przynajmniej przedni koniec jest skonstruowany w postaci krawedzi stojacej (kolnierza), zas cewki odchylania linii sa oto¬ czone czlonem pierscieniowym z miekkiego magnetycz¬ nie materialu (rdzen), lub tez czesci cewki odchylania linii moga byc typu siodlowego, a cewka odchylania linii moze byc otoczona rdzeniem, podczas gdy czesci cewki polowej sa nawiniete toroidalnie na rdzeniu, przy czym ten ostatni przypadek stanowi uklad hybry¬ dowy.W celu wyswietlenia (kolorowych) obrazów telewi¬ zyjnych, na uklad kineskopu z zespolem odchylania wiazki elektronów sa nalozone pewne elektronowo- -optyczne warunki.Wymaga sie, na przyklad, aby odtwarzane na ekranie tlo obrazu bylo prostokatne i nieznieksztalcone w obrebie pewnych waskich granic. Ponadto, wyznaczanie obrazu od srodka do brzegu ekranu moze zmniejszac sie tylko 4o ograniczonego, niezaklócajacego zakresu. Na kine¬ skop kolorowy, posiadajacy maske zacieniajaca, nalo¬ zone sa dwa -dodatkowe wymagania.Wybór koloru w kineskopie z maska zacieniajaca jest 10 15 20 25 30 dokonywany za pomoca mimosrodowego ukladu trzech wyrzutni elektronowych w taki sposób, ze punkty lumi¬ noforu o danym kolorze sa uderzane tylko przez elek¬ trony z odpowiedniej wiazki przez otwory w masce.W celu uzyskania obrazu o czystej barwie pozadane jest, aby katy doboru wzglednych kolorów trzech wiazek pozostawaly niezmienione pod wplywem odchylania.Jest to warunek czystosci kolorów. Jezeli ten warunek nie jest spelniony, wówczas mozliwe jest wystepowanie kolorowych plamek.Drugim równie waznym warunkiem jest, aby bombar¬ dowane tarcze trzech wiazek elektronów pokrywaly sie ze soba na calym ekranie tak, ze obrazy w trzech pod¬ stawowych kolorach w pelni zbiegaja sie. Jest to waru¬ nek zbieznosci. Gdy ten warunek nie jest spelniony, wówczas wystepuja zaklócenia krawedzi koloru przy jaskrawosci i przejsciach koloru.Dla dalszego rozwoju telewizji kolorowej bardzo wazne bylo wprowadzenie kineskopu z „rzedowa wyrzutnia", w którym wyrzutnie elektronów znajduja sie w jednej plaszczyznie. Glówna idea tego projektu polega na tym, ze w ukladzie tym jest mozliwe uzyskanie auto¬ matycznej zbieznosci (samo-zbieznosci) na ekranie pod¬ czas stosowania astygmatycznych pól odchylajacych.Prawidlowy poziom astygmatyzmu dla cewki odchylania pola bedzie opisany ponizej.Dla uzyskania prawidlowego poziomu astygmatyzmu cewki odchylania pola, jej pole magnetyczne powinno wykazywac wyraznie zaznaczony &arylkowaty ksztalt w srodku zespolu odchylajacego. Dla unikniecia bledów 123 817123 817 3 koma, pole to powinno byc wyraznie szpilkowo poduaz- koksztaltne po stronie szyjki zespolu odchylajacego.Dla unikniecia znieksztalcenia W-Z tla obrazu pole to powinno byc zasadniczo jednorodne po stronie ekranu.Okreslenie „zasadniczo jednorodne" obejmuje w tym przypadku ksztalt nieznacznie barylkowaty, nieznacznie azpilkowo-poduszkowy lub zdecydowanie jednorodny.Celem wynalazku jest otrzymanie zespolu odchylaja¬ cego, który to zespól laczy w sobie wlasciwy poziom astygmstyzmu z dopuszczalnym malym bledem koma, i w którym wystepuje znacznie mniejsze znieksztalcenie W-Z tla obrazu w porównaniu z konwencjonalnymi <«c*polami odchylajacymi.*¦ Zespól odchylajacy dla kineskopów kolorowych, w których wiazki elektronów sa usytuowane zasadniczo w pojedynczej plaszczyznie, w której znajduje sie os pp&tftZtiS) przy czym srodkowa wiazka, gdy nie fest -odchylona^lto^bleknie zasadniczo wzdluz tej osi po¬ dluznej, oraz posiadajacych ekran i wyrzutnie elektro¬ nów dls wjttraizauia wspomnianych wiazek, majacy uksztaltowana siodelkowo cewke odchylania linii, zbu¬ dowana z dwóch srednicowo przeciwleglych czesci cewki odchylania linii, które po zasileniu energia od¬ chylaja wiazki elektronów w pierwszym kierunku, na¬ stepnie otaczaja ja wspólosiowo cewka odchylania pola, skladajaca sie z dwóch srednicowo przeciwleglych czesci cewki odchylania pola, które po zasileniu energia od¬ chylaja wiazki elektronów w kierunku poprzecznym do pierwszego kierunku, oraz pierscieniowy rdzen z ma¬ terialu magnetycznie miekkiego, otaczajacy wspólosiowo przynajmniej cewke odchylania linii, wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze zewnetrznie wzgledem cewki odchylania linii, ale w obrebie pola magnetycznego cewki odchylania pola, majacego po zasileniu wyraznie barylkowaty ksztalt w sasiedztwie jej srodka, znajduja sie dwa segmenty z materialu miekkiego magnetycznie, usytuowane srednicowo przeciwlegle wzgledem siebie.Segmenty z materialu miekkiego magnetycznie aa usytuowane zasadniczo równolegle wzgledem pola magnetycznego, wytwarzanego przez cewke odchylania pola* . Kazdy z segmentów sianowi plaski wzglednie lekko zakrzywiony arkusz, zas segmenty te sa rozstawione wzgledem siebiem okreslona wstepnie odleglosc.Kazdy z segmentów jest utworzony w postaci wielu czlonów arkuszowych, rozstawionych promieniowo wzg¬ ledem siebie.. Przedmiot wynalazku w przykladach wykonania przedstawiony jest na rysunku, na którym fig* 1 przed¬ stawia schematyczny przekrój podluzny kineskopu kolorowego, posiadajacego zespól odchylajacy wedlug wynalazku fig. 2 — schematyczny przekrój poprzeczny kineskopu Morowego i zespolu odchylajacego z fig. 1 wzdluz linii H-il, fig, 3 — rzut perspektywiczny ele¬ mentów przewodzacych pole, pokazanych na fig. 1 i 2, fig. 4 — rzut perspektywiczny alternatywnej konstrukcji elementów z fig. 3, fig. 5 — schemat pól odchylania na ekranowej stronie konwencjonalnego zespolu odchyla¬ jacego z wyrzutnia rzedowa, fig. 6 i 7 — wykres war¬ tosci parametru H, wzdluz osi a kineskopów z konwen¬ cjonalnymi zespolami odchylajacymi, fig. 8 — wykres wartoacift wzdluz osi z kineskopu z zespolem odchyla¬ jacym wedlug wynalazku, a fig. 9, 10 i 11 — odchy¬ lenie pola pól magnetycznych wytwarzanych przez zoapólodchylajacy wedlug wynalazku. 4 Na fig. 1 i 3 przedstawiony jest kineskop kolorowy 1 posiadajacy ekran 2, szyjke 3 i wyrzutnie elektronów 4.Na kineskopie 1 zamontowany jest zespól odchylajacy 5 wiazke elektronów. Zespól odchylajacy 5 zawiera 5 pierscieniowy rdzen 6 z materialu przenikliwego magne¬ tycznie, który otacza cewke odchylania linii 7 i cewke odchylania pola 8. Cewki odchylajace 7 i 8 w tym przy¬ padku skladaja sie odpowiednio z pary cewek 11, 12 i 13, 14 o tak zwanym typie powlokowym, to znaczy 10 tylne konce cewek (czyli konce przylegle do szyjki 3 kineskopu 1) przebiegaja równolegle do podluznej osi Z kineskopu 1. Jednakze wynalazek nie jest ograniczony do stosowania tego typu cewki siodelkowej.Wedlug wynalazku, segmenty 9 i Ig z materialu 15 miekkiego magnetycznie sa umieszczone pomiedzy cewkami odchylania 7 i 8 w taki sposób, ze segment 9 towarzyszy czesci 11 cewki odchylania pola* a segment 10 towarzyszy czesci 12 cewki odchylania pola. Wskutek tego segmenty 9 i 10 przechodza zasadniczo równolegle 20 do pola cewki odchylania pola.Fig. 3 przedstawia segmenty 9 i 10, z których kazdy stanowi jedna czesc (której wymiar segmentów w kie¬ runku osi Z wynosi przykladowo 14 mm dla zespolu odchylania w kineskopie 110* z ekranem 26-calowym), 25 jednakze stwierdzono, ze jest mozliwe oddzielne wywo¬ lywanie pewnych gradientów pola, jesli kazdy segment 9 i 10 jest podzielony na równa ilosc oddzielnych czesci, na przyklad 9A, 9B, 9C i 10A, 10B, 10C (fig. 4).Segmenty 9A, 9C i 10A, 10C oraz odpowiednie se- 30 gmenty 9B i 10B maja ten sam ksztalt i sa umieszczone symetrycznie wzgledem osi Z. Jesli jest to pozadane, mozna stosowac tylko segmenty 9A, 9C i 10A, 10C pomijajac odcinki 9B i lOB, tak ze ma miejsce tylko korekcja uchybów wyzszego rzedu. Nastepna mozli- 35 woscia w zwiazku z tym jest przesuwanie segmentów wzgledem siebie w kierunku osi Z. Segmenty te moga byc wytwarzane w zasadzie z jakiegokolwiek materialu miekkiego magnetycznie o przenikalnosci 100. Wplyw tego rodzaju segmentów zostanie szczególowo wyjas- 40 nkmy ponizej.Jezeli rzedowy kineskop kolorowy jest zestawiony z zespolem odchylajacym typu astygmatycznego, w którym rozklad pola magnetycznego, jak pokazano na fig. 5, wskutek dzialania cewki odchylania pola jest m barylkowaty, a wskutek dzialania cewki odchylania linii jest poduszkowaty, to w zasadzie jest mozliwa automatyczna zbieznosc, bez jakiejkolwiek postaci korekcji dynamicznej.W celu uzyskania wlasciwego poziomu aatygmatyzmu 30 cewki odchylania pola, pole magnetyczne wytwarzane przez te cewke powinno miec uksztaltowana barysfco- wato zmiennosc w srodkui po ekranowej stronie zespolu odchylajacego.W przypadku prosto nawinietych toroidalnych czesci 55 cewki odchylania oznacza uv*e pole magnetyczne ma uksztaltowana bary*»wato zmiennosc wszedzie, a wiec takze po stronie wyrzutni. W wyniku tego, w tym przypadku i pod wplywem odchylania, zielona wianka bedzie opózniana w stosunku do przecietnej zczerwonej <» wiazki R i niebieskiej wiazki B (fig. 5& Ten bjad od¬ chylania jest okreslany jako koma.• Jesli.wielkosc szpu^wo-puduszkowefo lub barylko¬ wego pola cewki odchylania pola jako* funkcja polozer nia osiowego jest opisana za pomoca parametru H 45 znanego z literatury technicznej* wówczaa jejut utworze-123 817 5 na zmiennosc, pokazana na fig. 6, dla prosto nawinie¬ tych toroidalnych czesci cewki odchylajacej. Dla do¬ datnich H2 uksztaltowanie pola w plaszczyznie prosto¬ padlej do osi Z jeat poduszkowate, * dla ujemnych Hj uksztaltowanie pola jest barylkowate.Dla pola magnetycznego pozbawionego bledu koma wartosc H2 scajkowana w kierunku osiowym musi byc mala. Wartosc ta jednakze jest znaczna dla prosto nawinietych toroidalnych czesci cewki odchylajacej.Znieksztalcenia tla obrazu, jesli sa wywolane poprzez zespól odchylajacy, sa okreslane w szczególnosci przez ksztalt pól odchylajacych przy ekranie.Barylkowata zmiennosc pola magnetycznego cewki odchylania pola w tej przestrzeni stymuluje szpilkowe, poduszkoksztaltne znieksztalcenie W-Z tla obrazu.Gdy zastosowane sa prosto nawiniete, toroidalne czesci cewki odchylania pola, wówczas zasieg barylkowatego ksztaltu pola magnetycznego jest porównywalnie maly, tak ze wynikajace szpilkowe, poduszkowe znieksztalce¬ nie W-Z jest porównywalnie male (8% stanowi war¬ tosc typowa).Mozliwy sposób korekcji bledu koma polega na nawinieciu czesci toroidalnej cewki odchylania pola „ukosnie". Uzyskuje sie w ten sposób szpilkowo-po- duszkowy ksztalt pola po stronie szyjki cewki odchyla¬ nia pola tak, ze koma jest wstepnie korygowana, tak jak to bylo w przypadku wplywu koma barylkowatego pola magnetycznego w dalszym ciagu przy koncu zespolu odchylania od strony ekranu. Zmiennosc parametru H3 pola magnetycznego bedzie wobec tego taka jak pokazano na fig. 7. Punkt zerowy wartosci H2 lezy blisko srodka odchylania P. Wartosc scalkowana jest teraz mala.W celu uzyskania wlasciwego poziomu astygmatyzmu przy zastosowaniu ukosnie nawinietych czesci cewki, pole magnetyczne po ekranowej stronie zespolu musi byc znacznie silniej uksztaltowane barylkowo niz w przypadku zastosowania nawinietych prosto czesci cewki odchylania pola, tak ze te cewki wytwarzaja wieksze szpilkowe poduszkoksztaltne znieksztalcenie W-Z tla obrazu (w tym przypadku typowe bedzie 14%).Odnosnie ksztaltów wytwarzanego pola i efektów* z uwzglednieniem astygmatyzmu, defektów koma i tla obrazu, dla cewek odchylania pola o typie siodelkowym mozna w przyblizeniu przytoczyc te same stwierdzenia jak podane w przypadku toroidalnych cewek odchylania pola.Przy zadanym polozeniu osiowym konfiguracja wy¬ tworzonego pola magnetycznego jest okreslona przez rozklad przewodów cewki w odpowiedniej czesci cewki pomiedzy przednim a tylnym koncem. Miara tego rozkladu jest „sredni przeswit". Przeswit jest wyrazany jako kat przeswitu wzgledem osi zespolu odchylajacego.Cewka siodelkowa, posiadajaca staly sredni przeswit, staly wzdluz osi Z wytwarza pole o przebiegu funkcji H2 analogicznym do wytwarzanego przez prosto nawinieta toroidalna czesc cewki.Cewka siodelkowa, której sredni przeswit zmienia sie wzdluz osi Z, moze wytwarzac pole przy którym przebieg funkcji H2 jest analogiczny do wytwarzanego przez „ukosnie" nawinieta toroidalna cewke odchy¬ lania pola. Oznacza to, ze w przypadku siodelkowatej cewki odchylania pola ze zmiennym przeswitem, gdy jest ona wykonana bez bledu koma, wówczas wystepuje 6 wieksze znieksztalcenie W-Z tla obrazu niz w przypadku dopuszczalnej koma.Dopuszczalnie maly blad koma, wlasciwy poziom astygmatyzmu i mniejsze szpilkowe, poduszkoksztaltne 5 znieksztalcenie W-Z tla obrazu mozna uzyskac poprzez zmiennosc parametru pola H? wedlug fig. 2. Srednia wartosc H3 jest mala, zatem blad koma moze byc do¬ puszczalnie maly. Silnie ujemna wartosc parametru w srodku pola odchylania, to znaczy blisko srodka 10 odchylania wytwarza w pierwszym wypadku zbyt wysoki poziom astygmatyzmu, lecz dodatnia zmiennosc parametru H, przy ekranie, oznaczona linia ciagla po prawej stronie fig. 8, moze zredukowac astygmatyzm do korzystnego poziomu. Dodatnia zmiennosc Ha 15 (a stad slabe szpilkowe, poduszkoksztaltne pole) takze stymuluje barylkoksztaltne znieksztalcenie W-Z tla obrazu. Tym samym przy zmiennosci parametru Ha pola magnetycznego odchylania pola, oznaczonej linia ciagla, wynikajace stad znieksztalcenie W-Z tla obrazu 20 kompletnego zespolu odchylajacego w „rzedowym" systemie projekcji moze byc znacznie slabiej szpilkowe, poduszkoksztaltne niz znieksztalcenie tla obrazu, które w tych samych okolicznosciach moze. byc uzyskane przy zmiennosci H2. pokazanej na fig. 7. 25 Zmiennosc pola przy ekranie, oznaczona przerywana linia na fig. 8 jest troche mniej optymalna lecz korzyst¬ niejsza niz zrriennosc pokazana na fig. 7. W tym przy¬ padku parametr H2 nie jest dodatni, tylko ujemny (lub nawet równy zero), co jest nieodlaczne w przypadku 30 slabo barylkoksztaltnego, nieznieksztalconego pola. Prze¬ jawia sie to takze w niniejszym szpilkowo-poduszko- ksztaltnym znieksztalceniu tla obrazu niz to, które wywoluje zmiennosc H2 z fig. 7.Wedlug wynalazku, pozadana zmiennosc H2 moze 35 byc realizowana w bardzo praktyczny sposób za pomoca srodka przewodzacego pole magnetyczne, utworzonego z segmentów pokazanych na fig. 3 i 4, umieszczonych pomiedzy cewka odchylania linii a cewka odchylania pola, które moga stanowic lekko zrkrzywione segmenty 40 z materialu miekkiego magnetycznie. Umieszczenie tych segmentów blisko srodka cewki odchylania pola wplywa glównie na poziom astygmatyzmu cewki od¬ chylania pola i mniejszy zasieg bledu koma.Silnie ujemny szczyt zmiennosci parametru H2, z którym jest nieodlaczne barylkoksztaltne znieksztal¬ cenie pola magnetycznego odchylania pola (fig. 10), uzyskuje sie przez ukierunkowanie srodka przewodza¬ cego pole równolegle do pola magnetycznego cewki odchylania pola. 50 Na fig. 9 i 11 jest pokazane, odpowiednio, slabo zaznaczone szpilkowe, poduszkoksztaltne pole, wy¬ twarzane po stronie ekranu i wyraznie zaznaczone szpilkowate, poduszkoksztaltne pole magnetyczne wy- 5_ twarzane po stronie szyjki kineskopu. Wplyw na po¬ ziom astygmatyzmu cewki odchylania pola jest wyra¬ zony jako mniejsze „przeogniskowanie" lub wieksze „niedoogniskowanie" dwóch zewnetrznych wiazek wzg¬ ledem siebie. 50 Wplyw przewodników pola na blad astygmatyzmu cewki odchylani? pola jest tego rodzaju, ze segmenty te, majace dlugosc od 10 do 15 mm w kierunku osiowym i wymiary od 20 do 30 mm w kierunku obwodowym, zastosowane w 26-calowym kineskopie (z gruba szyjka) 55 moga wywolywac korekcje astygmatyzmu od 5 do 10123 817 7 mm, jesli sa tak umieszczone, ze zasadniczo otaczaja srodek odchylania pola.Dla dobrej pracy srodka przewodzacego pole istotne jest, aby segmenty te byly umieszczone w polu odchyla¬ nia pola w polozeniu osiowym, gdzie wiazki elektronów ulegaja juz pewnemu odchyleniu. W rezultacie, na wiazki beda wywieraly takze wplyw skladniki pola wyzszego rzedu, niz opisane parametrem H2. Z drugiej strony, na te wyzszego rzedu skladniki pola blisko srodka przewodzacego pole magnetyczne, silny wplyw beda wywieraly wlasnie owe segmenty przewodzace pole magnetyczne. Innymi slowy: dodatkowo do wplywu na tak zwane „dzialanie trzeciego rzedu" cewki odchy¬ lania pola, wywieranego przez srodek przewodzacy pole magnetyczne, dochodzi takze wplyw na dzialanie wyzszego rzedu. Istotny jest wplyw na bledy, znane jako „koma róznokierunkowa" i astygmatyzm „rózno- kierunkowy".Czulosc dzialania cewki odchylania do szczególowej konstrukcji srodka przewodzacego pole magnetyczne rosnie ze wzrostem „rzedu" dzialania. Przy regulowaniu prawidlowego „wyzszego rzedu" dzialania znajduje zastosowanie kilka rozwiazan srodka przewodzacego pole magnetyczne, które pomimo to daja ten sam wplyw na dzialanie „trzeciego rzedu". Mozliwe jest rozszcze¬ pianie srodka przewodzacego pole magnetyczne na kilka czesci, zarówno w kierunku osi Z, jak i w kierunku obwodowym. Ponadto mozliwe sa zmiany ksztaltu na bazie podstawowej postaci prostokatnej.Zastrzezenia patentowe 1. Zespól odchylajacy dla kineskopów kolorowych, w których wiazki elektronów sa usytuowane zasadniczo w pojedynczej plaszczyznie, w której znajduje sie os 8 podluzna, przy czym srodkowa wiazka, gdy nie jest odchylona, to biegnie zasadniczo wzdluz tej osi po¬ dluznej, oraz posiadajacych ekran i wyrzutnie elektro¬ nów dla wytwarzania wspomnianych wiazek, majacy 5 uksztaltowana siodelkowo cewke odchylania linii, zbu¬ dowana z dwóch srednicowo przeciwleglych czesci cewki odchylania linii, które po zasileniu energia, od¬ chylaja wiazki elektronów w pierwszym kierunku, na¬ stepnie otaczaja wspólosiowo cewke odchylania pola, 10 skladajaca sie z dwóch srednicowo przeciwleglych czesci cewki odchylania pola, które po zasileniu energia, od¬ chylaja wiazki elektronów w kierunku poprzecznym do pierwszego kierunku, oraz pierscieniowy rdzen z ma¬ terialu magnetycznie miekkiego, otaczajacy wspól- 15 osiowo przynajmniej cewke odchylania linii, znamien¬ ny tym, ze zewnetrznie wzgledem cewki odchylania linii (7) ale w obrebie pola magnetycznego cewki od¬ chylania pola (8), majacego po zasileniu wyraznie barylkowaty ksztalt, w sasiedztwie jej srodka, znajduja 20 sie dwa segmenty (9, 10) z materialu miekkiego magne¬ tycznie, usytuowane srednicowo przeciwlegle wzgledem siebie. 2. Zespól wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze segmenty (9, 10) z materialu miekkiego magnetycznie 25 sa usytuowane zasadniczo równolegle wzgledem pola magnetycznego, wytwarzanego przez cewke odchylania pola. 3. Zespól wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze kazdy z segmentów (9, 10) stanowi plaski wzglednie 30 lekko zakrzywiony arkusz, i ze segmenty te sa rozsta¬ wione wzgledem siebie na okreslona wstepnie odleglosc. 4. Zespól wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze kazdy z segmentów (9, 10) jest utworzony w postac wielu czlonów arkuszowych (9A, 9B, 9C), (10A, 10B 35 10C), rozstawionych promieniowo wzgledem siebie123817 -\- 9A TO Fig.3 9B ;^ 9.C ™^%y zi^^b FFg.4123 817 H2 Fig. 6 Fig. 9 Fig.10 Fig. 11 LDD Z-d 2, z,. 237/1400/84, n. 85+20 egz.Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL